Skip to main content

Full text of "Aqui comiença vn vocabulario enla lengua castellana y mexicana,"

See other formats


v-  i  &  &¡  ^fíÉB     *> 


r'^4 


"•'■ 


tpBqal  comt'enca  vn  vocabtil% 

rio  enlaiengua  Caftetfana  y  Mexicana, CcmpucíW 

por  el  muv  reuerend©  padre  fray- Alonfo  de 
Molina:  Guardia  81  coufto  8  íatit  Antonio  8 

T¿tzasco3Ia  ordldclos  frayies  Menores, 


- 


*  mü  francífeum  %  * 


€  MomñYámktt  feát  prole  pareflíem, 

qtrigenuít  moriens,  quos  pater  alme  foues, 
Confixus  viqísjanguesi  cum  mente  reuolip, 
Vuínera,cum  fpectas,flígmata  carnegeife, 


Taflido  por  el  Audiecia  R eal  en  dos  pefos  y  vn  noi^l 


j y 


Teólogo  al  lector 

Vy  manifteflo  es  a  todos  los  q  de- 
la  íagrada  efcriptura  y  diurnas  le-  ' 
tras  tienen  alguna  inteligencia,quá 
caftígado  ayaiido  dediosela  ley  de 
1  naturaleza  y  de  íeríptura  y  quá  rep 
hedido  enla  ley  de  gracia  el  pecado 
1  SU  foberuia.De  faul  fe  lee  éel  libro 
de  los  reyes,  c|  todo  el  ríempo  q  fe  fuflento  enla  humil- 
dad y  conocimiento  de  fi  mefmo  fue  cítímado  de  dios 
y  puefto  por  rey  deifraehpero  defpues  que  fe  enfober- 
uecio  y  dexo  de  obedecer  al  mandamiento  de  dios  fue 
priuadodelReyno,y  vino  a  morir  en  manos  de  fui 
enemigos.  La  íoberuía  de  Roboan  no  quedo  fin  cafti 
go3pues  por  ella  fu  Reyno  fue  díuídido.y  el  que  por  fu 
mandado  Recogía  los  tributos  quelímpuío  íue  ape- 
dreado^ el  a  gran  prieíTa  faiíodela  ciudad  huyendo. 
Por  la  foueruia  de  fenacheríb  Rey  délos  aííínos,  vino 
caftígo  de  dios  fobre  el  y  fobre  fu  cxercito,de  tal  arte,q 
a  el  eftando  eral  templo,  fus  mefmos  hijos  le  quitaron 
la  vida,y  de  los  fuyos  mato  el  ángel  ciento  y  ochenta  y 
cinco  milhombres  en  vn  día.Peto  dexando  todo  eíto 
aparte5conduyenueftro  propoflitoelcafiígo  conqne 
fueron  caftigados  por  la  foberuia  los  angeles  del  cielo, 
y  nueftros  primeros  padres  enlanerra:pues  losvnos 
perdieron  el  parayfocelelhal,y  los  otros  fueron  alanza 
dos  del  terrenal ;  y  carecieran  del  cielo,  fi  en  fu  pecado 
tjo  ouicra  el  reparo  y  Angular  remedio  que  fe  obro  en 

a    rj 


Prologo  aüeSon 

la  tíerraJDétodo  ío  dicho  podemos  facar  en  Kmpib^ 
el  cafttgo  que  a  de  f eíponder  y  refponde  ala  ib  beruia^ 
no  es  pequeño :  y  fí  fegun  ia  ley  de  buena  juítícia^de 
feria  pena  conforme  ala  culpaba  pecado  tan  graue  co- 
mo ei  déla  íbberuía^no  puede  fer  fino  graue  y  de  mu- 
cha ponderación  el  cafttgo  que  le  ha  de  corresponder,. 
Luego  defpues  del  díluuío  en  toda  la  tierra  no  fe  habk 
ua  mas  de  vna  lengua^en  la  qual  todos  fe  tfatauan.co- 
municauan,,y  entendían,  Reynoentonces  enlos  cora- 
zones de  los  hombres  tm  gran  foberuía,que  determi- 
naron de  celebrar  y  engrádecer  fu  nómbrele  arte  que 
quedaíle  dellos  memoria  perpetua:  y  para  elle  fin  inte 
tárondehazer  vna  torre3quelkgaífe  al  délo,  Viendo 
dios  tan  gran  defatino^acordo  de  yrtcs  ala  mano^y  caf 
tigar  vna  foberuía  tan  grande  como  efta  con  muy  afpe 
ro  y  rigurofo  caftigo  %  y  eíla  fue  la  confuí  fíon  y  diuííií- 
on  de  fas  lenguas,  para  que  donde  antes  era  la  lengua 
Vtta,fuefe  tanta  la  variedad  y  díuerfidad  délos  lengua - 
|es,que  los  vnos  noté  cntendícíícn  con  los  otros. Pues 
íí  a  vn|5ecádo  que  dios  con  tanto  rigor  quifo  caftigar, 
fe  dio  por  pena  ycaíHgo  la  confuman  délas  Ienguas/e 
nal  es  que  eíle  no  es  pequeño  mal.  Qpe  mayor  daño 
puede  fer,ni  mas contraía  naturaleza  &mclinacton  de 
los  hombres  que  íiendonaturalmenteíj  fegun  la  fenten 
ciade  AríftoteLes)amigas  deconueríTacion  y  compa- 
ñía ,  les  falte  el  principal  medio,  para  la  contratación 
humana^quesfer  el  lenguaje  vnoCPor  que  mal  fe  pue- 
den tratar  y  conuerfar,!os  que  no  fe  enrienden,  Efte  da 
So  &  inconueniente  experimentamos  enefta  tierra^dS 


Prologo  al  leSor, 

de  pvttño  cafo  que  la  piedad  chtifihm  nos  incline  a  £ 
proucchar  a  eftos  naturales  afí i  enlo  temporal  coffio  e 
lo  efpirítual.Ja  falta  déla  lengua  nos  eftorua.  Y  no  es  pe 
queño  inconueniente^que  Jos  que  los  han  de  gouei  nar 
y  reg,r>Y  poner  en  toda  buena  policía  y  hazer  Jes  juíli- 
cíaaremedíáiido  y  foldanclo  los  agrautos  que  i  eíciten, 
no  fe  entiendan  con  ellos /íno  que  k  libre  ia  R  azon  y- 
juftkia  que  tunen3enla  mtincion  huena  o  mala  dd  na~ 
:uaríato  o  interprete,  No  fue  pequeña  la  anguftia  y  def- 
confoladon  que  nueítra  cfpaña  tuuo,quando  el  muí<3í 
firmo-  Cefar  comenco  a  Reynar^o  mas  de  por  no  en 
tenderfe  conlos  fuyos3aeaufa  de  íer  los  lenguajes  dííe- 
rentes.  Y  afB por  el  contrarío  fue  muy  grande  el  conté 
tamíento  y  alegría  que  fe  tuuo,quando  entendió  y  ha- 
blo nueflra  lengua  íín  medio  de  interpretes,  Forq  mu 
días  vezes  aunque  el  agua  fealimpiay  clara  Jos  arca- 
duces por  donde  paflfa  la  hazc  turbia.  Pues  fí  en  lo.tem 
•poraladondefe  auentura  fojamente  la  hazienda  horra 
*>  vida  corporal  5es  tan  conueniente  que  fe  entiendan  co 
eftos  naturales  3k>s  que  los  ouíeren  de  regir  y  gouernar 
quanto  íefa  masneecíTarío  enlo  eípiritual,donde  nó  va 
menos  que  la  vida  del  alma  y  fu  íaíuacion  o  perdición? 
Por  cfta  caufa,deurian  los  miniftros  de  la  fee  y  del  euá 
gelíojtrabajarcon  gran  folicítud  y  diligenciare  faher 
muy  bien  la  lengua  de  los  üidios,li  pretende  hazer  los 
buenos  chrííhanos:pues  como dtzéfan  Pablo,eícnuíc 
do  alos  romanosXa  fee  fe  alcanca  oyendoty  lo  que  fe 
a  de  oyr  a  de  feria  palabra  de  dios  ,yefta  fe  a  de  predi- 
caren lengua  que  los  oyentes  entiendan-porque  de  o- 

a    ¿rj 


i-    1 


.,  j- 


1 


Prologo  al  lector, 

tra  manm(comolo  dizc  el  mefmo  ían  pablo)el  q  ha- 
bladera tenido  por  bárbaro*  Y  para  declararles  ios  mif 
teríosde  nueftra  fe.no  baftafaber  la  kngua  comoqui, 
era/íno  entender  bien  lapropriedadee  los  vocablos 
y  maneras  de  hablar  que  tienen:  pues  por  falta  defío 
podría  acaefcer,que  auiedo  de  fer  predicadores  de  ver 
dadjo  fucilen  de  error  y  falfcdad,  For  efta  caufa(entrc 
otras  muchas)f ue  dado  el  eípirítu  fancto  alos  apoftoles 
el  día  de  penthecoftes,en  diucrfídad  de  lenguas ;  para 
que  fuellen  de  todos  entendidos  ♦  Y  dexada  a  parte 
la  gran  neceífldad  que  tienen  de  faberefta  lengua,  los 
mimítros  déla  yglefía,para  conuertirlos^traer  ios  ala  íc 
y  confirmar  los  eneila,  por  la  predicaciones  tan  bien 
muy  neceiíario  r  ara  que  puedan  admimftrar  los  facra- 
mentos  como  conuienerpucs  podran  mal  faber  y  deí- 
cubrirlos  ímpedimientos  que  tienen  enfus  matrímo- 
nios,no  fabíendo  la  lengua:  y  fiar  o  confiar  vna  cofa  isi 
grauecomo  efta  de  vn  muchacho,folo  por  entender 
vn  poco  de  l?gua,y  ella  muy  differente  deloque  es  me 
tiefter  para  el  negocio  que  fe  trataítengo  lo  por  cofa  per 
fudidal^y  avn  para  fus  conciencias  no  muy  íegura,  Tá 
bien  tenemos  m«y  entendido  y  bien  experimentado, 
que  parala  emienda  y  reformación  de  fus  vidasjesa- 
jproueeha  mucho  a  eftos  naturales(como  a  todos  los 
de  mas)el  facramenro  déla  penitencia.  Pues  claro  efta^ 
que  los  podran  mal  induzír  y  atraer  ala  contrición  de 
fus  pecados  y  al  examen  de  fu  confeiencia  yoyriosen 
i  a  co  ifeílion.  y  dar  les  o  negarles  la  abfoludon,no  ente 
éknio  bien  lo  que  dtzen,Mal  podra  el  juez  dar  íenien 


\ 


■%00  /'-..?-■" 


Prologo  alíeSor* 

tria  en  Iataufa  que  no  énnende>ni  el  mdíco  curar  la  lia- 
gao  enfermedad  fecreta  fino  labe  loque  dizeelenfer- 
mo,quandó  le  haze  reladodtló  que  padece.  Y  de  mas 
defto  parece  que  no  fólamente  es  neceííarío  que  íepan 
cite  lengualósquéénlócfplrítual  y  temporal  los  ande 
regir  ;mas  avn  conüieneque  tengan,noticia  de!la,los 
de  mas quécoñeftosnatuíaleshan  detratar :  pues  ye- 

mosque  muchas  vezespor  no  fer  entedidos  los  indios 
de  buenas  obras  o  palabras,facan  mal  galardón:  pen- 
íandoque  elbuencumphmiento  y  comedimiento ¡esin 
juna :  y  mandandoque  fehaga  lo  quepden3pienfan  q 
lo  eftoruamy  por  no  entenderlos3dedondeauiandere 
portar  premio  o  agradecimiento3facan  caftigo*  Algu- 
nas dificultades  que  fe  me  han  ofrecido,anfido  caula  q 
líes  de  agora  no  aya  puefto  mano  eneftaobraXo  pri- 
mero y  prinapal,noauer  mamado  efta  lengw 
Jeche3mfenne  natural;  fino  averia  aprendido  por  vn 
pocode  vfo  y  exerdcio.y  efte  no  del  todo,puede  defaj 
brir  los  fecretos  que  ay  enla  lenguada  qual  es  tan  copio 
faltan  elcgante5y  de  tanto  artificio  y  primor  en  fus  me 
taphoras  y.  maneras  de  dezir3quanto  conocerán  los  q 
enella  fe  exercitareXo  fegudo  auerfeme  puefto  3láte  la 
variedad  £  diuerfídad  q  ay  en  los  vocablos  por  que  al- 
gunos fe  vfan  en  vnas  prouincías5  q  no  los  tienen  en  o- 
trasíy  efta  diferenda5folo  el  que  ouíeífe  búiido  en  todas 
ellas  la  podría  dar  a  entender.  Lo  tercero  haze  dificul- 
tad y  no  pequeña  tener  ños  otros  muchas  cofas  que  e- 
Uos  no  conofdan,ní  alcancauam  y  para  eftas  no  tenían 
mtkrnn  vocablos  proprios;|;  por  el  contrariólas  cofat 

a    ¿üj 


Prólogo  al lector; 

que  ellos  tenían'  de  que  noíbtros  carecíamos  en  nueífaa 
lenguado  íe  pueden  bien  dar*aentender,por  vocablos 
preciíos  y  particulares;  y  po?  ello  allí  para  entender  íus 
vocablos  como  para  declararlos  nueitros,íó  meneíter 
algunas  vezes  largos  drcunloquios  y  rodeos.  Perotó 
dos  eftosínconueníentes  an  vécido  en  mi  dos  cofas ;  lo 
vno  !a  obedienda  de  mis  prelados  que  ersefto  me  han 
mandado  entendenefpecialmeute  de  nueftro  padre  mi 
niñro  prouindal  fray  luán  de  ían  franriíco  elql  con  gra 
•  zeío  y  íctodeífeo  que  cene  del  prouecho  y  íaluadon  def 
tos  naturales^ha  puefro  mas  eípueks  y  dado  mas  calor 
para  qtseefto  íe  dfeduaíTe,  Tanbíen  me  ha  mouído  a 
enten dereneftaobra3la gran  neceííídad que  aydeila,y 
los  prouechos que  de  faber  efta  lengua  fe  ligué  ;eípeci- 
af  malte  cayendo  en  perfonas  que  a vnque  no  tengan  la 
predicada  por*  oflSck>,cola  palabra  amonedan  y  con  la 
Vida  yexeplo  predícX  Y  Por  c*  daño  q  co  íaber  la  haze 
los  maIos,no  es  razo  de  gt^rel ^puecho  y  meredmiéto 
q  los  buenos  pueden  tener  co  J*á^rIa:porq  como  dizc 
fan  chrifoftomo,no  era  razon,que  porque  algunos  a- 
doraron  al  íbljiízícra  dios  el  délo  fin  fo'l :  quanto  mas 
que  a  vnque  eífos  írf  ilós  eallen,hablaran  fus  obras.  Y 
en  concíufíontno lera  pequeño  prouecho  con  cílopo 
co  deíperearlos  íngeaíosy  entendimientos  délos  que 
mas  aícancan  defta  ieng  -jipara  qur  tornen  ocaüon  de 
encender  eneíía  pequeña  candela  (a  grlfozqur  deilo* 
pideíair:em  urdido  lo  que  aqíti  va  maípaeíl^qui 
ta  ido  io  fu^rffuo.y  aííadtedo  lo  mucho  que  faíf*;por 
que  como  yo  prerenia  principalmente  el  prouecho  y 


M 


Auifos* 

vtilídad  ele  I  os  próximos,  y  que  efta  {Jauta  crezca  a  ho 
ra  y  gloría  de  nueífaoíeñor:  contentarme  ecoauerla 
plantado  conel  f  auor  diuino,avnque  la  honrra  del  cul- 
nuarla,  y  ponerla  en  per!  ecíon  para  que  lleue  grandes 
frutos3íea  de  otros  que  eneíle  genero  de  agricultura 
mas  fe  fes  entiende  y  mejor  fabran  akancar  y  deícubrir 
los  íecretos  defta  lengua*  Y  para  que  mejor  fe  entien- 
da Jo  que  eneííe  vocabulario  fe  pone :  y  la  orden  que  ifc 
naciera  meneft  er  rotar  les  ¿uiícs  i  '.^intuís, 

Buifopmnero* 

Nefte  vocabulario  fe  ponen  algu- 
nos  romances,  que  en  nueftro  Caf- 
telkno  no  quadríin,ní  fe  vfan  mu- 
cho: y  ello  fe  haze  por  dar  a  entéder 
mejor  Ja  propiedad  déla  lengua  de 
los  indios^yaili  dezimos,  Abaxador 
__aunque  no  íe  vía  en  nueftro  romatt 
ce.ipor  declarar  loque  quiere  dezir efta  palabra*  tláte 
inouianvjaqualeabuen  romance  quiere  dezíraei  que 
abaxaalgo, 

Btiííblcguítclo» 


^Parala  yaifcdady  diferencia  que  ayeníos  vocablos 


Auifos# 

fegíín  dtuerfas  prouincias,fé  tendrá  efte  atitfotq  alptái 
cipío  fe  pondrán  los  que  fe  vfan  aquien  Tetzcüco  y  en 
México,  que  es  dode  mejor  y  mas  curiofamente  fe  ha 
bla  la  Iengua:y  al  cabo  íe  pondrán  los  que  fe  vfan  en«- 
tras  proülncías  ,fí  algunos  ouicre  particulares, 

gtoífotoxero* 

CTodos  los  verbos  déla  lengua  fe  pondrán  en  la  pri- 
mera perfona  delprefente  del  indícanuo(ií  la  tuuiercn) 
y  fí  no  enla  tercera5por  que  día  todos  los  verbos  la  tie- 
nen^ fírue  iíempre  vna  mefma  para  Angular  y  plural 
pero  el  romanice  délos  verbos  fe  pondrá  enel  ínfima- 
uojcomolopone  Amomo  de  líbrixá  enfu  vocabulano. 

«"Porque  es  muy  neceflarlo  para  vfar  bien  délos  ver- 
bos y  délos  nombres  verbales  que  dellos  falen,faber  ql 
eslafubílanciadelverbcyquáleselpropíonombreo 
partículas  quefeleantcponen/e  poma  vnfemtcirculo 
paraquefecnríenda3queloquefeponedefpuesdeidH 
chofcmídrculó^eslafubftancia  y  cuerpodel  verbo,  y 
lo  que  efta  antes  del  femícircu!o,es  el  pronombre  o  par 
tículasquefe  anteponen  al  verbo*  Pero  aun  que  aya  di 
uifíon  entreel  verbo  y  partículaSjtodo  feha  dcpronua 


**  -&m<*> 


,Awfos. 

ritrfunto*  Exemplo*  Nitcda^cuáw^maralgoaal. 
guno,la  íubftancja  dd  verbo  csjcuilia^  el  pronombre 
yparnculasíonaniceiia?perohakder^onimcíar,núc- 

tlacuüía, 

2lmfoquínto. 

CJTodos  los  vocablos  que  ouicre  diferentes  para  íigni 
íicar  vna  mííma  cofa^ue  cncl  latín  llamamos  íinono 
mos/e  diftínguiran  con  vn  punto»  Y  puefto  cafo  que 
el  fígnifteadogenn  al  de  todos  ellos  feavno,  pero  en 
particular  algunos  fe  aplican  y  dizen  de  algunas  cofas, 
de  las  quales  no  fe  podrían  dezír  los  otros  que  allí  fe  po 
üen.  Ejemplo.  Ayudar»  .Nitepaleuia,  Nítenana- 
miquú  Nirenanquilia.  Elprimero/edizcdelqueayt! 
da  a  otro  en  fus  neceffidades^trabajos  y  enfermedades 
Elíegundo,íe  dízc  del  q  ayuda  al  q  actualmente  efta 
haziendo  algo.como  el  que  efta  leuantando  del  íuelo  al 
guna  piedra  o  palo  grande,&c.  El  tercero3fe  díze  del 
que  ayuda  a  miífa  cantárida  o  rezada.  También  fe  di- 
zedel  que  ayuda  a  labrarla  tierra  de  fuvezino.&c,  Y" 
sííTi  ay  muchos  defta  manera ,  los  quales  fe  declararan 
muy  mejor,  enel  vocabulario  q  comida  enla  lengua 
deiosyndiós. 


Buífcferto* 


.  (JQjiando  ouíef e  algunas  cli&íonesque  kdétmAi'ác 
verbos^  orno  nombres  verba!es3o  aduerb¿os:pnnic- 
ro  fe  pon  dra  el  verbo  de  donde  defcícnderj ,  fí  no  cón- 
cuerdan  co  nel  enlas  primeras  fy  üabas:pero  íí  enelias  di 
fi  eren  >no  fe  pondrán  colos  verbos  fino  ene!  lugar  que 
les  pcrtenece3confonne  ala  ordenad  abecé,  Exemplo, 
Aunque abíertQ,fe  denuede abrinporque  varia  enlas- 
primeras  fylíabas/e  pondraca^a  vno  enfu  lugar^íegu 
la  orden  dejas  letras* 

Buííbfepntm 

ffEnlos  vocablos  déla  lengua, vnas  vezes  fe  ponen.tí, 
por.o,  y  otras,  o;por/u,  porque  los  yridíos  enkpro- 
nuncíaáon  la  s  vanan  indiferentemente*  Y  arfi  vnos di 
zen,  Muchú  y  otros.,  mochü 

SluifooctaiKv 

ffDonde  fe  ponejo  mefmo,  o,  ídem  (deípues  del  ro- 
mance) ié  ha  de  enteder  que  los  naturales  no  tienen  o- 
tro  vocablo  pr  oprio  en  fu  légua,íí  no  que  vían  del  mtT 
mo  que  nos  otros  tenemos  ala  letra :  y  oirás  vezes  de 
nueftro  romance  y  fu  lengua  forman  fus  nóbres  o  ver 
foos  variando  o  mudando  algo  del  romance  mieftro  y 
fu !en>uaao  mezclando d vn lenguaje cond  otro,  £- 


-tPPF  /--?_-"  * 


Aírifof* 
templo*  Nmocaljascopúia^efcalf  orne  las  caifas, 

Huífonotícnp* 

IJMuchas  di&ioñes  ay  erila  lengua  que  por  fí  no  íígni 
fkan  nada;pero  juntándole  con  otrás^íignijfican  algo* 
Y  enefta  lignificación  fe^ponen  enel  vocabulario*  E- 
xemplo,  cqíuí:  las  quales  por  fí  fojas  no  fígnífican  na- 
dadero anteponiendo  fe  alos  verbos^íignífican  que  la 
operadon  del  verbo  pafla  en  otra  cofa;  y  es  lo.q  en  nue 
fíro  romance  dezímos,  A  Pedro  a  Iuant  Pedro  nktla 
cotlat  Yo  amo  a- Pedro* 

Buifo&ecímo. 

fjTambiehfedeue  notar5que  por  faltar  los  nombres 
verbales  propríos  en  la  lengua,algunas  vezes  los  fuple 
por  los  pretéritos  períeffcs  del  vcrbo,o  por  otros  tiem 
pos :  y  tanbíenquando  Faltan  los  aduerbios3Iosfuplen 
eoii  los  verbales  acabados  enjíztíúy eíla  pardcula3tica„ 
Exemp!o>  reoyeuacariliztfcatEfcaíámente, : 

"*  Mnííomdecímo. 


l]"En  eñe  vocabulario  fojamente  fepoíie  enla  orcíe  del 


Áuífos; 

abeccja  cumia  general  y  común  en  nueftro  romance, 
para  dar  auii b  que  la  han  de  bufear  al  fin  defte  vocabu 
laño  donde  fe  pone  por  orden^ín  en  general  como  eft 
particulanla  qual  íeponeal  fin  defte  libro  por  fer  muy 
diferente  de  nueítra  cuenta ;  para  dar  la  mejor  a  enten- 
der dilatándola  y  poniendo  algunas  regías  ncceíTarta* 
para  faber  fus  diferencias, 

Slitifo  utodecínia 

<£  Antes  déla  cuenta  fe  pondrán  algnnos  vocablos  que 
no  fe  pulieron  en  fulugarjosqualcs  femé  ofrecieron 
defpuesdelaymprenTion  :y  fon  neceffaríosjos  quales 
no  fe  pueden  poner  donde  an  de  eftar  por  auerfe  ym- 
prímido  las  letras  donde  por  la  orden  del  abecé  fe  auí- 
an  de  poner^pondranfe  todos  antes  déla  cuenta  como 
tengodichot 

Sluííbtcrcíodcínio* 

ÉF  Algunosdeftosauííbs  no  entenderán  los  que  no  fa- 
ben  iatin3porque  van  fundados  fobre  el  arte  déla  gra- 
marica:peroponenfe,por  que  afosque  la  entienden  les 
íea  luz  para  faber  bien  vfar  ddos  verbos,y  deto  que  de 
llosfederiuayfale. 


uSfUúáittssss&tM  ■ 


€JDeIo$cj  coniíenCan  en    a« 

W[\  derrotándola  pe rfonaque  padece,c.qui# 

A  para  llama  r.nícca.uf.anc,  netlc- 

A  a.del  q  halla  aotroémalefic.o.ye  ycyy.yey^fnoyolid 

A  a  a.  del  queíe  ríe  ha  ha  ha.hihihn 

A  alguna  parte.cana.canapa. 

Abad  p  reía  do  o  dignidad,  teoyotíca  tepachotteoy  ótica  t* 

pachoani. 
Abad/ér.  teoyotíca  nnepachoa, 
A  badia  del  raí,  teoyotíca  tepacholiztft. 
Ábadeíía  démonos  ciuatl  teoyotíca  tepacEo§íCoyotíca  tt 

pachoani.  teoyotíca  tepacho* 
Abahar,  nitlajhyyopachca* 
A  babada  cofa,  tlayhiyor/acholli» 
Abahamíento.  ^ayhiyupacholiztlí. 
A ba  rea  r  en  t  re  los  b ra ;os.  nitla ¿malcocho** 
Aba rcada  cola,  tían  alcochpili. 
Aban anca  ríe.  mn  ár?acomo1huía,nín,aeuezeonint# 
Abarrancadero  aiH/ a  tlacomulli.acuezcomatí, 
Abamfco  atroíJatlamachuilizticaatrionepilhuniztica, 
Abarnfcolleuarcl  ladro todoloq  &iiíaécafaodírruyrIof® 

do  el  granizo  óyelo,  amo  nitla  rlamachuia  ,ani  nopilhuia. 
A  bafta  aduerbio.yeixquich.yey  uhquí-y  equallr. 
Abatir  felasaues,nino.pilotiuetzi.ní,totocatiuetz§ 
AbatimientoaíTi.nepiIotiuechihzdñtotocatiijechiliztlf, 
Abatir  a  otro  humillándole,  nitctlanitla^a.nitejtlalchitla^ 
Abatido  aíTi.tlarlanitlazfli.tlarlalchidaztlú 
Abatimiento  tal.  tlatlanitla«*aliztíi.  terlalchitla^aíiztlf* 
A  ba  xar  por  defcendi  r.  nj,tf  nio,  neníeme. 
Abaxamíento,  temoliztli. 
Abaxar  alguna  cofa  de  alto.  nitla,temouia» 
«Abaxadacofa  alfi.  tlareniouillr, 

Abaxarfeinclinádoíe.  ninc,pachca%n!*no,prchfeca  ní,tctaai 
Abaxamientotal  nepacholiztlt  nepecluctaliztli.tcIoliztli# 
Abaxo.tlatzintía.  tlani. 

Abeja  de  miel  que  cna  dentro  cndaild.qtxüinecuc  a)cÜ 

Á 


A    antcK      * 

Abefa  montefademieJ.prpiyoli* 
Abaja  otraque  háze  pana  reñios  aii>cles.mirn'vaóatT;    • 
Abeja  otra  de  miel  que  cria  debaxo de  tierra,  rJaletzatl-, 
A  befa  grande  de-miel  que  horádalos  arboles^  xicotli. 
Abejón  o  cofa  aflfú  remolí.  • 

Abertura  délo  cerrado,  tlapouilíztli,  \ 

Aberturadelabocávcamachaloliztlí»  ^  ,     \S 

Abertura  de  caja»  tíaíapádi  y  coy-oca.  tíalapatli  y  tía  tatacya» 
Abertura  de  llaga,  chipeliuiliztíi, 
Abertura  de  maño,  nernacpa'c. Dualiztli» 
Aberturadeojos.  neixtzayanaliztli;  \ 

Abierto»  tlapouhqui. 

Abiertoeítar  libro  o  carra,  c^ouhrimani,  tIapouhtímaníé 
Abilperfona.yolíotlacaqumi,  • 

Abiíidad.  yollocayotl»  tlacaquilíztíi, 
Abilmente.ixtlajiiatca.nezcalica.eítos  y  Tos  femejatesnofe 

vfan  fino  en  compoficio.exéinplo.  niquixtlamatcachiua  * 

hago  lo  aburriente» 
Abifmoagua  profunda,  amíctla.aoztoc, 
Abifmocofamuyhondaomuy  baxa»centlaní,yxachicatla 
Abifpa  parda,  tlaletzali, tlaletzatl. 
Abifpa  amarilla. tetocani. 
Abituarfe  a  algo.ohabituarfe.ytla  ytech  ninomati. 
Abítuar  a  algunoen  alguna  cofa,  yuhnictetlaliliateyollov 

yuhnictetlalilia  yollotli. 
Abituado  affi.  yeiuhca  yyollo.ompaomoma. 
Abituado»  ytlaytechmomatqui, 
Abitacion  o  habito,  y  tía  ytech  nematiliztli. 
Abiuaraotro.niteizcalia.nite,yeIria,nitennemiIizti3f 
Abiuado.  tlazcalilíi,  tlayeltilii.tlanemiliztillú 
n  Abmarfe,ninozcaíía»neltí. 
Ablandar  cera  o  cofa  aífi.  nitla^atilía,, 
Ablandada  cofa aíTi  tlaatililli. 
Ablandar  cueroo  pan  du ro alalumbre  o  hinchazo  qué  eít& 

en  alguna  parte  del  cuerpo. nitla. y amanía# 
ablandada  cofa  affi»  tlay  amanilla 


A    atíte    h  3 

AbIandarfmtaentrelosdedos,nítfo>p^atzoa# 
Ablandadafruta.tlapapatzolii.  . 

Ablandar  el  tiempo4tlayamania,tlatoíonia,     . 
A  bocados»  tequaqualiztica.  _ 

Aboconadas  echar  algo.niriapipiazquetza.nitlauaualaiiiaí 

nítlaxaxauania.  m 

Abochornarfelasmieires.mo,tonaIuia.tonaIuaqui. 
Abochornadas  mieíTes.tonaluacqui.motonaluí» 
Abofetear,  niteixtlatzinia.niteixcapania.  niteixtecapama» 

niteixtecacapania.  # 

Abofeteado,  tlaixtlatzinilli,  tlaixcapanilli,  tlaixtecapaniIU, 

tlaixtecacapanilli»  ,      .  .     .     .  .     - 

Abofeteador,teixtlaciniani\  teixtlarzmiqui.  teixcapaniam, 

teixtecapaniam\teixtecacapaniani. 
Abogar  hablar  por  otro,tepannitlatoa# 
Abogacia.tepantlatolizthV  V 

Abogado.tépantlantoani,tla£oliquanianif.tIarlatoTnamict.i- 

ani. 
Abolíoar.  nitla^atzoa. 
Abollada  cofa  ,tlapatzol!?\ 
A  bollad u  ra.  rlapatzoliztli» 
Abominar,  nida.telehiua* 
Abominable  cofa,  telchiualonf. 
Abominación  tlatelchiualiztli. 
Abominada  cofa,  tlatelchiualli  tlarelchíuh'tlí, 
Abonar  el  tiempo,  y  etlaqualcanti.yetlayeccanti.yetlacriTpa 

uatimani. 
Abonar  a  otro  enlahazienda  tepanninizquetza,  nicnoma- 

malria. 
Abonara otroenía fama, nire,yequitoa  nite^ualitoa» 
Abonado affi  tlayequirolh.ílaqualííolli. 
Aborrecerá  alguno^mte^ocolja,  niie^ílatziluia.  nk^tfañit- 

ta.anel  niteitti.  ""*; 

Aborrecedortal.tecocoljanittetlatziluiani,teílailiítani,ay- 

el  teittani. 
Aborrecible  cofaxocoliloni\tlaciluiloni,tlailittonn.  ■ 
Aborrecida  coia.tlacocülilli".  dadaizíluilíi.  tladáilitrálli.  tía- 

"A  n 


A    ante  b» 


telchiualli.tlatlaueTittalIi. 

Aborrecimieto.tecocolíliztli.tetlatziluiliztlj.reílaílíttalíztli 
Abortar  o  mal  parir  tomado  algo  para  ello,  nino^tlatlaxilia. 
AbortadacriaturaafTi.tlatlaxtlí. 
Abortaduratal.netlatlaxilílizdi, 

Abortar  mouer  porocafion  fin  voluntad,  nino,tlaolinilia. 
Abortado  nacido  fin  tiempo,Can  oli,o  olí. 
Abotonarlos  arboles,  totomoliui, 
Abotonado  árbol,  totomoliuhqui. 
Abracar,  nite4nauatequi, 
Abra^adacofa.tlanauate&li. 

Abracado  o  abraco,  tenauatequiliztli.  tlanauatequiliztl?. 
Abrafarfela  tierra  degrácalor#xotIa,tIaIxotla,dalhxotla,tla. 

lli  tlatla. 
Abrafada  tierra,  tlallíxotlac,  tlalli  tlatlac, 
Abrafamicnto  t  al .  ti  al  x  o  ti  al  i  z  tí  i.  ti  all  i  tlatlatiztli. 
Abrafar  fe  del  fol.ni.tonalmiqui.  nMlemiqui, 
Abrafada  cofa  aíTi,otonalmic.otíemic, 
Abrafamiento  tal.  tonalmiquiliztli,  tíemiquiliztli. 
Abrafar  fe  del  huego,  nútlatla,  ru,tlemiqui. 
AbrafadoaíTi,tlatIacttIemicqui, 
Abrafamiento  tal.tlatlaiiztli^tiemiquiliztli. 
Abreuia^nic^cotona.nitlajilochtia.amonicueyaqtjilia. 
Abreuiada  cofa,,  tlacotontli.tlailochtilli.  amotlaueyaquilfllL 
Abreuiador,tlacotonani.tlaiIochtianit  atlaueyaquiliani. 
Abrctjiatura/tíacotonaíiztli.tlaííocritilizdi.atlaueyaqliztli. 
Abrigado  lugar,yeccan»qlcan,tlacacauaca.tlayamania.tla- 

totonia. 
Abrigadoeftar el  lugar, tíatotonixtímanf.  tíayamaixtimanf 
Abrigar  arropara  otro,  nite^laquentia^ttefOlolóa» 
Abrigada  cofa  airi.riaquentilli.tlaololollí. 
Abrigo  affñnetíaquentiliztli,  neoíololiztli» 
Abrigovientolluuiofo.quiauhyoeecatl. 
Abrigar  algo  del  viento,nitla,yeecatzacuilia.  nejecatzacuí* 
lia,ne,ecatzaqua. 
Abrigada  cofa  aíTi.  tlaeeca tzacuiínií. 


A    artfe    b#  3 

Abrigotal.neeecatzacuíliliztli. 

Abril  mes  quarto.  lo  meíma  veUcnauhtetl  meztlj;,  cexih> 

uítl. 
Abrir,  nitlatlapoa. 

Abrirfelallaga  onacido.uitomLpitzmf, 
Abrir  carta.nictoma.  nic,t!apoa. 
Abrir  la  boca .  ni,camachaloa# 
Abrir  los  ojos  ninixtzayana.niual,Iachia. 
Abrirlamano^nino^macpal^oa» 
Abrir  ^aja  para  fundaméto^tlatlalana.  ni,tíatlal¡ananae 
Abrochar,  niclatlalpia 
Abrochado,  tlatlalpiílú 
Abrochadura.  tíatlalpilizttt. 
Abrojo.^acamulli* 
Abrojo  otro.chicalotK 
Abrojo  otro,  ti  acatecolochicalotl. 
Abrojo  otro.quauitztli* 

Abrojo  grande  que  Tale  detierra»teocomitl.netzolíl 
Abrojootrodela  tierra,  tlacatccoloxocouitzrii  tlacatecol© 

uitztli. 
Abrojo  otro«tzitzinrfapatl. 
Abroquel  a  r  íe  bufea  eí  cuda  r  fe. 
Abuentiempo.qualca.uel  ipa, ymonequía  ymonecya. 
Abuhadoeflar,ní,cacamaua.ni,$ac<amaua.  na  atemi. 
AbuhadoaíTi.  cacamac.c.agamac^cacamactic.c.ac.amactíc. 

aaténqui. 
Abultar  por  hornato.tíauelnextia. 
Abultado  en  roftroocuerpo.uelnezq#  timakic.teixmauhtl 
Abulto  hazer  a  lgo,n¡no5teuicaltia,ninO;tetoch'a. 
Abundar  generalmente  miecnaxca.miecnotlatqui.atIenic 

tem  achia» 
Abundancia  afTi.miecaxcatKmiec  tlatquitl.  ayoctle  mote- 
machia  ayoctlemonequi.ayocmiximati  tlatgtlv  ayoctle 

tlacotli  tlatquitl. 
Abundoíb.axcaua  tlatquiua  miecyaxca.miecytlatquí.atle 

quitemachia'. 

A    ii] 


%- 


A    ante    b    8c  c\ 

Abundofamente,  miecaxcatica.  miec tlarquitica. 
Abundadarenriquezas.ninocuitonoatnJnotIrvCamatt.níno 

tlamachtia. 
AbundofoaflTi.  mocuiltonoani,  motlacamatim\moíIamach 

tianf. 
AbundofamenteaíTi.necijiítonoIiztica^netlacaniachiliztica 
Abundoíbdecombite,  yxachiytlaqual.miec  ytlaqual,ami- 

ximati  ytlaqual. 
Abundaciaauerdequalquiercofa.tlaneneuiuia.ílaneuhqui 

^a.tlaneuhcaquiga^tl  acenqui^a» 
Abundancia  auerdeíeñores  redores  o  gentes,  tlaquauhqui 

Abuílon,  tlaauiíquixtiliztlí. 

Abufo  mala  coftumbre.  aqualíi  ytecíi  nematüiztíi. 

fTAca'nican.yz^niz. 
Acabar  dar  fin  ala  obra.ni3tlami\nitlayecoa.nitíatzoiíquix* 

tia.ni\quica.  . 

Acabada  obra, t!ayecoIli\tlatzunqumillf\ 
Acabarfedehazeralgo.tlamt.vecaui.quica.tzonquic.a. 
Acabado  aíTi.tlanqui.  y  ecaimqui\tzonquizqui. 
Acabaroconfumircofa  de  comer  obeuer,  nitla,tlamia. 
Acabada  oconfumida  cofa  affi.tlatlamillí. 
Acabar  felá  vida.tzonqui^a  nonemiliz.  tlami  nonemiliz; 
Acabar  la  tela  o  techumbre,  nitla,tzopa.  ni,tzopi. 
Acabar  fe afTi.tzopi. 

Acadabarrio.cecencalpulpa.cecentlaxilacalpa.eecenchinl 

pa. 
A  cada  cafa,cecencalli.  cecencalpa, 
A  cada  collación,  cecentlayacapa, 
Acada  cantón, cecencaluacazco.  cecencaínacazpa. 
Acada  ciudad. cecemaltepetlípan.  cecemaltepepa,  cecente 

pepa.cecemaltepetl.  cecemaltepetlipa. 
Acada  cofa  redonda  o  gruefa»cecente*tlt 
Acada  cofa  no  redonda,  cesen. 


A  cadagetede  barrí  o,  cecencalpul  ti. 

A  cadalinajc.ceccntlacamecayotU 

A  cada  pafíb.atza.achchíca*  canicnem!, 

A  cada  perfona.cecentlacatl.cecen, 

Acadapuerta.cecenquiauatenco.cecenquiauatenpa* 

A  cada  vno  de  cofas  a  nimadas.eceyaca,  cecen. 

Acada  vno  de  cofas  inanimadas*  cecen. 

Acaccer.mochiua. 

Acaecida  cofa,  omochiuh, 

Acaeceroaconteceren  mi  tiempo,nopan  mochiua.nopafr* 

ti.nixpanti.nomatia,  nixtla» 
Acaecida  cofa  aíTi.tepan  mochiu,tepantic,reixpantic.tema 

tiantic,teixtlatic4 
Acaecer  me  algo,  y  tía  nopan  mochiua.y  tlanopa  uallauh, 

ytlanopantemo* 
A  canalar  madera  o  pied  ra.nitla.acaloanitla^uacaloa. 
A  canalado  aííi,acaltic.  uacaltic» 
Acanalado.ayre.mcpiac.oaeecatl.mopiazquetza  eecatl 
Acarrear,  nitla^aca. 

Acarreada  cofa  o  de  acarreto,  tlagactli*  tlac,acactIiV 
Acarreador,  tlacacac.tlacacani,  tlatla^a^acani. 
A  carrear  piedras,  m\tecaca,  acento  breue.    y  aíTidelosde 

mas,filicet,acarrear  madera,trigo  &c. 
Acarreadas  piedras.tla^acrli.tetl. 
-A  cafo  o  deinpromfo  fuceder  niealgo»amononemachpaé 

anonemachpa. 
Acauda!ar,nitlaixnextia# 

Acaudillar.notlann!temana,nfte,centlalia,nite,ololoav 
Acaudillada  gente,  tetlan  tlamanalti.tlacétlaliki.tlaoloiolti* 
Acaudilladador.ytlantemananijecentlaliani.teoloíoani, 
Asacan  o  aguador,  atlacuicatlatlaciHc.atlacuini^anamacac 

anamacani.  acacac, 
Ac,ada  o  agadón,  tlaltepuztlí, 
Acecaiar,nirIaJixpetlaua.nitla,ixchichiquf* 


A    ante    c 

Aceca1ado.tlaixchichictIittIaixpetlaua1li.tIapetIau!itIn 
Acecalador»   tlaixpetlauani .  claíxchichicqui.  tlaixchichi- 

quiñi. 
Acecaladura.tlaixpetlaualiztli..tiaixchichiquiiiztlu 
A  celera  rfe  enojarte»  bufea  eno/arfe, 
Acelerarte  darte  prieíTa.ni3ciui\  nino,mociuia 
Acelerado  yciuhqui.  momociuíamV 
Aceleramiento  yciuiltz'tli.neniociuiliztlí» 
Acepillar»  nitla^xchichiqui.nklaixpetlaua* 
Acepillada  cofa»  tlaixchichictli,  tlatxpetlaualli-  tlatxpetít 

u  htli. 
Acepillador,  tlaixchichiquinu  tlaixpetlauani 
Acepilladura  tlaixchichiquiltztli  tlaixpetlaualiztlí» 
Acepilladuras  o  alTerraduras»quauhtextI¿. 
Acepilladuraslargas.quauhtlaconeualli*  quauhximalli.  da- 

$oneuallútlaximalli. 
Aceptar  petición  nitla,uelcaqut. 
Aceptada  peticion»tlauelcactli. 
Aceptar  perfonas  nite^xifta* 
Aceptación  de  perfonas  tcixittaliztfo. 
Aceptador  ral»  teixittani» 
Acequia.tIalatlautli,aquetzalIi\ueiapantiX 
Acercadealguno^terloc-.teñauactetlan, 
Acercarfe.  ye  non,aci»ye  non,acitiuh>  ye itech  nonaci   ye 

ytechnipachiui, 
AcercadoaiThyeyrechacirri  ye  tetechpachítihquí. 
Acercamiento»  tetechonaxitiuiliztli.  tetechompachiuk- 

tiuiliztíu 
Ace r ta  r  enlo  que  fe  dize  o  haze,  nitla, ípahtil/a» 
Acertada  cofa,  ílaipantililH* 
Acertadamente»  tlaípantihlfztica» 
Acertamiento,  tlaipantililiztli. 
Acertaraloquefe tira,  uelipan fcicuica»  uelipan  y  auk»  üeH- 

pan  nictlaxillia» 
Acertada  cofa  affi»  uelipan  tlauictlK 
Acertador  tal,  uelipan  tlauicam . 


A    ante    c*  5 

AcertemientoaíTi.  uelípan  tlauicaliztli. 

Acertar  enlos  negocios,  uel  ninochiua. 

Acertada  cofa  afíu  uel  nechiuhtlu       ..... 

Acertadamente  enefta  manera  uelnechiualiztica* 

Acertador  alTj.uel  mochiuanñ 

Acertamiento  tal*  uel  nechiualiztlt. 

Acetre  de  agua  bendita.tíateochiualapaztíi, 

Aceuilarfe.nino,maceualquixtia  amonotech,monequi 

AceuiIado*maceualquizqui\amo  y  techmonequú 

Acezar.nicica* 

Acezar  o  carlear  el  perro,  m\neneciui\ 

Achacaralgoa  alguno*  tetech  nitla.tlamia. 

A  chacofo  fer.  aninonotztlani  anotech  ninaxitlani.  ay achí 

,    noconnefrica. 

AchacofoaiTi.amonotzallam\aytecn  maxitlanú  ayachicon 

ne&ieni. 
Achaques  poner  efcufandofe.ydaitcchninotlamia.  nicno- 

tláneuia 
Achacólo  affi.ytla  y tech  motlamiani  quimodaneuianú  i 
Achicar.nitla.tepitonoanitlatepitilia» 
Achicar  obra  bufca  acortar. 
Acidentalmente.bufca  acaíb. 

Aclarar  el  tiempo.tlachipaua  tlaneci  tlanaliui.uellamamani 
Aclamar  fe  qualquieralicor.chipaua.yeaia. 
Aclaradolicor.tlachipaualU.tlachipauhtli.tlayecliII/t 
Acocear  a  otro  nitctelicc.a.  nite,tetelicgá. 
Acoceado  tlatelic$alli.  tlateteliccalh. 
Acocéador.teteliccanJ, 
Acodar  vides  o  cofas  aifi.nitlajnecuiltoca.nitlajnoliuhcato- 

ca 
Acometer  fin  razón,   nitcnempenaltia.n/te  ,ixnernpeuaí* 

tiaoiiteixpeuaítia. 
Acometedor,  tenenpeüaltianí.  teixncmualtianLteixpeual- 

tiani. 


A    inte    é* 

^com€tido,tIanempeuaííilli*tIaixncmp€U2!íi3Ií\tlaixpeuaI^ 

tilín 
Acometimiento.  tenempeualtiliztlú  teixnempeualtiliztli»  te 

ixpeuamliziii* 
Acometerá  otro,nite,peualtia,nite,pepeualtia. 
Acometedor  aííi  tepeualnanútepepeualtíani. 
Acometido  aíRtlapenaltillijlapepeiiakillñ 
Acometimiento taUtepeualtiliztli.  tepepeualriíiztli. 
Acompañar  aalgunoenenugardocftadeaíríento,tetlanm 

ca. ' 
Acompañado  aíTi.ytlanyeloac  ytlan  onoac. 
Aacompañadordeííamanera.tetlayem.tenatiacyení. 
Acompañamiento affi.  terlan  yeliztli»  tenauacyeliztlí.. 
Acompañara  otro  andando.nite^nica  nite,uicatinemi  nite9 

uicátiuh» 
ikompañado  aiTi.uico.utcotinemí. 
acompañador  tal  teuicani.  teuicatinemfni. 
Acompañamiento.íeuicah'ztli.  teuicat!n3milizt,?# 
Acompañara!  mayot  .nite.aachti.  nite^íaiccauia. 
Acompañado  aíTi.aachtilílo. 
acompañador  tal. teach  teaach  tlaíccauianj, 
jicompañaral  mayor  o  ygual  íiguiendole.  nite,tocatinemí. 

-  nitejUícatinemi  nítevthtlauícaititinemí. 
Acompañadoaírj.tocatine.motocatinemoa.uícotinemcui 

cotinemoa.tlauicalíotinerrr.  tlauicaletínemi. 
Acompañador  tal.tetocatínemini.  teuicatineminí.tetlauical 

titinemini.  i  .    . 

A-compañamientoaíTi.  tetocatinemiliztli.  teuicatinemiliz* 

tli,  tetlauicaltitínemiliztli. 
Acompañar  a  otro  harta  fu  cafa. nontecaua. 
Acompañado  aíTi.oncaualo.  oncaualoni. 
Acompañador  tal. ontecauani. 
Acompañamiento  aíTi\  ontecaualiztli. 
Acompañara  otro  defde  fu  cafa,  non^ana. 
Acopañado%or*t!aantli.ontlaanalli. 


A-ante-  c 


Acompañador  tal  onteanarii.oníe  anquí,  • 
Acompañamiento afTi,  onrranaliztri 
Aconfejar.  nit1a1nanamiqui.nrtla1t1ato!nanamiquí» 
Aconíejado^tlananamictli  tlatlatolnanamictli, 
Aconfejarfe.  nino3nanamiqui.  nmo,rlatolnanamiqui,  m~ 

no,yolnonotza .  nino,tlatlantfL 
Acontecer,  bufca  acaecer. 
Acordarme  de  algo.ni,tlaínamíqui. 
Acordar  a  otro,  nite.tlalnamictia.  nitlatlalnam/ctia, 
Acordar  a  otroalgunacofadelaqualno  fe  acuerda  bien  tra 

yendo feía ala  memoria»  niteyoímaxiltia. 
Acordar  deliberar  algo,  nino/yolnonotza,  nitla>nemilía, 
Acordadacofasneyolnonotzalli.tlanemililli. 
Acorda  Jamete,  neyolnonotzaliztica  tlanemililiztica. 
Acortar  o  achicar,  nitla^tepitonoa  nitla;tepitilia.  ñitlailo- 

diría*  nitlatzinquixtia. 
Acortado»   tlatepitonolli.  tlatepitihlli.  tlailochtilli.tlatzm 

quixtilíi. 
Acortar  hedifidooferminos.  nida^tzoloa^nitla^tepítnia.ní 

tla,ilochtia.  nitla,tepitonoa. 
Acortada  cofa  aíTi.  tlatzololíi.tlatepitililli.tlatepitondlli.tla 

ilochtilli. 
AcoiíardarprieíTa.  nitía.ciuitia.nitla^iciuitia* 
Acollado,  tlaciuitillntlaiciuitilli 
AcofTador.  tlaciuitíani.  tlaícíuitiant. 
Acoítamrentoofoldcida.  tlaxrlauilli 
Acortarme  o  echarme,  nino.teca. 
Acollado  o  echado, motecac» 
Acoftarfe  omelinarfe  el  madero  o  pared,  colíui.  noíiu^chft 

toliui. 
Acortado  aíTí»  coliuhqnúnoliuhqm,  chitfoliu?iqi.i, 
Acoftarfe  ala  parte  de  alguna  perfona.  tetlocninoquetzfi» 
teuan  ntnoquetza.    teuic  nínoquetza.  teukpa  niño- 
quetza. 
Acoftadoaffi.  tetlocpa  moquetzquútetlan  moquetzquí. 
Acoílumbraríe  a  algo,  y  tía  y  techninomati.onipaniiioma. 


A    ante    c« 

ri  nimaxalyui, 
Aeofar.  cuztic  tepuztli, 
Agor.  tlotli. 

Alomar  perro,  nicnanauatia. 
Acorarfe*  m\poconi,  _ 
Acorado  affi.po^onqui. 
Acotar  a  otro,  nitemecauitequi. 
Acotado,  tía  mecauirectlú 
Acotado  r.temecauitequini» 
Acote  el  que  fe  da.  temecauitequiJíztli* 
A^otede  cuerda  o diciplina  inecatl.teinecaui teconi. 
Acrecentar  hazienda.nitla  tlapiuianitlajmíequili'a. 
Acrecentada  hazi^rtda,t]atlapiuilli,tlamicquili'lli. 
Acrecentador  tal.  tlatlapiuia  ni,  tlamiequiliani. 
AcrecentamientoaíTi.  tlatlapiuiliztli.tlamiequil/ztli. 
Acreedor.ytech  tlaactica,  ytechtIaactoc.tzoyotica¿ 
Acuchillara  otro.  nite,tepuzmacquauia. 
Acuchillarfe  con  otro,  teuan  nitctepuzmacquauia. 
Acuchilladas  aduerbio,tetemacquauiliztica. 
Acuchilladizo,  tete puzmacquauíani. 
Acuchillado,  tlatepuzmacquauilli» 
Acudiraciertolugar,  ni,uallama  ti,  non,tíamatf, 
Acudiro  recurrir  aperfona.  ni,quaImati,m,quaItoca« 
Acudir conla renta.  non,tlacaüa.non,tlacaIaquia. 
Acudimiento  afíi.tlacaualiztli.  tlacalaquiliztlú 
Acuerdo  en  coníejo,  nenonotzalli.necentlalilli. 
Acuerdoentrefi.  neyoínonotzaliztli.tlanemililiztli. 
Acullá  no  feñalando  el  lugar,  ñipa. 
Acullá  moftrandbel  lugar,  nepa,nechcapa.nachcapa. 
Acufaren)uyzio4nite,teixpauia.mte,tejlhuia# 
Acufacio»,teteixpauiliztlí.teteilhuiliztlí# 
Acuíado.  tlateixpauilli.tlateilhuilli. 
Acuíador.  teteixpauiani.  teteilhuiani. 
Acufarfairaraenre.nitejztlacauia,nite,tlapiquía.nite>tIato 

leuia.nite,tlatolchichiuilia,n¡te,tlatolquech¡l/a. 


TPPF  /-  f-_- '  * 


v 


A    ante    V  7 

Acuíado  aíTi.  tlaztlacauilli,tlatíapiquillí4  tlatlatoleuilli^  tlatla- 

toIquechililIi\tlatlatolchichiuíIiíli, 
Acufador  tal»  teiztlacauiani,tetlapiquianj\tetlatoIeuíani\te 

tlatolquechiliani.tctlatolchichiuilianú 
/^curacionalTitteizt1acauil]'ztl!,tetlapiquilíztIi\tetIatoleuiliz 

tli.tetlatolquechililiztli.tetlatolchichiuililiztli» 
Alinea  o  acotea,  tlapantli» 
Ac  ucar  negro  defta  tierra»  chiancaca» 
A^ucardecaftilla.lomefmo^velcaíhllan  chiancaca. 
Abuela  tlaximaloni.matepuztli. 
Acuelapequeña.matepuztlaximalonito.matepuztontlí» 

|f  Adalid.  teyacanqui,tetlalmachti4 
Adarga  o  rodela,chimalli4 
Adargar  fe.  nino,chimalcalti\nino3chimaltia.  chimaltítlaa 

nicalaqui» 
Adargado.mochimalcalti\mochimalcaltíqui# 
Adelante  o  masalla,oc  nepa.o cachi  nepa.  • 
Adelantarfeen  hablar,  teyacacnfqui^a.nitejtlatolpanauia. 
Adelantar  a  otro  en  honrra»  yznitequixtia»  yznitequetza. 
Adelantar  fe  en  camí  no,  achtoniauh.  achtopa  niauh,  achto- 

nompeua.  achtopa  nompeua, 
Adelantamiento  aíTi  achtoyalíztíi achtopa yaliztli.  achto- 

ompeuahztli  achtopa  ompeualiztli» 
Adelgazar  tablas  o  piedras  ocofa  aír¿.nitla,canaua» 
Adelgazada  cofa,  flacanaualli,  tlacanauhtlí» 
Adelgazamiento  tlacanaualiztii. 
Adelgazar  hilo  ocofas  largas  rollizas  nitla,pitzaua. 
¿\  delgazada  cofaalíu  tlapitzaualli,  tlapítzauhtli» 
Adelgazamiento.tal.dapitzaualiztli. 
Adentellar  o  morder  fin  Tacar  bocado,  nítctlanquechia.  ni- 

te^etexoa.nite^ampoxoa.nite^Ianqua.  nite,quetzuma. 
Adentellada  cofa»tlatlanquechiIlí*tlatetexollíf  tlacampoxol 
li.tlatlanqualli.tlaquetzuntli. 
Adéteíladas»  tetiáquechiliztica  tetetexoliztica.tecampaxo- 

liztica.tetlanqgaliztica,  tequetzumaliztica» 
Adentelladurattetlanquechilizd¿^tctetexoliztli.tecainpaxo 


A    ante     df 


l!ztli.t^tlanqualiztli4íequetztimaliztlú 
Adentelíaro  morder  facando  bocado.  nite>tIancotona* 
Adentellada  cofa  aíli.  tlatlancotonallt» 
Adentelladas  aiTí.tetlancotonaliztica. 
Adentelladura  defta menera.tctlancotonalizín, 
Aderecaroadornar  algo  generalmente»  nitla,chichiua.ni 

tlacencaua. 
Acterecadacofa.  tlachichiuhtli,  tlacencauhtli.  tlacencaual- 

li.    s 
Aderezo  tal.  tlachichiualiztlú  tíacencaualiztli. 
Aderecaroadornar  algo  honrrofameme,  nitla,mauizchi- 

chíua,nitla,yeccbicbiua. 
Aderecada  cofa  alíi.  tlamauizchichiuhtli.tlayeccbichiuhtli. 
ÁderegoaíTi.itlamauizchichiuahlizrlú  t!ayecchichiualiztlí# 
AdefTeo.tlamaluiliztica.  aonnemaquiliztica, 
Adeíora.atenemachpa  amovuhcareyóllo. 
Adeudar  fe  tomando  preftado.ninOjtlacuia, 
Adeudado,  moilacui. 
Adieftrar  ciego,  nite,yacana.nite.ana, 
/^dieftrado.tlayacantli  rlaantli. 
Adieífrador  .teyacanam.  teanani. 
Adiuinarfm agueros.nitla^yolteouia. tetempan  nitlatoa, 
Adiuinacíon.tlayolteouiliztli  tetempan tlatojiztli. 
Adiuino.dayolteouJani.  tetempan  tlatoani, 
Adiuinar  por  fuertes  o  agüeros. nitIa,poa,  ni,ticíti, 
Adiuinacion  afli.tlapoaliztli  ticiyotl» 
Adiuino  tal.tlapouhcjui.ticitl. 
Adiuinar  ene!  agua. atl  nicmana*  atlan  niteifta, 
Adiuinacion  aífi  amanalíztli.atlan  teírtaliztli. 
Adiuino  tal, amanan/,  arlan  tei'ttam. 
Adiuinar  por  fignosoíueños  nitonalpoa, 
Adiuinacion  aíTitonaíf  oualíztli. 
Adiuinodeíla  manera  .ronalpouhquí» 
Adminiftrar.mtet^tlamachia  nite,tlamachia.nite,tlatlatla 

hlia.nire.tlamamaca. 
Adííiiniíhacion  tetlatíamachiliztli»  tetlamamaquihztli  ♦  te 


- 


A    ante    i*- 


a 


tTatlalililiztli-  ■  • 

Adminiftrada cofattetlamachíllitter]atIaliTiIli\ temacrli.    < 
Adminiíhadqr.  tetladamachiani.  tetlamamacani.  tetlatlat 

liani, 
A  dmirar  a  otro.n  ite,i£auia4  nite,mauhtía. 
Admirable  cofa, mauicauhqui  mauiztic. 
Admi  ración,  tIamauicoliztli»neícauiliztlf# 
Admi-rado.ílamauico.tlamauijoani,  mic,auianí. 
Admirar  fe.  nitlamauicca.  ninicauia. 
Admitiraalgunoparaaígunacoíá^m^celia^riire^nequ^ 
Admitidojlacelillí.  ondanedíi. 
Admitirlo  quefedize  ohazesnklapaccacaqui\nitl3;(ue.lca 

qut,  nirla^eíitra. 
Admitido aíTi.tJauelcadli.  tlauelittalli.  . 

Adobar  algo,  buícaaderecar* 

Adobartexendoagujerode manta ocofa aíTi.nitíachichí,    , 
Adobada  cofa  a iTi.tlachíchitl. 
Adobar  veíiidos  haziendo  nueuolo  viejo  para  engañar,  ni-, 

tla,nextlatia.  nitla,nexquaqualatza. 
Adobada  ropa  aiTi.tlanextlatilli»  tlanexquaqualatzalIL 
Adobe  de  barro.xamitl.  , 

Adobes  hazer.nijxanchiua» 
Adobo.íomefmo. 

Adonde  preguntando  canin, campa,  can, 
Adondequiera  oen  qlqer  luga  r.c  acocan,  c^ocamps. 
Adoptar  tomarpor  hijo,  ninotcpiltzintia. 
A dopcion  netepikzintiHztlt 
Adoptiuohijo.nep  ützintilíú     - 
Adorara  dios,nicno,teotia.n!cno,tlatlauhtiíia, 
Adorable  dios  digno  de  íér  adorado,  neteotiloni,  tlatlaufiri- 

loni. 
Adoración  talneteotiliztli.tlatlatlauhtiliztli» 
Adormecer  al -niño.  nite,cochteca. 
Adormecido  nifiOvtlacochtectlK 
Adormecer  al  grande. nitexochtlaca» 
Adormecido  aífi  tlacochtiaztli» 


ante    á  &    f* 

Adormeccerfo  entomeccrfe  el  pie.nocxicepoa.nocxf  ccct 

poa.  ...  i 

Adormecido  píe.  cepouhqui  hxltheecepovhqvi  icxitl, 
Adormecerfela  mano.noma  cepoa.noma  cecepoa. 
Adormecida  mano.cepoubquimaitl»  cecepouhquimaitl.y 

aíTi  deles  otros  miembros» 
Adornar, bufea  componer» 

Adquitir  con  trabajólo  necefíarioaTa  vida  .drzen  per  meta 
phorl  a  nicaxcauia.  nitlatiapaliuhcaina,  nicoqchuia  qeía- 
ui  gbiouía  íc  toneua  ic  chichinaca  yn  noy  olio  yn  nonacayo 
Adrede  hazer  o  dezir  algoje  niteqneíoa.  ^anicnlnoqueloa» 

ca  niuhnicchiui.ic  ninotecoa-, 
Aduenedizo.uecatlacatlueca  ualeua  .uecachle. 
Aduenedizos  ya  auezuidados,  flaca  nechicoltvlacanepa* 

panti. 
^duiemr,  ualíaTrztlK 
Adular.bufcalifongpar, 
Adulterar,  nite,tlaxima.fepan  n«atsTr, 
Adulterino  o  adultei  ina.bufr  abaf :&áot 
Adulterio,  tetlaxímaliztl^epanyaizdí» 
Adultero  o  adultera,  •tetlaximani,tedaxinquí4té'panyanM» 

panyaqui, 
A  empuxones,  tetótopeualiztica,teixicqtzaIíztica4  teixcue 

tlanaliztica, 
Aefcondidas,  bufea  efcondklamente, 
Aeítaboia.ymmani, 
A  efte  tiempo  ye  axcan>  ye  no  iquacy.ye  nouel  axcan. 

0¡¡.  Arable  perfona.  muchi  tlacatlytlaco.muchi 

tlacatl  rcnjub,te  cemiemuh. 
Afabilidad,  tece  micniuhyotK 
Afearlohermofooeftrasarlo.nitla^itlacoa, 
Afeado  tlaítlacolh. 

Afeytarfe]amugeralmodoantiguo,ninoxatia* 
AfeytadaaíTi.tlaxauallí.t1axauhtl«,xauhqui. 
Afeytctal.nexaualoni,  xaualH, 
Afey  ta  ríe  los  hombies  ai  modo  antiguo,  ninichiu*. 


A    ante    f ♦ 

A  feíte  aíTí,  neíxchíchíualoni.neíxchichiuallivxauallú 

Afeitar  rapar  o  cortar  el  cabello  generalmente,  nite,x¡ma, 

Afeitado  aíT».  tlaxinth. 

Afeitarbaruaa  otro.nite^entzonxima. 

Afeitado  affi,tlatentzonxintIi. 

Afeminado,ciuayollo.avoHotlapalticé'a  oquichyolló. 

afilar  cofa  de  hierro.  niíla5tcntia. 

Afilada  cofa,  tlatentilli. 

Afilador,  tlatenti,  rlatenrianí. 

A  filadura,tlatentliliztli4 

Afirmar,nitla,nelriliavnitla,nelitoa# 

Afirmación,     t!aneltilifiztfi.tlaneIitoliztIi\ 

Afirmada  cofa*  tlaneItflilli.tIanelitolli# 

Afirmadamente.tlaneltililíztica.  tlanelitoliztíca, 

A  fi  rma  r  porfía  ndo  con  oi a  d  ¿a,  niño,  tenquauhtiIía;níno,tIa 

toíchicaua,  nino,nitentlapaltííia. 
Afirmación alTú  netenquauhtihliztli.  netlatolchicaualiztl/, 

netentlapaltilíliztíí. 
AfirmadacofaaíTi.  tlatenquauhtililli,  tlarentiapaliuhcauill/. 
A  firmadamente  aíTí,  tlatenquauhtiliztica.  tlatentlapaliuhca 

uiliztica. 
Afligir  o  fatigar  a  otro,  nite,toJi'nía,níte,requípachoa. 
A  m'cion  o  afligimiento,  tetohniliztli.tetequipacholiztl/. 
A  ligida  cofa,  tlatolinílli,  tlatequi'pacholli, 
Afligidor.tetoliníani,  retequipachoani. 
Afligir  mucho  a  otro.nitc,elelaxitia.  nitctoneua^nite.chichi 
.  natza.aniteatlamachtia, nitetlaciauiltia, 
Aflicion  oafligimiento  ta'.  teelelaxitiliztli.teroneualíztli.te 

chichinatzaliztli, ateatlamachtiliztli.  tetlacianiltií/ztli/ 

Afiigidoaíí'0tlaelelaxitilli,datoneualli.tlachichinaztli,atlaa= 
rlamachnlli,  tlatlaciauiltilli 

Aflígidor talteclelaxitiani.  tetoneuani,  techichínaezani  a- 

teatlamachtiani,  redaciauiltiani, 
Afloxar  generalmente,  nitla^caxania. 
AHoxai  fe.caxani 
Afioxarfelaenfermedad.caxaua.cuetlaní, 

B 


A  Hoxar  emperezando. ni\cuitlagbt1aua.ni\cuit1atzokitine- 

múni\cuitlatetzmiliuhtinemi.nicuitlananacaiui» 
A  laxamiento  añl  cuida  tzatlaualiztli.  cuitlatzollotl.  cuitlá- 

nanacayoth 
Aforra  raigo.  nitla>ixnepanoa. 
Aforrada  cofa,  tlaixnepanolli. 

Afrechos  faluados,o  cofaaiTi.ttatzelolIi:tlatzetzelruhcayot| 
Afrentar generalmente  nite,pinauhtia.nite,auilquixtia. 
Afrenta.  tepinauhtiíiztU.  teauilquixtiliztl  i* 
Afrentadamente  .teamlquixtitiztica.tepinauhtiliztica* 
A  fren  tado  .tlapinauhtilli.  tlaauilqui  x  till  i. 
Afi'entador.tepinauhtiani.teautlquixtianu 
Afrentar  a  otroponiendoletachas.  nite,papaca.  nite,pa&e 

ca.nite,pac9otlaua.nite,atemouia.nite,nauiantoca. 
Aírentaafri.tepapacaliztU.tepactecaliztli.tepacgotlaualiz- 

tli.teatemouilíztli.tenouiantocaliztlí. 
AfrentadamenteafTi.tepapacaliztica.  tepa&ecaliztica. 

tepaccotlaualiztica.teatemouiliztica.  tenotiiátocaliztica 
Afrentado deftamanera,tlapapa£fcli.  tlapa&ectli.  tlapacgo- 

tlaualli.  tlaatemouilli,  tlanouiantoétü. 
Afrentador  taltepapacani-tepadeeani.  tcpaccotlauanite- 

paccotlauani.teatemouiani.  tenouiantocani. 
Afrentar  a  alguno  diziendole  fus  defetos,  nicteixcomaca. 

nicrejxmanilia. 
Afrenta  afTi.  teixcomaquiliztli.  teíxmaniliztli. 
Afrentadamente  deítamanera^teixcomaquih'ztica>teixm& 

naliztica. 
Afrentado  aíTi.tlaixcomactli.tlaíxmaniíinú 
Afrentador  tal.quiteixconiacani^quíteixmaníliani» 

^fAgagaparíe.nitejnetlatilia.nitejneiyanilia.ni- 
nojpachoa. 
Agacapado,  tenetlatiliqui\teneianiIiqui.mopachoqui. 
Agallas  de  árbol,  quauhtotomatl  quauhcacapuli. 
Agallas  de  tinta,  nacazcolotl. 
Agallas  de  garganta. quechtlatlaulIi.quechtlatlaullotL 
Agora  tiempoprefente.axca^ 


A    ante    <g 


10 


Agora  luego,  nimanaxca. 

Agora  de  aquí  a  vn  poco,  ocmaya  ocachicoccuelacnic .  oq 

chic.oquachica.ocixquichcaiutl/. 
Agora  pocote,  yeua'quinaxca.quinizquiy,  quinicay. 

quin  a  chic. 
Agorar  tomar  agüero.  nino,tetzauia.nite,tetzammatj# 
Agoreroquelas  declara,  tonalpouhqui, 

Agorería,  tonalpoualiztli, 

AgoOarrealgogeneralmete.tlauag^tlachícaua.tlacogauía. 

AgoOadacoia.uacqui.ochicauac.ococ.auiz, 

Agoííomesjomifmo.uel.ycchicuejmetzdiycexiuid» 

Agota  reí  agua.  nrauatza,nicuatzaynatl# 

Agorada  agua, auatzalli» 

Agorador .  auatzan^auaczqui, 

AgoramienfO'.auatzaiiztli» 

.Agracofa.  xococ. 

Agro  hazeife,  ni,xocoya. 

Agro  hazer.nitlaxocolia. 

Agrura,  xocoliztli.xococayotl. 

Agía  fruta,  xocotl* 

^grazocofa  afTi  xocoretí, 

¿±  gra llena  ocueíra.cencan  nícac,  cencan  nicaticac. 

.Agropor  madurar.  xoxoctetl4oc  xoxouhqui. 

Agradarme  algo.njtIa,ueIitta.nitIajqualitta. 

Agtadablecofa,  tlauelittalli.tlayecittalli.tlaqualirtaUi, 

^gradamiento,  tlauelittaliztli.  tlayequittaliztl?.  tlaqualittá- 

liztli» 
Agradar  a  otrotnite.uelIamachtia.niíe,papaqi)iItia. 
agradable  cofa  aííi.teuellamachti.  tepapaquilti. 
Ag  ra  dablemente  aflfi.teu  el  lam  achtilaztica.tepapaquiltilíz- 

tica. 
Agradamientotal.teuellamachtiliztli.  tepapaquiltiliztli. 
Agradecer  a  otro.nite?icnelJlmati<ntte,tla5ocamati.níte>tía 

^omati, 
Agradecer  a ocro,nite  ,í cnelilinat^nitejtla^ omat^nitejtla^ 

c,omati, 

B    t¡ 


A    ante    g* 

Agralecedor.  teicnelilmatini.  retla,coeamatini\  teícnelfí- 

niatqui. 
Agradecido,  mocnelilmatini,  motlacocamatm?.  modado* 

camatiní.  motlagomatirii. 
Agradecimiento.necneUlraatiUzíl^-ietlacocamatiliztlí.ne 

tla$omatiliztíié 
Agrauiar  a  otro.nite,to!fnía»nite,tequipaclioa, 
Agrauíado.tlatolmilli.tlatequipacholli. 
Agrauiador.  tetoliniam.tetequipachoani. 
Agraaiadaniente^tetolinrliztica.tetequipacholiztrca, 
Agraüio.tetolmiíiztli.tetequipacholiztlf. 
Agrauiar  con  demariadacarga.níte,eticiuiría»mte,enliífc. 
AgrauiadoaíTi.tlaeticiuttilIUIaetililJí, 
Agrauiotal.teeticiuitiliztli.téetihliztli. 
Agua.  atU 

Aguabendita,  tlateochíualatí. 
Agua  rofada,  xuchatl  .ael  xuchiatF. 
Agua  caliente  alfuego.acotoniili  . 
Agua  caliente  al  foLatl  totonqui.totonqui  atl, 
Aguacero^quiauitl. 

Aguacero  grande  venir  con  nuue  muy  escura  y  granruy» 
dodetépefl:adét]atfaIacnuitz«yuhquintJaquequeztiuitzv 
^oquittiuitz \y huquin  g  oquitl  onotiuitz  .otetzauac,  ogo- 
quitiac*  L 

Aguacozida»icucicatl,tlatotonilli  atl 

Aguadeaxi.chilatl. 

Agua  fría,  y  tzticar.latl cecee. 

Agua  honda  ami&ian.auecatlan. 

Agua  de  manos,  nematequilatí. 

Aguamanil»  nematequiliztecomatl»  nematequilteeomatk 
nemacequiloni. 

A^ua  de  pies,  necxipapac  atl:, 

Agua  do  fe  bañan»  nealtilatl. 

Aguadero»bufcaa§acan. 

aguaducho  venir. pex  ontiuh.peyauatiúh.pepeyauatiufe* 

Agua  miel,  ayonecu tlit 


A    ante    g¡ 


tt 


Asuar  algo.n!tla,ayotia» 

Aguada  cofa  ayo  tlaayotilli. 

Aguado  el  que  no  beue  vino.atlauanan\  amoquíní  oftU, 

Aguda  cofa  afiladí?.tene.tenatic.renitztic. 

Agudeza alTi.  tenatcayotl.tenitzticayoil. 

Augdo  de  punra.uitztic.yacaui  tztic.  tzaptic.yaea  tzáptíe» 

Agudeza  affí.yacauítzticayotl.vacatzapticayotl. 

Agudodib'géte.     yel  tlacacqur.  vciuhcayo^yciuhcayolío. 

Agudamente  aíTi.yelIotica.eltiliztica.  ti  acacca  y  otica.yciuh 

cayotica. 
A  gudeza  aíP.vellotl  ,  el  tiliz  di .  tfacaccay  ©ti .  y  ciuhcay  otl » 
Agudode  ingenio,  y  ello,  tlacaquini  y.olizma.  yclizmatqul 

yoíiztlama 
Agudamente aíT'.yollocatka.  tlacaquiliztica  yolizmatca- 

yotica.yo  lizmatiliztica. 
Aguerr.tetzauítl. 

AguÍ!araotro#nite,tototza*nitejciuitia. 
Aguijada  cofa,  tlatototztli.tlatototzalli.  tlaicimtilli» 
Aguj}ado%tetototzanf.teiciuitiani. 

Aguijodhierrooefpuela.  tepuztetzapiniloi.tepuz  tetzátzt 
pitzaloni.tepuztetzopiniloni.tetzopiniloir.cetzapiniloni. 
Aguijoneara  otro.  nite,tzapinia,nite,tzopinia,n¿te,ixil¿. 
Aguijoneado*  datzapinillí  «tía  xíIIi. 
Aguijoneador.tatzapíniani.teixiliani. 
Aguijón  de  aueja,  xicotli  y  miuh.xicotli  y  teminaya* 
Águila,  quauhtli* 
Aguilocho,  quauhconetl 
Águila  decabeca  bermeja.cozcaquauhtli, 
Águila  negra,  pouhquauhtli- 
Aguila  blanca,  yztac  quauhtlt. 
Aguinaldo.lo  mifmo. 
Aguja  paracofer  o  cofa  allí.    i?itzma11otI.iritz  omitl.tlatz© 

maloni. 
Agujerear, nida,coyonia,nitía,xapotla» 
Agujereada  cofattlacoyonill;:tlaxapotlalíñ 
Agujero.coyonqui.tlaeoyocíl^eoyoctic.xapD, 


" 


Agujero  do  fe  guardan  las  agu  jas.uitzmallocallotl,  uitzma 

lo  comitl. 
Aguzar  puta.nitla,yacauitzoainit1a,yacachíquítnitlyacatia- 

Aguza  rfeenefta  manera,niyacauitzaui. 

Aguzada  cofa  de  punta.yacauifztic,  yacauitzauhqui  yaq, 

Aguza  r  algo,  bufca  afilar» 

Aguzadera  piedra,  tlatentiloni. 

Aguzador  tlatenti.tlátentiani» 

^Ahao1.xi,nicca,niltze,nopiltzeitaui» 

netle»yeccue.ayo. 
Ahechar  olimpiar  algo.nitlatxetzelca.nitlayeclia. 
Ahechada  cofa.tlarzetzelolli.tJayeftilIi 
Ahechador.tlatzetzeloani.tJayecb'aní. 
Ahechadura. tía tzetzelol ix tli  tía yecnliztJí. 
Ahermofearc>hermoíear.nitIaquaInextia%nitIaqualtília.íii- 

tlachipaua. 
Ahincar  importunando.  nite,tlaniatafaquilí3,íí»te,fequ!uia 
¿cpermetaphoram.teixílanipíícatinemi^aninonauacil- 

ma.aninopéuiIroa4 
Ahincadamente  tetkmatafaquiiiztica.tetequiuiliztica.teix 

tlampilcatinemiliztica» 
Ahinco,  tetlamarataquiliztli.  tetequiuihztli.  teixtlampilcati- 

nemiliztli. 
Ahitarnir.ninoxuitia.ninelixuitia. 
Ahito  la  perfcnamoxuitiqui.melixuitiqun 
Ahitóla  obra,  nexuitilizth.neehxuitíliztli. 
Ahitara  otro. nitejxuitia  nite^lixuitia. 
^hocmarfe  el  rio,   itioJteuilacachoaimaxicyotia,inoiiiala~ 

cachoa. 
Ahogar  colas  manos  a  otro.nite,quechmatiloa,nite3quech- 

mateloa. 
Ahogada  cofa  aííl.tíaquechmatelolli.  tlaquechmatilolli. 
Ahogamiento  aííi,  tequechmatiloliztli.tequechmateloliztli 
Ahogar  con  fogaa  otro.nite,quechmecania. 
Ahogada  cofa  aííittlaquechmecanilii# 
AhogamientotaUtequechmecaniiiztli, 


A    ante      h»  &  i 

Ahoga  rme  en  agua  que  corre  ñatoco. 

Ahogada  cofa  aíli.tlaatoctilli. 

Ahogamiento  tal. atocoliztli. 

A  hoga  rme  enlamar  o  laguna,  natlammiqui 

A  hogado  afllatlammicqui. 

Ahogamiento  tal.atlammiquiliztli.  , 

Ahogarfe  poniendo  fe  algo  enel  gallillo,como  poluos/aliua 

o  bocado^ninelcima. 
Ahogado  afli.melcinqut. 
Ahogamiento  tal. nee I cim al iztíí 
Ahoyar  hazer  hoyo.nitla.coyonia. nitla,tataca- 
Ahorcar  a  otro.nirejpiloa^ite^ecania» 
Ahorcarfe.nino,piIoa.nino,mecania. 
A  horcado,  ti apilolü.tlamecanilli. 
Ahuyentar  hazerhuyr  a  otro.nite,chololtia.nite,yeltia. 
Ahuyentada  cofa. tlachololtilli'tlayeltrili. 
Ahuyentador,techoloItiani  tey  eltiani» 
Ahuyentamiento.techolo!tiliztli.teyeltiliztli. 
Ahuyentare  efparzrrganado  o  gente,  nite,cemmana*ai- 

te,moyaua 
Ahuyentada  cofa  aífí.  tIacemmantli,tIamoyauhtí¡c 
Ahuyentadortal.tecemmananitemoyauaní. 
Ahuyentamientotecemmanaliztli.  temoyaualiztlí. 
Ahumar  algo.  nitla,pocheua.nitla,puehe£tiIia, 
Ahuma  ríé*ni,pocheua.ni,pucheci:ia. 
Ahumada  cofa, pucheuac.puchectic>tlapucheuallh 
Aiu  rtadillas.c  an  y  chtaca. 

fl"Ay  donde  tu  ellas,    encano* 
ffAayayay.quexandofe.    axax  ahqua.elele. 
Ayrar  a  otro,     nitejqualania.nite.tlauelcuitia,  nite>necu- 

mal  tía 
Ayrada  cofa,     qualanqui.tlauelcuíc.  moc/omani# 
Ayradamente.     qualanyotica.tlauellotica.ne^uínaíiztíca, 
Ayrarfe.     ni\quaíani,ni,t]auelcui,ninoxuma. 
Ayradopor  luengo  tiépo.     qualancanerns.  rnuchipa  qua- 
lantinemi,y  qualanypan  monemitia»  yqualan  y  pan  iver 


v 


A    -ante    l 

mi.yqualan  ypan  nemini. 
^7er,  '    yalhua. 
Ay  re.      ehecath 

Ayre  delgado,     ecapitza&Ii.  ccaxoctli.eecapeya&íi. 
Ayflarfe,    nin.atzaqua. 
Avilado»    matzacqw4 
Avo  o  aya.    teuapauanútlacazcaltí. 
Ayudaeharomelezina.  nite,tzimpamaca,nire,pamaca»fe 

cuítlapampa  niteparnaca.tetlampanictemacayn  patli. 
Ayuda  dar  o  medicina  de  otra  manera,    nite^zinana. 
Ayuda  xiringa.    tepamaconi» 
Ayudar  generalmente.      nite,paleuia»tepan  ninilacatzoa, 

nite,matlapaliuhcatí'lia,tepannino,mana. 
A  vuda  affj,     tepal  euíliztlí.repan  neilacatzoliztli.tematla 

paliuhcatililiztli4  tepan  nemanaliztl/. 
Ayudado  alTV.    tíapaleuilli. 
Ayudador  raí.     tepaleuiani. tepan  mílacatzoan?.  tematla- 

paliuhcflMljan;.  tepan  momanan?. 
Avüdar  a  milla  a  cantar  o  trabajar    ,nite,nanquilia. 
Ayuda  taU     tenanquililiztli. 
AvudadoaiTi.    tlananquililli. 
Ayudador  tal.     tlananquiíiqui\tlananquiíiani\tenanquili- 

quítenanquijiani. 
Ay  udar  con  géte  armada,  yaocnitepaleuia.niteoquichtilía* 
Ayuda  nffi.yaoc  tepaleuiliztlú  teoquichtiliIztK 
Azudadortal.vaoctepaleuiani.teoquichti'liani# 
Ayuda  r  porque  me  a  yudc.nite,macoua, 
Avuda  tal»  temacoualiztl/. 
Ayu  ^adoaiTi.tlamacouall'.  tlamacouhquí, 
Ayudadot  tal.temacouani.temacouhqu>4 
Ayudar  a  otro  haziendo  fe  de  fu  vanda»  teuic  ninoquetzí* 

tetlocninoquetza.  teuicpa  neua. 
Ayudaairi.  teuic nequetzaliztl?.  teloc nequetzaüztlí.  teuic 

pa  eualiztli. 
Ayudador  tal,  teuicmoquetzati'Vetloc  moquetzanif  teuic 

pa  euani# 
Ayunaivnino^aua.nijtlaqualizcaua.niítlacatlaqua, 


A  ante    4      &   U 


n 


Ayunador.    mo$auani.  tlaqualizcauaní  tlacatlaquani. 
Aluno,    necaualiztlt.  tíaqlizcaiializtli.tlacatlaqualizt». 
Avnnoelquenoíehadeiayunado.    ayatlequiqua.  . 
Ayuntar  generalmente,    nitiaancchicoa,nitlaicentlaha.m 
tla,ololoa.nitla,tecpiehoa.  ,    ,,«. 

Ayuntada  cofa  affi.    tlanechicolIi.tlacentlaMIi.  tladoMi. 

Ayuntamiento'íal.    tlanechicoliztli.  tlaeentlaliliztMael© 

lotiztli.  tlatecpicholiztli. 
Ayííraren  vnomayzo  cacao  palos  o  cofa  afliJUtl^ceternt 
Ayuntada  cofa  affi.    tlaccntemalli. 
Ayuntamiento  tal.    tlacentemaliztli. 
Ayuntarfe  carnal  ir  ente  a  muger.     nitcteca.Sc  perniet*- 

phoram  nite.nepanoa.  tetechnaci. 
Ayuntamiento  afíi.      tetecaliztli.  nenepanoliztlí.tetech*- 

'xilizcii. 
Ayuntar  vna  cofa  a  otra.    n!tla,netechpachoa# 
AyunramtentoalTi.    tlanetechpacholizdi. 
Ayunta  i  algo  a  fi  comola  muger  a  fu  hijuelo*    notechníe- 

pachoa  .notech  niepapachoa.  • 

Ayuntar  mantas  coficndolas  vnas  con  otras  o  cofa  3iQ. 

nit1a,netechtlaIia.nitIa,netech?a1oa. 
A  y  untamiento  ta! .    tlanetechtlaliliztli-  tlanetechc,  aloliztíí 
A  yunta  ríe  la  gen  te  íentandofe.    mo,teca. 
A  y  untamiento  aíTi.    netequiztli. 
Ayuntarle  los  nos*    monepanoayn  atl.  cetíayn  att. 
Ayuntamiento  de  rios.    anepanolh# 
Ayuntamiento  de  naciones. tlacanechicolli. 
Ajena  cofa,  teaxca  tetlatqui.teyoca.teyocauh,tecococaufl 
Ajeno  fer.    nite^axcanite^latqui.nite^yuca^nitejyucauh. 

nite,cococauh. 
Ajo,    lomiTmo. 

if  Ala  parábolas    atlapalli  aztlacapalli. 
amatlapallú 
ATapequeña.atlapaltontli,aztlaeapa!tontb\ainatIapalt6t& 
Ala  de  papel,   ama  ailapalli. 


fc 


1 


f\ 


Ala  de  terrado  o  tejado,    arta  y  orí. 
Alabara  otro.    nite,yecteneua.  nite,vequítoa, níte,qIiroa. 
Alabanza,    .teyecteñeu'aiizduréyeqüitóllztlj.teqlírollrzrli 
Alabarfe.     níno,yeften6ua.'nin'o,yéquitoa,  niño  qnaíiroa. 
A  ¡abada  de  .otros.      tlayedeneualli.tlayequitolli,tlaquali- 

toíli.tlayeéteneuHtIi.' 
Alacrán,     cuíutl. 

Aladar  de  cabellos,    canauacantzontli. 
Alambre  cobre, tepuztli.  , 
A?amo  o  cofa  femejante,     pepeyolquauitl. 
A'apoftre»    c,atepan.quintepan#tlatzacca  catlatzacca* 
Alarde  hazer.     ni,tlauiznex'ti3. 
Alarde  aííí.    tlauíznéxtilíztlí. 
Alargar  algo.    ni.tla>uéyaquilia. 
Alargado aíTí.    tlaueyaquilillí. 
Alargar  o  dilatar  el  tiempo,    nítla.uecatlaca. 
Ala  ti  dos  dar  en  pelea.    nino,tequitequi.nino,tenpapaujX 
Alarido  aflfi.    netenuitequiliztl^hetenipapauilsztli 
Alaridos  darde  triíteza.      nuecoyoua.  ni,chtehiqii'iliztza 

tzi.ni^chiquiliztzatzi. 
Alando álTi.    tecoyonaliztli. chichiquiliztzatziliztí/. 
Alafazon.    ueliqíiac. 
Aíbacea.    yrechnecaualotiuh.  ytechnenanauatilotiuh.ng 

nauatilotiuh 
Albey taré    cauallopati.  cauallo  patía  tíu 
Albeitería.    cauallo patiliztl?. 
Alborotar  gente.     nite,comonia.  nite^acomana»  nite,tral'« 

fiecuinaJtia. 
Alborota;  fe  la  gente,    ne.comonilo .  .  ne3acomanaIo.tIaÍ- 

técumi. 
Alborotada  gente*    tíacomonilli,  tíaacomanaííi. 
Alborotador»         tecomonianí.  teacománani.tetlaltecuf- 

naltiam. 
Alboroto ,     necomoniliztlí .  neacómanalizt]f..tlaltecuínr 

l!ztli.tlaltecuinaliztl/# 

Alcahuetear»  nite,tlanochilia,  qite^tlanaijalnochilia,  nitr* 


_  tPB^  '/-  £.•    * 


A    ante    Iñ 


14 


- 


tlanauatilía, 
AIcahiiete,tetlanochil!.tctlarsaualnccIiili.teííanocliíIianj.te 

tlanaualnochiliani.tetlanauatiliani.íetlancchiliqui^tetía 

mualnochiliqui.tetlanauatiliqui. 
Alcahuetería,  tetlanochililiztli.tetlanaualnochililiztliVtetla 

nauatilfliztlí. 
Aícaydedecarcel.    teilpilcallapíxquí, 
Alcayde  de  fortaleza,    yaocallapixqui. 
alcalde,    lomifmo. 
Alcaldía,    alcaldeyotl. 

Alcanzar  a  alguna  perfona  que  huye.    nite^aci,  noroe3aci. 
Alcance  alU,    teaxiuztli. 

Alcancar  a. otra  cofa  que  huye,     nítla^ac^nontla^ci. 
Alean  ce  afTí     rlaaxil/ztíí, 
Alcanza  rollegaralo  que efta alto,  naci.nonací* 
Alcatara  tomai  loqueeilaenakocomo  cofa*  manuales, 

níe^cui.nocünjCui, 
AícaicaraíricorasgraudesobTuas.:    nic,ana,nocon,ana, 
Alcanca r-Io  aefieado.     nitlacnopilhuia.  nomaceualti  nic- 

nopiifú  \.   , 

Alcancarencuenta.   nicpantlaxil^.nic.yolmaxiltia 
Alcance  en  cuenta.     rlapantlacaliztliV         , 
Alcancar  de  cuenta  a  otro  entendiéndole.      aiuhniteirta 
aiuhnitecaqui,  ,  * 

Alcancadoaifide  cuenta,-    ayuhtlattalli.ayuhyttoni.avuh 
caconi,  ,;     ,  -  J 

Alcancedecuentaaíf/.      ayuhtcittaíiztliayuhtecaqliztli, 
A  carchofa,  uitzquiitzontecomatl!  uítzquilitl  ytzoíitecó. 
Alcauala.    fíanqwzrequitl.puchfecarequitl, 
Alcauaíero.    tianqiuz  tequiíqui.púchtéca  tequitqui, 
A  car  generalmente,    nit^acocu/.  nitia^coquixtja, 
Alcarfeenaltoelagua  oculebra  o  cofa  aíli.     nino^tompítz 

qtza,  n.no.tonipitzqua,  n«no,tonuitzoa.nino>tlamina. 
A  carfeeí miembrpdel  varón,     moquauhquetza.yolú 
A.caraiTieiniienibro.     m\tlaquauhtilia,  nic,yohtia. 
Aícaaoaiii,    Qmoquauhquetz.  oyol. 

C    íf 


m 


Alearla  cabera*    n.aquetza» 

Aldauaparallamar»     tlatzacuilíotzotzonalonr. 

Aldaua  para  cerrar,    tepuztlatzaqualoni, 

Aldea»  altepemaitl. 

Aldeano,  milla,  tlacatl.millacatl; 

Alear ei  aue  qnioquierebolar*    m,aaeocui.  euaznequs,. 

Alegrarfe.    ni3papaqun  ni,paqui,n,ahauia,  n,auia4 

Alegrarfe  muy  mucho,  n.atia^ 

Alegraraotro.,   nite,papaquilria„  mte,ahauialtia# 

Alegre,,    paquini.  papaqílini.  ahauianú 

Alegremente*    pacca.  papaqulliztica.  ahauializtica. 

Alegría»   papaquiliztli.paquiliztli.ahauializtlñ, 

Alegrar  a  otro  recreándole,     nite^llelquixtia.mte^emeí- 

tía,  nite^eceltia,  # 

AlegreafiV    mellelquixtiquf  mocecemelnqni.moceltiqu^ 
Alegremente  affi.     neellelquixtiliztic^  nccecemeltilizti- 

ca.  tececeltiliztica. 
Alegría  tal,    neellelquixtiliztlv  nececemeltiJiztli.nececet 

tiliztli 
Alegrarme  del  mal  de  otro,    tecanauía.  tecanipaqui.  te- 

ca^nauía.tecamVpapaqui»  ; 

Alegre  avTi#    tecapaquini.tecapapaqumi.  tccaauiamtteca> 

ahuianL  '  m  ,. 

Alegremente  aííi,    tecapaquiíiztica.  te capapaqinliztica.te 

caauializtica.  tecaahauíalizfica. 
Alearía  tal.    tecapaquüizrli,  tecapapaquilizíli,  teeaauíaliz 

tli.tecaahuiaHztl^ 
Alentar  tomar  alientos    niro*>niyotia. 
Alentar  defeanfando.     mhiyomccui.mhíyonicana 
Alentar  pocoelque  efta  al  cabo,    nino,cacamaua.  nino,p© 

AlentaTdefcanfando  el  que  tañe  flauta  ocofa  affi^el  que  h  * 

bla  o  riñe  mucho»     nihyyonicana» 
Alefna  opuncon.  coyolomitltepuz  omitl#omitl.caccoam 
Alférez,    quachpanttquic. 
AlfileL    tepuzcladatzicoltiloni.  tilma^oatii^ 


A    ante    «l 


15 


Alforja,    xíquípflli. 

Algtbe  o  cifterna»    atlaliIL atatactlr. 

Algodón,    ychcatl. 

Aleunacoíc.    ytla.  „    ¿  .,    „ 

Alguna  vez.  quemman.quemania^anquema.ynquema, 

Alaun  tanto.    canquexqu¡cri,quexquichto. 

Algún  tantode  tiempo»    ackitonca.achitzinca.achitzinca 

intJ,achitoncauitl,  occuelachic. 
Algún  tanto  eÜar  mejor,    yequentel.yeachiquentel.ye  - 

Algún  tanto  en  cantidad,    ocachi.  ocye  achi.ocachicachi, 
Algunoo  alguna,    acá» 
Algunos  o  algunas,    acame. 
Algunos  pocos.    c.an quezquintin.  $a  quezquintni. 
Alhajas,    chantlatquitl.  chanyeloani, 
Alholidepantroxa.     cuezcomatl.  ^ 

Alhombta,    tilma  icxipepechti?»  tilmapepechtlí. 
Alhondiga.    cuezcomatitlarv 
Aliento  huelgoo  refuello.    yhyyotl» 

Aliento  para  hazeralgc.    yellotí. 

Aliento  reneraíTi.    néí.nelti* 

Alijar  nauio,     arla  nótiatepeua.  atla  notlatoxaua. 

Aümpiar,     nitla,popoa.nitla,ycaia.nitía,chipaua. 

Alindar  vnaeredad  con  otra,     nicctepannamiqui,  nite,q¡ 
xochnamiqui.  niíe,milnerechana. 

Alifarmadera.    ni,tlaixchichiqui.  nitla.ixpetlaua. 

Ali^damaara.tiaixcUichi^litlaixpetlauhth\tlaixpetíaualk 

Aliuiargeneralmente.    nite,caxaua. 

Aliuiar  a  otro  del  trabajo.    nite,ceuia,  nite9acotlac,  a. 

^liuio  aíTi,     teccuilliztli.  tcacotlac,  aliztli. 

Áliuiado,    tlaceuilJi.tlaacodaxtli. 

Aliuiarquitando  déla  carga  o  tributo,    nitla.tzontlaga  ni 

tla,caxaua, 
Aliuiar afliaotro.    nitetla,tzontlaxJlia,nite,tiacaxauiIiav 

nitetla,xelhuia. 
Aliuiar  felaenfcrmedad.    caxaua.  cuctfani.  y  to**- 


:i 


i' 


¿3  liana.,    mícomítl.  míx/qiiípílli. 

aljófar,     acitlaíi. 

Alia.    ompa. 

Alia  moftrando  el  lugar,    ompao.  nachcapa.nachca. 

Allanar  fuelo.     mtlajxmana.  nitlajxteca. 

Allegar  a  lugar.     n,aci.  non.aci. 

Allegarvnacofaaotra.    nitIa,netechpachoa. 

AHendeeírio.    amac.  anal. 

Ailendeeimarolaguna.     analco,  anal. 

Allende  la  fierra,    *tIatepotzco.  tlaicampa.  tepetlícampa.te 

petlytepuczco. 
Allí-    nepa.  onca. 
Al  ma  o  anima,  teyolía.teyolitia. 
AI  madana.    tepuztetlapanaloni. 
Aímagrar.ni5tlarlauia. 
Almagrada  cofa,  tlauhyo. 
Almagre,  thuitl.  ,,  j 

'Almagre fino,-  tezcatlauitj. 
Almagrebaxo.  caxtlauid.tlauhxococ. 
Almario,   tlacoyodli.tlapicfcli. 
Almena    mixüyotl,  * 

Almenar,nimixüyoíIal!a.ni,míxuyoteca. 
Almohada,   lomefmo.o .tep.u¿tziquauaztlí# 
Almoha9ar.    nilta,tepuztziquauazuia. 
Almohada,   quach  icpalíi. 
Almoneda.    tlatlatquinamaquilíztji. 

Almoneda  hazer,    nidajtlatquinaraaquia^nulajtlatqmna- 

namaquía.  .         ' 

Almorranas,    menexualiztli. 
Almorzar,  ni,tenica. 
Almuerzo,  ten¡galonf, 
plomas  mas,  yntlanelcenca.  ymmaneí  cenca. 
Aloslado*.  tlamac. 

A/os  pies  de  algún  o,    teícxírlan.teicxiritlan, 
Alos  pies  de  arboles  o  cofa  aíTi.  tlacxitlan.tlatzíntlaff* 
Alprefenteoaora.  ynaxca* 


MsT' 


A    ¿míe    l 


16 


Alquilar  fe,  nmote,tIaqueualt/a.nmo,maitoa  ninomanaca 
Alquilai  nuscnadosaotro.    riirete.tlaqueualtia,  níte  ma- 

itoa.n/remanamaca:''  ' 

Alquilar  obreros,    ninote;tlaqueuia.niiiote.macoi)ia. 
A  lquile  de  obreros .  nefetlaquruiliZrlí,neteniacoualizrI¿ 
Alquilar Cafa  aotro.  nite,callaneuhtia. 
Alquileaffi.  tecallaneuhtiliztli. 
Alquila  reala  de  otro,   rimo,calláneuia> 
Alquile aiijt    necallaneuilízdf. 
Alquilar  beílfa  oeredad  de  alguno,  nino.tlatlaneuia, 
Alquile  aíTi.  uetlatlaneuiliztíí, 
Alta  cofa,  uecapa. 
Altar,  lo  mefmo. 

AJtarde  demonios  que  ponían  eníos  caminos,    mtmiuztíí 
Alterar  fe  por  algún  negocio  dificultólo  o  quando  alguno 

eítacercanoala muerte.  nin,amana. nino^mociuia? 
Alteración  allí,  neamanaliztl/,  nemociuilizth 
Alterara otrodeíla  manera,  nite,amana.nite7mocurV 
Alterarfelagentequeeítaayuntada.   m3acomana  moco* 

monia.moconeua  necomonilo.  neacomanalo     ' 
Alreracionaflj.  necomomliztli,  neacomanaliztli.  necone* 


nite.acomana.nite^omonía 


Alterara  otro deíta  maneía. 

nite.coneua 
Atterarelcoracon  de  alguno,  mtcyolmauhtia,  nit^yoliga 

Alteración  aiTi.teyolmauhtil/ztlf.  teyclícauilrztli 
Alterar,  bufea por  fiar  * 

A]™iz¡pPi cuauhtic-  m^m  m^mi 

Altura  cumbre,     tlacpac.tíapanuetzva. 

yoc  y0nrPcíudefierra-  y^^wB  yt2oa 
AKiinbrar. '  ni,tlauia.n¡,t!anextia. 

Alumbramiento.    tedauimúrl..  cetlanextiWiztl,. 


A    ante    I.    &    m< 


f 


:  1 


Alumbrar  efpi riwalmente.    mre>tlacíiialiia. 
AlumbradoraíTí.  tetlachialtiani. 
Alumbramiento aíTi.  tetlachialriliztlu 
Alunado  afíi.    ypantetemo.ypanpepeus. 
Alúa  o  aluor  déla  mañana,   tíauizcaíli.  tiaztallori. 
Aluanegade  red.  quamatlatl. 
A  luanega  poner.   nino,quamatlat/a 
A  ¡uergarfedelaUuuia    nim,vana.  nini,nay*. 
Aíuedrio,nenomauniztli.yol!uhyaliztli.  ; 

OJAmadeniño.    tlachichiti.tlacazcalti 
A  ma  de  fiemos,  ciuatecutli.tecucíuad* 
Amable  cofa.   tIa$odaloni.tia$otli. 
Amada  perfona.  tetla^o. 
Amagar.    nite^tlayeyecalhuia.nftetlaacoleuilit. 
Amamantar  dar  amamar.níte,chichitia. 
Amanccbarfe.  nino,mecatia.  ¿ 

A mancebado,    momecati.momecatíaní . 
Amanderecha.   tlamayauchampa.  tlamayeccampa. 
Amanecer,    tlauizcaleua.tlauizcallimoquetza,  tlaztallott 

uetzi.  yetlaneci, 
Amani/quierda.  tlaopuchcopa. 
Amañar  fe  ahazeralgo*  uelnicchiua. 
A  maníTar  animaos,  nitla,tlacaciuitia. 
A  manfla  rfe  nino,yolceuia.  ni,ceuí.ni,yoIcPUi. 
A  man  liar  ai  ayrado.  nite,yolceuiatnite,ceuia.mte,c«ccuia 

nite.tlaceceuilia. 
Amara  alguno,  in'te,tIacotla, 
Amargacofa.  chichic. 
-Amargo hazer  íe.   m\chich:'a. 
A margura .  chichíahzdi.  chichíllzell» 
A  margo  hazer  algo,    nitlachichilia. 
Amarillecer  íe.    ai.cozria»  nicoc,  auia, 
AmarilloaíTi,  cuztic*co$auhqui» 
Amarillecer  fe  ehoftro.  mztaleua.  m.ciocopint. 
Amarillo  aflu  yztaleftic. ciocopiaic.  ciocopmqui. 
Amarillecer  fe  la  fruta  que  comien$a  amadurar  %  moxaut. 


A    ante    m. 


»7 


- 


camileua.  camiliuí. 
Amarilla  fruta,  camile&ic,  moxaua. 
AmaiTarmaiTa*  nitlaxaqualoa, 
AmaíTadera,    tlaxaqualo.  tlaxaqualoani.tlaxaqtialoqw, 
AmaiTadopan,    tlaxaqualolli, 
A  maflar  tamales.    ni,tama!oa. 
Ámbar,  apo§onalli. 

Ambas  ados  perfonaso  culebras*  ymumexti. 
Ambas  adosanimalias  opaxaros.  ymonteixti. 
Ambas  adbs  eíleras>tablas,vafijas>mantas:  o  coíá  alfi»  yo» 

mexti. 
Amblar  la  muger  o  varón  que  padece.  nino,yoma. 
Amenazara  alguno.   nite,temmamauhtia# 
Amenazado,    tlatemmama  uhtilli. 
Amenazador,   tetemmamauhtianú 
Amenazando,  tetemmamauhtilizticl. 
Amenazas,    tetemmamauhtiliztli. 
Amenaza r  animal.  nite,mamauhtia4 
Amentar  tirar.con  amiento,  atlacopa  nitla^ttlína*  atlatíci 

nitlamina.nitla,atlauia. 
Amenudo  o  muchas, vezes.  atza,achcm*ca»canachchica.  $1 

cuecuelachic.miecpa.^anatza, 
Amenudohazer  algo,    c,  anic ninemi.g  anicniauh. 
Amiéto para  tirar,  atlatl. 
Amigable  cofa,  teicniuh.icniuhtli\ycniuhtlamatini.  ytech 

nemachonúnecniuhtiloni. 
Amigablemente,    ycniuhyotica. 
Amigo,  teicniurn  ycniuhtli. 

Amigos  hazer  a  algüos.  nite,necnRihtia.nite,nenotzalti«« 
.    nite3netla$otlaltia#  nite,icniuhtla« 
Amigos  hazer  fe.   ni  note,icniuhtia,titocniuhtIa. 
Amiftad,    ycniuhyotl#  necniuhtiliztli, 
Amodefieruo.    tetecoyo. 
Amohina  r  o  moler  a  alguno,   nite,xiuhtlatíat  níte>xixíuíi- 

tlatia, 
Amojonaro  alindar  términos  o  ercdades»ni,quaxochqué- 


1 1 


:!■ 


i¡ 


A    ante      nr 

■r 

tza.nitepanqustza.nitlalxotla» 
Amolar,    nttlatentia» 
Amolado,    tlatentillu 

Amollentar  tierra-  mtla.pópoxoa,  tiít!a,mo1ei]a» 
Amollentada  tierra,   tíapopoxolli.  tlamoíeuhtli. 
Aomneftar,  nite^onotza.niteyolmaxiltia. 
Amoneftacion.  tenonotzaliztli.  teyolmaxiltiliztli* 
Amonedado.   tlanonQtzall?#tlayolmaxinlli4 
AmoneftadoralTí,  tenonotzani.  teyolmaxütianj, 
Ámontonar.bufcaayuntar. 
Amontones,    miecca.  adama  ch» 
Amor,   tetia^otlaliztlí. 
Amorofamente.    tla^oca, 
Amorofo,    tetlagotlani» 
Amordazar,  nite.ncnepilquappachoa. 
Amortajar  al  muerto.  numiccaquimiloa.nite.qufrtiiloa. 
AmortajadoidemuertoC  miccaqujmiloani.tequimiloaní. 
Amortecerle  o  defina  var  fe,   ni^otlaua.niyolmiqui. 
Amortecido,   £orlauac,yolmicqui. 
Amortecimiento,    codaualiztli.  yoImiquiliztJí. 
Amortecer  fe  de  miedo,  nimiauhcamiqui,  ni,yolmíqur. 
Amortecido  aíTi.  mauhcamicqui.yolmicqui. 
Amortecimiento  tal.  mauhcamiquiltztli.  yolmiquiliztlr. 
Amortecer  fe  de  triíteza.  ni,cuetlaxiui,nino,cuetlaxoa. 
Amortecido  aífí;   cuetlayiuhqui.mocuetlaxoanv 
Amortecimiento  tal.  cuetlaxiuiliztli.  necuecuetlaxoKzrlL 
Ampararle  de  tras  de  algo.  nícno,toctia  ye  ninOjtzacuilia. 
Amparado,  motetócti.yc  motzacuilli. 
Amparo,    netetoctíliztíi.  ye  netzacuilizthé 
Amparar  fe  oeíconder  fe  ala  fombra.   tíayouaili  nicno,toc 

tía.  tlayoualü*  nicnomaualtia.xomoHicaltechtli  nicnoroc 

.tía 
Ampa  rar  fe  del  fol  o  agua  con  fomb  rero  o  cofa  aiT¿»     tuno, 

ceuaícaltia. 
Ampolla  bexiga»   xíttojnouiliztlL 


a  mt® 


n, 


18 


Ampolla  enel agua,  axittontli. 

if  Añade,   canauhtlu 
Añade  grande  parda.  concanauhtli,  tzonyayauhquí. 
Añade  pequeño,   atapalcatl 
Añade  otro,   yacacentlú 
Anadeando  andar.nino^ncne^uilotiuri. 
Anadino,  canauhconetl. 
Anca  do  juegan  los  hueflbs^queztepulli* 
Anca  nalga,    tzintamalli. 
Ancha  cofa  tabIa,pared,lieneo  camino  o  cofss  llanas.    p*« 

tlauac. 
Anchura  afíi.   patlaualiztlú 
Ancha  cofa  ventanajagujero^cañon^cafa  o  ropa  cerrada. 

coyauac. 
Anchura  aíTi.    coyaualiztlú 
Anciano  hombre,  ueue,  chicauac.pipinqui* 
Anciana  muger,    ilama.chicauac* 
Andamio,    tlapechtlí.quauhtlapechtli. 
Andar  generalmente,    ni^nenemi. 
Andador  aíTi    nenemini. 

Andadura,  nenermliztlv  jl 

Andadura  de  vndía.      cemilhuinenemiíiztTi 
Andar  de  cafa  en  cafa.nite,calpauia.  nite'calpanoa.nitecal 

toca.m\cacalaqui«  tepan  ni,cacalaqui4 
Anda  r  con  preíuncion     nino,cuecuelotiult 
Andar  a  prieffa  íbbrelas  puntas  délos  pies.    ni,qtzilpayna 
Andar  de  efpacio  alTi  por  no  fer  íéntido.    niqueqtziloíiuh. 
Andar  de  rodillas     ni,tlanquanenemi. 
Andar  a  gatas.    ni,coyonenerai. 
Andar  o  y  r  fin  repofo  del  cuerpo  aleando  y  abaxando  fa  ca- 

beca  y  hombros  comoloco.    nino,cuecuelotiuh. 
Andar  en  proceíTion.    ni,tIayaualoa.  ni,cempanquica. 
Andar  fin  repofo  de  vna  parte  aotra.      níxquiquica»  auic- 

ni,auh.  n,ixtotomaua. 
Andar  en  derredor.    nitla,tíayaualoa. 
Andar  vagueado,    nj,nen,aenii.can.  ni,nennemi,  ni,quauh 

Di) 


■ 


, 


A    ante    n 


ttameíaua. 
Andar  con  pompa,    n^uicotinem?, 
An da r culebreando,    nino)cocoíotiuh.m,tlatlacolot¡ufe 
Andar  de  prefto.    nLtotoca,  ni,ciuhtiuh; 
Andar  de  dos  en  dos.     to,omemantiui.to,omettíui  to,o 

mettinemí.  to.omettítinemi.  to,omemantinemi. 
Andar  paíTo  largo,     niexitotoca.  nino.cxiana.  nino>cxi« 

quauhtilia. 
Andar  con  tiento,  .ninimattiuh.  yyolic  niauh.niyayatiuh. 
Andar  por  las  placas  pafleando  fe;    ni,titianquicoa.  ni,t¡áV 

quiztlayaualoa. 
Andarliftaobraualajuíticia*    totoc3,olini.tilini» 
Andas  o  cofa  alTi.    tlapechtli. 
Anegar  fe  la  nao  o  cofa  afín   polaqui.  ylaquí.  atemi* 
Anegada  nao,    polacqui.ylacqui«atenqui 
Anegarla  nao.  nitla,polactia.  nitla>yla&ia.  nitla,atemitir». 
Angarilla  ocofa  aíft,ondelleuan  la  carga,  cacaxtlv 
Ángel,  lo  mifmo. 
^ngofta  cofa,cafa,acequia,  caigas,  camifa,  ceftoocofa  affi*. 

tzoltic.  amo  coyauac. 
Angofta  cofa  tabla,  papel  eredad,pared>adobc,caftiinoo 

cofa  afli.  pitzauac  amo  patlauac. 
Anguilla,    coamichi. 

Anguja.     netequipachoIiztlLnentlamachfliztuV 
Anguftiarfe.    ninentlamati.ninctequipachoa,. 
Anguftiar  a  otro,     nitetequipachoa,  nite,nentlamachtia^ 

Anguftiarfemucho^    n,ellelaci, 

Anguftiar  a  otro  aflfi,   nite^elíelaxitia. 

Anidar  hazer nido.  nino,tapa$oltia. 

Anillo  de  mano,   matzatzaztli.  maxotlazttí.  maxitlazdiV 

Anima  de  alguno,  teyolia,  teyolitia. 

Animal,   yolqui 

Animal  de  cuatro  pies.    manenemi* 

Animar  dar  vida,    nite,yoliria* 

Animar  dar  effuerc,  o.    nite,chicaua . nite^uapaua,  nite,y®Ií" 
chicaua,  nite,tlapaltilia,  nite,euitiai. 


Animar  fe  cííbr^ar  fe»nino,chicaua.  níno>uapaua.ninoyollo 

chicaua»nino,yolchicaua.nino,tlapaltiIía. 
flnimofidad afli.    chicaualiztli»yolchjcaualiztli\yollochica 

ualrztli.yollouapaualizrii.  yollotlapaltiliztli. 
Animofo  efforc,  ado.  chicauac0  yollochicauac.  yollouapa- 

uae»  yollotlapaltic. 
Anoche*    yua» 
Anochecer.  yetIapoyaua»ye,tÍaixcuecuetziw. ye,yuuaqui a 

ye,tlaixmi&oc.yeuaIyoua. 
Anochecer  me.    ni,youaquiIia.ní,youiIia. 
AnflarocofaalTí^atlatlalacatl.atlalalacatí. 
AmTarino,    atlatIaIacaconetJ»atIalaIacaconetí. 
Antaño»  yecexiuitl.  yemonam&i#íyemonamicca* 
Antantier.  yeueyopa» 
Ante  alguna  cofa,      tlaixpan. 
Antealgunaperfona.    teixpan. 
Anteceder,    nicyacatia» 
/^nteceflbr.    quiyacati» 
Antenado  de  hombre.,  tlacpauite&li. 
Antenado  de  muger*.  chauaconetl.  chauapilíü 
Antenoche»    yalhua  yuuan. 
Antepecho  de  acutea*    atemmitl» 
Antepecho  mas  ba  xo.    atenantontlí. 
Antepecho  demadera»    quauhchinamitf , 
Anteponer  fe  a  otro»    ninote>panauiltoca»nino3tíachcauh 

nequi  nino,yeuatoca.  nino,yeuay toa»  yzninoquixtia» 
Anteponer  aí  ygual  ami»    nite,achcauhmat/».nite>ueímatjV 
yz  nitequetza»nite,yeuaitoa. 

Antes  o  primero»   achto.acachto.  achtopa.acachtopa^chi- 
totipa. 

Antesno.    acacomo,acaeacomo» 

Antes  que,    ynayamo».yniquac»ayamo»ynay» 

Antes  fi.    amocaquema.  acaquema, 

Anticipar  fe»bufca adelantar  fe, 
t  Antier*    yeuiptla. 

Antiguamente*   yeuecauh»ocoyeuaramoquinquex<|u!c& 


A^   %nte    tú 

cauh.amoquíhquezquixírhitKamoqííca'nTVocyenechca, 
Antiguo  é  edad,  ye uecauhtlacatí.  yeuecauhuemi^yeueue- 

tlacatltyei}ecaya.Áechicauac.yepípinqui+ 
Antigüedad*    uecauh  nemiliztli  uecaualiztli.uecauitiíiztli 
Antiguoen  oficio,    uecauhtecutíí;  uecauh datoam. 
Antigüedad  atfi.  uecauh  tecuyutl.  uecauhtlatocayotl. 
Antojarfeme  algo  generalmente.  niniíycoltia,nitIa.>nene*' 

qui.  niquiztlaqui. 
Antojo.   neicoltiliztíi»tíanequiIiztIúcIaiztlaquiíiztlik 
Antojarfe  me  cofa  de  comer  que  noía  ay.     ni^olina.nijUe- 

licanequi.  ni,quizdaqui,niquilnamiqui. 
AntojadizoaíTi.    toíinaní.ueíicanequiní.uelicaquani. 
ántojoatíi.     tolinaliztlí.  uelicaneqüilizrii.  { 
Antojos  para  ver»    ixtezcatl. 
Antruejo,    nacanauatilizpa  nacacaualizpa 
Anzuelo,      nichcuyulIiVcoyulli, 
Añadir.       bufca  acrecentar» 
Añadir  algo  el  que  vende  cofa  s  de  comer  o  cofas  menudar . 

nite,peuiaé 
Añadido  aífr.        thpeuiíli, 
Añadidura  tal.      tlapeuiliztli. 
Añadir  aígo  alo  que  efta  falto.       nitla^tlapcuía^nitla^ma- 

xiltíajiitla,axiítia 
Añadido,  ti atlapeuilli.tlamaxiltilli.tlaaxiítilli. 
Añadidura  tal»        tlatlapeuiliztli.tlamaxiltiliztlí.  tlaaxil- 

tiliztli. 
Añadir  palabras.niqual,aquia.nic,tlatlatlalil!a,niqual,aqi. 
Añadidas  palabras.        tlaaquilli.tíatlatlalililli.tlaaaquilii. 
Añadidura  affí,   tlaaquililiztli.tlatlatlaliliztii.tlaaaqliíiztli 
Añejar  o  guardar  algo  mucho  tiempo,    nitla^uecauitia^ue 

cauhticanicpia. 
Añejarfe  afli.        uecaua.  uecauitia. 
Añejo,     uecauitiani»  uecauani* 
Añoi       xiuid. 
Añublado  efiar  el  cielo,     mixtentoc.  mixtentimani.mi** 

temí. 


A    ante        n.  -  8c  p    ,20 


Anublado  pan.      patzacuacqui.patzauac.patzactic.  pu 

pLivurl,  pupuyujtic. 
Añublarle  aífi ,     paczaua,  patzacuaqui, pupuyud. 
Añublártela  fruta.       tzoyacati. 
A  nublada  fruta,        tzoyacatí. 
Añudar  algo,  nitlalpia. 

Añudado.       tlalpillí. 
Anudadura,      tlalpiliztli. 
Añudar  la  manta  para  licuar  enella  algo  aí  cuello,  ni- 

no,xiquipilquentj'a, 

fl"Aofadas.    arrióla, amo caneí. 
ffApacentarganado.    nitía>daquaqualtia, 
CApagarhuego,         nitía.ceuia. 
Ápagarfe.         ceui, 

Apalancar»    nitla^uauliacocui.nitíajqiiammiuia. 
Apalear.         nite,uiuitequr\ 
Apaleado»  tlauruitectli. 

Aparejar.         rmla.cencaua. 
Apareja  rfe.  nino^cencaua, 

Apareíadacofa.  tlacencauaüí. 

Aparejo.         tlacencaualiztli. 
Aparejar  baqueteo  recebimiento  a  alguna  perfonahonrra 

da.   teca  nidateca,  ye  ninomania.yc  nitlateca. 
Aparejada  cofa aíTi.    tecatlateftlí. 
Aparejo  tal.       tecatlatequiliztli,yc  nemanÜiztli, 
Apartar  algo  generalmente,       nitla,quan¿a,  nitIa;t!aIíoti« 

nitlajnemacaualtia. 
Apartada  cofa  aíTi,       tlaquanilli.tlatlallotilli,  tlanemaca 

ualtillí. 
Apa  rtamíento  tal.       tlaquaniliztli.  tlaclallotiliztíí.  tlane- 

macaualtilliztli, 
Aparta  rfe.    nmi,quaníat  níte,tíalIotia.  nite^Iaícauia. 
Apartar  colas  manos  gente  yeruas  cañas  o  cofa  alOparapaf 

far  por  ellas,  mtlasmaxeloa. 
Apartar  ganado,  ni,tIaxeloa. 
Apartaré  de  camino,    níceaua  yn  otli.aocmo  otlinictoca. 


l '  I1 


M 


A     ante    p. 

Apartarte  déla  compañía perdiéndote.      mte,po!o*. 

Aparte.        nonqua»  cecni,  yyoca.  cecea . 

Apea  ríe  del  cauailo.      ypan  niualtemo  y  n  cauailo* 

Apedreara  otro,      nite^epachoa.nite.momotla. 

Apedreado,      tlatetepachollí.  tlamomotlalÜ. 

Apelar*      ni^tlacuepa. nino,tlacuepilia#  occe  ixpannino 

teilhuiz. 
Apelación,    tlacuepal  ixtli.  occe  ixpan  neteilhwliztli. 
Apellidarllaniar  ala  guerra,  ni^aotzatzi.nitcyaotzatzflia 
Apellido  aífr.    tey aotzatzililiztl^yaotzatzilíztl/. 
Apellido  de  Iinageo  vando.      nenotzaloní.netzatzíliloní. 
A  penas  o  con  dificultad,     ayaxca.ayo  caxca.  aocaxca. 

aocaya.  ayaya, 
Apercebirfe  para  algo,  nino^emachtía. 
Apercebir  a  otro.     nite,nemachtía. 
Apercebido.     monemachei. 
Aporcebimiento.     nenemachtiliztli. 
Aoe  rcebi  rfe  o  a  pareja  rfe  pa  la  batalla,    nino,yaochichiuaé 
Apercebir  parala  guerra»    nite,yaotlalhuia. 
Apercebido  affi.    tlayaodalhuilli. 
Apercebirmentotah  'teyaotlalhuiliztli. 
Ape  rcebir  a  otro  para  combite.        nitcrialhuiatnítctla  ca* 

quitia. 
Apercebido  aíT/.     tlatlalhuilli.tlatlacaquitilli. 
Apercebimientotal.    tetlalhuiliztli  tetlacaquitilíztli. 
Apercebirparaeltributo.    nite,tequitlalhuia. 
Apercebido  aíli,    tequitlalhuilonú 
Apercebimientoafíí.tetequitlalhuiliztli 
Apezgaralgoconlas  manos,    nitla^teteppachoa. 
Apezgaralgo*    nitla,tepachoa. 
Apetito,    tlacleuHizñi.  nejeo  ltiliztlí. 
Apetito  tener  de  algo,    nicn'icoltia.niqueleuia, 
Apetitoíb  al  güilo.       uelica  machón/.  auiacamachoní%ucl 
machoni . 

Apitona  rfe.  nino,coneua.ni  ,dauelcui»  n^pogoni, 
Apitonado*  moc.oneuani.  tlauelcumi.  pojonini. 


A    anfe 


21 


Apítonamiero.  nec,  oneualizrK.  tlauelcuilíztl/.  po£oniliz  tli. 

Aplacara  alguno»    nite  yoIceuia.nítla,yolceuia. 

Aplacado,    yolceubquí.  tlayolceuilíi. 

Aplazíblecofa.     tepapaquíftí.  teuelíamachri.teelleíqxtí. 

Aplazíblememe.      repapaquiltijiztjca.teuellamachtilizti- 
ca.teellelquixtilrzrica. 

Aplicada  cofa  para  alguna  perfona.  retechitauhqui.tetech 
pouhqní.  tetonal.  tenemac.  tetlauhrill/. 

Apocarle  o  abatirfeenlo que dize  o  haze.    iiínctJailqueza 
niño, tIailoa.nin,auilquix  tía. 

Apocadamente  afl  i.     netlailquetzaliztura.nedaflojiztíca, 
neauiJquixtilizrica. 

Apocamiento  tal.    nedaiíquetzaliztli.  netlailolizdi.  neauil 
quixtilizd». 

Apoyat  la  cafa»    nirÍ3,quauhnapaIo3.nitIa,quauhtec-acatía 

nitía,quauhqchilia .  mrJa^uauhrlaxillotia  n^tíatlaxilloria. 

Apoyada  caí?,  tlaquauhnapalolli.  tíaquauhte^acatilli,  tla- 
quauhquechililli,  tlaquauhtlaxilíotili/, 

Apolílla  rfe  la  ropa,     metolloa.  metolqualo, 

Apoldlada  ropa,     metolto.  metolqualoc, 
Aporcaralgo,    nitIa,tlalpachoa.  nitla,tlalquímiíoa# 

aporcada  cola,     tlatlalpacholl/.  tlatlalquimiloll/. 
A  porfía  haze  raigo.     tito,papanauia,  t/to,cacaua# 
Aporrear  a  alguno,    bufca  apalear, 
Apofentarfe.    nino,calIotia,  tetlan  nicoch/, 
flpoíenrara  otro,     nite,coch/tia.  nite,callotia. 
Apoíentado,    tetlan  cochqui.mocallotiqui. 
Apofentador»    tecochitían/.  tecaUotian),tecochítiqu/. 
Apoíénto.    cochíuaya.cocochiuaya,  techialoya. 
Aportar,    ritotlarlani.yjaipampa, 
Apoftemaifela  llaga,     temalloa.timalloa. 
Apoftemade/Jaga.ternaJJi.tj'malliV 
Apoftemarfe  de  enojo*    n^yo/xitepoconf.  ní.yolpoconi, 
Apoftemado/    yoíxitepoconin/.  yolpogonini. 
Apreciarponerodeclarareípreciódelacoía,    nit^teyo- 

tú.  múZytzatzitia.  ycnúzatzi. 


i 


'  A    ante      p* 

Apreciada  cofa  aíTí.    .tlateyotill'i.tlatzatzitillí, 

Apreciador  tal»     tlateyotíani.  tlatzatzitiani, 

Apremiar.    niteíla,cuitlauíltia. 

Apremiado,    clacuitlauiltiíli 

ApreíTurarfe.     niciui.  nonpílcatoc. 

ApreíTuradamente.    yciuilíztica.  yciuhca. 

ApreíTurado*    yciuini  yciuhcayo. 

Apresuramiento,     yciuiliztli.  yeiuhcayot!» 

Apretar  algo,    nitla^pachoa. 

Apretada  cofa,    tíapacholli. 

Apretamiento,    ti  apacho!  iztlí. 

Apretaratando.    nitla^acarzilpia.  nitía.tereuhiJpia. 

Apretada  cofa  aifi.    tlacacatzilpilli.tlateteuhiípilk 

Apretamiento  aíTi.     tlacacatzilpiliztii.tlateteuhilpiliztlL 

Apretarla  gente  a  alguno,    nopan  motzupa.nopan  mone 

miqui.  nopam  mopiqui. 
ApTetadoaííi.     ypammonamic.  ypammotzup  ypímopíc. 
Apretamiento  tal,     ypammonamrquiiizdi.ypamniotzo- 

paliztli.ypammopiquiliztl ;'. 
a  pretarlos  dientes  de  enofo.    nino,tíatlanqua» 
Apretamiento  tal.    netlaslanquah'ztli. 
AprieíTa.    yciuhca. 
Aprifco  de  ganado»    icha  calír. 
Apropriar  hazer  proprio,     nicn,axcatia  nicno.tlatquitia» 

nino,yocatia.  ninixcoyantia,  ¡ 
Aoropnada cofa,       neaxcatilli.netlatquítilli.  neyocatillí. 

Yieixcoyaiinll!. 
Apropriacion»  -neaxcatiliztlítnetlatquiciIi¿tli.neyocatíliz- 

tli.neixcoyantibztli. 
Apropriarfemejar.    «itíamenetiilia. 
Apropriadacoíaaiíi.     tlaneneuililil, 
A  oropriado  para  alguna  cofa,     ynamic,  quimonamidia» 

"qtiimopachiuia. 
Aprouar  algo  porbueno.»     nitlá,ucli«a»  nitla,qualitta* 
Aprouacion  aííi,  tlauehttaliztl/.  tlaqualittaliztM. 
AprouadoaíTi,    tlauelittalli,  tlaqualittaílñ 
Aprouar  por  bueno  lo  que  oyó.     nicla?uelcaqui.  nic^yecca 


A     ante    p,      6c  q»      22 

qu?.riítetJa,iieIcaqirilJa. 
Aprouacion  tal.    tlaueícaquiíiztli.  tctíauelcaqiiiliztli.  tía» 

veccaquiliztli. 
Aprouadacofa  aíTi.    tlauelcaftlí.tlayeccañlf. 
Aprouecharfe  de  algo,     notechmonequi. 
Aprouechado  aíT».    oy  techmoncc. 
Aprouecharenalgo.        ninozcaha.      noyollorsacitiufi. 

nixcouetztiuh. 
Aprouechado  allí,     mozcali.  yyonomacic.oyxcctietz. 
Aprouechamíento  tal.    nezcaliliztlí.  neyolíomaxiítiliztli 
A  pueda,     netíatíani/iztlí. 
Apuñear  a  otro.     n¡te,tzotzona.níte,tepinía. 
Apuñeado,     tlarzotzontlí.  tíatepinilli. 
Apuñea: fe.     níno.tzotzona.  nino.tepinía. 
í}A  qual  parte,    cayepa. campa. 
A  qual  dedos,    acyeua.catleuad.ac  yehuatl.  catlye. 
Aquehora.    quemman 
Aqueoparaque,    tleic.tíeipampa.tleinic. 
A  quedar  ío q  anda,  nite.quetza.  nite,tzicoa,nite^eíqtza. 
A  quedare!  ganado,    nite.yacarzacuilia. 
Aque^aquelJa^aquelío.    yehuatl. 
Aquel  mifmo  o  aquello  miímo.    uel  yehuatl.  cánoyeuhat?,» 

¡:an  yee, 
AqueiTo.    yehuatl,  y  no. 

AqueíTo  mifmo.    uel  yehuatl  o.  can  yeyeuhatlo.cjíyeye  o. 
Aquende,    yzual. 

Aquefte.aquefta^aquefro.     yehuatl  y.yey,yeua  y. 
Aquefto  mifmo-    uelyehuatly.  cayeehuatly.  cáyeyehy. 
A'que  tiempo,    yquin.caniuhya.yccuix, 

Aquexarfe  el  enfermo  oeíquevamuycanfadodelleuargrl 
carga.    n>ihyyocau3. 

Aquexado.aíiv    yhyyo  cauhquí. 
Aquexamientotaf,    yhyyocaualiztli. 
Aquexarfe.     buicaapreííiirarfe. 
Aquí,    nican.yz,  niz. 
A  quien,    ac,  aquin, 

tfAra  de  altar-   lo  mifmo. 

e  n 


I 


A    ante    t> 


fJArado.    yeíimiquiaquaquaue. 

Ara  ríos  bueyes,     elimiqui, 

-A  rada  cofacauada,    tlaelimicHi.  tlachiuhtl/,  tlatlaxtli.tla- 

axtlí» 
A  rar  o  labrar  de  nueuola  tierra»    rncacamo?^ 
Arador  del  cuerpo.    agauatl»yoliciauatI> 
Araña  generalmente,    tocad, 
Araña  grande  noponcoñofa.    tlacoltocatl. 
Araña  negra  poncoñofa.    tequantocarl. 
Araña  otra  mayorponcoñofa.    tzintlatlauhqui. 
fi  raña  otra  mala,     tocamaxaqualli. 
Arbitrar  juzgar  entre  partes»     nijtetlamachia.  nire^tlama 

chilia.  nite,tlathlilia. 
Arbitrojuez.  teríamachiani.  tetlamachiliani.  tetlatlalilianL 
Árbol  generalmente,     quauid. 
Arboleda,    quauhtla. 
Arca,    petlacalli.  quappetlacallí. 
Arcabuz  o  efeopeta*     matlequiqztfí. 
Arcabuz  de  barro     apiaztli.apipilhuaztli. 
Arco  para  tirar,     tlauítollú 
Arcoocon  arco  tirar,    ni  tlauitoloa.  ni.tlamina. 
Arcodelcielcx.    ayauhcocamalotl.cocamalotl. 
Arco  de  edificio,  '  iiirolmhqu?.  teculull/.  tehúlli, 
A  reo  tal  de  patio  o  entrada  de  puerta  de  cafa,    tequiauatl* 

uitoliuhqui, 
A  reo  como  de  cuba»    tlanololíi» 
Arderquemarfe.     m,tlatla,  nino,tlatia, 
A ¡rderodarluzía candela*    tlatla.  tlauía. 
Arder  echando  llama,    tecuini.comoni,cuetlani. 
Arderla  tierra  de  calor,     tlalxotla. 
Arderla  cabera  de  dolor.    ni,quaf  latía, 
Arder  la  cabeca  del  íol  o  huego.        ni^uatonallecueponn 

ni\quatíatla* 
Ardid  de  guerra,    yaonemachtíi. 
Ardor tenero  calor,    n.',tlequica,  ni,cacauaca.  n/>totonia 

depan  noteca.  ni,tlepopoca' 


A    ante    ti 


*3 


Ardor  tener  pord  folo trabajo.    ní,tonaImíqui,  ni^tlemíg, 

Arena,     xalli. 

Arenal,    xala.xalpa. 

Arenofacofa.    xallo. 

Argamaíía.    tenexcoquitJ.tenexpoíolíi. 

A  rgolla  pa  efelauos,     tepuzquauh cuzcail.  repuzquechtíí. 

Argumentar,         nite^tlaczouilia,  aniretlauekaquiha.ní- 

te.tíatolxinfa, 
Argumentador,    tecTatzouiliani.  atetlauelcaquiliani.tetfa 

tolxinian/.  tetlatolcuecuepaní. 
Argumento,    tetlatzouiIiztli.atetIaueicaquiIiiiztIi,tetlatoI 

xinil¡ztli.retlatolcuecuepaliztlí. 
Argumento  de  libro,    tlarolnelhuayotl,  t/atoípeuallotl.tía 

toIpcuhcayotUtlatoItetlayximachtilonu 
Armar  fe  para  la  guerra,  nino.yaochichiua. 
Armado,  moyaochichiuhqur.' 
Armadura  allí.  neyaochichíualiztií. 
Armar  fe  de  hierro,   tepu/.tlauizrica.mnoyaochichina, 
AimadoaíTj.    tepuztlauiztica  moyaochichjuhqni. 
Armadura  tai,    tepuztfaurztica  neyaochichiualiztlí. 
Armar  a  otro  afTi.  tepuztlauiztica  niteyaochichiua,' 
Armar cauallero.   nitctecpiljtoa^nite.tecpikilia. 
ArmadoaíTi,  tJatecpillitolli.  rlatecpiltiMIi. 
Armarcepoalos  animales,   nitla,tlapeuia. 
ArmaralosconejosocofaaiTí.  nitia/ochacauía.núía  toch 

tapayoluia. 
Armar  lazo  alos  venados,  nitla^nagamecauia- 
Armar  lazo  alas  aues.  n¡,tzuazteca. 
Armarfe  el  aguaceroo granizo,  omopilo.  otlaecac 
Armaroo  almario.     tlatlaJaüIoya. 

AaTo"°t?aq/aíf0  °aSUÍer0  hechoenIa  Pared  para  poner 

Armasparalaguerra.  yaotlatquitl.  yaonechichfutlt 
A  rmas  de  algodón,   y  chcauipi/íi. 
A rmas.de hierro,  repuzuipilíi. 
Armas  de  cibdades.   altepetlauiztlL 


A    ame    n 


Armas  de  caballeros  ó  linajes,  tlatocatlauiztlí. 
Annas'hazer.  niyaotlacqui  chma. 
Armeja    arnatzcalli. 

Armeroquehazearmas.  yaotlatquíchiuhqui.  < 
Armella  de  hierre,   tepuzyaualli. 
Armiñoammaí.  lomiímo. 
Arqueroque  hazc  arcos,    tlauitolchiuhquí. 
Arrabal,    tenanquiauatí. 
ArraygarPeechar'raizes,   níno,neli:iuayotia. 

nijtlaana.nijtlatzícoa. 
Arraygadacofacon  ra'ze;.  nelhuayo-  o  tía  a  n.  orla  tz  ico. 
Arrancar  a'gode  raiz.   nírlaaiiuitJa. 
Arrancada  cofa  alíi.     ilauiuiíla-ll/. 
Arrancarlo  queeftahincado.    nidada  na. 
Atrancada  cofa  aíf).    riaantl/. 
Arrancar  pelos.  nitla,p?. 
Arras  de  cafamíénía,   ciuanemacríi  ypán nénáihrctiíiztlil ' 

ciuatedauhtilli  ypan  nenamictilizrli". 

A  rrafarmedida  de  cofas  liquidas.  nitla,pepeyaua.nitla,pepe 

xonia. 
Arrafada  medida  aíTi.  pepeyaiíacpexonqui.tlapepeyauh- 

tli.tlapepexonilíi. 
ArraPar  trigo  o  cofa  aíT¡.   nirlajixtemitia.  nitlajxquauhuia. ' 
•  *nítla,ixmana. 
Arrapada  medida  aiTi.  tlaixtemitilli.tlaixquauhuilli.  tlaix- 

mantli. 
A rra (Ira raigo.   nitla,uilana. 
Arraílrar  madera.  nivuepaiia» 
Arrancarlos  pies,  ninocxiychíqui* 
Arrebañar  algo,    nitla,ololoa.  nitIa,ixoloIoa.  nitla3mao- 

loloa 
Arrebañaduraaífi.  tlaolololiztlí,  tlaixolololiztli.  tlamaolo 

loliztl/. 
Arrebatar  generalmente.  nitla,cuitiuetzi. 
Arrebatada  perPona.   tlajlíuizuiani.  tleiuiuiyacauh. 
Arrebatadamente afíí.  tlailiuizuiliztica. 


A    ante    r. 


24 


A  rrebat  amiento tal.   tlailiuizuiliztli, 

Arrebatar  al  goy  huir  con  ello,  nite^tlatlalochtia. 

Arrebatiña,      tenamoyaliztli. 

Arrebujar  o  arreburujar  manta,  papero  cofa  alTi.     nitla, 

cocolochoa.niría,cocototzoa. 
Arredrar.bufca  apartar. 
Arregacarfe.   nino,tjlmaololoa.ninololo2. 
Arregazado,  motilmaololo  .mololo. 
Arremeter  de  preílo  corriendo,    nino,tIaIotiqui^a.  rríno, 

tlalotiuetzi. 
Arremetida aifí»  netíalotiquicafiztlú  netlalotiuechiliztli. 
A  nemerer  contra  alguno»    nne,cuiüuetzi. 
Arremetida  afíí.  tecuit/uechiliztli. 
A  rremanga  fe  la  mnger,    nino^cueoíoloa. 
Arremangada  tiiuger.     m  ocueololo. 
A 1  remangar  fe  el  hombre,   bufca  arregacarfe. 
Arrendar  dar  algoa  renta,    nite.tlatlaneuhtia. 

Anedddacofaafri.tetlatlaneuhtilli.tlaneuhíli.daílancuhdi 
Arrendadorral.    tetlatJanetihtíani, 

A  rrendamien to  aíTi.    tetlatlaneuhtiliztlu 
Ar  renda  r  contra  hazer  a  alguno.  níte,tlayeyecalhuía  ñire 
tlananaquilia,  ' 

Arrepentir  fedelohecho.  nin)elIeItia,nino,yolcocoa  niño 
yoltoneua.  .  * 

Anepetidoafii.  melleltñmoyolcocoqui.moyoltoneuhqui 

Arrepentimiento  tal.  neelieltiliztli,  neyolcccoliztíi ¡ti& 
yoltoneualiztli. 

Arriba,    aco.tlacpac. 

Arrímaralgoaotrocofa,   tetech  nitlapachoa, 

Arrimada  cofa afT/.  tetech  tlapacholli. 

A  n  /mar  tierra  a  algo    nitIa3tlaihuia.nitía5tacaxpo!oa 

Arrimada  tierra,     tlatlalhuilli.tlatacaxpolollí. 

Arrimar  aía  pared cofaslargas.    caltechnitlaquetza 

Arrimada  cofa  aíF¡\  caítech  tlaquetztü. 

Arrimar  feo  ccharfefobre  otro.  tepannínotlaca.tetech  ni 
Rotiaca,  5 


■l\ 


li! 


Arrimada  cofa aflTi.  tetechmotíazquí.  tepan motkzquí. 

A  r  ro  b  a .  1  o  mefmo» 

Arrobarfe  o  trasportar  fe.    ayzuetzi  noyollo.  anicyeuail* 

huía,  ayzca  noy  olio. 
Árrobadoo  trasportado,  ayzuetzi yyollo.aquiyeuaylhuía 

ayzca  yyollo» 
Arrodillar  fe»    niño,  tlanquaquetza. 
Á  rrodillado.    motlanquaquetzqui. 
Arrojar  algo,  nidamayaui.  nitlatlaca. 
Arrojada coíá.  tlamayauhtli.tlatlaxtlí. 
Arrojaralgoaalgunoalosojo*.  níteixmotla; 
Arrojada  cofaaffi.  teixmothlon?. 
Arroja  rala  pared  cofas  no  largas,  caltech  icnitlamotla.cal- 

techtlt.ycnicmotla. 
Arrojada  cofa aíTi.  caltechtli  ye  tíamotíallí.  caltechic  tía- 

motlalli. 
Arrojar  algo  en  tierra  con  y  mpetu.  tlallic  nicuítequí.  tlallíd 

nicmotla 
Arrojar  fe  o  abalancar  fe  alguno  entre  otros»    nite>cuitlaxe 

loa.tetlan  nicalactiuetzi. 
Arrojarempuxandoa  otro*  nke,topeua» 
Arrollar  manta  o  cofa  afTi,  nitla,ilacatzoa» 
Arropar  fe,  nino,tatapachquentiaí  ninoíoloa. 
Arropar  a  otro.   nite,tatapachquentia.nite,ololoa* 
Arropado  aiT7.   motatapachquent/.  moololo. 
Arrugada  cofa,   xolocrmc.  xoxolochtic.** 
Arrugada  mata  o  cofaaffi.  cocototztic. 
Arrugarle  perfona,     xolochauí.  cotocza'ji.pilichauíY 
Arruga  raigo.   nitla,xolochoa.  nitla,cocototzoa,  nitla^piÜ- 

choa. 
Arte  mecánica,   tultecayotl. 

Arte  para  deprender,  tlamatilíz  amuxtli,  nemachtiloni. 
Arte  engaño,  tecanecayaualiztli. 
Artero  alf?,     tecamocayauani. 
A'te  o  manera.   tcmachíotlaliliztll» 
Artejo  coyuntura,   niapilixtli. 


A    ante        r.     &  ¿    25 


Artefa.  quauhapazpechtJí. 
articulo  de  fee.    neltoconi. 
A  rtículo  o  parte,  centlamantlí. 
Artificio  para  Tacar  hue^o.  tlequauítl. 
A  niñcio     tlanematcachíualiztli.  tlatuItecauiíiztTf. 
Artificial  cofa  afl¿  tlanematcachiuhtli.tlatulteeauilln 
ArtificialmentealTi.    ti anematcachiualiz rica,  tlatultecaui- 
iiztica. 

Artificiofoaffi.    tlanematcacniuhqui.  tlanematcachiuan*, 

tlatülcccauí.tlatultecauíani. 
A  rtil  lena  tiros,   tlequiquiz  ti/. 
Artillería  folta r.    nitlequiquiztíaca. 
artillero,     tlequiquiztlazqui..  tlequiquicoaní. 
Artifta.     tlamatilizmatíni. 

*ru-     j     t.  rV-A/áde jarro,  ujcolotl.tlauicollotl. 
Afabiendas.bufca  adrede. 

Afabíendasy  de  voluntad  hazeralgo.    noyollo  copa,  novo 

llotlama.niytztiuhynnicchiua.  novolloyuhyauh 
Afeo auer  dealgo.    nino,tIaiItiaf  nino^tlaeltia.nitla/vya. 
Afeo  ponera  otro      nite,tlaeltia.  - 

Afquaobrafa»    tlexochtli. 

Afirfe  dealgo,  ytechninopiloa.ytechnitlatzitzquia.ytecfe 
mnotlatzitzquiltia.  -       * 

Afidero  alTi.    y  technepiloloni.  ytech  netlatzítzqltiloni 

Ahdoalli»     tetechmopiloqüi.  terechmorlatzitzquilti. 

Afir  o  prender  a  alguno.    nite,ana.  nite,tz¿tzquia# 

Alma,     neyhiyotzatzaqualiztli. 

Afma  tener,    nihiyomotzarzaqua. 

Afruatico,     yhyyo,motzatzaquani. 

Afno.    lomifmo. 

Afpera  cofa  como  veílidura.  uapauacuapadicquap» 
pitztic.requaqua.  n    *v 

A  (pereza  aflí.   uapaualiztli.  uapadiliztli. 

Afpera  cofa  como  piedra  o  pared,  chachaquachtictecotic 

AfperohazeraíTi.     nída,chachaquachoa.nida,teconda. 

Aípsre¿atal.    chachaquachiuilizdi. 


AfDe«cofaeruaiacomocuefóotortiÍIasfe¿as.  ^ppitzt.c 

Afqueroib.    motlailtiani.tlayhiani. 
Marenaííador.    mtla,ileuatza; 
Affada  cofa  aiTi.    tlatleuatztli.  tlatleuatzalli . 
^iTar  no  en  affador.    mtlaxca. 
Afladoaffí.    tlaxquitl.  '     m 

AiTadorenqueaíían»    tlatleuatzaloni. 

AfTaetear  o  flechar.      nitla.mimina^nitla^acaU. 

Aííketeadooñechado.    damintlutlamínallutlacacaUr.. 

Asaeteador»    temiminani,  tecacalinñ  .... 

AffeS acechar.    ninote,pachm¡a.  nit  a.neu,  U„.a. 

Affechador  affi .    motepachmiani.  teneuiU™'a"'-  ht„a.. 

Aífeaharefcuchandoalgo.    nuio.nacazquecza.ivchtaca 

tli.  tecacaquiliztli.nauallacaquiliztli. 
¿flechar mirando.    niMuaUáchia.n.ichtacatlacíira.    . 
Mechadorartu     nauallachiam.ychtacatlach.am  naualla- 

chixqui.  ychtacatlachi"xqui. 
A!recha,icatal.naual!ach¡ai1Zd,.ychtacatlach.al.zt 

Affeeuraraalgunocon  engaño,  nne.tlatlacau.loa  nue.yol 
lalia  síté  naualyoUaliatnitcnauakeca.nite.nauaipaiHa. 

Afl-egu'rado  aT  riatlacauüloli.  tlayoJlalilli.  danaua.yolla- 
iradamente,  tetlatlacauiloliztica.teyollaliliztica.te 
ACSddfemorpaírado.    «oyollomotlalia.ninovol 


A   ante     f. 


2$ 


Aseguradamente  aíTí.  neyollaliliztlca. 

Aíleguradoafíl  yyollo  motlali.,moyollaíi, 

AfTentaraotro,     nite,tlalia, 

Aííentaríé.  ninovtlali\ 

AfTentado.   motla!itíca«  euatíca* 

AíTantaríelas  hezes,    moxayocuitlatlalia.  moxayocui- 

tlayotía. 
AíTentadashezes.    xayocuitlatl.xayotl. 
Afíentar  real.      nino^yaoquizcateca .  nmo,yaoquizcatza- 

i  qua,  *   Tv 

AíT/ento  de  real,    neyaoquizcatecaíiztli,  neyaoquizcatza- 

qualiztli, 
Affenta  rfe  en  coclílías,    níno,cototztlalia, 
A  (Tentado  eftar  aíTi.  ni.cototzca. 
Aííentadero.   ycpalli.  tzinicpalli. 
Asentamiento,     netlaliloya* 
Alentar  fe  por  orden,   titotecpancatlalia.  títouípancatla- 

lia.titouipancateca. 
Aííentamiemo  affi  por  orden,    netccpancatlaliíiztli.  neui^ 

pancatequiliztli. 
Alien  fios  o  cofa  aíTi.     yztauhyaú\ 
Afferrar,    ni,quauhxoxotIa.  m\quauhtequ?« 
/^ííerrador,    quauhxoxotJaní,  quauhtequini. 
AfTerradura.   quauhxoxotlalizfli*  quauhtequilizfír, 
Aserraduras  de  madera,  quauhtexth,  quauhpinoH/, 
Afferrardientes.    nite3tlantzitzíquatia.nite,tlantzitzíqui\ 

loa. 
Aííerrado  de  dientes,    tlantzítziquatic.    tlantzitziquil- 

tic, 
AÍTeftartiro,    ypanntquitta.ypannicquechflia, 
AfíefTor  o  acompañado,   tenanamíquinú  tenanamiqui.tla 

nanamiquini. 
Affeítorfer.    nite,nanamiqui.  n¿tla¿nanamiqui# 
AíTi.     yuh.yuhqunyuíV 
AiTicomo.    ymuh.  ... 
Aííi  affi  ibnrnendofe,    oyuh  o,  o  yduh  o,  o  yeíuhcono. 


A    inte    £    8c    u 

Atfi  aífi  de  enojado,    oyuhqui  o,  cenca  yuheo». 
AíTi  admirando  fe,    tleoco.  x'..xiyo. 
AiTiento  do  fe  fieman,    netlaliioya.yeyantli. 
AíTientohazerelhedificio.    pachiuua&iuetzi.tlalaqui.ye- 

eticiui. 
AiTiítente.   teixiptla.  tepatillo- 
AíTiítir,    nite,ixiptlati. 
Aílblarpueblo,    nitla,xixinia,  nitla,momoyauí?.,  nitlalpo- 

AiTolado pueblo*    tlaxixinilli.  tlamomoyauhtliV  tíapopo 

tolli. 
A  ATolear  algo  al  fol,    nitla^otonia. 
Aflbleado,     tlatotonilli, 
A íToma ría  cabera  para  mirar.,   nino}nacazicteca»  ninaual 

lachia, 
Alfombrar.    nite,mauhtia,niteJcauia.nite,tonalcauaItia, 
Alfombrado,     tlamauhtilli.  tlai^auilli.  tlatonalcaualtillr, 
Aflbluer..    nite,teochiua.nite,tlatlacoltuma, 
AíTolucion,  teteochiualiztli%cetIatlacokumalizth. 
Afluelto.    tlateochiualii.tlatlatlacoltomalli. 
Afta  como  delanga,    topilli» 
Adulas  largas  que  faltan  déla  madera,    quauhtzicueuallv 

tlaximalíi.  quauhximallú 
Aítillejosconftelacion,    mamalhuaztli. 
Aítrologia.    ylhuicatlamatiliztlf, 
prologo,     ylhuieatlamatiIizmatiniY 
Alírofacofa.    amoqualli. 
Aftucia.     nematiliztli.yolizmatiliztli. 
Afrutamente.,  nematiliztica.  yolizmatiliztica 
Aftuto,mimatini,      yoHzmatquí. 

fj  A  tabal.,  ueuetí, 
€J A  tabalero  quelos  haze.ueueehiuhqui  «ueuetzacquiY 
Atábale  roque  los  tañe,    tlatzotzonqui.ueuetzonqui. 
Atabales  tañer,     ni,ueuetzotzona  ni,tlatzotzona. 
Atabal  o,  inífrumento  depaloque  tañen  los  indios,     tepu> 

*iazilif. 


A    ante    t» 


*7 


A  tabaleroque  lo  tañe,    teponacó,teponacoani. 
Atabalear  deftamaner?.    ni,teponac,oa. 
Atacarlafcal^aC   nino^calgafyylpia. 
Atacado.    mócaJ'cjafyy-lpiv 
Atacadura,    necal$asyylpiliztli, 
Atadoenelhablar.     mauhcatlatoani.  auel  laíatoa. 
Atadoquenofabehazernada,,    ao  ompa,aquimamati\to- 

tompoxti,, 
Ata  raigo,     nitlaípia. 
Atada  cofa,     tlalpilli.  tlarlalpilli, 
Atadura  tal.,    tlalpiliztli,  tlatlalpiliztH. 
Atarfuertementev    nitla,teteuhzlpia.  nitla,ca  catzfc  pía. 
Atarfloxamente.    nitla,caxancailpia. 
Atar  vna  cofa  con  otra,    nitra.,netechilpia.nitla,neuáilpia,. 
Atadura  afiTi,    tlanetechilpiliztli,  tlaneuanilpiliztli. 
Atajara  alguno  o  al  ganado,    nite^yacatzacuilia  »nite,yaca 

namiqui,  nite^yacauíltequi. 
Atajo  aíTi.*   teyacatzacuiliztli.  teyacauiltequiliztli.  teteya- 

canamiquiliztli. 
Atajar  razones.    nite,tlatuícotona.  nite,tlatuluitequi.  nite,, 

y'hiyoilochtia»nite,tlatulilochtia. 
AtajadoaíTí.    tlatlatulilochtilli.  tiatlatulcotontlí,  tlayhyo 

ilochtilli,, 
Atajado  hombre  omuger  que  no  acierta  a  hablar  por  le  a- 

uerconuencido.    poliuhtiuetzquú  tlapoliuhtitlaxtli.tla 

tentzacutli* 
Ataiary rpor camino  tnasbreue.    non^tlamelaua.  nontlax 

tlapalhuia.  non,t!auiltequi. 
Atajar  cenar  camino,    motzaqaa.  n^otla^a- 
Ataiarpleytos.     ni,neteiIhuilcotona 
Atalayalugar  alto  donde  miran.    tlachiaIoya,tlattoya,ne 

ixtiloya. 
Atalayar  affi;    ni,tlachia  nin,ixtia. 
Atalaya  generalmente,    tlachixqui,tlachiani,mixtiani¿, 
Atalayar  en  guerra,    ni,yaotlachia> 
ibtalay a  de  guerra,    y aotlachixquvyaotlachianiV 


A"   ante    t£ 

ñ  tapar  cubriendo.    nitía,tíapachoa,tti  tla^tzaqua,  nkíayix 

tzaqua. 
A  tapado  aíD.  tladapacholli.  tlatzacutli.tlaixtzacutli. 
A  tapador  con  que  featapa  algo.datlapacholoni.  tlatzaqua- 

loni.rlaixtzaqualoní  tíarzaccayotl. 
Atapa  r  pared  o  cofa  aJTi     nitía,tzaqua, 
Atápadacófa  aíTí.  tlatzacuuV 
A  rapador  aíTi,  tlatzaquani. 
Atapar  el  huelgo  a  otro.     nite,yhiyopachoa.  nitey  yhiyo 

mictia  nife,yhyyotzaqua. 
Atapado  cerrado  de  narizés.  yacaquiqui.yacaquiquintic» 
A  tapada*  tenerlas  narizes  de  reuma.  ni,yacaquiquinaui. 
Ataparagujero  con  barro  o  cal.    iiitla?pepechoa. 
Atauiar  fe  componer  fe  con  vanidad,  nino;topalqnetza.ni 

no,yeyecquetza. 
Atauiadoaffi.    motopalquetzqui.  ftioyeyecquetzqu¡« 
Atemorizar  a  alguno,    mteternmarnauhtía. 
Atemonzado'aiTi.    tíatemmamauhtilli. 
Atenazar,     níte,tepuzcacalocotona. 
Atenazadas,     tetepuzcacalocotonaÜztica. 
Atenazado»    tlatepuzcacaíocotontli. 
Atenazado  r.tetepuzcacalocotoqui.tlatepuzcacalocotoani- 
Atención,     tVayeuacaquilrztli.rlayeuaiIhuüiztli. 
Atención  tener.   nitla,y.euaqúi.  nitla,yeuailhuia. 
Atener  fe  afu  parecer  o  al  ageno,  nida.uelitta,  nitlaaielcag 
Atentar  cola  manobuícando.nidamatoca.nitla,matemoa. 
A  tentar  coníospies%   nitlacximatoca.nitlacxitemoa.nitla- 

dacxipania. 
Atento  efíar.   nitlayeuacaqui.nellimachnitlacaqui.perme- 

táphoram.     nicrlapoa  yn  nix'noyollo. 
Aterecido  o  aterido,    pichauhtica,  apichauhtica.  apich  cec 

miquini,  cecmicqui. 
Aterecimiento  affi.   a  pich  auiliz  ti  i .  cecmiquiliztli. 
Atericiado  doliente  de  tericia.  axíxcocauqui.azixccgauiani 
Ateforar.    n^teocuitlatlatia.nino^tetzontia» 
Atiempo  o  coyuntura  dezir  algo,    ymitoayanmquitoa. 


A    ante    U 


2§ 


Atiempo o  coyuntura  hazeralgo.     ychiualoya  nicchiua*. 

vmonecyannicchJua.niíiaipantilia*  •„,„  ' 

Atiempo  o  coyunturadar  algo  aotro.     ytlagaloanmcte- 

maca.ytlacaloannictlaca* 
Atiento  hazeralgo.     cannocompiqoh  ^nnocoypcoya- 
Atinaroacertarenaigo.    nitla,yollptcowa.nida^panuaa. 

ypan  nicuica»  y  pan  niauh. 
Atino aduetbio    neyolnonotzaliztica.  . 

Atizarlos  tizones.     nitla,topcua,  ni.tlatlatia;  nitla,toquia. 
Atizador  aflu-    tlatlatiani.tlatopeuaro.  tlatoquiam. 
Atochado»    ixtotoraaua»  ixtotomac. 
Atollar»     ni' coquiaqiii.ni,coqi]ipoIaqiií. 
Atolladero,     ncgoquiaquiloya.   $oquipolacoiiaya,goqui- 

quaqüalachtla» 
Atollado,    coquiacoui,  c^oquípolacqui,  ■..,.. 

Atórdídoeííar.tlayouallotlnopammomana.n,ixiuinti# 

Atordidoaffir    tlayouallotl  ipan  momanqui.,  yxiumtic. 
Atordiraaleunanimal;    nire,$oclaua.nite,ixiuinria. 
Atormetaroafligir.  nite,tlahiyóuiltia.nitetc>cococapoloa, 
...  nite,chichinacapoloa.  nite,toneuacapoloa.  nite^toneua. 

nite,chichinatza.  '..,.'■        i  it; 

AtormentadoaíTi.   tlatlayhiyouÜtiHi.tlachichinacapoIolIi, 
,    tlatoneuhcapololli.tlatoneuhtli.tlachichinatztli. 
Atormentador  tai.    tetlayhiyouiltiani,  techíchmacapoloa 
:    ni  tefoncuacapoloani.tetoneuani.  techichinatzam. 
Atormentar  por  que  confieffe  la  verdad.     nite,t]atoltia. 

tetlatzacuiltiiizticaníteclatoltia»  •    „ 

AtormentadoaíTi.    tfatlatoltilli.tetlatzacmitihztica  dada 


toltiíli. 
Atormentador  tal, 

toltiání. 
Atraer  por  halagos 
A  tray  mienta  aííñ 
Atraer  por  razones 


tctlacoltiani»tetlatzacuiltilizti'ca 


:etia 


nite.tlatTacauiíoa. 
tetlatlacauiloliztli, 
nitcyoleua.  nitcyollapana* 
AtrayinientotaU    teyoleualiztli.  teyollapanaiiztlú 
Atraer  por  fuerza.      buícaforcar, 


A    ante    u 

Atraillar  perrosocofa  aíT»,      nite,netechilpía. 
Atracarpuertadefdelfueíc.      nitla.tlaxiilotía.nitla.quam 

mina. 
Atrancada  puerta  aífi.    tlatlaxillotílíi.  tlaquammintli, 
Atras.bufcadetras, 
Atrauefar delante de  alguno,    teixpan  niquica.  nitla,uil« 

■qui.nítlaxtlapaloa. 
Atrauefar  con  faeta  o  con  otras  armas,     nitlanalquixtía. 
AtraueíTadoaffi.tlanalquixtiJIi. 
At  raueíTar  ponera!  traues.    nitlaxtlapalteca. 
AtraueíTadoaíTi'.     tlaxtlapaltectli. 
Atrauefadoeítaralgo.      y tzcaionoc.  yxtlapalonoc. necui 

Jiuhtoc.necuíIonoc• 
Atraueflarfeen  razones,    nítctlauelcuitía^nítepoconía 
A  trauelTar  feel  bocado,     nino.cocotzaqua.  ni.neltzaqua. 

aiínelteputlamía,  * 

A  traueí]  ado  bocado»      tecocotzacti.teeltzacu. 
Atreguado,     yollot7aueliloc.chicotlauelijocellaue!i/oc# 
Atreuerñe o  ofar,    níno^tlapaíoa.nínlxtlapalca. 
A  trépidamente  afl7.      netlapaloliztíca.  neixtlapaloliztica. 
AtreuidoalTi.    motlapaloani.  mixtlapaloani, 
A treuimíento  tal.    netlapalolízríi.  nei'xtiapaloliztli. 
Atreuer  fe  defuergoncando  fe.  aninojmamati,  ani.pinaua. 

ateixeonitlachia,.  atleipanniteitta, 
AtreuidamenteaiTj.    atemamachilíztica.ateixcotlachializ 

tica.atleipanteittalizttica,  apinaualiztica» 
Atreuido  tal.    armomamadni.  ateixeo  tlachiani,  atleiparj- 

teittani,  apirtauanL 

A  treuimíento.    anemamatiliztli.ateixcotlachializtli.atlc- 

ipan  teittaliztli.apinaualiztli. 
Atroche  moche  o  fin  tiento  y  confide ración,     vhuiz.czn 

yliuiz,. 
A tronaro tronar,    quaquaíaca.  tetecuk?. 
A  trocar  fe  el  hombre,    nino^tíacmauhtia.ninctlac  icauía. 

nino^cuitiuetz/. 
Atronado  alE  motlacmauhti.motlaqui^aulmocuitiueu^ 


A    ante    t  &    ñ 


29 


Atronar  fe la  muger.    ninoxuitlapan  mauliria, 
A  tronada  muger,     mocuitJapan  maubtiquí. 
A  t  roña  r  a  otro  con  ruido,     ni te,jiacaztititza^ 
A  tronado  aíTi.     tí  an  acaztititztli 

*f  Audiencia  delosjuezes.    tlacacoya.tlatzoiite- 
coya.  tecutlatoJoya.  teccaílú 
A  udien  cia  haze  r,    n  itecutJat  oa^nitla^caquJ^ 
Aueío  o  agüelo»    coJlí  lecol 
Aullar.    nite,coyoua. 
Aullador,    tecoyouani. 
Aullido.  tecoyoualiztl/* 
Aun.      noma.  oc  noma, 
A  vna  hazerfe,    ticcemiroa,  tíctocentequili'a » 
h  vna  parte  y  a  otra,    necoc.  nenecoc.  neeoccampa  occf* 

paixti.yyuccampai^ti.yyuntlapaiixti, 
Aun  aun.''    cuix g apcí5  cuixgac, 
Aun  no.    ayamo. 

¿iun  no  has  buelto,    ayate?  cenca  ayate?ayaiztiuitz<>  tica 

t¡u 
A»nque.    yntlanel,  ymmane^ymmaconel  immaconel* 

juh.maciui.  macoiui.  mac.  oneliui.  acó.  y  uh. 
Aufentar  fe.    canapa  niyauh.  nino,yeltia,  nj3ehoJoa.  niño 

tlana.anixp?.  «ui^. 

Aufencia.  canapayalízdi.netlatiliztli.ateíxpa. 
Aufente.    ayac.eanapayaqui  amoixpa. 
Autor  hazedor  dios.    techiuam.tepiquiní.  teyocovanf 
Autondaddeperfona.    leixmauhtilizrl,.  mauizticavór? 
autoridad tenei deperfona,    níte,ixmauht/.ni,mauiztic 
Autorizada  perfona.    teixmauhti.teixmamauhri 
Autondaddefcriprura.    tlaneltililonú  rlarolncltililom* 
Autoozadaefcriptura,    tlaneltiliUi,  tlatollaneltrfilji       * 

Autoridad  tener  para  hazer  algo,    m\nauat;ie 
teuftzt^?    ^'^^^^^^^tlametí'n^zotzoca 
phoram.  atle  niquixcaua,  aninocotontlani 

G 


iiy-¡ 


A    ante    -uf 

Auaiicia.    teoveuacátiliztli.  tlatla  imetiliztli.tzotzocareut 
ízotl.  tzotzocayotlatlequixeaualiztli.anecotomlaniliz 
tli.arlequicaualizrlamatiliztli. 
Auariento.    teoye.datlametl.tzotzocateuitz.tzotzoca^a-- 
tíe  quixcauair'.  amocotontlani.  atle  quicausliztlamatmi 
A  ue  generalmente.       totorl. 
Aue  agorera»     tetzauhtototl, 
Ajellacar  a  otiodefonrrandole.    níte,tíauelilocaaua#  níc 

teíxcomaca, 
Auenado  fin  fefo,    yolíopoliuhquí.yollotlatieíiloc» 
Auenirel  rio.    pepeyauatiuh,  pexomiuh.  nonoquiuhtiuiV 
Auenirfelos  difcordes.     motlacecemlra. 
Auenencia  conque  Tacan  vino.      acocotli.allacarl, 
Aüentarhaziendoayre.    nite,yecapeuia. 
Auentador  omoxcador .    neyecapeuilom.  yecaceuaztíí.  ^ 
Auentar  trigo  o  cofaaíTi.  nitla,acarra.  nitlayecaquetza.  ni* 
tla,yectia.  '        . 

Auentaderoparaeíío;       tlaacanaíom,  tlayecaquetzaloru. 

tlayeccilom. 
Auentar  fe  el  ganado  de  miedo,  cemmani.cecemmanvtúic 

motlaloa,  xitiní, 

Auétajar  fe  en  algo-.      nr.yacatmih.nite.panauítiuh.  nitach; 

cauhtitiuh, 
Auentajadamcftte.    yacattializrica.tepanawliztica. 
Auentajado.     teyacatili.tepanaui.teachcauh. 
Auenturar fe.    mtia,centlamia, nitla, chichiHa.yc ninotía- 

paloa» 
Auer  abundanci a  de  quaíefquier  cofas,    tlaneuiuia.  tlacei* 

quic.a.tlaneuhquica  tlaneuhcaquica. 

Auer  abundancia  de  feñores  o  gente,     tlaquauhquica. 

Auenguar algo*    niíía,nepanoa»  nitla.neuiuilia. 

Aueriguacion.     tlanepanoliztli.  tlaneuíuililiztli. 

Aueriguado*    tlanepanollí.   'tlaneuiuililli. 

Aueriguador.    tlanepanoani.  tlaneuiuilianf. 

Auer  hambre.    m\teociui.  ni,mayana.  n,apizmíquf. 

Auczes  hazer  o dezir alga*    tict tojiüáraacá»  tito,papatía» 


A    ante    u*    &  x<     &  s;      30 

Auezes  vnoavezesotro.   nitla,cuecuepa. 

duifar.    nite,nemachitia.  nite,ycliiimiarnachtia%  nítejüc 

machitia, 
Auifadamente.    tenemachitiliztica,  teyoliuntlamachtiliz- 

tica» 
Auifado.  tianemachtitli.  tlayoliuhtlamachtiili.  tlanemachl 

túlu 
Auilb tal»   tenemachtiliztli,  teyoliuhtlamachtiliztli .  tene- 

machtiliz  ti?.  : 

Auifar  para  que  haga  mal  a  otro,    nite^tcnanauatilía.nite, 

tlaqueuia. 
Auifadamente  aífi,    tetenanauatiliztíca.  tetlaqueualiztica 
Auifado  aíTi,    tlananauatiiil/i.tlatlaqueuall/. 
Auifotal.     tetenanauatiliztli.tetet/aqueuiliztlú 

fj"  Axedrez,    quappatoí/i, 
A  xi  pimienta  déla  tierra,    chjlli.  . 
Axorca,    macuextJi.maquiztl/. 
Axuar.    ciuatlatlatquití. 

*£  Az  aha  r,     na  rajo  y  xoehio.  na  ra jo 
ycueponca. 
^[Azauache.    téutetL 
Azedacoía.   xococ, 
Azedaríe.    xocoya. 
Azedia     xocoyaliztfrv 
Azedo  teñe  reí  eftomago.    relpá  xocoya. 
Azedera  ye  rúa,    xocoyoll/.  xoxocoyolli. 
Azeyte  lo  mifmo, 
Azeyte  de chia%    chiamatl. 

Azeyte  de  chía  hazer.     ni\chimachiuaf  ni5chíamapatzca. 
Azeytera.    azeyte  contontli» 

Azeyteroqio  vende,    azeyte  namacac.chiamanamacac. 
Aziagodia-    ncncemilhüitl. 

Azial.    caualloyyacaiíacatzojoea,  y  aiTidelosdema$. 
Azial  poner  ala  beftia»    n^caualloyacayJacatzea. 
Azijepara  tinta,    tlaliyac.  tlalxoquiac. 
Azogue,  yuliamuchití. 

g  r 


Azur,  texotli. 

Azul  mas  fino,    matlali. 

Azukolor  delcielo.    xoxouhqui* 

^[Delos  que  comiengaen.B* 


jfiff 


: 


■k 


ifBacinde barro    apaztlv 

Bacín  feruidor.   axixeomitl.cuitlacomítl*' 

Bago,    tocomaL 

Bac.  ocofavn  poco  negra.,  tlile&ic^yay  actic*. 

Batucar,    ni^cocoxonú 

Badajo  de  campana,  campana  yollotlie. 

B'adi!;    tepuztlemaitl: 

Badil  de  barro  comoiarten.    tíemaitU 

Baheatv    ni,hiyoqui£a,  nini,potocyotiat. 

Baho..   ypótoctli.  yhyyotl.. 

Baho  que  fale  del  agua,     apo&li. 

Baylar,  o  danzar»    nin3itotia.  ni,maceua» 

Baylador..  mitotiani;  maceuani^maceuhquí; 

Bay le  o  dan^a,  netodliztliv  rnaceualiztli, 

Bajodel  vient  re;    y  terzotzollúxiccuey  otl, 

Baladron,    mototopalitoa.  totopaUacoa.. 

Baladerar-  nino5totopalitoa>ni>totopalíatoay:ii,to.topalt& 

Balar  Jaoueja*     tzatzt  choca. 

Bal  diatierra:,    acaualli;  tí  axiuhcauaÜi, 

Baldonar  vnamugera.otra;.    nite^papacae. 

Baldón  tal.     tepapacaiiztli. 

Baldonar  vn homb  re  a  otro « 

BoldonafíL   teaiíaliztli.. 

Baldres     cuetlaxtli.. 

Balido.de  ganado.,    tzatziztlixhoquiliztlv 

Bambanear  lo  queeftaenhieíto,    ni,y  ay  aticac,  ni,  ni  uixcaí 

ticac. 
Baratacofa.   amotlacotli.amopatiyce. 
Baratar,,    nitla^ilanecuiíoa* 


nite^aua* 


"> 


B    ante    áC 


W 


Bárbaro  deleguaeftraña.    popoloca» 
Barca,    acallí. 

Barquero  que  rema,    tlanclo.tlaneloqui.  tlaneloanr*, 
Barniz  o  azey  te  dechia  con  que  dan  luftre.    chiamatf  % 
Barniz  de  otra  manera*   chimaltigatl. 
Barniz  mas baxoi     ticatl, 

Ba rniz  dehobres omugerescomo  margaxit*.       apefztli. 
Barniz  fobre  que  pintan,    xicaltetl. 
B  ar  ra  de  hie  rro.     tepuzuitzo&li. 
Barrancaalta»,    ti aJairiauhtli.  atlauhtl/. 
Barraco  o berraco;    oquich  coy ametie 
Barrenar.     nitJa,mamali.. 
Barrena,    tlamamaliuani. 
Barrenado^     tlamamaííii, 
Barreno  el  agujero,    tfaeoyuctlt:; 
Barrer.,    nijtlachpana* nitla,cuicui\ 
Barrendero  aííi.  tlachpanqui,tlacuicuic. 
Barrederode  horno;    texcal  uchpanon/Y 
Barrerode  tierra  do  cauan;  tlatatacoya»  tlalcuiuayao. 
Ba  inga  lo  de  fuera,    ytitllytetl. 
Barriga  del  ombligo  abaxo,     xillantli, 
.  Barriguda  cofa*,    yre;  y  teua»  xíxiaua*, 
Barril  de  barro,    comirl» 
Barrio.    calpullitlaxillacalIiY 
garro.       ^oquitl. 

Barroque  naceenlacarai.    ^auatlVxca^auarK  yxocuiífo 
aliztlr.  J 

Barrofoelque los  tiene,   ixcacauati-yxcacaua.  ixocuiflo. 
Barruntar,     noyollotlamati.novolloquimati.mnomati 
Baruaríin  pelos,      tenehalli; 
Barua  los  pe/os*      tentzontli, 

Baruarcomencaraialirlabaruav,   mVenízoníxua. 

tzonquig?. 
Baruado  hombre  o  muger     rentzone; 
Baruadaplanta.    nelbuayo. 
laauadacanade fortaleza.© cibdad.  tlaltenamiU 


niiten^ 


B    mte 


Baruecfiaría  eredad,     nítía,popoxoa. 

B  amecho,     tlapopoxoliztli. 

Baruechado.     tlapopoxolli. 

Baruero.    texinqui.tetentzonxinqui* 

B  a  rué  ría  do  a  fei  c  a  n .    nex  i  m  al  oy  a » 

Baruiponiente.     tentzonixua.  tentzonquica. 

Bárui negro   tentzontiiltic. 

Baruirroxo,      tentzoncuztic. 

Baruo  pefcado.      atoyamichi.tentzone. 

Baruudo.    tentzompachticmiecytentzon. 

Bafadecoluna.    tepepechtli.peualloti.peuhcayot?. 

Bafla.bufcaabaira. 

Baftaíatiífaziendo a  alguno.       caneí,caue/. 

Bailarme  aígc.    yenopa.yenopañía-.yc  noneua» 

Bañante  fer.    nuueliti.  uelnicchiua 

Baftardo  obaftarda.    ichtacaconetl,  ychtacapillí.  ichraca- 

piltontli, 
Baftardia.ychtaconevotlychtacapillotl, 
Baftecer  proiieer  a  otro  para  el  camino. .-     nire,itacatia.ni 

te,ítacamaca, 
Baftimentotaí.    vtacatl. 

Bafteceral  pueblo.     nitla,ímatí,  nínotc,cuitla.uia. 
BaftimentoaíTí.      qualoni.tlaqualjí.    _ 
Bailo  cofa  gruefa  como  manta  o  cofaaffi,   tilauac.tepetla- 

tic  copetíc. 
Bailo  no  fotil.    ayucuxquí.amomimati. 
Baftalanaocofaafíi.    chamauat,chamaftícv 
Batalla  o  guerra,    yaoyutl.  necalilizrJi.  necaüztli. 
Batallaoexercito.    yaoquizque. 
Batallar  pelear.    nite,yaotla.  •nñe,yac*hiua.nite,ycal/, 
Batan»  tlapaconi. 
Batanar,   nitla,paca. 
Batanado,    tlapaftli. 
Batea  o  cofa  aííl.    quauhxicalli- 
Batea  para  lauar  oro,    teocuidapaconi.  quaim  apaz.cli, 
quauhxicalU 


B    ante,     a*     &    c»    32 

Batel  o  cofa  affi.    acalfi. 

Batei  ¡uegode  pelota  con  las  nalgas,    tlachtli. 

Batientedepuerta.   tlaixquatl. 

Bacirmetal.    nitla,tzotzona.  nitía,canaua. 

Batirhueuospinol  o  masamorra,    nitla^quahtlatzoa.tiitlt, 

quauhneloat 
Batir  papel,    n,amanitequi 
Baua.    tenqualacL-luyztlacUr. 
Bauaderoopañezuelodenarizes,    netempop3ualom\ne- 

yacapopoualoni, 
Bauaza.    chichid.  tenqualaclíí. 
B auea r echa r baua,    ni ,tenqu aíacquic, a. 
Bañera.    tepuztenchaUñ 
Bauofb.     tenqualacqui^ani.  tenqualacquizquí. 
Bautifmo.    nequatequiliztli. 
Bautifteriolibro.     tequatequiíiz  amuxtli. 
Bautizar,    nire,quatequia. 
Barnizador. -  tequatequiant» 
Baxacoranoaltacomoperfona  árbol  coluna  ocofaaíTÍ  a- 

moquauhtic»tepito,  tetepito» 
Baxa  cofa  como  cafa  pared  o  cofa  affi,    amo  uecapa. 

Baxoaduerbio.    tlani.  tlatzintla. 
flBecooíabio.    téxipalfí. 

ifBe^ote.     tentetl. 

Bec,oteotropequeño.    tempillolí. 

Bezote  grande  y  largo,    tenc,acatl# 

Bezudo  de  grueflbs  becos.   tenxipaítiíauac,. 

Bezudo  de  largos  becos.    tenuitz,  tenuitztic.  temmetíapil 
tic. 

Bellota  de  robíeoenzina,   auatomatl.auaquauhtomatl. 

Bendezi raigo,    nitla>teochiuaA 

Bendición  affi,    tlateochiualizríí. 

Benditacofa.    tlareochiuaíJi.  tlateochiutíi. 

Bendizir alabar. nite,vecreneua.  nite,yeqm*toa.  nítequa- 
litoa.  '■  .  ^ 

Bendiciotal."teyecteneualJztli.teyequitolizt/r.tec|íitoliztf¿ 


B    ante    en    { 

Benditoafli,    tayeaeneuhtlí.tíayequitolíútlaqualitollii 

Beneficiar  plantas.    niriajnocuitlauia.n?r!a>nmrizmatit 

Beneficio  taU     netlacuitlauiliztli.tlamaujzmatiJiztlK 

Beneficio  ha¿er  o  merced.    nite?knelia. 

Benignidad,    teicnoittaliztli. 

Ben ígno»    icnoa^  yenoy o  yyollo. teícnoittani,  tlatlacaíí* 

Beodo*    tlauanqui , y ui ntic.  xocomicqui. 

Beodez,    tlauanaliztli.  yuintiliztU.xocpmiquiliztlú 

Be  rea  o  col,,    lomifmo, 

Bermeja  cofa,    tlatladiccbichiltic» 

Bermeja  perfona  muy  bermeja,     cucuzpuh 

Bermello.    tlauht'apalli. 

Berraco»    bufea  barraco» 

Berro,     atezquilífl. 

Berruga,    ízotzocatT. 

Bsrru^otra.    michinix, 

Berruga  otra,    xitomaciuiztíí. 

Berrugofo.    ,tzotzocayo»tzotzocauaf michinixxo, xltesiia 

ciuiz$0,  . 
Befo  dar,    nite.tennamiquí, 
Befado  o  befada,    tlatennami £t% 
Befo,    tetennamiquiliztli, 
BeiKa  dequatro  pies,    mancuerna 
Beftia  fiera,    tequani. 
B^ftial  hombre,    tlacamacatl 
Beftialidadaffi.    tlacamacayott.  ^ 
Betún  generalmente,    tla^alóloni* 
Betnn  fuerte»    ninacan  cuidad» 
Beue  ragua  vino  o  cacao,    natlú 
Beuedorta!,    atlini.  _ 

Beuermagamorra^inoLpurga^xaraueacofaaír^  rií^m 

Beuedortal,   tlaini, 

Beuerenelmaguei.    m\nequa?. 

Beuer  medicina  o  purga,    ni,paí» 

BeuedorafTf.    nequaini.  /. 

Beuer  o  tom.arponcojtía.    nino,tIaitia.  nino^pamictia* 


B    ante    e.     &   L  33 

Beuerhafta el cabo,    no^ontzineua.  no.contlamia. 
Beueragua  cofa  manoarrojando  Jaalaboca.n^acacapaxo* 
Beuida  paraefrorcarlas  paridas,    -cajalicpatii". 
Beuida  de  mayz  toftado.    yzquiat?* 
£euida  de  maiz  cozido.    poc,  olatl. 
Beiiida  otra  de  mayz  cozido.    quauhnexatl, 
Beuida  de  cacao  y  maiz.     cacaua  atl . 
Beuida  de  cacao  folo.    atlanelollocacauaatl. 
Beuída  de  cacao  con  axi.      chillocacauatj.chilcacauatl 
Beuidade  mayz  hecha  en  cierta  manera,    xocoatl 
Beuida  de  cacao  compueña  con  flore?,  xochiayocacauaíl 

xochayo  cacauatl. 
Beuída  de  chía  y  mayz  toírado.    pínoíatT, 
Bcuida  de  mayz  íblo'crudo  páralos  que  fe  defeíayan,    yo* 

Iatl.tepiatl.  ■ 

Bexigade  orina,    nxixtecon, 
Bex/gallena  de  aguaza  por  fe  auerquemado,  o  trabajado  c® 

las  manos  cauando  o  cortando,     aquaqualaquiliztlj. 
Bezerro.    quaquauhconetl, 

ffBien  nombre,   iquall/.  yectíí4 
Bien  aduerbio*       uel. 
B/enauenturadamente.    tlacnopiíhuiliztica. 
Bienauenturado.    tlacnopiíhuiqui.tlacnopiíhuían?. 
Bienauéturanca.    tíacnopilhuiliztli.tlacemicnopiIhuiIizíR 

necentlamachtiliztli. 

Bien auenturanca  lugar  de  gloria,     necentlamjchtiloya. 

tlacemrcnopijfiuiloya. 
B ien c  riado  difc reto  o  bien  enfeñado.    iieljauapaualli.  uel 

lazcaltilli.uel'auapaualíf. 
Bienes  de  fortuna»   tlatquitl. 
Bien  efta.bufca  aballa. 

Bieneíla  otorgado,      mayui.yequallj.cayequallí. 
Bien  hablado,      nematcatlatoan.uellacoanj, tecpiIIatoa9 
Bien  hazer a  alguno.      nite,  icnelia, 
B  en  hecho.        uel  íachiuhtli, 
Bienhechor,      ceicneliani, 

H 


> 


inte    £    flfc    l 


Bienquerer,  bufcaamar. 

Bienquiftoi    tjellittoni.tlauelittalliV 

Bigotes.      tatlia. 

gizma,bilma,Qbidma.    nepotoniloní» 

Bizma  poner.      nite,potonía» 

Biuacofa.     yoli.yolqui. 

Bina  cofa  comofauandi  ja.        yokatl, 

Biuarde  conejos.       tochtli  ynetecaya.tochtliy  onoya. 

Biuda.        ycnociuatl.  oquiclmiicqui, 

£>¿uda  hazeraalg.ua  matado  a  fu  marido,  nítejcnoduatilsa. 

Biudeztal.       ycnociuayotl. 

Biudo.    ycnooqujchclí.ciuamicqui. 

Biudo  hazer  a  alguno  matádole  fu  muger.  nitejenooquich 

tilia. 
Biudez  de  va  ron.     y  cno  oqufchy  ot!;. r 
Biuíenda  rnododebiuir,     nencayctl. 
Biuir.    iij,yolli.ni,nemi. 
Biuir  en  pecados  per  metaphoram.     teuhtli  tlacolii'nicoló- 

lotinemi.teuhtlitlaeolli  ye  mnilacatiOf  inemi, 
Biuirpobreodefaprouechado.     niVmateuhnemi. 
Bíuiren  pobreza* per  metapho.     anonéuátinemi,  adeno- 
ueuatinemi.  anonnaci.  anonnonamiqui.  atlenotechmo* 

.   nequi. 

Biuo,       yoli.neminr. 

Btuora.     tequani  coatí» 

Biuora  grande  pintada,      tecutlaco£auhqu¿ 

Biuora  blanca  y  larga,     yztac  coatí, 

Biuora  otra.     chiauhcoatl.chiauitU 

Buoraotra,     coicoatl, 

Biuora  mui  negra,     tlilcoatí. 

Biuorezno.     tequancoa  conetl, 
^Blanca  cofa»     yztac. 

B flanea  mucho  mas  blanca,     aztapilric.yztacapatic.cenca 
yztac.yuhquinychcatíapuchinalliymc  yztac, 

Blanco  hazer  fe,     niztaya. 

Blancura  aíii,     yztacayotl. 


B    ante    l 


Blanca  perfona  o  cana  de  fu  natural,    tlacaztalli» 
Blanco  parar  fe  el  rofr.  rodé  enfermedad.    niztaleua6m\ci~ 

yocopini.nixoxouia. 
Blanquezinoafíi ,   yztaleccic.  cíyocopíctic. xiuhcaltic,  xo- 

xocnc* 
Blancura  tal.  yztalectiliztli.  ciyocopínaíiztlf.xoxouializtlL 
Bíancoolo  blanco  délos  ojos,   toztacauh. 
Blancura  tal*      ixyztacayotl. 
Blanda  cofa«     yamanqui,  yamaztic. 
Blandura  aíli.  yanianiiiztli.yamancayotl.yamaztilizíli, 
Blanda  fruta,       papatztic*  atultíc. 
Blandura aífi,    papatzricayotí.atolticayoth 
Blandamentecon tiento,  c,antlamach, canquemmach.  £a- 

niuía.caniyolic. 
Blandear condecendiendoconotro.  nijyolyamama. 
Blando  allí.       yoíyaíiianqui„ 
Bar?  d  u  ra  t  al ,      yol  y  a  ma  q  ú  izt]  i* 
B!a ^deavlanca,árbol,efpada  o  cofa  aíii.      nitla^uecuetla- 

nia,  nida,cnécuetlatza. 
Blanquear dejexos  eiedificio.    yztazticac.  cuepontkac. 
Blanquear  las mieífe%    yztaztoc,  yztaztimaní. 
Blanquear  pared  con  agua  cal.     mt/a>auítequi. 
Blanqueador  tal.        tlaauítcquíni.tlaauftecquf. 
Blanquear darluftre blanco.    nitlaztalia.nitJajíztalía. 
Blanqueador  aífi.     tlaztaliani. 
Blaffemar,    m\ueuexcadatoa.  ni,chicotíatoa* 
Blaffemia.    'uexcatlatollixbicotlatolli. 
Blaffemo.    uexcatlato.  üexcatlatoani.chicodatoaní6 
Bledos  o  cenizos,     uauhqutlitl.cocoquihtl. 
Bledos  blancos,  michiuauhrli 
Bledos  pardos,    nexúauhtli. 
Bledos  colorados,     tlapalhuauhtli. 
Bledosamarillos.  xochiuauhtli. 
Bledos  negros,     tezcauauhtli. 
Bledos  negros  otros,    tliluauhtlí. 
Bledos  azules,    texouauhtli* 

h  n 


B    ante    <>♦ 

ffBoca»   camatl. 
IfBoca  del  eílomago.     toyolloixco. 
¿ocadode  vianda,     cencamatl. 
Bocado facarmordiendo.    nite.tlancotona.. 
Bocado  tal.     tedancoronaliztli.. 
Bocado  porla  mordedura,     tlariancotcntli. 
Bocal  de  pozo.,  aolüaztentli,  atIacomuItentíiés 
Boc^al.    tenitl.ayaquimati.chochon. 
Bocezar  o  boftezar.     ni.cochcamachaloa. 
Bocezopb°ftezo     cochcamachaloiiztliV 
Bo^odebarua*    tarlia> 
Bodas,    nenami&iliztlí.. 
Bodaslugardecombite.    nenami&iíoya. 
Bodega  de  vino     vino  calli.  o&laliloya  occalív 
Bodegonero.     ocnamacanLocnamaca 
Bodoque,    telolotlv 
Bofes,    chichitk 

Bofetada,  teixtlatziniliztli.teixcapanittztlí. 
Bofetada  dar.  nite,ixdatzinia.uiteixcapania. 
Bogar,    bufea remar. 

Boyada,   tlanechicoltin  quaquaueque  tlauilanc^, 
Bbyerizo.   quaquappixqui. 
Bola  de  madera .  quayhtelolotli. 
Bolar.  nipatlam,, 

Bblar porarteenelarboí.  niquappatlani. 
Bolfa  .-  lo  mifmo  veKxjquipiítbntli. 
Boltearaímododeeípaña.    nin,ayotzincuepa; 
Bolteadortal.    mayotzincuepani- 
Bol tear cotilos  pies  vn  palo  rollizo,    n^quaubilacarzoa. 

ni)quauhtlatlacja. 
Bolteadortai,    quanhylacatzDamYquauhtIatla£ani.quauh 

ylacatzo.. 
Bbluerlo  preftado.    ni.tlaxtlaua. 
Boluer  a  alguno  del  camino.     nitc,cuepa:  nite^ylochtia, 
Bblueramiraratras.    ni,uaInocuepa,  m.ualnomalacachoa; 
Bblueríe  de  donde  fue»,   nino>cuepa.  n^ibti. 


B   ante    o,  35 

Boluer  algo  déla  otra  parte.    n¿tla,ciiepa. 
Bolucrlodedentroa  fuera.    nitla,ixcuepa. 
Boluer  lo  dearriba  abaxo  cofa  que  fe  cuelga  larga.  nitla,tzo 

niepiloa. 
Boluer  algo  bocabaxo.    nitía,tzoniccuepa. 
Boluer  lasefpaldas.nino,teputztia. 
Boluerlacabe^adeladoamrrar.     n¡,nacaztlachí?#, 
Boluerlo detras  adeláte.  nitla,ma1acachóa.  nitla.cuecuepa1 
poluerfeavn  ladocomo  enojado.  nin,ilacatzoafnin,ixtlaca 
Boluerlacarapornoveraotro»  nipanitlachia. 
Boluer  meal  derredor,     nino^alacachoa. 
Bolueríe  de  otro  parecer.,  nino^olcuepa,  ninoyolmalacá 

choa, 
Boluera  otro  de  otro  parecer.    nite,yoIcuepa.  nite,yolma 

1  acachoa* 
Boluer  algo  en  derredor,  nitla>malacachoa. 
Boluetfedelvandocontraricv  nmo,tzincuepa. 
B olue  rfe  los  filos,    tenxolochaui,  tenqualpachiui  tencuel 

pachiui. 
Follocozidoenbrafas.  tlccoyutí. 
Bolloshazer.     nidSjmatzoa. 
Bomba  o  cofa  para  vérteragua.    anoquiloní.  aquixtilonn 

atoyaualoni. 
Bondad,   qualuliztli.  yecfciliztl:'. 
Bonete,  lomiímo. 
Boñiga,    quaquaueycuítl» 
Boquear.    w>cacamachaloa. 
Boqueada,     cencamachalolizttt. 
Bordar,   bufeabrosíar. 
Borde,    tentír. 
Bordón,    topillú 

Bordón  decaña  macica,    otlatópiflL 
Borrachear vn  poco,    nitlatlauana.  nino,tíaríapeuíai. 
Borrachez afli.    tlatlauanaliztli. netlatlapeuiliztlú 
Borracho  ral.   tíatlauanani.motlatlapeuiam, 
gorracho  del  todo,,    buíca  beodo. 


m 


mte 


Borrafa  venia  ^    lo m¡fvnot ". 

Borr^reícripcüra.    nitla.popoloa. 

Borrada eííriptura.  tlapopolólli. 

Borrego,    yequaltonychcatl. 

Borrico,     afnocónetl,         • 

Borrón  qus  cae  enlacie  n'ptura.     tlilchapaftlí, 

B  orzeguí .     lo  m  i  fm  o . 

Boique  de  arboles,    quauhtla^quaquauhtla. 

Boíqíseniuy  erp.eiTo.    quauhyuuacatla. 

Bofiargomiraij    nin, ieoda. 

Bollada  cofa. ,;;  jtlacodall/,  tlaicotlallf. 

Bota  de  vino,     vino  xiqúipillí.' 

Bota  pipa,    quauhcomitl. 

Botacalcado.   lomifmo. 

Botana  de  cuero  obota.    quauhtlatlatlamanililoni. 

Botar  pelota,    nirla^zicuinia.  nitla,chocholoUia. 

Bote  de  pelota,    tlatzicuiniiiztli,  tlachochololtiliitlí. 

Botedeconíerua.    lomiímo. 

Botica  de  medicinas»    pacalli.papialoya.panamacoya» 

Boticario,     panamacani.pachichiuhqui. 

Botindar.    nitía,quahtlaca.  nitexenteepanuia. 

Bota  cofa  no  aguda,    amo  teñe,  tentetecuintic.  .', 

Boto  de  ingenio,  yolloqmij.  yolioqqumiil.  yollomimiqui 

Botón  de  árbol,    quauhtotornoliuhcayot/. 

Botón  de  ropa .    lo  mifmo. 

Botón  de  huego.     totonqui  tepuzte^oaliztli. 

Bouear  dezirbouerias.    aompa  neeua.  aniemamat/. 

Botieda.    tedapachiuhqm.  terzopqui. 

Boueda hazer.    tetica  nitlatlapachoa,  tetiaí  nítíatzopa. 

gouería.    a ompa eeualiztli,  aquimamatiliztli» 

KouoaíTi.    aompa  eeua,  aquimamati. 

Box  árbol,    lo  mifmo. 

Boz,     tzatziztli.tzatziliztli,  tuzquitl. 

Bozeargeneralmente.    ni5tzataztzi, 

Bozinglero4    tzatzatzini. 

Bozes  dar  a  alguno.    nite,tzatzila. 


B    ante    o,&    t, 


& 


Bozeshazerdaraotro.     nite,tzatzatzitfa. 
Bozearhablaraltp.    m\tlaquauhtlatoa.  ni.tlatlaquauhtla- 
toa.ni,chacha1aca.nichachalca. 
ffBra^a.    cemmatf. 
Braga  medida  del  vn  codo  ala  otra  mano,    cem  mitl 
B  ragalcte  de  oro.    teocuitlaremecatl.  nrátemecatl- 
B racalete de  pluma,     machoncotí.macopilíi. 
Brazalete  ©tro.    matzopetztli.  macuetlaxtli* 
Bracear  menear  el  bra^o.    nitla*acoleua,   ■ 
Braceartiiar  mucho.     ni,rnatotoca.  ni.rnatlapaltic; 


mototocam.  riíatlapaliui.-  matí*.. 
maitL 


B  race  roque  tira  mucho, 

paltic. 
B  rae,  o  generalmente* 
Braco  medida  del  iobaco  ala  manó,  cén  ciyacatí, 
B  raco  medida  del  vn  ombro.ala  mano,  cemacoll/. 
Bragas,    maxtíarT» 

Braínargeneralmente.     ni  tecoyoua,ni,choca. 
Bramsdoalí'..  tecoyaualizcli  choquiztli. 
Bramar  el  torro.    choca*t¿atzi4 
Bramido  afi  "i.     cHoquíztli,  tzatziztlf* 
Brama  de  ciemos,  pipitzcalizttí. 
B  rama  reí  cíe  ruc.    pipitzca. 
Braía*   tlexochtli. 
B ra fe ro  grande,   apantlecaxitl. 
Brafero  pequeño  como  íncelario,  tlecaxitl.  tleuícoíhv 
Brafil.  uitzqüauitf, 

Brauacofa  que  muerde,    tequani.tlauele, 
Brauear  aííi.   nino,tequántilia,  ni,tlauelcui. 
Brauezaral.   tequayotf. 

Brauo  hombre*    coeoíe.  yoícocoíe»  tlauele  tlaueliíoc» 
Brauohazeife.  ni,cocQ]cui,ni,ílauelcui. 
Brauo hazer  a  otro,    taite,cocolcuit¡a,  nite,tlaue]cu!tia* 
Breña  o  mata  grande,    auatetzmuHi.tlaltetzmolh. 
Bretón  de  col     colesyquioyo.colesqurycfL 
Breuecofa,     tepito.  amo  u'cyac. 
B¡  euedadt     tepítoy  otl ,  amo  uey  acayoti. 


B    ante        r«     &    u, 

B  rcuía río,    lo  mermo. 

Brío,    nematiliztlí. 

Brioía cofa,    .mima «ni* mimatqui\ 

Brocado,     teocúi  dátil  matli.  reocuitlayotilmatli. 

Brotar  los  arboles»    ytzmolini.  celia» 

B  rotado  árbol ,   y  tzmolinqui.  celic. 

B  rotadura  aíTu    y tzmolinaliztli.celtilíztli . 

Brotar  o  abrirle  las  flores,     cueponi,  xotla. 

Brotada  flor,     cueponqui.xotlac.  . 

Brotadura  de  fjor.    cueponiliztli.  xotializtln 

Brotarla  magorcademayz-    raonenepijüa.nenepilqujca. 

Brotada  macorca,      nenepilquizqui. 

Brotadura  aíTi.     nenepilquiealiztli. 

Broquel.       tepuzchimalli. 

Bruñirlo  encalado,      nitlacalania. 

Bruñido aflí.     tiacalanilli.  .     .    t      ,    *    . 

Bruñidor  el quebrnñe.    tlacalamani.  tlacalaniqui,     m 

Bruñidor  jnftrumento  con  que  bruñen.    tlacauniam,tl*. 

calaniltetf,  . 

Bruñir oluzírmetal  opiedras.    nitla,petlaua. 
B  ruñido  aíTi.    tlapetlaualli. ilapetlauhtii. 
Bruñidor  el  que  bruñe  a  iTu    tlapetlauam,      . 
Bruñidor  tal  con  quebruñen.     liapeclaualom, 
B  ruñirotras  cofas  como  ropa.    nuia,petzo3. 
Bruñida  cofa  aíTi.    tlapetzolii. 
Bruñidorquelasbruñe.     tlapetzoann 
Bruñidorconquelas  bruñen,    tlapetzolom. 
Bruto  obeftial.      atlacaneci.aqwmamau, 
Bru xa  generalmente,        nauatii. 
Bruxaque  chupa  fangre.     teyoiloquam. 
Bruxulapara  tirar  derecho,    xictii.yxdú 
Bruxula  poner.    m\xictlalia. 

ff       Buche,    cuitlatecomatl. 
Buey,     tlaatecuitl  quaquaue» 
Sueltas  dar  enlacama.     nino,cuecueptinemi.  nin,auicíla- 

^a.nino^zontlaga.nino^zoatlauiczotinejiw. 


B    ante    in 


37 


Buelta  tornandodelugar.    yiotiliztli.  necuepalizrf/.  necui 

tlacuepaliztli. 
Buelta  cofa,  pan,cefped  ocofa  alTi.     tlacuepali/, 
Buelta  cofa  lodebaxo  arriba,       tlacueptli. 
pudra  ropa  al  reues.     tlaixcuepalli.  tlaixcueptli. 
Buelrasdaren  pie  alderredor,  nino,mamaIacachoa  niño, 

teteuilacachoa. 
Buena  cofa.    qualli.yectli. 
Buenamente.     ue!,yuian.  canuelipa. 
Bueragos.    chichir/. 

Bufare!  gato  o  cofa  temen  jante.    nitIa,üzomia.  núlatlatzo 

mía. 
Bufido  afl?,    tf atzomiliztli. tlatlat/omilizti/. 
Buhio,      xacalí/. 
Buho»      tecolud. 
B  nía  del  faino  pad  re.   lo  rnifmo, 
Bulhcioorumordegentr     ycauaquiliztfi.ycauaquiztli.n* 

naícalizt/i.chachaíaquiíiztli.flacauaquiliztíi 
Bullicioo aíborotode gente,  necomoniliz  di, neacomana. 

lizrli.rlatecuimliztli. 

Bull.ciofoair/.  tecomonianíteacomananítía/tectmiíam 
b  !  ic.ofo/in  foilego.    acatcanen.auicyauh. aocmotíaiii 
Builirfealgo.  mocuecuetzoa.molinia.  «'«"ai»% 

Bullirlosgufanos  o  peces  ene/ agua  o  cofa  aíTi   cu^cuevoca 

Bull.rlashormigarpuígasopiojosocoíasfemetance*      va 
moni  cueyoni.cuecueyoca.  ::,./<■ 

rliIIi  reí  a  renaenlas  fuentes,    momoloca 

Bullir  candar  muchagente  junta,    cueyoni.cuecueyoca. 

Burbuiadeagua.        axittontli.  */***♦ 

Burbujear  el  agua,    momoloca» 

Burdei  ramería-    auiam  ca/Ii. 

Burlara  algunono  le  dando  todoloqueelfacnfauaouelecíá 
eran.      nite,nencoa.  r    «•"•^wiccjfr 

Burla  alfi         tenencoiiztíí. 

B 1 1  Hado  defta  mane  ra#      rlanencollí, 

Buaador  ul.     lenencoani* 


B    ante    íi« 

Burlandodeítamanera.    tenencoliztica. 

Bu  liar  de  alguno  riendofe  del.    teca  niuetzca.recanahauía 

teca  ninauilm.  teca  ninotenqueloa.  tepan  nauia. 
Burla áífi,   teca  uetzquiztli.  teca  neauiltiliztlútecaahauialíz 

tli.teca  netenqueloliztli,  tepan  auializtli. 
Burlador  tal,      tecauetzcani.teca  mauiltiani,  teca  moten- 

queloani.  teca  auianf. 
Burlando  aíTi.  teca uetzquizticai  teca  neauiítiliztica,  teca 

netenquelo!iztica,teca  auializtica,  tepan auiahztica, 
Burlarengañando.     níte,xicoa.  teca  ninocayaua.  nire,que 

queloa.  I  t. 

Burla  aíTútexixicoííztlúteca  necacayaualiztlj.teqquelolíztlt 

Burlador  tal*    texixicoani.tecamocacayauani.tequequelo 

ani.  ■        . 

Burlando  aíTí.    texíxicoliztica,tecanecacayaualiztica,teq- 

queloliztíca.  . 

burlar  depalabras,    nife,camanaluía.  nrte^entlamachia. 
Burla  tal:    camanalli.tentlaniachtli. 
Burlador  affi.    tecamaníluiani.  tetent;amachiar¡í4 
Burlando  deíía  manera,  tecamanaluiliztica»  tetcntlamaclii 

Iiztica, 
Burlar  de ma nos. nite>aauilia. 
Burla  aflft.    teaauililiztli. 
Burlador  tal.    teaainliani. 

Burlando  aííú    teaauililiztica.  ;  m 

Burlar  del  que  le  vino  algún  defaftre .     nite.tlatelchiuilia* 
Burlatal»    tedatelchiuililiztli. 
Burlador  affi.    tetlatelchiuiliani, 
B'irlanaoaíT'.    tetíatelchiuililiztica. 
Buríardeorro  mofado  y  dado  del  codo,  tecaninotopeua. 

teca  niuetzca.  . 

Burla  alTi.     teca  netopeualiztli. teca  uetzquiztli. 
Burlador  tal.    teca  motopeuani.  teca  uetzcani. 
Burlando aífi.    teca  netopeuaüztica.  teca  uetzqurznca. 
Burlando  dszir  algo.  .  nitla>camanalytoa.nitla3tentiama- 
chuoa. 


B     ante    u. 


38 


Burlando  fiazeralgó*    nitfa,camanalchiuad 

Burlara  otro  quitándole  el  banco  o  filia  para  quecayga.  ti 

te,tlapeuia* 
Burlado  aífi4     tlatlapeuiJlí. 
Burlador  tal.    tetlapeuiani. 
Bufcar  generalmente.    nit!a,temoa4 
Bufcar  haziendo  ynquiíicion.    nite.tlatemolía. 
Bufcar algo  tentando  conlospies.    nitla^cxitemoa.nitiaJc 

xitotoca, 

Bufcar  atiento  con  h  mano.    nitIa,matemoa.  nitía,matoca. 
Bufcarmirandoal derredor,  n¿tIa,memoa.nitla3ixtotoca 
Bufcar  por  raíl ro.      nítlacxitotoca. 

Bufcar  de  raizla  verdad,     nitla.neiuayotoca.  ynelhuayo- 
can  nací.  J 

BufcaryhallaraíTide  raizla  verdad. y nelhuayocanonacíc, 

Bufcaraalgunooalgunacofaentodasparteso  Jugares.  tU 
nauac  niquiga.  tlanauac  nitlateca. 

Bufcarcondiligéciri.nítia^ematcatemoa.nitía^cicatemó 
a.nitlamauiztemoa. 

Bufca r  atiento  piojo©  pulga  a  otro.  ni  te5atencoconauia.  " 
DuuaoDuuasdefcubíertas.      nanauad. 
Buuofo  afli#      iianauati.nanauatqui, 
Buuas  tener.      ninanauati. 
Buuaspequeñasquenofalen alroítro.  tecpilnanauatl.p* 

Buuofo  aíTi.      tecpil  n  a  nauati, 
Buuas  largas»      teuitznanauad. 
BuuofoaíTi.      teuitznanauati, 
Buuas  degran  llaga,     tlacacolnanauat?. 
Buuofo aifi.    tJacagolnanauati. 

B?aqu„Tean^ 
Éuzanoentrarfoelagua,    natlanc^Iaqui, 


i  n 


C    ante    a» 
^[Delos  quecomiencan  en.C, 

fJ"Cabal  loque  viene  jufto.    oneua.uelizqui  u?lixquich. 
Cabal  hombre,     muchuelquichiua.  muchuel  coma  ti. 
Cabana,    tlapixcacalli.tlapixxacalíi. 
Cabana  para  guardar  los  magueyes,  ti achiccacallútlachic 

xacalíi. 
Cabeca  generalmente,    totzontecon. 
Cabeca  corrada,    tzontecomatl. 
Cabecear deenojado»    nin,ixilacatzoa,nin,ixtIaga» 
Cabecear  negando.   nino,tzonteconuiuixca. 
Cabecear  otorgando,  n.ixcuechoa" 
Cabecearllamar  con/a  cabera,    nirejxnotza. 
Cabecearde  íueño.   ni,cochyayaticatn,ixcuechotica.ni,ce 

cochtica, 
Cabecearde prefuncion.  nino.quatlaga. 
Cabecear haziendole  fenalquefe  vaya.  nite,ixtlaxil/a. 
C abecear  hazerle  ieñal  qne  no  di?a  algo  ante  ot ros,  ñire» 

icopilhuia. 
C  abez  cay  do  o  cabeca  caído efia  r»    ni,tolotica,  niquech» 

pilcatica. 
Cabecera  de  camaeílugar,    totzomlan. 
Cabecera  ycpal  que  ílrue  poralmohada     tzonicpallí, 
C  abecé  ra  manta  embuelta  que  íhue  por  almohada,    qua- 

chicpalli. 
Cabecera  de mefa»  mefaquac* 
Cabezón decamifa.   lomefmo. 
Cabecon  alTi labrado,    tlaquechcuicuiloíli. 
Cabeco  de  fierra .    tepetliqua  ololiuhca. 
Cabezudo  porfiado,    amotenaquimia,  amorenáquillani* 
Cabezudo  de  gran  cabeca.    quatecoma,  quatenamaz  .qua 

chachal,  quatalachi. 
Cabezudo  de  cabera  larga,    quametlapil,  qüauitz.qiiitzoc 
Cabecudo  de  cabera  ancha,    quatexpetla*  qcanauac,  qua 

uacaVquapatlach. 
Cabellara,    tzoncallú 


C    ante     aé 


39 


Cabello  o  pelo  largo.     tiontYi. 

C  abellos  emplaftados  con  refina,    oxiyotzontlf. 

Cabellos  que  dexáenel  cogote  pequeños»    piy  ochitli»  qua 

tzontli. 
Cabellos  o  pelos  del  cogote  largos*  quechtzontli. 
Cabellos  délos  papas  deíos  ídolos,    papatli. 
Cabel  los  que  dexan  al  lado,    atzotzocolíi. 
Cabellos  que dexan  enla  frente,   ixquatecpillL 
Cabellos  déla  frente  creípos.    yxquailacatztli. 
Cabelloslos viejos,    canauacatzontli. 
Caber  en  lugar,     nonaquí.  naquí. 
Caberme  buena  fuerte,    uel  nmochiua. 
Cabeftro,     cauallomecatL 
Cabeírrero*    caualíomecamalinqui» 
Cabezcaydoeftar.  ni,tolcrica.  niquechpilcatica. 
Cabildolugar  do hablá^   nenonotzaloyá,  tlatoloyá,  necens 

tlaíiloya,  tlayeyecolova.tecutíatoloya. 
Cabildofos rmfmos quefe junta,    necentfaliliztli.nenono 

tzalizth.  tlayeyecoliztli.  tecutlatoliztlr. 
Cabizbaxo  o  cabera  bazo  eílar.      iiLtzonicpilcac.no3tzd 

icnipilcac» 
Cabo  o  fin.    tzonquízcavotí. 
Cabo  o  fin  de  edad  que  teman  decincuentay  frésanos,    xi 

uitlmolpilia.  ■ 

Cabos decuchillos,    tzinquauhyotlytzítzquiloca, 

Cabra  ocabron,   quaqtiauhtétzone. 

Cabrero,     quaquauhtentzonpixqu/. 

Cabrillas conílelacion.   nüac.  miec. 

Cabrito,  quaquauhtentzonconetí  ' 

Cacarear  la  gallina,    tetlatoa.tetzatzi.  tlatíazcatíatoa. 

Ca^ar.    narm.naami. 

Cacaprefa,  tJaaxitl.  tlaantíi, 

Ca^adoromontero.     amini.  anquí. 

Cacar  con  redes.    nitía,mar|auia 

Cagar  fiera,  con  lazo,     rmiacximecauia.imfa^ecaL^ 


:lllí. 

i 

km 


C    ante    a* 

Cacar  aues  con  liga.    nitla3tlacaíuia.  n¡t/a,fecpauia» 
Cacarcon  red  que  fe  cierra»     nitla,tíapechmatlauia»nitla 

tlapachiuazfnatJauía.  nitla,dapachiuazuia. 
Caco  de  hierro,    tepuzcaxit/. 
Cacho  de  come  rúa,    cennacazrli. 
Cachonda  andarla  perra,    moquerzaílani.  moquetztlani* 
Cachorro  perro.   ytzcuinconetl» 
Cada  año»    cecexiuitJ.  cecexiuhtica.  momonamic. 
Cada  dos  anos,     o  onxiuhtíca. 
Cada  día»     niumuztíe.  mumuztíae. 
Cadadosdias     oomilh.uitica. 
Cada  mes»    cecemetztica.  cecemmetZtlipan. 
Cada  vno.    ceceyaca, 
Cadados.   o  ornen»  ponte  tí. 
Cada  quaí.    cecentlacatl,  ceceyaca. 
Cada  vno  fendos.    cecentetl»  cecen. 
Cada  vno  dos*  o  orne,  oontetl» 
Cadahalfo.    quauhtlapechtli»tlapechtli* 
Cadena  de  oro  o  de  plata,    teocuitlamecatl.teocuitlacuz* 

cari. 
C adena  de  hierro,  tepuzmecat!. 
Cadera  o  quadrií»     quappantlí,  toquappan,, 
Caducar»    ayocquimati. 
Caduco aíTi4    ayocquimatiní. 
Caer  gene  raímente,    ni,uetzi. 
Caerdecanfado.  ni,quauhtenuetzi. 
Caer  fiefta.     ylhuitl  quica.ylhuití  mochiua* 
Caerjuntamenteperfonas.    ticenuetzi,  titotquítiuetzi.  ti- 

ceuuu 
Caer  juntamente  cafa  pared  o  cofa  aífí,  actmetzi, 
Caer  arremetiendo  con  otro,    nite^itquitiuetzi.  níte,uicati 

uetzi.  tecanimayaui. 
Caer  refualando  en  cuefta  o  con  algo,  nin.alaua.nino^xo- 

laua.  nino,petzcoa. 
Caer  en  gran  delito,  per  metaphoram.    nin^atoyauia.  n<- 

no,tepexiuia. 


C    ante     a. 


40 


Caer  en  hoyo  hondo,  nin.atlacomolhuia» 
Caeré  hoy  o  pequeño.  nino,tlaxapochuia» 
Caerenloquefedize.    ypan  yauh noyollo.  quinepanoatt 

noy  olio,  noyollo  ypan  yauh# 
Caerle  a  vnaparte  y  a  otra,    n.auicuetzi.  n.auíc  yauh» 
Caerfepared  fierra  obarranca,xíni\xitini,xixitim.uitomi* 
Caer  muerto,     ni.mi&iuetzi» 
Caer  tropezando,    ninorfauitequí, 
Caerfelacafpaopoítilías»    ni,cocopeui.m\yoyopeui» 
Caer  nieue  o  granizo,    píxaui.pip/xaui  tzetzeliui. 
Cagar.  nino,manauia.  nin  axixa.  nino^xixa.- 
Cagada  cofa,   tlaaxixrli.  tlaxixtli. 
Cagarruta  deoueja    ychcacuitlatí.yaíTi  délos  de  mas, 
Cayda generalmente,    uerziliztíi.  uetziztlü 
CaydoaíTi.    uetzqui. 

Cayda  juntamente.  cenuetzííiztli.netquitiuetziliztlíé 
CaydoaíTi.    cen  uetzqui. 
Cayda  depared  ocafa.    a<5HuetziíiztIí. 
Cayda  arremetiendo  con  otro,  teitquitiuetziliztli.tecama 

yauilíztli. 
CaydoaíTi.  ytquitiuetzoni.  ytquitiuechoni.  ycamayaoa- 

ni.  ycamayaoni, 
Cayda engrán  delito,  per  metaphoranV  ne  atoyaualiz- 

tli.netepexiui/izth. 
CaydoaíTi»  matoyauiani.motepexiuiani* 
Cayda  en  hoyo  hondo,    ne  at/acomulhuiliztlí* 
CaydoaíTi»   matíaeomulhui. 
Cayda  en  hoyopequeño.  netlaxapochuiliztli. 
Caydoaífi.    motlaxapochui. 

Cayda  a  vnaparte  y  aotra.auicuechiíizdi.auicyayaliztlú 
Caydo  aífi ,     awc  uetzqui. auic  yaqui» 
Cayda  de  pared  o  fierra,  xiniliztli.xitiniliztli.  xixitiniliztli. 

uitomiliztli. 
Cayda  cofa  aíTi.    xitinqui.xixuinqui.  uitonqui. 
Gayda  del  que  muere  cayendo,    mictiuetziliztlü  micliuc- 
chiliztli. 


■  'f' 


CavdoaíTí.    mi&íiterzqu?. 

Cavda  decafpav  cocopeuiliztlí,  yoyopeuiliztl?. 

Cavado,   chiquacolli, 

Caí.    tenextli. 

Cafábala  generalmente,    ayutli.  ayutetí. 

Calabaza  pequeña  cogida  verde  y  curada  al  Col*    ayotzo- 

yacat!. 
Calabaza  vafo.     xicalíí.xicaltecomatJ» 
Calabaza  luenga,    allacatl. 
Cafábala  redonda,     arecomatl. 
Calaba^ahfa.    rzí  lacayutli* 
Calaba^aotra  redonday  negra,     tamalayutlí. 
Calatea  chica  y  efptnofa,  chayutli. 
Calabaza  pequeña  y  bcrrugofa,    yye  tecomate 
Cal  abacá  pequeñita  fiíueíire.    tlalayutli. 
Calabazada,     nequatzotzonaliztli. 
Calabazadas  dar.    nice,quateczotzona» 
Calambre,    uapaualiztJi.uapauiztli. 
Calambre  tener.    ni,uapaua, 
Calauerua.  -  quaxicallí. 
Calcañar,     quequetzolli. 
Calcar.    nite,cacria. 
Calcada  perfona.    caque  cacaque, 
Cacado  loque  fe  caka.    cactli. 
Calcada  de  camino,  *  cuepotli. 
Calf  ada  hazeraíft,     ni>cuepoquetza» 
Calcar  c.apacof.     níno.cacria.  nino,cacactía# 
Calcar  calcas,  nicaquia  nocalc)as.nmo.caJcaü,ía. 
Cale,  asdo  miímb. 
Calcetero.     cal£aschiuhquh 
Caldera,    tepuzapaztli. 
Calderería  do  fe  hazen,     tepuzapaichiuhca,;  tepuzapas* 

chiualoyan. 
Caid  itero,     tepuzapazchiuhquí» 
Caldo  de  carne,    naca  ayoc!% 
Caído  de  aue.     totoíayot/# 


C    ante    a< 


4» 


Calendario,   ylhuútlapoualamüxt^fantomeycyntonal- 

moquetza» 
Calentador  dees  ma,    pepechtotonilon/. 
Calentar  fe  al  huego,    ninozcoa* 
Calentar  fe  al  fol.     nino3toton/a, 
Calentar  algo  generalmente,    nít!a,totonía. 
Calentar  algo  conel  huelgo.    nítla,aayouia. 
Calentar  lasefpaldas alhuego.   nino^teputitlecuilo*  nina 

teputztotonia. 
Calentada  cofa,    tlatotonilli. 
Calentura  con  frío,    atonauiztlí. 
Calentura  tener aífi.     natonaui. 
Calentura  grande  tener*   ni,tlepachiul.  ni,tíeualani.tfepaji 

ninoteca.  5c per  metapho,  ni,tlepopoca.mno,tleuia,cp# 

míe  naqu'.ytm^uin  yenítecuiniz.  n!,xotIa» 
Calentura  tal.    tlepachiuiííztK  tleualaniliztli.  tlepan  nete- 

caliztli.  riepopocali  z  tlu  netleuiliztü'.comic  aquiliztü  .*©- 

tlatiztli. 
Calera,      tenextlatiloya. 
Callentecofa.        totonquí. 
Callente  con  huelgo,      tía  ayouiífi. 
Callar.    nino,caua. 

Callado  5,  guarda  fecreío.mocauái.&  p  metaph.iiecatlayttc 
Callada  cofa  que  no  fe  diuul ga.    tlatlatilli.  &  per  metapho- 

ram.petlatitlan  ycpaltirlan  tlaaquilli  tladapacholli. 
Calle,      caltzalantli.  ocalli. 
Callos  déla  mano»    machacayolli. 
Callos  tener  allí,  ní,machachacayolhu.  ru\machacayoliu^ 

m\machachaliui. 
Callos  de  los  pies,    tocaccoT. 
Callos  tener  aífi.     nücaccoleui. 
Callos  que  fe  hazé  alas  mugeres  encima  del  píe  de  citar  m& 

hendomayz.      chacay  olli. 
Callos  tenerafTi.    nícxichacayolíuí,  nixochacayoliui» 
Calma  enla  mar.    cactimaniliztli. 
Calma  de  fol.    conaltzitzica.toaallatlatzcaliztli. 

K 


m 


C    znte    al 

'Gatmádó  aíTi.      tnotonalut-mótonalufani. 

Calorgeneralmente.    tlatotoniliztli.  totoniliztlf. 

Calor  natural.    stototonca.  toyamanéa. 

Calor  tener.     ni,totonia  rii^tlemiqui; 

Caíuniar  a  alguno,  nite,iztíacauia.nite,tentlapiquia»tetech 

niclatlamia. 
C  alunia,      teiztlacauiliztlr.  tetent/apiquiliztli,  ttetechtlatla 
4    miliztli, 

Caluniado.  tlaiztlacauilli.  tlatérlapiquilli.ytechtlatlamillí. 
Caluniador.     teiztlacauiani»tetentlápiquian».tetechtlatlá- 

Tniani«, 
Caígroícv   tíemicqui.  tlamrquinr, 

^Caiua.      quaxipetztli.  •}*  ■  - 

«  Caluohazérfe.       niyquaxipetziuí. 
CaluoalTi.      quaxipetznc, 
'  Caíua entrada  cíelas  fienes.     quaxüxumulIiY 
"Cal tío  fer;afFi,   ni-,quaxuxumuliui.ni,quaxuxLilacquí. 

Caluo  tal,  quaxuxumultjc.  quaxuxumulacqui, 

Camalaropa.      pepechtli.   , 

Cama  de  madera.      tlapechtTi.  ' 

C  ama  de  yemas  o  efpadafrasv  c;acap^échtIí.tuIpepechtK^ 

Cámara  donde  duermen,  cochiantli.eochiuaya. 
'Camarero,    tlátocapepechtl'Vjuimocuiltfauia 
"  "Cámara  fuziedad  de  hombre,  tuitlarl.nemanauillí; 

Cámaras,  .  neapitzalíztli. 

Cámara  affi.      apitzalli. 

Cámaras  tener.      nin?apitza#nicnoquía. 
¿  Cámaras  de  fang té  teneiv    eztli  ñicnoquia»«ztliíiieapítzW 
tlaiiíi  nicchiua.tlailíinictlaga. 

Cámara  affi.       tlailli. 

Camarón  grande.      chacalli.achacali. 
'Camarón  pequeño.        ^oquichacali. 

Camaronotro  pequeño,      acocili.    ! 

Cambiar  ó  trocar  a%o.        nitla,patía.     i 

Cambtadortal.      tlapatíani,  luotlapatilíañi  ••  }; 

Canibioelactc%       tlapac.ali¿tliV  -'■'"*. 


\ 

1 


C  ante    ¿u 


4* 


Caijibiq  el  lugar,       tlapatlaloya. 

Camellón  de  tierra  o  eredad.     cuematlauhtíí. 

Caminar.        ni>nenemi. 

Caminante,        nenemini.nenenqui. 

Camino  hazer        noquetza. 

Camino  tal,       otli. 

Camino  ancho      ochpántli.patlauac  otlí. 

Caminar  con  peligro  o  temor»    ni^teoquic,  a.n^tzoffiocquí 

ca4ni\mauhcaqui^a. 
Caminar  apie.    nicxinenemi.ycxipanniauh» 
C  a  minante  aiti.  ícxinenemini.ycxipanyani. 
Caminara  cauallo.  cauallo  ypanniyetiuh.cauallo  ypaníii 

auh.cauaílo  nechmama. 
Caminante  aíTi.  caualíoquimamani.  caualío  ypan  yetiani» 

cauallo  ipan  y  aní. 
Caminoque  vaá  alguna  cafa,  calotli.  techan  calaqui  otli.  te 

cha  yauh  otlí. 
Camino  afpero,     ouiticac  otli.  onitirícacotli.  teyo  otIL 
Caminollano.     ychicticacoth.qualliotli. 
Camino  de  fantiagoenel  cielo,       citlallicuc. 
Camiíaque  vfaníasyndias.     uipilli. 
Camifa  dehombre,  lomiímo. 
Camifa  de  majorca  de  mayz  verde,    eloizuatl*  eíototo- 

mochtli. 
Camifa  de  majorca  de  mayz  Teca,  totomochtli. 
Camifa ocoflrumbre  tenerla muger.     nino3metzuia. 
Camifa  aiTi.    nemetzuiliztli. 
Campana.lo  mefmo. 

Campanario,    tepuztliypilcaya.  tlatziímiloya. 
Campaneroquelashaze.  campana chiuhqui,cápanapitzc|. 
Campanero  que  las  tañe,    tlatziliniani. 
Campanillaogallillodela  garganta,    tozcatequacuilli* 
Campefino.     millacayotl.quauhtlacayotl. 
Campo otierraliana.    ixtlauatlueitlalii. teotlalli. 
Campo  generalmente,    quauhtla  cacarla. 
Can  demadera'    quauhtlancochtli.quauhcocollí, 
Canal  generalmente,    apipilhuaztli,  acocopühuaztli. 


C    ante     3* 

Canal  de  madera  grande  para  pafíaragua  a  alguna  parte. 

quauhacalli.  quauh  apipilhuaztli. 
Canas  déla  cabera,    quayztalli.tzoniztallí. 
Canastener  afíi,    ni,quaiztac.  m\tzoniztac, 
CanoalTt.    quatztac.quaiztale.  tzoníztac. 
Canasdeía  barua.    tentzoniztallr, 
Canaítaocanaftillo.    chiquiuitl. 

Canafto  grande  de  cañas,     acachiquiuiti,  chiquiuntopilír» 
Canalla  de  otras  cañas,     otlachiquiuitl  quauhehiquiuíti. 

qnauh  otlachiquiuitL 
Cancelar  eferiptura.    nitla,tTiIania.  nitla^Iiluauana» 
Cáncer  o  cofa  aífi.    uei  qüalocatL 
Canción  canto.       cuicatl, 
Cancionero,    cuica  amatf. 
Candado  o  cerradura,    tepuztíatzaquáTdnL 
Candela  de  cera,      xicocuítla  ocotl. 
Candela  de  febo.     feboocotí, 

Candelaria  o fiefta  decandelas,,    tíaüílíziluitl,  tlauilizpam 
Candelas  de  cera  hazer.    ni,xÍcocuitlaocochiua, 
Candeleroqueias haze.    xicocuitlaocóchiuhqui. 
Candelera  cirial,    tlauil  quauitI.tlauiloni. 
Candelero,        tlauiltetL 
Candeleroalto fobre que feponen Tos  pequeños»    tlepíáí5* 

ÜL 
Candil     netíauiíilonf» 
Candela,    lomifmo. 
Cangilón.         apilolli. 
Cangrejo,        tecuicitli, 
CanooblancodefunaturaL    tfecaztalTf, 
Canoa     acalli» 
C  anoniza  r.    nite,fanto  mauiz$  ©tía;  nite,fanto  matriz  tilia» 

y n  uan  niepo  y  n  fantome. 
Canonización  aíTi.    te  Tanto  m auiz^ótiliztli. 
Canonizado*     tlafantomauizcotilli.  lántomcynuawtla» 

poalliv 
GaníTaríe»    ni^ciauL 


C    ante    á< 


4J 


CaníTancío.    ciauiliztlt.cíauiztlí.cíammíquiztl!» 
CanlTaraotro.      nite,ciauitia.  ntte,ciámi&ia. 
CaníTancío  aíTi»      tecíammtcliliztli.teciauitil/ztli. 
CaniTadodefta manera»    tlaciauitillí.tlaciammicfcillí. 
CaníTarfe  de  hablar.     ni\tenquaquauht/#ni,téciaui. 
CaníTancío  aíTi.    tenquaquhtiliztli .tenciauitiliztli, 
CanfíadoalTi.    tenquaquauhtic.tenciauhqui» 
CálTarfe  de  mirar,    nixquaquauhti  njxtlatziui. 
CaníTancío  aíTi.    ixquaquauhtiliztli.  yxtlatziuílíztli. 
CaníTado  defta menera.  y  xquaquauhtic,  yxtlatziuhqui. 
Cantarel  hombre.    ni,cuica. 
Cantara  otro,    nite.ctiícatía. 
Cantar  tiple,    nt.rlapitzaua. 
Cantar  el  gallo  defta  tierra.        tlacocoloa» 
Catar  el  gallo  de  cartilla,    tzatzí. 
Catar  el  buho,    choca. 

Catarla  golondrina,    datoa. 

Cantarel  aue  generalmente,     tzarzt.choca.  tlatoa. 

Cantaría  rana,    cotaloa. 

Cantar  fuauemcnce.    ni,yamancacuica.  n^ueítcacuica^nlj, 

yeccacuica* 
Cántaro  grande»    tzotzocolli. 
Cántaro  pequeño,  apilollú 
C  antarero.    tzotzocolchiuhqui. 
Cantarera,    tzotzocolli  ymanía» 

Canterado  Tacan  piedra,    tetlapanaloya.  requíxtiloya.te- 
tatacoya. 

Cantería  aíTi.    tetlapanaliztli.tequixtiliztlí.  tetatacaliztli. 
Cantero,    tetzotzonqui,texinqui,tetlapanqui. 

Canto leuantar,  ni.cuicatIa^a,ni,cuicaytoa. 

Cantocomponer  fobre  Jo  acaecido  a  otro.nitejCuiqua* 

Canto  llano,  melauac  cuíca  ti 

Canto  de  órgano,    nauhtecuicatl. 

Canto  de  hombre,   cuicatl. 

Cantoque  fe  canta  a  otro,    tecuicatiliztk 

Canto  de  tiple,    tlapitzaualiztli. 


• 


C    inte    a« 


C  an  to  degallo  déla  tierra  .  tlacocololiz t\i . 

Canto  de  aues  generalmente,  tzacziztlj.  choquiztli.  dato 

íiztli. 
Canto  de  rana,    cotaloliztli, 
Canto  o  piedra,    tetl* 
Cantón  o efquina.    calnacaztli, 
Cantor,     cuicanúcuicatlalúcuicapicqui. 
Caña  el  meollo  o  tuétano  del huefíb,    ceceyotl, 
Gaña  hueca,    acati. 
Caña  maciza*    otlatí.  teotlatl. 
Cañas  grandes  huecas,    quetzalotlatl. 
Cañademayzelada.   ouatetzocotl. 
Caña  de  mayz  verde,   ouatl. 
Cañademayzfeca.   ouaquauitl* 
Cañal  de  pefcado.    acacuexthV 
Cañaueral.   acatla.  aácatla, 
Canilla  del  braco,  matzotzopaztli» 
Canil  la  déla  pierna,  tlanjtztlí.  tlanitzquauhyoii 
Caño  de  agua,  aotli.  ayotli.  aquauhyotl. 
Canon  para  eícriuiív   totolaeatl. 
Cañuto,    acatíate&Ií. 
Capacete  de  hierre.    tepuzquacalaktíi.  , 
Capar  a  alguno.    nite,arecui.  nite^tequíxtía^ 
Capado,    tlaatecuitl.  tlaatequixtilli. 
CaparroíáocofaaíTi.    tUliyac.  tiaíxoquiyac. 
Capilla  de  capa,    capaquechquemitl,  capatzonteeomaT. 
C apilla  de  vglefía.    teocalcuitlapilli. 
Capirote  de  halcón,    tloixquimiliuhcayotl.  tlaixquimilolli 
Capitán,    yaoquizca  yacanqui.  yaoquizcatepacho.  yaota 

chcauh. 
CapitaniaaíTi.yaoquizcayacácacayotl.yaoquizcatepacho 

cayotl,  yaotachcauhyotí* 
Capitanear.  ni,ysoquizcayacana,ni,yaoquizcatepachoa. 

ni,yaotachcauhti. 
Capitán  de  gente,     tepacho.tequitlato. 
Capitanía  aifi.    tepacholizdi.  tequitlatoiiztli, 


€     sntc   % 


44 


Capitanear deíTa  manera.    nite,pachóa, -níccpachocati. 
ni,tequirlatocati. 

Capitel  de  coluna,    teninmlquatzaceayotl.  quatzaccayotl 

Capituló  de  libro,    amuxxeloh'ztii,  amoxtlatolxeJoIiztli, 

Capón,  bufca capado»  »« 

Caponque  fe  da  enla  frente  o  cabee,  a.    tequatepiniliztli«te 
•     quatzilinmztli.tequatziIcol!*ztIi, 

Capullo  de  feda.  íeda  ciichipilotl. 

Capullo  del  miembro  del  hombre,  xipintli. 

Cara.    xayacatl. 

Cara  con  dos  hazes.   ganquítíatia  ínic  tlauel  ¿loe. 

Caraacaradeziraalguno  lo  que  hizo  qdixa    nicl:e,ixc© 
i    maca,  ni&ejxmanilía,  ;  .. 

Cara  íin  verguenc34  yxtlaueliloc 

Caracol como-losdeeípaña.  teccizmama.uiIacatochi. 

Caracol  muy  chico,   cili. 
AC  aracpí  grande  de  agua  con  que  tañen. .  tecciztli.atecocofi 

Caracol  largo,  cuechtli.  .  -  M 

Ca racol  de  efcalera ,    tlarriamatlajyaualíi;  tkmamatlailjfe. 
catzrít, 

Carámbano,    celf. 

Carátula  generalmente,    xayacarí. 

Carátula  de  papel*     amaxayacatl. 

Carátula  de  palo,  quauhxayacatl.y  afíi  délas  de  mas* 
¿Carátula  poner  a  otro     nite,xayacatia„ 

Carcax  de  faeras.    micomitl,  mixiquipiííi. 
"Carcajada derifa,    'tlatlapjtzauahztlt.    »j 

Carcajadas  dar  aífi     ni,ueuetzca, 

Carcaua.    tlatata&ífctlaltatacfclv 

Carcoma  démadera.    quauh'ocuilL 
¿Carcoma  los  poluos  que  facan  déla  madera,  quauhtextíí¿ 

Carcomida  madera,    ocuilquaqua.ocuilqualoc. 

Cárcel,     tei/piíoya.  tecaltzaqualoya,  j 

Carcelero,    teifpi.  tei/piíoyantlapixqui  > 

('Cardar.,    rri'tla^peehina.       !  ;  ,.  j 

Cardada  cofa,  .ciapochintli.  s  „.- ,,.,      ¿ 


C    ante      a. 


M 


)   ! 


• 


Cardador,    tlapochinquí. 

Cardaduras,    tlapuchintli. 

Cardas,     tepuztlapochinaloni. 

Cardenal  feñal  de  golpe    yapaleualizth'.jcoxouíalij&tli.eeís 

temiliztli. 
Cardenal  tener alTi.    ni,yapaleua. m\xoxou¡a.  neztem/. 
Cardenales hazera  otro.  n¿te,yapaleua.  nitcxoxouilia.nt 

tceeztema. 
Cardenillo  verde,    quilpallf. 
Carden,    quílpaltie* 
Ca  rdo  de  comer,    uitzquilit?. 
Carduzar.  nitIa,ixpochina. 
Carecer  délo  neceíTario  oeílar  pobre.   nino,toIinm  níquí 

hiyouia.  nicciaui,  anecini  notechmonequ  i  , 
C  arecer  de  algo  o  no  lo  tener  en  vfo,    amo  ticnemitia,  a- 

motiquita.  amo  tiquiximati* 
Careza,  ííatlag  otililiztli,  cenca  tlatlacorililiztlí.tlapatiyo* 
i   ualiztli 

Carga  rfe,    nino,tIamamaltia. 
Carga,    tlamamallú 
Cargado,    ííamama, 
Cargaba  otro»    nite,tlamamaltia. 
Cargar  arcabuz.    ni,tleqtiíquiztialtTcmii. 
Cargado  arcabuz,    tlatlequiquiztlalrentl?, 
Ca  rgo  tener  de  al  go.    niria,mocuitlauia.  níno,ííacuítlauía 
Cargo  tal»   netiacuitíauíliztli. 
Cargo  de  confciencia,  netlamamaltiliztli.  neyollamamal* 

tiliztli.neteqciliztli.  netlacemmamaltiliztli. 
Caridad  para  con  otros,    tetlacorlaliztli» 
Caridad  para  configomifmo.  netlacotlaliztlí. 
Careftia  auerde  manten/m¿entos.mayanalo.cococtnoteca 
Careftiatal.    mayanaliztli 

Careftia  auerocareza  de  cofas,  tlatlacoti.  tlapatiyoua. 
Carmenar,    bufca cardar. 

Ca  rmefi  fcda,rafo  o  tornafol   chichiltic  pepetzca.xoxotla 
Carnal  tiempo  de  carne,    nacaqualizps. 


C    ante     a. 


45 


Carnal  hombre  viciofo.    atle  ytech  quimaxitíUani.quixca 

uiayninacayo. 
Carne,   nacacl. 

C  a  rnero  a  nimaí,    cquich  ichcatl. 
Carnero  de  muertos,   omitlatiIoya,GmitIaliIoyj|. 
Carnicería,    nacanamacoya. 

Carnicero  que  vende  carne.  nacanamacac,na<anama<§*iii 
Carnudo,   nacayo,  tlaque. 
C  a  ro  en  p  recio,  tla^otly .  patiy  o. 
Carpintear,  ni,quauhxima.  nitla,xima. 
Carpintería  oficio,    quauhxíncayotl.  tlaxincayolí* 
Carpintería  do  labra,    quauhxímaloya. 
Carpinteriabarrio.     quauhxinca  t/axinca. 
Carpintero,    quauhxinqni.  tlaxinqu% 
Car  raíco  árbol  verde,    tetzmoli.  auatetzmul/. 
Carrafcofeco.    tetzmulquauit?, 
Carrafcal.    tetzmuíquauhtla.  tenmulh. 
Carrera  do  corren,    netlat/aloíoya. 
Carrerao corrida,    cen  netlaíolu.cennet/aloliztli. 
Carreta,      quauhtemalacacl. 
Carrecearguiar  carreta.    ni\quauhtemalacayacana, 
Garretearlíeuaralgoencarrets.     nitla,quauhtemalacaüfa. 
Carretero  que  guia,       quauhtemalacayacanqui. 
Carretón,   buíca  carreta. 
Carriíloopolea.    quauhtemalacatlatlecauiíoni. 
Carn/io  déla  cara,    candi,  camapantlí. 
Carrilludo,    cápupucactíc.camatetjc.cacane.capatit^lc. 
Carrizal,    acac,acatla.acapitzadla. 
Carrízoerpecie  decaña,    aeacacatl.acapítzacílú 
Carro.biifca  carreta. 
Carta  efcripta.      amadacuiloíli. 
Cartauóoefquadra.        tlanacazanoni. 
Cartapacio,    amatlatzontíi. 
Carbón.    teconaili.tecoIJi.  .' 

Caruohazer.m  ,tcconaIIatía.ni\teeonaIceirfa.  tü,tcc¿lccrw, 
caruoueroquelo hzzt.  tccoiceui.teconaüatí, tcconalceui. 


<é    ante    á» 


Cafa,,     ca'ili.  techan. 

Cafa  rea'»      ueitécpa.ueitecpácalli.tlatocan. 

Caíápagiza.    xacallf. 

Cafa  de  muchas  buéltás*    calcocolli.  calouicantíí. 

Cafa  que  rio  fe  mora,    cacticac»  ayac  tlacatl. 

Caíal  do  auia  cafas,    callatelli.  caltzaqualli. 

fe&f&tffé  generalmente,     nincnamiáia. 

Cafar  fe  la  muger,     nin,occhotia,  nin,oquichuatia, 

Cafar  fe  el  hombre.     nino5ciuauatia.  ni^lapaliuhcatr* 

Cafada  muger.    oquichua..namicl:IÜ 

Cafadoliombre.    ciuaua.  namique. 

C  afamen  tero.        ciuatlanqui. 

Cafamiento  generalmente.    nenamicHíztli. 

Cafamintode  mugeres   neocchotiliztli  neoquichuatifiztf?. 

Cafamieto  ¿de  varones»  neciuauatiHzrli.  tlapahuhcatiliztlk 

Cafa  la  hija  con  alguno.   nitla,occhotía.  nino,monti'a. 

Cafar  al  hijo  conatguna.    niño,  cíuamontia, 

Cafcafo,      terzicueualli. 

Cafcajaí;     tetzicueualla. 

Cafcajootro.    xaltetl* 

Cafcaí.     xaltetla. 

JE  afi por  poco  mas  o  menos,    y  uhqtiimma* 

Caíiafficomo»     aehiuh,achiuhqui\ 

Cafo  de  cohfcíencia»    neyohtlacolli.  netequipacholfí» 

Cafpadela  cebeca.     quatequíxqmtl 

Cafpa  portillas  de  niños,    quaxincayotl.  quaxoneuatk 

.^asta  linaje,    tlacamecayorl. 

Caílapefíóna.     mopixrinemi.  chipauacaneminiV 

C  aír a  mielas  ele  tie r ra»     caeomitl . 

Caftidad.     nepializtü.  chipauacanemííiztli. 

Caitamente»     nepializtica.  chípauacanemiliztica* 

Caftigar  de  obra.  /  mice,tlatzacuiiti'a. 

CaíKgadoraííi.    teríatzacuiítiamV 

Caítigado,     tlatlatzacuiltilli.  . 

paftigo.    tetlatzacuiltiliztli. 

C  aítigar  ruteado  o  de  pajabr a.    niteproaotza.nitejizcaíia* 


C    ante     a. 


46 


CafnVadoaíTi.   tlanonotzal!i,tlazcaIiI/i. 

C  aftigador  tal,     tenonotzanf.te/¿caíianfé 

Caftigoalfi.     tenonotzaliztli.teizca/í/iztli. 

Caftigarcrudamentey  impiedad.    aninopilhuia.anitetU- 
machuía. 

Callizo,    cenca  pifhua. 

C  aíi  ra  r,    bufca  capar. 

C a ftrar colmenas.   m\quauhnecquixtía. 

Carrada  colmena,    tlaquauhnecquixtilli. 

Caílradoraffi,    tlaquauhnecquixtjani. 

Caíkadura  tal.        tíaquauhnecquixtiliztl/.  .      , 

Catarata,    ixtotoliciuiliztli.yxtotoliciuíztlv  .) 

Cataratas  tener  enlos  ojos,    nixtotolicíui.  :, 

Cátedra paenfeñar,  temachtiloya  tlamariliz  temachtiloya  ;> 

Catedrático,     tlamatiliz  temachtianL 

Catiuaren  guerra.     ni,tlama.  r-     > 

CaíiuerroafTi.    mállotí.  ) 

Catiuidadtal,    tlamaliztli.  •  •..", 

Catiuo4  malí/,  tlaaxitl. 

Catiuofer.    n^malti,  nitlaaxiV. 

Catorze.bufcaal  fin  deíle  libro  donde  fe  pone  la  cuenta. 

Caudal.        tlaixnextillv  ) 

Caudillo,    bufca  capitán, 

Caufa  el  porque  fe  haze,    ypampa. 

Caufa  dar  o  oca  fió  pz  mal  tratado  traicio.nite,tIachichiuiIia 

Caufa  tal.     tetlachichiuililiztli, 

Cautela  para  bien.        nematiliztli. 

Cautela  paramal,      tenaualpololiztíf. 

Caüteloramente en  bien,     nematca.  ¡ 

Catitelofamenteen  mal.       tenaualpololiztict, 

Cautelofoenbien,    mimatini. 

Cautelofoenmal.     tenaualpcloan%  i 

Caua  de  fortaleza,    tíaltenamitl.  tlaltzotzontlí. 

Cauada tierra.    ^Iaelímictlí, 

Cauador  tal  o  labrador,    eltmiquini,  tlaayni. 

Caualgarencauallo.    caualloip^naonnotlaüa.'  ,      .  .,: J 


m 


C    ante    a»       &    l 


i 


raualleria,    pillotl.  1t     . 

Cauallerizo.     cauallcpixque  ympanyeac.  cauallopixque 

vnteachcauh. 
Cauaüero.    pilli.  . 

Cauallete depared,    tepanquachictiiquilli. 
Cauallilíoentre  furcoyTurco.ocinyecraycra.     cuemitl. 

cueticpactli.  .     . 

Cauarlabrarercdades.    neíimlqui.ni.daay. 
Cauarhaziendo  hoyo,    mtlatataca* 
Cauada  cofa  aiTi.     tlatataetli. 
Cauadortal.     tlatatacanu  ; 

Cauar  en  madero  o  piedra.    mda.cuicur. mri^coyoaia. 
Cauada  cofa  aiTi.    tlacuicuicl  tlacoyontlíi. 
Cauerna  cueua.    oztorl 
Cauernofolugar.    oztoda>ooztotla.ozíQyo» 

Cax^deibduaría*     totolacatecomadalacuiloltecomatl 
Caxa  de  cuchillos,     cuchil  lo  y  callo. 
Caxatexidadecalizocofaaffi.    toptli*. 
Caxcarcabec^a  o  cofa  hueca,     nitla^amania, 
Caxcar  algo  quebrando.     nitlaatl  apaña. 
Cacara  de  nuez  o  bellota  ocofa  affi.     cacallorl. 
Caxcaradegranadaotunaocofafeniejante.    euayot* 

Caxcauel  grande,  cuyulli. 
Caxcauel  dearboU  yoyotli. 
Caxcaueldeculebraobiuora.    coacuechtk. 

Caxco  de  vaina,    tapalcarL 
Caxcodelacabeca.    quaxicalli* 
Caxcmete  de  híer  ro.       tepuzquacalalatb. 
raxquillodefaeta,   mitlyquatepuzco.  mitlyyacatepoz^ 

Vciamar  dar  bozes>  ni,tzar¿i>m>r/atzatm 
grciaraor.    tzatz.Uzth.  tzarziztli.  tzatzatziUztiu* 
Clamor ofo.  tzatzinú  tzatzatznn. 
Clara  de  hueuo  crudo,     totoltctl  y  temióte 
Cíaradehueuocozido;    totoltexlyyztaca. 
Clara coíano turbia,  chipauac. 


C    ante    í,     &    o*        47 


Claridad  affi.    chipaualiztb, 

Ciaracofa  trafparente.    teuiItíc.atic»teuilotic.naltonac, 

ompaontlaneci. 
Claridad aíTi,    reuiítfcayotl. 
Claramente,    uelnezca. 
Claridad  luz.   tlanexillotl.  tlanextli. 
Clarificaralgopurificádolo.    nítla.chipaua.nitla^ye&ia. 
Clarificarmanifeftaralgunaperfonaante otros,    nite^teixí 

machtia.  nite,teittitia. 
Claro  en  fama,   mauiztic.temyo,  tocaye» 
Claro  en  fonido.    tziliétic.  nauatl-, 
Clauaralgo.    nitla.tepuztoca.  nitla,tepuzmínai 
Clauazon.   tlatepuztoconi,  tlatepuzniinaloni» 
Clauellma,    caftilláxuchitl. 
C  lauo  de  hierro,    tlatepuztoconi.  tlatepuzminakmi  tepuz 

uitztli.  tepuztlaxichtli, 
Clemencia  tener.    nire,icnoitra, 
Clemenda  alTi.    teicnoy  ttaliztlí. 
Clemente,     teicnoittani. 
Clerezia,    clerigpme.  clerigori. 
Clérigo,    lomiTmo.    o.reopixqui. 
Cloquearla  gallina  de  efpaña.     tlatlatoa. 
Clueca  gal  lina,    tlapacho.  tíapachoqui. 
fJCoapara cauar  la  tierra,    u¿cllív 
Cobarde  psribna.     mauhqui.rnauhcatlacat!. 
Cobardía»     mauhcatlacayotl.  nemauhtiliztlL 
Cobdicía  generalmente,    tlaeleuilíztli\  neltlfcoítiíiztlí, 
Cobdíciar  algo  generalmente,  niú^Meum.ninQth^cokii. 
Cobdiciarperfona.    nite^xeíeuia,  nite,eleuia». 
Cobdicía  alTu    teixeleuiliztli*  teeiettiliztln 
Cobdíciar  de  fer  dios.    nino3teomachtIani. 
C obdicia  affi ,    neteomaehtl  aniliztlí. 

Cobdiciarhonrra.    riimau\z^oelem^ mmxmzmz^m¡mh 

nijmauiz^onenequiVnincpantlaxtlani» 
Cobdicía  affi.    tnauizcoeleuiliztli,  nemzmztimhliztli.m* 

uizgonenequiliztli.nepantla^allaíiiliat^ 


C    ante    ó, 

Cobertor  de  algo  generalmente,    th  t/apachoíoní.  tlaixt/a 

pacholonú  tfatlapachiuhcayotí. 
Cobertor  de  cama,    pepechtlapachiuhcayotl. 
Cobertor  de  libro,    amoxquimiliuhcayotl. 
Cobertura,   tlatlapacholiztli.tJaixtiapacholíztli. 
Cobrarla  hazienda.     nitlacxitoca. 
Cobrada  hazienda.    tlacxitoctli. 
Oóbranca  aífi*     tlacxitoquiliztli. 
Cobrar  lo  perdido,     yenoniquitta. 
Cobrado  alTi.    yeonomottac. 
Cobre  metal,    tepuztíi.  ehichiltic  tepuztíi» 
Cocarlaxitiííaomona»    cotaloa. 
Cocar  a  alguno.       niteaauilmauhtia^ 
Codo  del  braco,    moliftli.  molicpití. 
Codo  medida  nafta  la  puta  del  dedo  mayor.  cemmoI/cpitT. 
Codo  medida  haíla  la  puma  del  dedo  menor,   cemmatzo- 

tzopaztlñ 
Codorniz,    coli. 
C ofad  ría  lo  mifmo» 
Cofadre.lomífmo. 

Cotia,    qua  quimiliuhcayotl.quamatlatl. 
Cofre,    tepuzpetlsECilli 
Coger  algo  eneííuelo,     nitla,pepena. 
Cogedor  tal.    tJapepenqui.tlapepenani. 
Coger  flores.    ni,xochitequi.  e 

Cogerfruta  délos  arboles.    ni,xocoteqm,ni,xuchiquaIteg 
Coger  verdura  cortándola  con  la  mano,     ni^qui^uilpi.ni- 

da,tziquimoloa  ni,tlatzopitequi. 
Coger  arrancando,     nitla  ana.uitlaaiiuitla* 
Cogerlos  tributos,     w\requinechicoa.  nitla^nechícoa. 
Cogedor  tal.    tequinechico  tlanechico» 
Coger  ropa  plegándola»   nitla^uecuelpachoa.  ^ 

Coger  los  cabellos  ala  cabeca  la  muge  r.    nin,axtlaua,  nin,t 

cuia. 
Cogermayz,    ni,pixca. 
Coger  chía.   ni,chiamanat  , 


C    ante    o» 


4§ 


Cogerax?.    ni,chiltequú 
Coger  {rifóles  o  hauas.    .íi,etequí.  n^uiuitla. 
Cogerbledos  granados.    m\uauhpuztequn 
Cogercofasefparzida?.    nitla.cuicm  n¡tla,ololoa* 
Cogollo  de  verdura  no  efpigada,    quilyolíotíi. 
:  Cogollo  de  verdura  efpigada,       quilquiyoti. 
Cogollo  de  maguei  no  eípigado,     meyollotlí,  mecelíotL 

meztallorj. 
Cogollo  demaguei  efpígado  y  Teco,   quiyoquauitl. 
Cogote  déla  cabecala  pane  mas  alta,    cuexcoehtet.tocuex 

cochteuh. 
Oogotela  parte  fnasbaxa     cuexcochtK 
Cohechare/juez  tomar  cohechos,   nino.tlaxtlauia,  ninodi 

taca  daxtlauia, 

.Cohechardarcohechosaljuez.    nite,tempachoa.niteich- 

■?   faca  da xrlauia. 

Cohecho  aíli.    tetempacholiztli. teicht  acatlaxtlauiliztli. 

Coyunda  de  bueyes,   euamecatí.  cuetlaxmecatl. 

Coyuntura,    cacaliuhyátl^uiuiíteccádi, 

Coyuntura buenao fazon,   qualcá. 

Cola  deanimal,     cuitlapilli. 

Cola  para  pegar,    tzinaca  cuhhtl  tlacalolonL 

Colación  o  fruta,    xuchiqualli. 

Colar  paños»    nitía)nextíatia» 

polaraigoenííenco,    nitía,tilmauía. nitía,quachui\      ) 

Coladeroafíi.    tlatiímauiloni.  tfaquachuiloni. 

Colar  algoen  eeírillo,    n!tJa,chiquiuhuia, 

Colaralgoen pajas»    nitla^tzetzeíhuazuia. 

Colcha  de  cama,  tlachcauipilgotlcochiuani. 

Colchero,    tlachcauipilgoc, 

Coíchon.Iomifmo.   ve/,  quachpepechtli. 

Coearelanjmal.mo^uí'rlapi/ayacachoa^mocuitlapillalaca 
Colerayerde,    cuzticalauac, 

Colé  rico  que  le  enoja,    cocole. 

Colérico  de  humores,   cuztic  alauacayow 

Coíetade cabellos   quatzondi» 


C    ante    o* 

Colgado  eftar  de  alto.     ni,pifcac*  ni,pilcat  icac. 

Colgajo  de  vuas  o  cofa  aiTi.    ocholli.  cemocholli. 

Colgar  algo.    n¡tla,piloa, 

Colgada  cofa-   tlapilolli.  m 

Cólica  paíT/o.     cuitlatecptchauíluflucuiílatexcaliiaqlizth 

C  oIicapaiTio  tener,  ni,cuitlatecpichauJ.  ni,cuitlatexcaluacj 

Colino,     colisteétli. 

Collación,    bufca.barrio. 

Collar  de  veftidura,  yquech. 

C ollar  de  oro*    cuztic  teocuitlacuzcapetlatl* 

Coííear-    nino,quechitoria.nino,quechtIatlaca. 

Collera,    bufea.  argolla.  ±  m 

Colmarmedida,  nitla,tzoneiia,nitla,tzoquetza.nitIa,tzo 

dalia.  nitla,uitzqueu3# 
Colmada  cofa,    tlatzoneualli.  tlatzonquettalJi.  tlatzontla 

lilli,  tlauítzqucualli. 
Colmena.    quahnecumitT. 
Colmenar»    quauhnecutl?» 
Colmenero,    quauhnecupixquí. 
Colmena  redonda  de  arboles,    mimiauatt. 
Colodnllodela  cabecala  parte  mas  alta*    aiexcoefotejl. 
Color  generalmente,    tlapalli. 
Colorado  color,     chichiltir. 
Colorado  fino,     tlapaluatzaíii.  4    m 

Colorado tenerel  roto  de  verguenCja.    nin^xctahf  (>a. 

nin,ixtlatladilía. 
Coluna  de  piedra quadrada»   tetlaquetzalíi, 
Coíuna  de  piedra  redonda,    temimilíi. 
Colima  de maderaquadrada.     tlaquetzalli. 
Coluna  de  madera  redonda*    tlaqueczalmimilli. 
Coluna  de  ventana,    tepiaztli. 
Comadreja,    cuc.atlúcuc.amatl 
Comarca  de  pueblo,    altepenauac* 
Comarcano*    alteptlitechpoui. 

Combatir  o  pelear,    nite,ycali.  nite,peua.nitevyaoctaa. 
Combate  aíTi,    teicalilizdi.tepeualíztli. teyaochiualiztli. 


C    ante    o< 


49 


C ombatido  aíTi.    tlaicalli»  tíapeuht/i.  tlayaochiuhtli • 
C  ombatir  co  artil/eria.     nitla,tlequiquizuia» 
Cmbatidoafíí.    tlatle  quiquizui  lli» 
Combidar  fe  ahazeralgo.    ,nin,ixquetza.  nicnotequitia, 

nin,itoa. 
Conbidar  fe  en  combite,    nino^cuitlauia.  nin,ecauia,  nica 

la&iuh. 
combidar  a  otro.   nite5coantoza.  nite,coachiua. 
Combidado.   tlacoanotztlútlacoachiuhtli. 
Combidados  ponerala  mefa»    nite,coadalia.  rn*te,coateca» 
Oombite.    tecoanotzaliztli.tecoachiuali'ztli. 
Comedido,    moyocoyani.  tlacaquini.  mimatini» 
Comedimiento.   neyocoyaliztlitlacaquiliztli.nematiliztli 
Comedí  rfe.     nino,yocoya,  ni^tlacaqui.  ninimati. 
Comedera  cofa,    qualonü 
Comedor,    tlaquam. 

Comedor  delicado»  uelicatlaquani.  uelicaquani 
Comedor  de  hombres»  tequani. 
Comencaralgo»  nitla,tzintia.  nitkjpeuakia. 
Comentar fealgo.    tzinti^peua» 
Comeu^araandaropartirfe    nompeua* 
Comentar  de  burla  para  engañar»    niterauilpeualtia. 
Comencar  a  madurar  la  fruta*    camíleua,  moxaua. 
Comer»*  nitla,qua4 

Comer  por  los  rincones,    nichtacatlaqua. 
Comer  mucho,    ni,tequitlaquaé 
Comer  a  menudo»   atza  nitlaqua.  achchica  nitJaqua»  canic 

ninemi  nitlaqua» 
Comer  muchas  vezcs  oen  diuerfas  partes*    nitlatlaqua» 
C omeftible  cofa .    qualoni» 
Cometa  encendida,    citlalimpopoca. 
Cometa  pequeña  que  parece  caer,    citlalintlamina. 
Cometagrande  queparece  correr,     xiuitl. 
C  ometer  pecado.    nútlatkeoa» 
Comezón  tener»    ni>cuecuetzoca#  nitquequexquia#  ni,yoI 

miqui.  ni>yoyomoca. 

M 


C    ante    o» 

Comezón  aííi .    cuecuetzoquili¿tIi.  queque  xcjuiíí  i  til.  y  oí- 

miquiliztli.  yoyomiquiliztli. 
Comida,    tlaquaíli, 

Comiencoprincipio    tzíntr]iztl!.peuaHztli,.uelhuayor!# 
Comigo,     nouá.notlá.nonauac. 
Contigo mifm o.    qí  nehuatl.  c,á  neua» 
Comilón,     riaquani.  tequitiaquani. 
Corao.cojunción.     queriin.  ynquenin.tleyn.ymleyn. 
Como  coprádo.  y uhc¡.  yniuhqui.yim^yniuh.yuhquimmav 
Comoquiera,     c,acoquenin.  ^anili'uiz^yliuiz. 
Como  qualquiera  o  como  quienquiera,  cáyenoyuhqui.  yn 

iuhquecequínti. 
Como  qualquiera  cofa,     gayenoyuhquú  ynruhquiocceq. 
Compadecerle  de  alguno»    nechtlaucultia.nechtegpachoa 

nechicnorlamachtia. 
Compadece/fe  oconuenir.    uelitim  mochiuaz. 
Compadre,  lo'mifmo» 
Compadrazgo^     compadreyot!. 

Compañero,     ycniuhtfi.'teicniuh.  teuapo,tepo  retíame afv 
C  ompañia  aíTf.    y  cniuhy  otl ,  teuampoyod  tepoy otl,tetla- 

uicallotl. 
Compañón,    atett. 

Compara rvnacof?  aotra.   nítía^eneuilia» 
Comparar  o  cotejar  vnacofa  con  otra,     nitla^neuiuflia, 
Comparcionaífi,     tlaneuiuililiztlí. 
Comparación  poner  en  platica.    nitla>nezcayotía.  nima« 

'chiyotlalia/ 
Compás  dehierro.lo  mifmo.  vel.    tlayol/oanaloni» 
Compaffar  medir  por  compás»     nitla.yolloana. 
CompafladoaiTi*     tlayoíioantli,  tlayolloanalli. 
CompalTion.    tecatlaocuyaliztíi.tetecbpatlaocuyaliztlí.te 

canentlamachiliztli. 
CompalTion  tenerde  alguno,    tecanitlaocuya.tetrechpa  ni 

riaocuya»tecanmentiamati. 
Competencia»    neixnamiquiliztli.  neíxnamiquiztli,  nen* 

miquiliztli* 


C    ante    ot 


$o 


Competírconotro.    níteixnamiqniVnítenamíqui.JMnote, 

rjami&ia.  >    .  urfjjíoj  ■ 

Competidor  tal.  teixnamíquim.teixnamicquhtenamicqui 
Complazer  a  alguno.      nite^eJlamachcia.  níte^pate» 
ComplazimientoaiTi.     teueliamachtiJiztli,  tepactiliztlí,    , 
Coponerobra canto  oeícriptura.  nitíat/alia,  nirla,yocuya, 
Compoílcionain,   tlatlaliliztli.  t/ayoco.yaliztli\ 
Componedor  tal.  tlatlaiíani.tlatlaliqui.tlayucuyani*  tlayut 

cuxqui. 
Componer  medicinas»   ni,pachichiua. 
Componeríeña.    nítla,tetema.nicla-,quauhquctza. 
Componero  aderezar,   nitla.cbíchíua»  nitla,cencaua. 
Componerle  o  aderezar  fe.    iiino>chichiua.ninoJcencauap 

ñiru'hymati.  nino,yecquetzat 
Compra*     tlacoualiztiú 
Comprar  algo»    n¡tla,coua. 
Comprado,    tlacouaUi.tlacouhtl?. 
Comprehenderloquefedizc.     nitla^macica  caqui» ^ance 

niccaqui» 
Comprometer  en  manos  de  alguno,   tefcchninccaua. 
Comprometida  cota.     tetechilacaMhrli,  tetechtlacaualli. 
CompromiiTo.     tetechrlacauali/.tli. 
Compuerta  obra  canto  o  eíc nprura.   tlatíalilli.tJayucuxtlú 
Copuefta  medicina .  tlachichi.uhtli  patli.tJachichiualii  patli. 
Compuerta  leña.    tlatctcntli#clatetcmalh.  tlaqíietztli.quh- 

qisetzaili. 
Compuerta  o  aderezada  per fona.    mochichiuhqui.  mouel^ 

quetzqui  .moyeyecquetzqui. 
Comulgar,   nicnocelilia  íácrameto.  ytechtzinconinaxitia 

ya  íacramento. 
Común  cola,    nepan  axcatl.nepan  tlarquitl.  cemaxcatl.  ce 

tlatquid.tecemaxca.cecentlatquítl. 
Comunidad  Jo  mefmo. 
Comunión,    ycelilocatzin.  facramento.ytechtzincoaxí- 

uaiiztli  íacramento. 
C  omunraente.    vece  cenca.yece  muchipa, 

M  q 


C    ante    o. 


monotzafmotlaceceuilia.moc 
nite,tennonotza .  nitía^tenno- 


Con.prepoficíon.     yca. 

Concauidad  o  lo  hueco  que  ay  entre  viga  y  viga  ncim a  la 

pared,    calcayotl.  t  ¡ 

Concebir  Iahebra/   yticmotlalia piltzmtli. 
Concepción,    teitic netlalíli^tli. 
Concebido,    teitic  motlali, 
Concegilcofa  de  concejo,    tecemaxca.  tecentlatqui. 
Concejo ayúntamiéto.  netecunonotzalíztli.necentlaliztlí* 
Concertarlo  defbaratado.tlamach  nitlatlatlalia.tlamachni 

tlamamana. 
Concertar  hueíbs.    nite,omiquetza.nite,caloa. 
C acertar  poner  en  ordé.    nitla5tecpana.  nitla,uípana. 
Concertar  alosdifcor  des.     nite,nenotzaltia»  nite,tlacece- 

uilia.  nite,necniuhtlaltia. 
Concertar  felos  difeordes» 

niuhtla» 
C oncertar  fe  enel  precio; 

ñotza.nitla>nonotza. 
Concertar  felos  pleiteantes.    tito,tlatlaliIia.tito,yecnono« 

tza^titononotza. 
Concha  depefeado»    michcacallotl.  mixxoneuatl. 
Concha  dehoília.    eptli»  eptapalcatl. 
Concha  venerapequeña.    amatzcalli* 
Concha  de  galápago*    ayocacallotl.ayo  tapakatL 
Conchauar.    nitla>chichiua.  nitla,patia.nida,papatia. 
Conchauo.     tlachichiualiztli.  tlapatiliztli.  tlapapatiliztl/V 
Concierto  comoquiera»    jienonotzáliztli.nenonotzalli. 

nenonotztli. 
Cociliar  o  procurar  amigos»  ninocmuhtia^ninoteicniuníja* 
ConcÜiacionaíiL     neteicniuhtílizth. 
Concliador  tal.    moteicniuhtiani- 
Cocluirobrao  razonamiento.    nitía>yécoa;nitIa,tzoquix 

tia,  ni,tlami. 
Concluida obra aíTi»   yecauhqui.tzonquízqui.tíatzonqtMX 

tilli. 
CoacluíiontaL   ¡tlayecQliztlLtlatzonquixtiliztii. 


C    ante    o. 


St 


Concordaro  concertar  las  bozesf    ni\cuícaana,nite,cuica 

námi&ia. 
Concordar  el  canto,    cemonotíuh.cenyauh.centettiuh. 
Concordarlas  cuerdas  del  inftrumento.  nitla,nanamictia» 
Concordar  o  venir  vna  cofa  con  otra,     quinamiqui. 
Concordar  algunos  entre  íi.    motlatolnamiqui.  motlatoí- 

nepanoa.centetiaynrlatol. 
Concordes  aíTi.    ccntetticíi  yntlatol.  centetia  yntlatol. 
Concordia  tal.      tlatolcetiliztli.  tlatolnepaniuiliz di.  tlatol 

centetiliztli. 
Concordar  alos  difcordes.buíca  concertar. 
Condenar  por fentencia.    nite)tlatzontequiIia.nite.,ixna- 

uatia. 
Condenación  aíTi.    tetlatzontequililiztli.  teixnauatiliztli. 
Condenado  defta manera,   tlatzontequililli.tlaixnauatill/. 
Condenara  muerte.      nitemiquiz  tlatzomequilia. 
Condenación  tai.    temiquiztíatzontequililiztlj. 
Condenado  aíTi.  -  tlamiquiztlatzontequili/Ii. 
Condición  natural,  -y uhqut^aliztlí.  y uhtlaca tiliztíí.yelíztli. 
Condicionen  contrato,     tlatollaliliztli. 
Condición  poner  en  contrato,    nictlalia  notlatol. 
Condicional  cofa    ontettica.maxaIíuht¿caf  amo  nútiticSt. 
Conejero,    tochanqui* 
Conejo,    ¡tochtli.  tochín* 
C onfeíTa  fe.    nino,yol melaua.nino,yoIcuitia. 
ConfeíTado,     moy  oknelauhqui.  moyolcuitiqui. 
ConfeíTionaífi.    neyolmelaualiztlj,  neyolcuitiliztli. 
C onfelTor tal.    teyolmelauani  .teyoImelauhquiV  tey olcuíti 

ani.teyolcuitiqui. 
Con feflar  aotro.    nite,yoImelaua.  nite,y  óícuítia 
ConfeíTar  en juizio.    nicnocuitia*  nicnomachitoea. 
ConfeíTion  tal.     necuitiliztl/.  neniachitoquiliztli. 
Confeflara  dios  por  dios*     nicnocuitia.  nicnomacmtoca 

dios. 

Confiar  en  alguno,     tetech  ninotemaehia  tetech  nínoclu- 
caua.tetech  nitlaquauht/amati.  teteehjiinoflaquauliilac- 


C    ante 


, 


xílía  fetechnatlamati.tetechniquauhyoua. 
Cor fiarKatal.  '  tctcch  netrmachiíiztli.  tetech  tlaqtiauhtla 
matili7tli\tetechtlaquauhtlacxiliztli.íetechat1amatiliztli 

tete'hnechicauáliztli.tetcchquauhyoualiztli. 
C  >  rfiar  dealguno.     tetech  ninotlacanequi.  tetech  uelca- 

novolló.tecauelca  noy  olio. 
Conííanca  tal.     tetech  netlacanequtliztli. 
ronfiardefi  niefmo.     nicnotenicalhuia»  ....     - 

Connadoalfi.     mottatenitalhuiani.motlatenitalhuiqur. 
Confiar  de  otro  el  fecreto  o  hazienda.     nice,tlapialtia. 
Confiada  cofa  aííi.    tedapialtilli 
Conñancatal.     tetlapialtiliztli. 
C onfirmacion  facramento.  lo mifmo,uel .      teoyotjca te- 

machivotilíztli.teoyoticatechicaualiztli.       ; 
Confirmardarel  tal  facramento.     teoyonca  nitemachiyo 

tia.nictemaca  confirmación- 
Con  firmar  fe  recebir  confirmación»     mccelia  teoyoticate 

machiyotiliztlú  niccelia  confirmación.  ¡ 

Confirmado  affi.     teoy ótica  tiamachiotillL  oqurcJi con- 
firmación. ... 
Confirmar  lo  hecho  o  dicho,    niccnicaua. 
ConíirmadacoíaaíTi.    tlachicaua  n.  uachicauhrli. 
Confirmación  tal.     tlachicaualiztíi,  ".    .      „    T 
Confirmaren  mal     ni.tzontetia  rti.yol ioteu.  golloría 

quactía.niciionaéayoriaintlauelilocyotl.ni.tepuzria. 
Confirmara ótraensracia.    graciancahiitecenchicaua.n; 

ConffldVa\fu  graciaticatlacechícauallí.tlaccnq!tiliili. 

Confifcarlos  bienes,   nite. tlacencaualtia. 

Confifcacioa  de  bienes,   tetlacencaualtiliztli. 

Confitero,  confites  chiuhqui.      . 

Confites,   lomiimo. 

Confites  hazer.    m.confiteschiut.  v-«Alí„l« 

Confundir  a  otro  con  razones.nite,tentzaqua.  nitc.poliuh 

titlaca  •  ... 

Confiíndir  me.    nino.tentzaq,  ni,poIiuhtñieta.  nyn.cti- 


I 


ante 


52 


motlalía. 

ConhifoaiTi,    tlatentzacurlí.tlapoliubtitlaxtlf. 
C onfuia mente,     tetentzaqualiztica.  tepoliuhtitlagaliztica 
Conf  ufion.     teten  tzaqualrz  ti  i.  tepoliuruítíagaliztli. 
Confundir  ofufea ralos  oyentes.     nitcixpoloa.  nite,tlapo 

polhuia.  nitía,naualitoa, 
Confufamence  aíTi,    teixpoloíízíica.  tetlapopolhuiliztica» 

tlanaualitoliztica-. 
Confuíiontal*    teixpololiztlí.  tlapopolhuiliztli.tlanauali- 
..  toliztli. 
Coufundídoraíli.   teixpoloani.tetlapopolhuiani.tlanaua* 

litoani, 
.Confund/recharen  verguenca  a  otro.    nite,plnauhtia.ni- 

te,rxceuia.nite,ixt!aca. 
Confundido  aíTi,    tlapmauhtilli.  tlaixccuillí.  ííaixtlaztlí. 
ConfnfamenteaiTi.       tepinauhtilizticat  tcixceuiliztica.  te 

ixtlacallztica. 
Coníuíio  tal»    íepinauhtiliztli.  teixceuiliztli.  feixtíaca'izdi 
Congoxarfe,  ni.patzmicj*  nj\yolra?zmiqm.mno,mociuia. 
Congoxaraotro.    niteapatznuctía,  nite3yoIpatzmi&ia.  ni 
-    te*niociuia» 

Congoxofo»  yolpatzmicqui,  momociuiqui. 
Cojeturar.     ncyolnonetza.noyoilotlamati^ 
Conjetura,    neyolnonotzalíztli. 
Conjunción  de  luna,  metztíy  ymiquiíiz. 
Conjurar  nuues.     ni,teciuhtíaca,  . 
Conjurador  tal.     teciuhtJazquf. 
Conjuro  para eíro,     teciuhrjacalom. 
Conjurar  contra  alguno,     teca  ninocentlaíia.  tecanin.ono 

notza. 
Conjuración  affi.    tecanecentlaliíiztli.tecanenonotzaliztíi 
Conjurador  tal.     tecamocentlaiiam\tecamononotzani. 
Conocer  algo  generalmente.     nirla,iximari. 
Conocidamente  aíTñ    tíaiximatiliztica.  tlaiximachiliztica, 
ConocidoalTi.    tlaiximachtli. 
Conocimiento  tal.    tlaiximachilíztli. 


C    inte    o. 

Conocerla  culpa,   nicnocuitíanotlatlacol.  nicnomachito- 

ca  notlatlacol.  :  . 

Conocido affiu  químocuitf.  quimomachitocae. 
Conocimiento  tal.    necuitilizth.nemaehitoquiztli.aema 

chi toqui liztli.  .,  :,       ,  ,  •      .. 

Conodmientode  paga,    amatlacuilollaneltilibtln 
Conquiftar,    níte,pcua.ni,tlalpoloa. 
Conquiftaafíí,   tlalpololiztli.  tepeualiztli, 
Conquifladacofa.    tlapeuhtli.tlapeualli.peualli,  tlapolol 

li.tlalpoiolli.  w      ^        .  .,,, 

Conquiftada gente quequedaen  fu  tnifma  ucria  ocibdad. 

peuallaca. 
Conquiftador*    tepeuani. tlalpoloani. 
Confagrar  obendezir.    nitla,teochiua. 
Confagracion.    tlateochiualiztli. 
Confaarado.     tlateochiualli.  ¡i 

C onfaf rar dedicar algoa dios,  y tech nicpoayn  dios.y  tech 

Cm?Í íSaSottScB.    ytechpouhyndios, ytechitauhqui 

Con fazony  tiempo,  yequaka.yeimma.yeonca.  yejpa. 

ve  uelipa.  ■  . 

Confcguir  lodcflcado.  nitlacnopilhuia.  nicmaceua. 
Confcguidacofa.       tlacnopilhuilli.  tlamaceuhtli. 
Confeía.   tlaquetzalli.tlaquetzaliztli. 
Confeíadezir.     ni,tlaquerza.  mte,tlaquechilia. 
Confcjar generalmente.  nida,nanamiqui. nite,nonotza, 
Confegerotal.     tenanamiquinú  tenonotzam, 
Confejar mal,    nitctlátolmaca.  nite,nanauatia. 

Confeíeromalo.    tetlatolmacanú  tenanauatianí 

ConíejoreaU      tlatocanecentlalilizth.  netlatocanonotza- 

C¿n£>quefcdi#    tenanamiq¿Mzt^ 
Confentirconotro.    nite,tlauelcaquilia  nitetlauelitulia. 
Confentidortaí.    tetlauelcaquiliant.tetlauelittiliani. 
Confentimieatoafll    tetlauelcaquiliíiztli,  tetlauelmilizth. 


C     mte    o. 


5? 


Confentimientoo  voluntad,    cealiztli.  t/anequiliztli. 

Confentirbaxandola  cabera.    n,ixt/aroa# 

Confentidoraffi.     yxtJatoaní* 

Coníéntimien  total,     yxda  toli'ztJ/» 

Coníerua.    necutlachichiua/li. 

Confiderar penfar,    níno,yolnonotza.  nificninononotza 

níticnon  temo,  niquttztjmotlalia.  níno,tIadania. 
ConfideracionalTi.    neyolnonotzaliztlí.  te/tic  nenonctza 

liztlí.  teític  ontemoliztli,  tlairztimotlaliliztli.  netlatlani- 

liztlí. 

Confideradamente,    neyoínonotzaliztfca.  teític  nenono- 

tzaIiznca,tei"tícontcmoíiztica.tíaitztimotJaIiliztica.netIa 
tianiliztica. 

Considerada  cofa.ypaneyolnonotzalli,  tlaitzrímotlalillí 
C  onfiderado.    moy  olnonotzqui.  y  tic  mononotzani.  y  tic 
ontemom.  rlaitztimotlaliani.motlatlaniani. 

Coníiderartra9andoloquerehadehazerodezir.nitla,ne- 
niiHa.nttlalnamiqui. 

Confideracionaíri.tianemiliztli.tlalnamiquiliztli, 
Confid-radamente  desamanera»    tlanemi'lifi/tJcaalalna 

niiquilf'ztica, 
Confi derada  cofa  allí-   tianemn'illi.  tlaJnamitli; 
Confideradodeíra  manera,    tlanemiiiani.  tlalnamiquiní 
Coníigo.    ytlan.ytloc.ynauac.  i       • 

Coníigo  meimo.       uej  vtech.  uel  itechpa. 
Confolarmeoeffbrcarme.    n,acouetzi.  niño  yolía/ia- 
Coniolarfedarreatodoplazer.    nicpaaia,  niccemhaftia. 

mccentlamachtia. 
Coíblació  affi .  .quicempadiliztli,  gcentlamachtiliztlL 
Confolarfe.    nmo.yolíalia 
Confolara  otro.     nite,yolIaíia. 
Confolacionaír/.     tey  ollahliztli, 
ConroIadoafTi.    tlayollaül/i. 
Confolador  tai.    teyollaliani, 

N 


C    ante    o* 

Confiante,    yollochicauac.yollotkpaltícyolíotetl. 

Conílancia.     yolloehicaualiztlí.yollothpaltiliztli.y  olióte 

Conftátemente.    yollochicaualiztica.  yollotlapaltica.yol 

ConStdrppner  en  oficio.    nite,ixquetza.nitía,ixquetza. 
ConftituidoaiTi.    tlaixquetztlñtlaixquetzalh. 
CÓftituyrleyes.     ni^auatillalia.ni^auatiltecpana 
Conílituciontal.    nauatillaliliztli.naiiatiltecpanahztli. 
Confuegrooconfuegra.    uexiuhtli.  teuexiun        ;      • 
Confultar algocpnfigo.   noconnolhuta. nicnolhuia.nino- 

Confdwcfotro.   nidcyeyecoltia  nite,tlatoltemoa. 
ConfultaaíTi.   tctlatoltemoliztli  tetlaycyecoltiliztli, 
Coníultadacofa.     tlayeyecoltt  tlatemollu 
Confultador,    tetlatoltemoani.tetlatolyeyecoltianu 
Contar  generalmente*        ni.tlapoa. 
•Contado.      tlapoalli.tiapouhüi. 
Contador,     tlapoani.tlapouhqui. 
Contaduría,    tlapouhcayotl.  tlapoualiztli. 

CoXhift^ 

CoSa'hiftorfa.    tlapoalli.teneniilizpoualli.tenonotztli. 

Contagioraenfermedad.     temauhcocohztli. 

Contaminar  generalmente.    nite,maua. 

C5telr4  Icoyauahynnoyollo.acooiuietztnnovolío, 

cSl¿onk.   teyolloacoyaliztli.  tcyollo acoue- 

Con Sa  tiuo.      y  y  olio  acoyam.y  yollo  acouetzmi. 
ContldS  nñendo.  Y   niteJixnamiqui.nite5ixquaqua.nite>. 

.cSd^SSconotroa,    mo,chalania.  núxnamiqui. 
cSSlIi,    nechalamlíztii.  neixnanuquiliztli.  neix- 


quaquah'ztli. 
Gontenciofo.     teixnainiquini»moíeixn5mici:iani»teixqua- 

qiiani. 
Contendor»    teixnamiqui.  teixnamiquinú 
Contenerfe,     nino,tlacaualíia.ni,nana. 
Contentara  alguno  fatiífazeríe.     n¡re,yolpachiuitia. 
Contentarfe  fatifazeríé.       noyollopachiui. 
Contentamiento,     neyolpachiuitiliztli. 
Contentar  le  de  ñ  mefmo.     nino5uelitta4  ninOjUelma  ti,  ni 

no,tlauelittilia* 
Contienda,      neixnamiquiliztli.  nechalaniliztlí. 
Contigo»    motlan.motloc.monauac.  mouan» 
Contigo  mefmo,    uel  motech.  uelmotechpa, 
Continencia.buicacaítidad. 

Continua  cofa.    tlacemanalíi.tlaceniantli.tíacenquetzaííí, 

tlacenquetztlf.tlacencuitl. 
Continuadaméte.     tlacemanaliztica,  tlacenquetzalíztíca. 
Continuamente  jiempre.    muchipa.cemicac, 
Cnntinuaralgo.    nitlacemana.nitla^enquetza.cenitechni 

noquetza,ccnitechninopi!oa.niccencui. 
Contra  alguno,     teuic,  teuicpa. 
Contra  dezir  a  otro,     nite,  tlatolilochtia.  nite.tlato/cuepa 

nite,tlaxinilia.nire,tIatzouília. 

ContradicionaiTi.    tetlatoli/cchtiliztli.tetlatoJcuepaliztli 

tetlaxinililiztli.  tetlarzouililiztli. 
Contraer  parenteíco.   ninote,uayolcatia. 

Contrahazera  otro.       niie.tlayevecaluia.nitetla^tlaveve- 
cal  huía.  \    ? 

Contrahazedor.     tetlayevecaíuiani.tetíatlayeyecalhuiani 

Contrahecho  alT/.    tlayeyecalhuilli. 

Gontrahazer  letra  o  eícriptura  de  otro,    nite.tlamachcui. 

tetechniquitta . 
Contrahecha  letra.  tlatlamachcuitVtechtíattaili. 
Contrahazer falfando  cacao,   ni.cacauachichiua 
Contrahazer  al  gallo  deíla  tierra,    ni.tlacocoJoa. 
Contraminar.    nite,tiallanoyaca:zacuil¿a,  nite.t/anáoya- 

N    t) 


C    ante    o» 


cana  miqui» 
Contraposición,    tlaixnamifriliztlú 
Contrariar  aalguno.    ninote,ixnami&ia. ninote,yaotia. 
Contrariedad  aííú  niteíxnami&iliztlñ  neteyaotiliztli. 
Contrario  aflfi.  moteixnamiaiani.teyaochuiani* 
Contrario  enemigo,  teyaouh.  yaotl. 
Contrario  en  juego,   tenamic.tenamiquini. 
Contratar.    nino,tlayecoltia,  nitla^necuiloa.nitlajinatza* 

yana,  nitla,ixtlapana. 
Contratación,   netlayecoltiliztli.  tlanecuiloliztli.tlamatza 

yanaliztli,  tlaixtlapanalizth\ 
Contrecho,    tlauelilocatzintli.cocoxcatzintli* 
Contribuir  dar  tributo,    ni,tequiti.ni,tlacalaqiiia. 
Contribuir  pa  compraralgo.    tito^tlanechicoltia-  tito^tla- 

nechicalhuia. 
Contribuida  cofa,    tlanechicolli. 
Contrición  tener,  bufca  arepentirfe. 
Contumaz  inobediente,    atetlacamatini.  tzontetl.naeaz- 

czontetl. 
Contumacia,    atetlacamachiliztli,  tzonteyotl. nacaztzon- 

teyotl» 
Conualecer.     nin5imati.nino,ueImati. 
Conualecencia,    nematiliztlú  neuelmatiliztli. 
Conualecido.     miman*,  mouelmati, 
Conualecjente.    ye  mimattiuh,  ye  mímati,  ye  quentel. 
Conualecimiento.    yemimatiliztli» 
Conueniro  concertai  fe  dos.    mo3tlauellalxlia. 
Conueniríerprouechofo.     tetechmonequú 
Conuenirle  o  eíradebien.  oquadrarle.    quimo,panitia.y- 

paniti.  quimo,namicl:ia.  quimipanitia, 
Conuertirfe,     ninOjiiemílizcuepa.  yuidzinco.  ninocuepa 

yn  totecuyo. 
Conuertido.    monemilizcuepqui.  monemilizcuepanu 
Conuertira  otro»    nite^nemilizcuepa» 
Conuerfion  aiTi.   tenemilizcuepaliztli, 
Conuerfar  biuir  o  andar  cgn  otro,    tetlan  ninemi.  ninote, 


C    ante     o» 


55 


tlacauia. 
Conucrfabíe.    teícníuh.  tecemicniuh» 
Conuerfacio»   ycniuhyotl.  cemicniuhyotl» 
Conuíenea  faber.    yn  yehuatl, 
Copa  de  vidrio,    lo  mifmo.vel.teuilocaxitl.l' 
Copete  de  cabellos  delante rof.    yxquatzontli. 
Copia»  bufca  abundancia. 

Copia  o  memoria,  tlamachiyotilamatl.neixcuitilamatí» 
Copo  de  algodón  o  lana,    centlaxuchtli  ychcad. 
Coragas.    tepuz  uipilli. 
Coraron,    yollotl/. 

Coraje,    qu"alaxtli.cumalli4necumaliztli»qualantli. 
Coraje  tener,    nino.cuma.niqualani. 
Corajado.    mo  guniani»qualanini. 
Coral»    tapachdi. 
Corcoba.     yteputzo. 
Corcobado.   teputzotli. 
Corcobo<     neacocuiliztli.netonuitzoliztlí. 
Corcobo  dar.     ninoaonuitzoaninjacocut. 
Corchoocofaaffi.    quduhgonectli» 
Corchete,    tepuztlatlatzi  coltilom. 
Cordel,    mecatl. 
Cordero,     ychcaconetl. 
Cordón,    mecatlamachtli. 
Cornudo  hombre»    tlatlaxintli. 
Cornudacofa  que  tiene  cuernos,     quaquaue. 
Coro»   lomifmo.  veí.  tlapechco. 
Coraba.    amacopíJÜ. 

Corona  generalmente,  tlatccayotl.  teocuitlaicpacxuchitl 
Corona  de  clérigo,  Jomifmo.  veUquapepelli.qchichictli.- 
Coronarhazer  de  corona»     nitejcoronatia.  nite>quapepe 

loa»  nire3quachichiqui, 
CoronadoaiH.    coronaua. quapepele»  quapepeltic.  quachi 

chiftic. 
Coronara  rey  o  principe.    nite,tlatocayotia»  nite,teocui- 

tla  coronatia.  nite^teocuitlaicpacxochitia. 


.C    sute    o*' 

Coronación  añ%    tetlatocayotiliztl!.  teteocuitlacbronati- 

lizdi.teteocuitíaicpacxochitiliztli. 
Coronadodeíta  manera,    tlatocayo,  teocuitlacoronaua  ' 

teocuitla  icpac  xuchiua. 
Corona  ponera  otro,  nite,tIatocachichiua.uice5teocuitIa 

corona  nañquilía. 
Coronilla  lo  altodela  cabeca.  quayollotli.  tocuezcon. 
Coronilla,  altepetlacuilo.  xiuhtlacuilo.  tenemilizicui/oani 
Corporal  cofa,    nacayotl. 
Corral,    tepácalli.  tepáchinamitl. 
Correa  de  cuero,    cuetlax  mecatl. 
Conedoiquécorre.    motlaloañi. tlacc,ani. paynani. toto- 

cani4 
Corredor  de  cafa,    cal  melactli. 
Corredor  de  mercaduría,    tetlacocouiitetlatennonochil/. 

tlacxitocani. 
Corretaje,   tetlacocoui,  'itlaxtlauil. 
Correcion.     tetlápatililiztli.tetlauelíalililiztli- 
Corregir  emendar  lo  que  otro  haze.     nitejtlapatilia.  nite, 

tiauellalilia. 
Corregido  alTi.     tíapatilíi.  tlauellaiillí.  í 
Coregidortal.     tlapatiani.tlauellalianí. 
Corregidor,  jufticia    lo  msfmo. 
Corregimienro,     corregidoryotl. 
Coregir  efenptura,     nijtJacxitoca.nitía^atia. 
Corregida  efcriptura.     tlacxito&li.tlapatili. 
Corrector  tal     tlacxitocani.  tlapatiani. 
Corrección  aiTi.   tIacxitoquiiiztli,tíapatiíiztlí, 
Corregir  de  palabra.    nite,nonotza.  nite,aua\ 
Correcion  tal.    tenonotzaliztli.  teaualiztli. 
Correo,    tlaccanñycmhca  titlantli. 
Correofa  cofa*    maana.  maatilia,  tlalichtíc.  pípínqui. 
Correr,    nino^laloa.ni.tlac^a.ni^otoca.nipayna. 
Corredor,     tlacganí.  totocani.  paynani. 
Correr  hazer  a  otro,    nice^ototza.  ninotetlalochtia*  nite, 

painaltia^ 


C    ante      es 


S6 


Correrligeramente.    nijCocoÉzoa.yuhquinniparíani.  y úh 

quinnecatoco* 
Corredoraffí.    cotzoani»  cocotzoanf/yuhquin  patlanini. 

yuhquin  ecatoconi. 
Correrfe  de  algo»   n,ixpinaua4nin,ixtlatladilia .  nin^ixto- 

neua.nicnocuitia. 
Corrido aíTi.   ixpinauhqui.  ixpinauani,  mixtíatlactiliani. 

mixtoneuani»  quimocuitianf. 
C  orrimientotal.  ixpinaualiztlr  íxtlatlaftliztli* neixtone- 

ualiztlr  necuitiliztli. 
Correr  a  otro  burlando  del.     nitcpinauhtia.  nitc,toncua. 

nite,cocoa.tecaniuetzca.  tecaninotopeua. 
Correr  el  agua,     quicatotoca» 
Corrida,   cennetlalolli. 
Corrida  de  carrera,   cen  netlalolíztlí. 
Corrientede agua,    atl ymopiíoayanatí ytemouayan» 
Corriente  de  tejado  o  terrado.    peyauac»peyactic. 
Corrillo  de  gente,     ololiuhtimani^tepeuhtimani. 
Corrodondebaylan,     netotiíoyan.niacGualoyan. 
Corromper  virgen.   nite,xapotIa.  nitetzintzayana» 
Corrompida  aiTi«     tlaxapotíallü  tíatzintzayantli. 
Corrompedortaí.     texapotiani.tetzintzayanani. 
Corrompimiento  aííi.    texapotlal iztli.  tetzintzayanaliztli, 
Corrompeí  Telas  viandas,    ydacaui. 
Corrompida  cofa  aíYi.     ytíacauhqui. 
Corrupción  de  columbres,     nemilízytlacauilíztíL   . 
Corta  cofa  no  largay    amo  uéy  ac. 
Cortamente  hazeraígo.    nite^nencoa» 
Cortaralgo.    nitla^equi» 
Cortada  cofa,    tlatedii. 
C  ortadura  affi.    tSateqüiliztliv 

Cortar  mcnudo.nit¡aJtzelíilia,nida)textilia.niria,cocototza 
Cortarla  palabra  a  otro#nne,tlatoí  cotona,  nitctolmotla.  ni 

te,tlatoluitequi. 
Cortar  con  la  manoefpfga  ocogollo.     iiitla9quechcotona» 
Cortar  arboles.    nipquauhtequi,ni3quauht'la5afc     . 


C    mtt   o* 

Cortar  árbol  porlarayz*    n¡tJa,tzinteqiH» 

Cortar  por  nrdio.     nitla,tIacotequúnida,nepamlatequv 

Cortar  feei  almendrada  o  cofa  aiTi.     papachca . 

Cortada  cofa  alíí       papachcac. 

Corte  de  papa  o  rey  aquien  eílamos  fubjetos.  totecuacaa» 

totcoyan.tomamaloyan. 
Cortedad  de  cumplimiento,    tenencoiiztlu 
Cortes  bien  criado,     mimatmuecpdtic. 
Cortefaao.     tecpantlacatl.  tecpannenqui. 
rortefia.    nsmatcayotl.  tecpilticayod.tecpiliotl. 
Corteóte    .lematcayotica  tecpilricay ótica. tecpillotica* 
Corteza  de  ar-bo!.    quauheuatl.  tlaxipeuallJ. 
Corto  Je  razones,    amodacolueyac, 
r^rromilerabíe.      tedadacomacam. 
Coi  odevifta.    amoiatlapaleic.amouccatlachia. 
Cor^delapíerna.      tocotzco.tonepícya.  tocahuhya. 
Cofa.      tlamantli  . 

Cofe-hadepan.    pixquiti. 
Coíér.       nitla.tzuma. 
r^r.  Ir»  tlatzunrli. 

r  o  W  v  na  cofa  coi  otra,    mtla  ,netechitzuma. 
ffl     «Untemiccia.  acalco  rtMffiM 
r Socorren  toros,  qua quammimmaloyan. 
roíad^maroorilla.  &#^«* 
Cortahazer.    „it!a,popoloa.nícnequu  . 
Corta  ato.     tlapopololiztli. 
Coftádodeperfona.      yomodandi. 
Cortado  de  nao.    acalmaid. 
Corta!  otale^a.  mmPl[[u    . 

nictoca. 


Coflílía.    omicicuilíi, 

Coftofa  cofa,      cenca  patiyo,  cenca  tIa$otli, 

Coftrade  fama.    nexuacayotUoxincayo, 

Coír.reñ  ¿reforjar,    nicte, cukh uiltia. 

Con  reñido  affi,    tlacuitlauiltilli. 

Coftumbre  de  pueblo,    tlamanitjlíztli. 

Columbre  de  vida,  y technematfliztli,  nima  yühcatiíiztíí. 

Coftumbre  tenerafTi»    y  tech  ninomati.  niman  yenitihqui. 

Coftumbre  tenerla  muger.    ninovmetzuia*  nezquica, 

Coftumbre  allí,  nemetzuiliztli.ezquicaliztji 

Cofturahazer.  nitla^zuma, 

Coftura  affi,  tlarzentli 

Cofturfira.   tlatzunqui. 

Cota  de  malla,    tepuzufpilli. 

C ote) a r comparar,  nitla>neneuilia  nitla,neiiiuilia# 

Cotejado,   tlaneneuililli.  tlaneuiuililli. 

Couardefer.   nmo,mauhtia.  mmaubca^onec» 

Couarde  aíTi.  momauhtiani.momauhtiqui.mauhcacone- 

qutni. 
Couardemente.  nemauhtíliztica,  mauhcagonequi  liztica. 
Couardia.    nemauhtiliztirmauhca^onequjliztli. 
Coxquear  o  coxear.    nitla^tetencuinoa.  nijquequezuetzí, 

m,qqueznecuiloa. 
Coxedad.    tlatetécuinoliztli.  quequezuetziliztli,  quequez* 

necuiloliztlk 
Coxin.  qjachicpalli* 

Coxodelpie.  icxinecuiltic,  xonecuihic*  xocue. 
Coxod^  pierna  quebrada,    meczpuztecqui. 
Coxodeefpini/Iaquebrada  o  pie  quebrado,    popoztecquí* 
Coxodea  rodil/a.    tlanquatzicolcic,tlanquatepoucic, 
-oxoqa  ida  depuntiílas.    xoquetzi  quetzi, 
Coxquilías,   quequelli» 
Cosquillas  hazeraotro.    nitequequeloa. 
Coxquillofo.    quequele. 
Co/.er.     nitlacuxitia  nitla,pauaci. 
CozidoaíTi.    tlacuxitilii.  tlapauaztlú 


C    ante    o 


&?!• 


Cozermayzcon  carne.    m\nacaetzakbIi;a.nmacatUclchi 

ua.  "g    líf 

Cozido  mayz  affí.     naca  etzalli.nacattauui. 
.Cozidomayz  fm  carne  para  comer  loemero.    tlaulpauax 

tli.  tlaulciauaili. 
Cozina  caldo,  hulea  caldo.  -¡  ,..,.,„ 

Cozina  dodeguifan.  tlaqualchichiualoyan.molchicniuhca. 

mulchichiualoyan. 
Cozinar.     bufeaguifar.  _ 

Cozineto.     tlaquachichiuhqm,  tlaqualchichiuam  mujent- 

chiuhqui,  .        ' 

€T  Crecer  el  hobre.    nínozcaltia.nino^apaua.mn.ana* 
Crecido afli.    mozcaltiqui.manqui.mouapauhqui. 
Crecimiento,    neicairüizrli.neanaiizrli.neuapaualiztj'» 
Crecer  Ialuná.    ueixtiuh  yn  metztli.  ueiaynmerzíh. 
Crecer  la  enfermedad,    totocayncocohztli.ueyayncoco 

liztli.  ' 

Crecimiento affi.    totocaliztli.ueyaliztli. 
Crecer  en  mal  o  en  bien,    ocachi  nonyauh. 
Crecimiento  aiTi.     ocachi  ony  al  rztli.         ;' 
Crecerccharrama  arbolo  yerua.  momatia, momalacayo 

■Crecer  el  rio»  ueva.macocuí.  ?oneua.tenriuh.pexontiüh 
CrecienteaíTi.     ueyal»ztli.tentiuiiizilf,pexcin;uiliztli.90> 

neualiztli, 
Creenciafee.    rlaneltoquiliztlf. 
Crer  general  mente,   nitlaneltoca. 
C  ree?o  tener  por  cierto,    yuhea  noy  olio,  yuhquimati  no- 

yollo,  .    ■ 

C  refpa  cofa»   cocoíochtic.  cocototztic». 
Creitadeauelapluma.   quachichiquillí. 
Oreftadegallode  cartilla.   quanacatL 
Criada  que  íirne.    coco  tepi..  ¡  j 

Criadoquefirue.    tlaqueualli.  tetlayecolti. 
CnaJoniñodédechicoe  cafa.tlacazcalulli.  tlacauapauaflt 
Criancaaffl.  tlacazcaUiliztlú  tlacauapaualiztlu 


C   ante    *♦ 


C riar baeo.   n?ticmocomaftia  yn  atonauiztlí. 

Criar  niño»    ni,tlacazcaltia.ni,tlacauapaua. 

C  ríanla  buena  coííumbre.    teixtlamacfotiliztli,  tetlachial- 

tilrztli. 
C  riar  a  alguno  en  buenas  columbres.     nite,ixtlamachtia* 

nite5tlachialtia. 
C  ríanla  o  cor tefia.    nematiliztli»  tecpi/tiliztli. 
Cria  raigo  de  nueuodios4fiitechíua,nite,piqui,níte,yijCLya# 
Criador  aíTi,  techtuani  tepiquini.  teyucuyani. 
Criatura.   tlachiualli  dapictli\tíavucuxt/í. 
Crimen  grane  pecado,    tetzauhtíatíaculíi,  uey  tlatíaculli. 
Criminal  cofa.  tetzauht/atJacocayotItuey  tlatlacocayotl. 
Criminalmente,   tetzauhtlatíacclrica,  uey  tlatlacoltica. 
Criminofo    tetzauhtlarlacoanf.uey  tlat/acoani. 
Crines decauallo.  caualloquechtzontli. 
Crifma.lo  mefmo. 

C  rifmar  a  alguno,  teoyotica.  nife,machíyotía.  nite.crifma 

yotía. 
Cnfmado.    teoyoticatlamachiyotill/.  tía  cnTmayotií/í. 
C  rifol  para  fundir,    tlecomitl.  tlaatíliloni.  t/apitzaloni. 
Críftal.    teuilotl. 

C riftalina  cofa tra (paren te»  teuilotic.atic.  ompaonrlaneci. 
Criftiádad.    chriftianoyotl. 
Criftiano»     lonuTmo. 
Criua.    tlatzetzeloloni,  tí  ayectiloni 
Cnuar.    nitIa,tzetzeloa.  nitlayecha. 
Crucifica  do  eftar  o  tener  tendidos  los  bracos,      mamama- 

coubticac. 
Crucificar  a  otro.    nite,rnamacoaítJa. 
Crucifixo  fomiímo.    ueLcruz  titechmamacouhticac. 
Cruda  cofa  no  cozida.    xoxoubqui. 
Cruel  perfona.    cocole.tlauele.&permetaphoram .  tequa 

C  rueldad  aífi.   tlauellotl.  cocoílotl.  tequanyotl. 

Cruelméte,    tlauelíotica.cocolfotica, 

C  ruxir  los  dientes  de  frío,    nino^Ian  tzitziJiza. 


o  % 


C    ante      r,   8c    tu 

CruxirmentoaíTi.     netfantzitzffitzaliztliY  #     • 

Cruxir  los  dientes  de  enojo.     nino,tlanteci.  nino^lanna* 

C™lim£ntozttu    netlantexiliztli.netlannanatzaliztli. 
Cruxiralgoentrelosdient.es.    teteica  nocamac.nocamac 

teteica. 
Cruz.    lomiTmo.vel,quauitlnepaniuhtoc.  ; 

Cruzero.     uitoliuhcanepanolli  uitoliuhcanepaniunqui. 

flTCuaderno.  nonquamaniamatl.cecmmamamatl- 
Cuadrada  cofa,     necocixqch.  nouiampaixqch.necocya* 

ualtic  ♦  rf      .. 

Cuadrada  cofa  comoladnllo.    tlaxatectli. 
Cuadrar  poner  encuadra.    nnia,naca¿ana. 
Cuadrar  o  venirle  bienla  ropa  o  otra  cofa,     necnmopani 

tía.  no panitianicnopanitia# 
Cuad  rante.bufcacartauó         .  '  ,    .':-_ 

Cuajada  leche,      tlatetzaualli  chichiualayotl  tlatetzauhth 

chichiualayorl» 
Cuajaroefpeffar  algo.     intla,tetzaua. 
Cuajarle  algo,    tetzaua. 
Cuajada  cola»     tetzauac.tetzactic. 
Cuajo  para  cuajar  leche,     tlatetzaualon?. 
Cual  oquien  preguntado.    acyehuatlfaqueuatl;5acye<'ac¿ 

catl  ye^aquinf 
Cualquiera,    cacoacyehuarl.c^aqueuatl.cacoynaquin. 
Cuido  en  q  tiempo  preguntando»     ycf  yquií  canmhyam3 
Cuando  aquehor?.    quemmamí 
Cuando  afirmado,    yquac.vniquac. 
Cuandoquiera.    $acoyquin.cacoyniquin,cacoquemma. 
Ciiaudoquiera,conüieneafaberaqualquieiahora.     $aco- 

quemma.  ca^oynquemman. 
Cuando  quiera  que.    yniquac. 
Cuantas  cofas     quezquitlamantliquezquican  ycac. 
Cuan  grande."  quenm  cenca  ueyí5  ve ynic  ueyr'ynicueyf 

y  aíTi  délos  de  mas.eomo,c  uan  bueno. cuan  hei •müfo.&c. 
Guantas  vezesí3    quezquipa? 


ante    u* 


S9 


Cuanto  oque  tantof   quexquicltf 

Cuanto  en  precio,    quempatior'quempatiyouaí'quexquich 

vpatiuhfquentlacoti.  . 

Cuan  ras  períbnas.   quezquitlacatl.quezquin,quezquintin# 

quezquime, 
Cuarefma.    necaualizpan.nacacaualizpan.tlaqualizcaua- 

lizpan,  tlamaceualizpa 
Cuarenta.bufcaaí  fin  deíte  libro  dode  fe  pone  la  cuenta. 
Cuarto  moneda»     tepuzcuarto. 

Cuarto  de  cameroo  cofa  aíTf.     chicocétlacol.cennacaztli» 
Cuarterón  de  pan  o  torta  o  cofa  a iTi,    cennacaztli. 
Cuatro»    bufca  al  fin  deíte  libro  donde  fe  pone  la  cuenta. 
Cuatro  tanto,  nappa  ixquich. 
Cuatro  años,  naimxiuití, 
Cuatro  años  efpacio»    nauh  xiuhtica. 
Cuatro  días  tiempo,   nauh  ylhuitl. 
Cuatro  me  íes,   ñau  i  metztli. 
Cuba  o  cofa  femefante,     cuauhcomitl. 
Cubierto  o  lleno  de  polnoeftar.nijteuhyua.nijteppachiui, 

nix,teppaehiui.  nix,teuhyua. 
Cubrir  el  huego.  nirlacpeua. 

Cubierto  huego  debaxola ceniza.  tlacpeualliVtlacpeuhtíí. 
Cubrircon  refeo/do  y  bra  fas  alguna  cofa  como  membrillos 

cebollas  oajos  pa  que  ieaílen.    nitla^nexpachoa.  nitla; 

nextoca. 
Cubrir  algo,  nitla^lapachoa. 
Cubierto,    tíarlapaciioili. 
Cubrir haziendo  íombra.    nitla^ceualíruia,  nítla,ceuaícaT- 

tía,  nitla,yacalhuia. 
Cubierto  aífi,     tlaceualhuilli.  tlaceuakaífilli,  tlavacallunlli 
Cubrircafaconpaja.     ni,xacaltzoma  niría,tzoma. 
CubiertacoíaaiTV   tJatzontli, 
Cubriría  boca  debaxola  manta,    nmo^tenquiniilca.nino* 

trmpachoa. 
Cuchar  de  barro,     xumarli, 
Cuchar  de  palo,  quauhxumatli. 


ante    n* 


Cuchar  de  hierro*   íepuzxumatlú  \ 

Cuello,    quecli.tli. 

Cuenca  del  ojo.    ixcallocantli.trxcaílocá. 

Cuenta  de  contar,    tlapoualli.  tlapouaíiztli* 

Cuenta  dar  a  otro,   nitctlapouilia. 

Cuenta  de  rezar,    cozcatl.  tlapoualcozcatl.  cuentaxtli*. 

Cuento  que  fe  cuenta,   tlarolli.  t\  atolpoualiztli. 

Cuenrocomoconfeja,     tlaquetzalli.tlaquetzaliztli.tlaqtz 

cayoíU 
Cuento  de  cuenta,    tlapoualiztli. 
Cuentopa  fuítentar pared,   quauhtíaxillotl. 
Cuento  delaca,     tzinteputztli.tepuztopiltzintepuztli. 
Cuerda*    mecatl» 
Cuerda  de  vihuela,    tlaluamecatl. 
Cuerda  de  maguey,    ychmecatl. 
Cuerdamente,     nematca.ixtlamatca* 
Cuerno  de  animal,    quaquauitl. 
Cuero  cortido      cuetlaxtli. 

Cuero  de  nalgas  pa  jugar  al  batey.  queceuatL  K 

Cuero  de  vino»    uey  vinoeuatl» 
Cuerpohumano*    tonacayo,nacayotl« 
Cuerpo  defdela cinta  arriba,   taftli.  totlac. 
Cuerpo  muerto*  micqui.micquetl. 
Cueruo»    cacalúcacalotl. 
Cuerno  marino,    acacalotl. 
Cuefta.    tlecouaya.  temoava.  yeuac»hyqueuac. 
Cueftarribayr,   ni,tlecotiuru 
Cueftabaxoyr.    ni^temotiuh» 
Cueua»     oztot/. 
Cuexco  de  fruta.    xocoyulIutlié 
Cuyopreguutádo,  aquiaxca.acytlatqui.,  acaxcaua.actíat 

quiua. 
Cuydado.  netlacuitlauiliztlí. 
Cuidado  tener,     ninotlaxuitlauia. 
Cuidadoío,   motlacuitlauiani.motlacuitlauú 
C uitado  o  defdichado.    atíeueli. 


C    anfe    u* 


Cuitado miferable.    rootolinia  ycnotlacatl. 

CulácríIIodepozo.    dalqi^quetzaL 

Culantro,   lomii'mo.  í 

Culebra  generalmente,    coa  ti. 

Culebra  de  dos  cabecas.    maquizccatl*  • 

Culebradeagua.   acoat!. 

Culebra  otra  grande,    macacoatl»  . 

Culebra  otra  pintada,   cencoatl.  ' 

Culebta  otra  poncoubfa.   tzicatlyna. 

Culpa  pecado  o  defeclo.   t'atkcolli, 

Culpa  propriade  alguno»   noneaiánotlatlacoí.nixcoyáno 

tlatlaeol» 
Culpa  o  deli&o  porque  mata  a  alguno,    noyaca»  nopoliuh 

ca,  nomicca 
Culpa  echar  aotro.    tecatunoquíxtía,  tepaniecuepa. 
Culpa  echar  vno  a  otro,   tictotlatlaxiüa.  tidonepantlatía- 

xilia,  yctitomomotl?. 
Culpara  otro falfamente.    tetech  nitlatlamia. 
Cumbre  de  monte.    tepetLcpac.  tepetiepac. 
Cumbre  generalmente,    rlacpac.tzonyoc. 
Cumpleoconuiene.     motnequi. 
Cumplir  lo  falto,    ñifla,  axiltia.  nitla  maxiltía. 
Cumplida  cofa  aííi,    tlaaxiltilli  tíamaxiltilii. 
Cumplimiento  tal.   tlaaxilníiztJi,  tiamaxilti/iztli. 
Cumplidamente,     tlaaxiltihztica.  tíamaxi/nliztica» 
Cumplir  darlo q  falta  a  otro,    nite,tlamaxilnlia. 
Cumplida períbna,    acia  muchuelay.  much  uel  quícKua. 
Cumplidor  aiTí.     acini» much  uelayni.muchuelcjchiuaiiú 
Cumpíirdepalabra.     gánempancaquitoa.  gánencjtoa.cá 

nen  nicteühuia. 
Cumplimiento  affi.     cánenytoliztli.cánenteiiliuiLztli.ca 

nempancaytoliztli. 
Cumpiidor  de  palabra,    cá  nenquitoani.  ca  nenqteilhuia- 

ni.  c  ánempácaqtoani. 
Cuna  dañino,  cocolli. 
Cuudirenfancharfe  la  mancha  de  azevte  mateca  o  de  cofa 


C    ante      u 


& 


a, 


¡Sil 


aíTt.   movaua.  otlatoca.  chíyaua.  ylaq. 
Cundido-aíTi.   moyaaic.chiyaftic.  otlatocac. 
Cundirla  mancha  trafpaiTando  ía  ropa  vnaenotra.qmaua 
Cuña  para  hender,    dahtlilli. 
Cuñado  de  hombre,    textli, 
Cuñada  de  hombre,     uepullú 
Cuñada  de  muger.    uezuatli. 
Cunado  de  muger.     uepullí, 
Cuñode  moneda,    tomimmachiyotiloni.  tomín  copínalo 

ni,  teoctiialamachivoriloni. 
Cura  de  yglcíia.    loaiifmo,  vel.  teteoyomacani.  tefacra- 

mentomacani. 
Curazgoattu   teteoyomaquiliztlútefacramentomaojiztli. 
Curar  enfermedad.    nite,patia. 
CuraaíTi.    tepatiliztli. 
Curada  cofa  defta  manera,     tlapatilli.patic. 
Curador  de  menores,     bufea  tutor. 
Curadoría,     bufea  tutela. 

Curioíidad.     tlanemarcachiualiztli.  . 

Ciiriofo  alTi.    tlanematcachiuani.  tlanematcachiuhqui. 
Curiofoen  vertir.  ..topaL  totopalti.  moyeyecquetza. 
Curtir  pellejos,    nitla.yamama.  ni,cuetlaxyamania. 
Curtidor,    tlayamani.tlayamamaní.  cuetlaxuauaquu    . 
Cutii  vnoconocro.    monetechmatla.  monetechchalama 
Cutirhueuos,    nitla.netechtlapana,  n¡tla,nerechxamania# 
Cutir  vna  valija  con  otra.    nitla,netechchalania»  nitla,ae- 

techchachalatza. 

^cabullirfe,     ni,po!aquú 
zabullirá  otro,     nitcpolacfcia. 
cabuílido    tlapola&illi.  . 

|ahedraalgunoloqueporelhizo.     mte,tlayeualna.  nite- 

rlapopoualtia. 
zaherimiento,    tetlayeualtfliztli.tetlapopoualtiliztíi. 

cañones,     cuetlaxmaxtlatl. 

zahúrda depuércos.   pitzocalli, coyame  calli, 

^amarro»   euaulmatli. 


C    ante      a#        &     c*      €i 


zamarreara  otro.  nite,tlacamicha. 
zamarreado,    tíatlacami&iíli» 
zanahoria,  lomifmo.vel.  caftillácamotli. 
Zanca     xopit?acrli. 

Zancadilla  dar aotro    nirejcxitlauía  níte,ícxitía^cfiiTia. 
gScadilía  aííi.    teicxitlauiliztli,  teicxitlaquechililiztli* 
Zácafofo.    xonenetech.  xomamatlaxtic. 
Zacos  dé  palo  fobreque  andat:%     quauhícxitl. 
Z^)a  para  cimientodecaía.    tladalant/i.  tlatlalanantli.  tte- 
tla'copinrli. 

ZÍiaha^erairí.nida/alana.nitía.tlaíanana^nitla^Ialcopina 

Zapatería,    cacchiuh c  i.  caczouaya.  caparos  chiualoya. 

Zapatero,  cacchiuhqui.  cae  ;oc.  záparos  thiuhqtii, 

Za;ato4 /o mifmo.  ve!.ca&Í». 

Zapatos haze^.    ni,cacchiua  nncaceo. 

Zanquear,     nowan  mnemí.  auic  n  auh,  auic  niuetzi. 

Zaqueados     nenia rem  ni  aiucyani.auícuetziní. 

Zaquizamí,     acopa  tlael^acutli. 

Zarada.    cocoy auat  tla^zerzeioloni cccoyauac  tlaye&ilcni 

Zaiádar.     mtla.rzetzeica.  nitlayecba. 

Zatara,   lonuínio»  .vel.-    qualccatl. 

Zarca.     quauirztji.  quauinniecatí. 

Zarzal,    quauírzfla.quauitzmecar'a. 

Zarzamora,  coatlantji.coamíti.eoauitzmecatl. 

Zarzaparrilla,    tepepatluepetíamacazqu?. 

Zarcillo,     «acazpipiiolli.nacazchampuchtli.champiichtlí. 
cuecueyochrli.  r 

Zarzo  o  cofa  lemefante.    tlamachantli.tlamachanquf, 

Zarzoshazer.n^tiamachana. 

Zatico  de  pan.     tíaxcacotoctli.  tlaxcalIapactlL 

tfCebol/a.    xonacarl. 
Cebolíaalbanana.     coveacx  ovar?,  coy  oxuchitL 
CeboíSnopatá  trasponer,     xoñacatectli. 
C.eoollino  íimiente.   xonacaxinachtli. 

ni,tentzitz!pirlatca.  m^erempochtíatoa. 

t€nuitzjpjJtentzirzjpjtic»tti.i2  tzipitlaica^n^- 


CcccOiO. 


C    ante    e. 


, 


£SL.£E  pequeña.  amatlacuiloltomU. 
Cegar  ferciego,  nixpupuyuti. 
Cegajofo,     ixcocoxqui. 
Ceguedad.  -  ixpopoyotilrztlf. 
Celaraotro.    nite ,ixpopoy Otilia i  . 

Cebara  otro  con  tierra.     nite,ixt  altemia. 
Cefa  de  ojolos  pelos,     ixquamulli. 

Celu„CtoeI1'xquamultzumpkqui.ixcaztzonyayaual.¡xcaZ 

CelSc^ 

fPtlachichiuililiztli.tetlallanuilrztli. 
CeíadaecharálTi.   n.t^lateqlia.nite.tlanaualtequ.l.a. 

nite  tlachichiuilia.  nite,tlallamua. 
CeTadáarmadura  delacabeca^   «a caíala.!,. 
Celar  tener  celos,    tetechmchicotlamati. 

Cd^arrfffrm-iraniquitoa.nriíraniccWua 
CeebraciZal/  tnilTaychiualoca.ni.írayytoIoca. 
CelebradSá.  oquizWa.oonm.tom.fla.oomocbíuh 

C-víadoraíTí.      miíftquitoa.  miflTaquicWua. 
r^brarfiefta.     n¡Ihuiquixtia.niihuichiua 
Ce  eb  acTon  tal.    ilhuiquixtiliztli.  ylhu,chWal.ztl,. 
Ce  ebrada  fieíla.    yWi  oqu.z.oy  huitlquiz 
1  r^pSraioralTi,    ylhuiquixtiam.  ylhuichwani. 

Celebro  meollo  delacabeca.    toquanepantla.foquayollo. 

CVemin»    quauhacaltontli. 

Celetial  coi!    ylhuicacay otl .  ylhuicac cay otL 

Genialmente,  ylhuicaccayonca. 

Celos.    t€te*^QtUmatiliztlu 


C    ante    e4 


62 


Celofo o celofa  afiTi.   chfcotlamatini.tetechchicotlamatini. 

Cementar hazer cimiento.    nitla,tetzoneua#nitIaj<etema# 

Cemcntadoftal.  tlatetzoneuani.tlatetemani. 

Cena,     cochcayotl. 

Cena  dar  a  otro.    ríite,cochcayotia. 

Cenadero ocenadorlugar.  necochcayotiloya.tlaqualoya» 

Cenar.   nino,cochcayotiaf 

Cendrada  de  plata,    yztac  teocuitla  tlachipauhtli» 

Cendrar  plata,   niztac  teocuitlachipaua. 

Cendrada  plata,    yztac  teocuitíachipaualli. 

Cenceño  pan.    amo  xocotexxotlaxcalli. 

Cenceño  o  enxuto,  quappitztic.cocoIotic*uicoltic. 

Ceniza,    nextli. 

Ceniziento.    nexxo. 

Ceniziento  color.  nexticé 

Cenfos.    tlaxtlaualiztli\chicoqufztiuh. 

Cenfurapenaecclefíaftica.  yglefia  tetíatzacuiltfíiztlú 

CenforaíTi.  yglefia  tetlatzacuiltiani. 

Cenfura  o  examen,    tetlatemoliliztli.  teríatlanilíztli. 

Cenfor  afíí.    tetlatemoliani.tetlatlaniani. 

Cenforqpagacéfos.    tlaxtlaua  $anccchicoquiztiuh. 

Cenfuanofoque  toma  cenfos.    tlaxtlauilcumi. 

Centella  de  huego.  tlemoyotl. 

Centellear  el  huego#    tlemoyotl  chichitoca.  tlemoyotl  tía- 

tlatzca* 
Centro  déla  tierra,   tlalli  y  yoloco.  tlallitic. 
Ceñirá  otro.    nite,cuitlalpia. 
Ceñidero .  nelpüoni.necuitlalpiIoni# 
Ceñirfe.   ninolpia.  nino,cuitlaIpia. 
Ceñido,   mocuitlalpi.mocu/tlalpiqui. 
Ceñirfe  la  manta  para  trabajar.  nino,xmcuiIoa. 
Cepaovid.  xocomecatetepuntli. 
Cepadeleña.  quauhtzuntetl. 
Cepillo,    tlaixchichiconi.tlaixch/pauallonú 
Cepo  prifion.    quauhcocoyoftli,  quauhquechtíí. 
Cepodeanunales,     tlapeualli, 

p  fj 


. 


C    ante    c# 


Cera,    xicocuitlatl/ 

Cera  délas  orejas,   nacazcuicuklatl* 

Cerca  p  re  poficion.    c,aniz.amo  ueca.^annican. 

Cerca  de  algo,  tetech.tetlan.tenauac.tetloc» 

Cerca  o  muro  de  pueblo,   altepetenamitl,  tenamitl. 

Cerca  de  cafa,  tepanchinamitl.  tepancalli. 

Cerca  demedio  día»  uei  tlaqualizpa, 

Cercano  ensangre     teuayulqui. 

Cercanía,     tetechpachiuilztli. 

Cercano  ala  muerte,    ye  iconoc,yeconcacanhtóc. 

Cercar  el  pueblo»    ni,tenanteca» 

Cerca  aíTi.     altepetenamitl.  tenamitl. 

Cercada  cibdad.     altepetetenametica. 

Cercarlos  enemigos.    nite,yaoyauaIoa. 

Cercados  enemigos»    tlayaoyaualolti. 

Cerco aflu    teyaoyaualoltztli. 

Cercar  dé  pared  la  heredad.    ninOjtepanchinacía.ninOjíe- 

pancaltia.nino.tepanyaualochtia, 
CercaaíFi.     tepanchinamitl¿tepan  calli. 
Cercada  coíaaiTi.     tlatepanchinantilli.  tlatepácaltillí.tíate 

panyaualochtilli. 
Cercar  defeto  lafreredad.    nino^hinantia.ninOiChinacal. 

tía. 
CercaaíTi,    chinamitl»  chínancalli. 
Cercada  cofa  aíTi.   tlachinantilli#tlachinancalriili 
Cercar  la  heredad  de  valladar.  ninoJ  tlaltzotzoíitía.  niño, 

tlaatzotzontia. 
Cerca  aíTi#tlaltzotzontli.  tlaarzotzontli. 
Cercada  cofa  affi.    tlaatzoczoncal  tílli 
Cercar  la  heredaddeeíracas  oramos,    nitla,tzatzaqua. 
Cerca  aííi.    tlatzaqualli,  tíatzatzaqualli. 
Cercada  cofa aííi»  tlatzacucli. 
Cerca  ría  heredad  de  efpmas  o  púas,     nitlajUitzteca,  nitía, 

uitzquetza» 
Cerca  aífi.    tlauitzteffcíi»  tlauitzcfnetzaíTí. 
Cercada  cofa  aiTi.  tlauitz  yaualochtiUi»tlauitzqtztli, 


C    ante     e* 


6? 


Orco  o  cofa  redonda  como  luna,    yaualtic.  malacachtic, 

teuilacachtic* 
Cercenar,  nitla.tentequi. nitIa,tenxotla. 
Cercenado,     tlatentect-li.tlatenxotlalli. 
Cercenarcortar  ala  redonda,    nitla,yaualiuhcatequi.  nítía 

yaualcequi.  nitla,malacachiuhcateq* 
Cercenado  aííi.    tlayaualiuhcate&li  .tlamalacachiuhca- 

teftli. 
Cerdas  delacolade  cauallo.     cauallocuitlapiltzatli, 
Cerdas  délas  crines,    caualloquechtzontli. 
Cereza  fruta,    capulí. 
Cerezo  árbol  verde,     capulí. 
Cerezo  feco.     capulquauítL 
Crimonia,    tlateomatiliztlí,  tlateomauiztililiztli. 
Cernada.    tJanextlatiííiV 
Cerner,    nida^tzetzeloa. 
Cernida  cofa,  tlatzetzelolíí. 
Cernícalo,  necuilictli.  tletledli.yaiecatl.cenotzg, 
Cerote  de  zapatero,     tlaxicocuitlauííoni. 
Cerrar  generalmente,  nitla,tzaqua. 
Cerrada  cofa,    tlatzacutli.  tlatzaqualli. 
Cerradura  o  cofa  pa  cerrar,     tiat/aquafoni. 
Cerradura  o  cerraja,  tepuztíatzaqualoni. 
Cerraja  yerua.  chichicacjlitl.ichpuli. 

Cerrar  el  camino  poniendo  feñaJpara  que  no  vaya  porel 
notzaqua.notlaca,  * 

Cerrado  camino»    otíitlatzacutli. 

Cerrarfe  la  herida,    tetzoliui. 

Cerrada  herida,    otetzoliuh.  tetzoí  íuhqui,  retzo/tic 

Cerrarcóllaue  dehierro%nitIa,tepuztzaq.  nitla,tepüzilpía 

Cerrado  affi.   tlatepuztzacutli.  tlatepuziJp/JJ/. 

Cerrar  con  llaue  depalo.    quauhtJancochtica  nitlatzacua 

cercado aüj.    quauhtlacochtica tlatzacutli» 

Cerrarla bolfa.    nitlalpia.nit/a,quechilpia/ 

Cerraderos  affi     tlatlalpiloni. 

Cerra  r  los  ojos,    nicopi,  ninixpícrui. 


;¡ 


G     ante    €♦ 

Cerrar  algo  con  tierra  o  apiedra  Iodo,    nitlapepechoa. 

Cenada  cofa  aíTi.     tíapepecholli. 

Cerriones  de  yelo.     cetl  mopipiloa. 

Cerro  de  fierra,   teperontli. 

Cerro  redondo,  tepeololli.  tepeyauallí, 

Cerrode  pelos,   cuidapátzontli,  cuitlatzontl/. 

Cerro  de  cáñamo  o  maguey,    centlaquechtli. 

Cerrojo,    teputztlatzaqualoni  yelquauhyo. 

Cerreroque  tira  derecho,   momaymati. 

Certidumbre,  neliliztlí.  neltiliztli. 

Certificar  a  otro,     nite^yolpachiuitia»  nite,yoliuhtlam* 

Certificación,    teyolpachiuitiliztli  teyoliuhtlamachtiliztli 
Certificada  o  aueri'guada  cofa»    nelritica,melauatica.tlanel 

tililli.  ,1,1. 

Certificadoeftarotenerporcierto.  noyolloyuhca.yunca 

noyollo.  yuh  nicmattica . 
Ceruatilío."  macaconetl.  , 

Ceruiz.     quechtepullú  ;¡ 

Ceruuno.    macayotl. 
Cefped6    tlachcuitl.cuepth. 
CeíTar  de  hazeralgo.    nino>caua. 
OeíTacionaíTú    necaualiztli» 
Cefta.    chiquiuítl. 

Ceftagrande.     otlachiquiuitl,  ¿ 

Ceftero.     chiquiuhchiuhqui.        m 
Ceftilío  de  tortillas  otamales.  tzinacayo.tzimpetlayo.tía 

qual  chiquiuitl.tlaxcalchiquiuitl. 
Cetro  real,    tlatocatopilli. 
Ceuada,   lomifmo.  ,         _ 

Ceuado  engordado  o  ceuomlanacaizcaltilli,      tlatomaua 

lli.tiatomaubtli.  f1       .    . 

Ceuadoeftaralgunoen  alguna  cofa.  ,mtla,uelmati.ni,maxa 

liui.nonnomati. 
CeuaraíTíaalgnno.    mte^maxaloa. 
C euarengordar  algo,    nite^nacaizcaltia,  nite,tomaua, 


C    ante    t      8c    u 


64 


Cenar  arcabuz  o  tiro,tleqquízxicconictema  tlequíqztíal 

Ccuadero  de  arcabuz  o  tiro,  tlegquizxi&li» 

Ceuar  aues  para  tomarlas.    nitla,pauilmanilía, 

Ceuotal.    tíapauílmaniliztli. 

Ceuarloshijoslasaues»  quintlatlaqualtia. 

Ceuotal»    tetlatlaqualtiliztli. 

Ceuilperíona.  atlacatl. 

Ceuilidad.    atíacayotl» 

Ceuilmente»    atlacayotía. 

Ceuo  pa  pelear*     ocuiIi,chichiIocuiíi. 

Ceuar  los  peces.    nitla,pauilmanilia.  niquintíatlaqualtia» 

^[Cibdad  o  ciudad,     ueiattepetl. 
^Cibdadano  o  ciudadano,   ueialtepetlipátlacatl* 
Cidra,   lomifmo. 
Cidral,    cidraquauhtla, 
Cidro»   cidraquauití. 
Ciego,   ixpopoyotJ. 
Ciego  ferafli.    nixpopoyotí» 
Ciego  de  nuues»    ixayapachiuhqur. 
Ciego  del  todo  con  carnaza,     yxtepetla. 
Ciego  de  cataratas,  yxtotoliciui» 
Cielo»   ylhuicatl. 
Cielo  eftrellado.    citlallo  ylhuicatl, 
Cielodecama»  quachcalli» 
Cieno,    coquitl.coquiat/.  tlalatl.tlalxayotlv 
Cienmilnumero»  bufcaal  fin  deílelibrodonde  fe  pónete 

cuenta. 
Ccientopies  gufano.    petlacol  coatí. 
Ciento  pies  otro»    cenzommaye.  ¡ 

Cierco  viento.    micHampa  eecatl.ee  eecatL 
Cieta   cofa»  nelli»canellí. 

Ciertamente,   uel  nelli.  cacanelli,  yenelli.  I 

Ciertoeílar.    yuhea noyollo»  ythquimati  noyolío.vuh^. 

matticanoyolío* 
Cierto  o  verdadero,     nelliquitoani.  tlanelitoam* 
Cierno,    mácate 


C    ante    í. 


tm : 


Cifra,    tlaouicaícuiíoliz^li.tlíinaualicutloliztli. 

Cifrar.    nitla>ouica icuiloa,  nitla,naua!icuiloa. 

Cifrado,     tlaouicaicuilolli.tlanaualícuilolli. 

Cigarra.    chiquilichtli.touacaletUgacachiglichtli, 

Cigüeña»    ío  mifmo. 

Cilicio,    tequaqua  xillaninpiíli. 

Cillerod:>nd«;  algo  fe  guarda,   tlatlatilcalli.tlecopatl. 

Cillero  el  queio  guarda,     tlatlati.tladatiq. 

Cimiterio.     tetocoya. 

Cimerafobreelyelmo.    quequetzalli 

Cimíentoo^aniaabierta.    tiatíaLaiicli.tlatlalIanamlvtlaa* 

cosintli.tlatlalcopintíi. 
C  imi'entoabrir  aífi.    nitla,tlalana.  nitMallanana.nitla,* 

copina.  nitla,tlaícopina.  . 

Cimiento  pared  lo  que  ay  haíla  ygualarcon  la  tierra     t*a- 

tetentli.rlatetoctli. 
C imiento  ha ¿e r  a ifi.    nití a, tetema, nitla^etoca* 
Cimiento  vgualar.  nitla.tepechmana. 
Cimiento  ygualadoain.    tlatepccnmanti!. 
Cimiento  enlatierra.   tlaatzotzontii.tlatlalmantli.tlaaque 

CimientohaieraíTi.  nitla^tzotzona.mtla.tlalniana.  nitla, 

'dioeítado.    calfetzontii. 
Cimiento hazerain.    nirla,tetzoneua. 
C  i  neo.  bufcaal  ríndete  libro  donde  fe  pone  la  cuenta. 
Cincuenta  bufea  al  fin  deile  libro. 
Cincha  de  cauallo.   cauallo  ycuitlalpica. 
Cinchar  el  cauallo.   níc,cuitlalpiayn  cauallo.       , 
Cinta  o  cofa  para  ceñir,  nelpiioni.necuitialpilom. 
Cintura,  topitzauaya. 
Ciprés,    tlatzcan. 

Circulo  redondo,    yaua'tic.malacachtic.teuilacachtic. 
Circuncidar.   nite,xipuieuayütequi,mteJxipinquayeuayp- 

tequi. 


ante 


i     o    u    &  hf       6$ 


Circucidado,  tlaxipíneuavotectli.tlaxípinquacuayotectlf» 
Circuncifion.     texipineuayotequiliztíñ  texipirtquaeuay©- 

tequiliztli. 
Ciruela  defta  tierra,  magaxocotl, 
C  nielo  de  caftilla.lo  meímo. 
Ciruelo  árbol,  ciruelaquauitl. 
Cifterna,  atlalilli.amanalli.  ... 

Cifma.    ixdapancayeualiztli.nexeloliztli. 
Climático»    ixtlapancayeuani.  moxeloani. 
Citar  a  juizío.  nite,nauatia.  nite,notza. 
Citación,    tenauatiliztl?.  tenotzaliztli. 
Citado,    tlanauatilli.tlanotztli. 

ff^ógotrearla  vafija  o  cuero  por  no  eftar  bien 

llena,   cocoxpca.cocoxom. 
eopodel  pie.  xotecuintic.xotemoUxotepoI. 
^opo  de  ambos  pies,     xotetecuintic.  xotctemol,  xotctc 
pultic. 

fjcuecos.    caftillan  cactli. 
eumaque.lo  mefmo. 
§umo.    patzcalatl.tlapatzquitl.  ayutl, 
gumode  carne,    nacatlapatzcaayutl. 
£umofo.     ayo. 

c,umo  facar  erprimiendo.     nitla,patzca* 
^urrar  cueros.    ní,cuetlaxuauana. 
Cerrador,    cuetlaxuauanqui. 
^urron  de  pellejos,    euaxiquipilli. 
guruano,     tetecqui  texoxotla. 
curugía.     tetequiliztli.texoxotlaliztli, 

«TChamufcar  algo,    nitla,  chinoa. 
Chamufcado.     t\  achmolli. 
Chamufquina.    tíachinoliztli. 
Chapa  de  metal,  lo  mefmo. 
Chapear  la  herradura,    cacapantiuh. 
Chapear  enel  agua,    ninatzouia,  nida,ttiau¡tequi# 
C  h  apiñes .  lo  mt.ímo. 
Chapinerov  chapines  chiuhqu»» 


C    ante   h* 

Chapinería,     chapines  chíualoylchapmeschiuhca. 

Chapitel  de  cafa  pagiza  t    xacalquauitztli. 

Chica  cofa.      tepiton/ 

Chigarra.bufca  cigarra. 

Chillar»   nupipitzca» 

Chillido.       pipitzcaliztli. 

Chimenea,      tlecalli. 

China  piedrezita.        xalretl. 

Chinela  caíc,ado*lo  mefmo. 

Chinche  pequeña,    tepuntli.  tlal  axí* 

Chinche  grande,  texca. 

Chirimia.Io  mefmo. 

Chiriuiájo  mefmo. 

Chirriarías  aues.     cuica»  tlatoa» 

Chifme.    tetzalannemiliztli.tetlatolcasacaliztli.nenecce 

tentilizdúenepannemiliztli.  tenepantlanetequíztli. 
Chifmear.    tetzalanninemi.tenepantla  nincmi. ni  te^Iatol- 

c,  ac,  aca,ni>necoctene,  tenepanrla  ninoteca. 
Chifmero,  tetzalan  nemini,  tenepanrla  nemini.tetlatol^a- 

C^acani.  tenepantla  motecani.necoctenettenetecheua»ma 

quizcoatl.  chiquimoíi. 
Choga.  xacaltontli. 

Chorrea  reí  agua,    choloa.ualcholoa.ualmopiloa.mopiíoa 
C  horro  de  agua,    atl  ychololiz. 
Chueca  do  jueganlos  huefos.  roc.ac.aliuhya.rococototzauíi 

ya. 
Chupar  algo,    nitla,chichina#nitlapachichina. 
Chupada  cofa,    tlachichintli.tlapachichintlü 
Chupado  hombre  flaco,   quauaequi.  xouacqut» 
Chupar  fin  mafcar,    nitla,pipitzoa. 
Chupar  fahumerio,  nitla,chichinat 


. 


D    *ntt,    a*  66 

ífDe.Los  que  comienzan  en      Df 

A diua.    teflauhtilln  temactli»  teretnactTjé 

Dadiuofo.    tetlauhtiani»  tenemactiani. 

Dador  délos  bienes  o  déla  gracia,  qualli- 
\  edil  i  qu /m  otemaquihani  .te  tlainachtía- 
ni.  tecuíltonoani. 

Dados.    patollf# 

Dados  Jugar.    ni,patoa. 
ÍDadoa  mugeres.     ciuatlaueliloc.  ciuaiuintí» 
Daga,    tepuztfmaixiliuani. 
Dama»     teciuapil. 

Danc,  a  o  baile,    ne  totiliztli.  maceualiztli. 
Danzar  o  bailar.  ninMotia.n^maceua. 
Danzante  o  danzador,    mitotiqui.  mitotianí.  maccuhquf . 

maceuani, 
Dancarafidos  délas  manos.     ticaana# 
Dan^aaíTi.    neaanaüztli. 
Danzar  aíidos  de  los  hombros,    titonaua.  - 
Dan^a  affi.    nenaualiztli. 
Danzarías  mugeres.    ciua  mitotia. 
DancaaíTi,    cmanetotiíiztH. 
Dañar  a  otro  en  la  períbna.     nite^quenchiua, 
DañoaíTi.    tequenchiualiztli. 
Dañara  otro  eniahazienda.   nite,tlatlacalhuiac 
DañoaíTi,    tetlatlacaihuilizdi 
Dañar  (caigo,     ytlacaui. 
Dañadacofa.    ytlacauhqU?. 

Dañofa  perfona  que  hazc  daño,  tequenchiuanutecocoani 
Dañofa  cofa  que  daña.   tecoco.tecocolizcuiti# 
Dar  algo  a  alguno,  nictemaca, 
Dar  a  conocerá  otro.  niteteJiximachtia,nitcte>íttitia. 
Dirabeuer.    nire.atlitia. 
Ja  r  a  comer,   nite.tl  aqualtia, 
3aracenar.    nitccochcayotia. 
^arijozes.  nitzatzi.  ai,C2atzaczi\ 

a  9 


D    ante      «♦ 

Darconfe¡o,    nite^nanamiquí.niíctlaíxtTatía. 

Dardel  codo.  níteJmolicrepinia.nite,tepinia. 

Dará  medía?,  nire>t3axelhuia.nitIa.tlacoitta, 

Dar  de  mano  aaí^uno  para  que  í'elibre.nite.ichtacaquíxtla» 

nire,iua. 
Dardel  pie,    mtla,xopeua.nitlao:oxopeua. 
Dar  del  pie  a  alguno  para  que Tuba,    mtemaríecauía. 
Dar  en  roftro el  manjar,    nouiceua.  m'ctlatziíhuia.níno^ 

tlailtianitla.yhia. 
Dar  ene!  blanco,     vpanti,  ypan  yaulv 
Dar  largamente*,  aníctctlamachmaca^níctejlaelrhaca. 
Dar  de  cabezadas  a  otro,    nitcqtetzotzora.nitcquatech  á 

chalania. 
Dirlicencia.    nite;nauatia.n!te,macaua# 
Dar  lugar,    nite.tlalcauia.niniquanía. 
Dar  garcías»    nitejcnelilniati. 
Dar  buenexenplo.     nite,ixcuit¡a.&permetapho.  nitla,tlil 

lotia.nitla,tiapaliocía^tlíllitlapaihniaialia.xiyoclquatzo 

tli  nideca- nite.oqueehia.  '   ,    .  . 

Dar malexéplo.    nite.tlapololtia  &g metapho.  nitla,iuíu- 

tia,  nitla,xocomicfcia.  nit^oquechia. 
Dardegraogracioíb.     hicl:evnemmaca» 
Darla  palabra-    njre^tlateneuiJia.niaemacaynnQtlato!. 
Dar  mucítra  o  dechado.    nite,machiyomaca.  nite,oftaca 

maca» 
Dar  materia,   n1te,machiyotía.  . 

Darpenaoenojo.    nite,yoIquixt)a.mre,yolcccoa.nire,yol 

toaeua.  nire,elpátlatia.  nitla  poemicha.  amo  nitlapadia. 

nitlaqualania.  nite,yolpo^onia. 
Dar  fe'  amugetes.    ni,ciuatiauelilocati.  n^ciuacuecuenoti. 

ni\ciua  vuinti. 
Darfe  les  cercados,   oncalaqui. 
Dar  a  logro,    tetech  tíi  tlamatzayana  .tetechnitlatiapeuia* 

tetechaitlaixtlapaaa.tetechnitlamieccaquixtia. 
Darle aifi  mefmo.    nino5temaca; temaenmocaua.. 
Dardo,     tcpitonrepuztopilli. 
Dátiles,     £  ova  capulí. 


D    ante    e. 


67 


ffDe.prepoficion.    tétech^teteclipa. 
pe  denotando  lugar  o  perfona.pa, 
Deav4    oncano. 

De  allí,    onipa.nepa.nachca.nachcapa. 
De  ambas  partes,   neepc.  necoc  campa. 
De  antes,    yeeppa. 
De  aquí,     níca.cannica.cayz» 
Deaqui  adelante,     yye  ompatitztiuú  yn  ocompati  tztiui# 

y  n  axca  ynocompatitztiuí. 
De  aquí  a  vn  poco,  occuelachic.  occuelachica.ocachic.oca 

chitonca.  ocmaya.  oquachic. 
De  arriba  aba  x o.    acopa,  tlacpacpa* 
Debaldeograciofamentedar*    cáni&emaca,.  c^ani&ené- 

maca. 
Debaxodealgo,    ytlá.ytzintlá. 
Debuxar.    nitla,tlilania..nitla,tliluáuatia. 
Debuxadacofa.    tlatlilátíútlatlilanilli.tlatlilhuauatliV 
Debuxador,    tlatlilaqui.  tlatlylaniani.  tlatliihuauáqui  tía- 

tlilhuauanaiv*. 
Dcbuxc    tlatlilanaliztli.  tlatíilhuauanaliztli. 
De  cada  pa  rte.   nouiampa. 
De ca tq rze é catorzedias,  matlatlacilhuitl onnauitica,ma 

tladac  ilhui:icaonnanauitica4 
Decatorzeencatorze«    matlatlacTretlonnanaui. 
Decenderdealto,    ni>temp,  ni,ualtemo,  non^emo» 
Decendimiento  aíTiV    temoliztli.  ualtcmoliztli.ontemo~ 

liztli. 
Decender  alguna  cofa,    nitla.temouia, 
Decendimiento  aíTi.     tlaremoui'iztli. 
De  cerca,    arnóueca. 
Dechado,     machiotl. 

Decima  parte,     tlarnarlactenlia.darnatlaccayotia. 
Decirnoé  orde.buícaen  fin  deílelibro  onde  ella  la  cuenta . 
Declarar  algo  aot»o  o  pronunciar..  nitla,tenquixtia.n¡cme- 

laua..nitla,teneua* 
Declaración  aíTi.  tlatenquixtiliztli.  tlamelaua!iztli,rlatene 


D    ante    c< 


Declarada  cofa,    tlatenquixtillí.  tlam^aiihtli.tlateneuallU 

tlatcncuhtli.  . 

Declarador,    tlatenquixtiani  tlamelauam.tlateneuanj. 
Declararlo  efeuro.    ueInic>mcIaua,nic,melauacaitoa.nic, 

cenquizcaitoa. 
Declarar  en  otro  lenguaje.    m,nauatlatoa.  mc^auaitoa. 
Decoraron,    teyolocopa.teyollotlama. 
Decorar  poniendo enla  memoria.    ninot\a,yoIlotia. 
Decoro  deziralgo.    nida#tempoua.  mtla^tenitoa.  notenco 

niquitoa. 
Decoro  faberalgo,    notencoñicmati. 
Dequádoenquado.   cáquéma,  canica» 
De  cuatro  en  cuatro  y  r.    nanauittiui.nanauittitiüi.nanaua 

tlamatitiui.  nanauimmantiüi. 
De  cuatro  en  quatro.  nanaui.  nanauhtctl» 
Dedal,  lo  mifmo. 
De  dentro  de  al  guno.     teitiepa, 
De  dentro,   tlatic.  tlaticpa. 
De  día»     tlahea. 

De  día  en  día.    mumuztla  ye.  mumuztle.  , 

Dedicar  algo  a  dios»  y  techtzinco  niepoa  in  dios,  ytechtz.n 

co  niquitoá  dios,  . 

Dedicada  cofa  aíTi.   y  techtzinco  pouhqui.  y  techtzinco  y- 

tauhqui. 
Dedicar  y  rleíla.     ni,teocalchalia  m\teocalmamah. 
Dedicación  aííi.  teocalchaliliztli.teocalmamaliztli. 
Dedicada  yglefía.  teucal  lid achalilli.  teucalmamalli. 
Dedo  déla  mano,    mapilli. 
Dedo  del  pie,    xopilli. 
Dedo  pulgar,    uei  mapilli. 
D^do conque moítramos  algo*    totcmapühuiaya, 
Dedo  de  en  medio,      tomapilueyacauh  » 
Dedo  meñique,   mapil  xocoyotl. 
De  donde,   canin.cá*  campa. 
De  dos  ñlos  efpada  o  coía  femejate»   necoc  ten*, 


D  ante    ct 


63 


Da  dondequiera.-  $o$ocanm.  ca-ocampa, 

rje  dos  en  dos  y  r.    toomettiui.  toomematíu/. 

ruedos  en  dos.    oontetl.oome. 

Defenderaotrogeneralmente,     nite,maquixt¿a. 

Defenderfe.     nmo^mapatla,  nino,manauia. 

DefeníUon.    temanauiu'zthYtemaquixtiliztlí, 

Defeníior4    temanauiani,  cemaquixtianí* 

De  fuera  de  cafa,    quíauac. 

Defuera  o  por  encima  o  enla  fobrehaz  deaígo.    pani\  ixco. 

tlaixco.  pampa, 
Defun ro.    rmequi. 

Degollar  a  otro,    nite,quechtequ¡4  níte.quechcotona 
Degollado,   tlaquechtecHi,  tlaquechcotontli. 
Dehesa,  macatlaquaqualtiloya.cacacatla. 
Delodeía.  y. 
Délos  o  délas,    yin 
J>Janre  de  alguno,   teixpa.  teixtla. 

De/egar  poner  a  otro  (nfulugar.    ninixiptíayotia.nixir> 

tlanicquetza. 
Delgado  tal.    teixiptla. 
Deleytarfe,   ni5papaqu!.  najiauia.  ni\uel/amati. 
Deley tar  a  otro.    nite,papaquiltia.  nite,uelíamachtia.nites 

elelquixtia.  nite,cecemeltia. 
DeleyteaíTi.    tepapaquiltiliztii.  teuellamachtiliztli.teene! 

quixtiliztli.  tececemeltilizt/i. 
Deleytofolugar.   tepapaquiltica»  teuellamachticá,  te cllcl- 

quixticá.  tececemelticá. 
Deletrear     nitIa>tempoua.  nida,tenitoa. 
Delexos»  uehea.  ueheapa. 
Deleznableperfona  pa  pecar,    ayoúiuetzí.  amoyollo  tla- 

quauac. 
Deleznablecofa.    ala&ic,  pepetzcaui, 
Deleznarfealgo.    ni,petzcaui. 
Deleznamiento  aíTi.    petzcauíliztli. 
Delgadez  de  cofas  a  nchas.    canauacay  otl. 
Delgado  aifi,    canauac.  cana&ic* 


' 


nic, 


D        ante    e. 

Delgadez  decofas  largas,    pitzauacayotl. 

Deleadoafli.     piczauac  pitzaftic. 

Deleaáo  hombre,     cuillotic.piaztjc, 

Delfbera!  ocktef  minarde  hazer  algo,    nuKcemieoa. 

cemiroa. 
Deliberación  aflí.   tlacemitoliztli. 
delicadez,    neinalhiiiliztli.acocoliztlapaliuiliztli. 
Delicada  mugen  amococoliztlapaliui.  chonequiztli. 
Delicado  hombre,    ciuanacayo.tiaciuayzcalcilh.  chone- 

quiztli. 

üen^ndargen'eSmen.e,    níte.tlaulanilia.  ninctlaMania 

Demanda  aiO.     tetlaytlanilrzrii. 

Demandada  cofa,    tlaytlantli.  ^M^Yd 

Demandador,    tlaitlanini,  retlaytiam  iani.  tlaitlaqui. 

Demldarcbniraportunacion.   mte.tiamatataaluu 

DemádaaíTi.   tctlamatataquiiihztli. 

Denudada  coiaaiTi.    tlamatataftli.   _ 

Demádador  tal.     tetlamatataquiliam.  tematatacani.  tetla 

matataquiiiqui.  ,     .      .  „ 

Demafiana.    y uatzirico.  ycippa,  tlauizcalpa.  yuapa.  nun- 

.    chipa» 

Demaneraque,    anca.  . 

Demaíladacofa.    aocmoyeyecauhqui.caommopiqu.. 
Demailadamente,    aocmo  yeyecauihztica.  gaommopic^ 

liztica»  .    .    .  t      t  f  o.r. 

Demonio.   tlacatecoTotl.  tzitzimitl.  coleleftli*    _ 
Demoft  rar  o  moft  rar  algo  a  alguno,    mtetla,y  ttitia. 
Demoílraciontal.    teclayttializtli. 
Demoftrarconeldedo.    nitetla,mapi1huia.     £'-£ 
üemudarfe  el  color.  ni,ciyocopim.  pztaleua,  mitfimoma 

naynnoxayac. 
Demudadoaitt.    ciyocopinqui.  yztalechc 
Denodado  o  determinado.     ycminU      # 
Dcnoftar oafrentart  nite,papaca. mte, pinauhtia, tuda^tla 

yellatoa. 


D    ante     t. 


$9 


Denotar  o  fígníficar  algo.    nitla,nezcayotia. 

Dentera  tener,     ni  da  n,cecepoiri. 

Dentro  dealgo  oentrealgc.     tlat/c»  tlatec.yti*.. 

Dentro  decaía.     cahúc> 

Den  t  ro  de  alguno,    te/  tic.  teitec9 

Dentudo.    tlácuicuítztic* 

Denuedo,    yiciui/ízcíi, 

Denuefto  o  afrenta,    tepiíiauhtiliztlj,  tepapacalíztli.  tlatlt 

yellatoliztíj. 
Denueuo,     yácuican,quiníuhtí- 
Denñciar  aígoa  a%uo.  nite^yoJ/uhtlam  achtia,mte,yoIma 

Denuncíacíotaí.  teyoliuhtlamachtiIiztli.teyolmaxilríJiztlí 
Denunciada  cofa  aííi.  teyoliuhtlamachtilli.  teyoJmaxiltillf 
Denuciador  tal.  teyoliuhtlamachtuni.teyolmaxiltian/  * 
Denuciar  deotroanteljuez,    flino,teiIhuia.nitejtIatoIeuhi 

nite,teixpauía. 
Deponer  del  feñorio.    tiíte.tecutlac^ni^tlatocatlaca 

nite,iquana  chico  niteiquania  &  p  merapho.nirctzirjeijj 
Depo,  icion  tal.     tetecut!acaliztli.íetIatocatlacalizt/j4tejS 

niliztu.  chicoteyquanil/ztÍLíetzíneualjztl/  H 

Depofitaralgo.  nitctlapialtia, 
Depoíitarjo.     tJapixqui 
Depofito,    pj'alJi.piclli.tlapialIi.tepíaJ, 
deprender  algo,      nino5machtia. 

^aquSa! conpunta*  yyacyc^yacy^vci-yy^uíc.y. 

^equandoenquando.     canquemman.canvca 
^quemateria  (íiliceOtrata.   tleitechpa  tlatca/tleipanya 

)e  rayz,     ynelhuayoc.  ynélhuayoca, 

>erechacofa.     melauac.  melactic. 

>erecha  mano,     mayauhcantli  ♦maycccantli. 

>ercchamente.    melauaca. 

>erechodeambasmanos.   necoc  momamwiaiif 

>erechooporderechoanda^^^ 

K 


: 


D    sKte    e. 


tlamekuhtiuh  ,    .,     a  nitia,Cuitlapflumitia. 

Derrabat  animal      n-tla^tlap-Itequ.. 

DeSiSatn.cecemmanqui.chachavauhqui.tete- 

peuhqu^pipixauhquu  lacecemma       ;>tl!,. 

DSa1auhqui.  SyTuani.  tlacetepeuhq.dapipuoa, 

dSSÍ    tlacece=ahzd,  tlachachayaua 

Denecudida    ^^^¡'^haulnmo^ouc^^ui, 
Derrondonetrar,n.)pepcxocauc     q      jn.tetz.n      ¡a 

Derrengara  alguno,   "'«f^f  ^otiinaquiqui. 
Derrengado.   iWff^  nino,tz,naquia. 
Derrengar  fe.  mno.tzimpu zte qu.         , 
Derretií metal  ocerao cofa  affi.  mtla.atu.a. 
DerretidoaiTi.  rlaatihHfc 
Derretimiento  tal.  tlaatitótz* 
Derretir  fe loiüs  atia. 

ca-eitUeali^tecawilaluitequu- 


D    mtc     e* 


70 


Derribadoafln   t/amayáuhrlí.tTatlacaltí.tíatláluiteftíí. 
Derribar  o  deftruir  obra  gene  raímente.   nitla,xítinia  nitla 

uelon!a.nitíaueloa.nitIa,uitunia. 
rumbado  affi.  tía  xitinilli. tlaueloniJ H.  tlauelolíi .  tlauitotlí. 
Derrocar.lo  mefmo  e$  que  derribar* 
Defabollar,  nitla,patía, 
DefaboIIado.    tlapatilJi. 
Oefabotonar.    mtIa¿:ocopina. 
Defabotonado,  tlacocopíntlí. 
Defabrigara  otro  como  gtádoropa.nica  nilia  ytilma.níc,pe 

tlaua. 
Defabrigado.  tlapetlauheli, 
Defabrigarfe.   nino,pepetIaua/nino,petIaua* 
Defabrigadolugar.  tlaytztia.tlartztiaya,, 
Defabrigada  cafa,  calceceuazco, 
Defabrochar.  nitc,tomilia. 
Defabrochado.   tlatotontli. 
Defabrochar  me.   níno,totoma«, 
Defacatar.    amte,imacaci  atleipanniteítta*  anite,maufe:- 

tiIía.amonite,ixtiIia. 
Defacato.  atemauiztililiztli.  atleipan  teittaíiztli.  atemauizti 

lilízríi.amotPixtililiztli. 
Defacatado.     atlaimacaxth.  atleipan  tíattalli.atlamauizti- 

lilli.amor/aixtilillñ 
Defacompañado^   tlatlaícauillí.y  yoca  ca* 
Defacornpañamiento.    tetlalcauihztli.  y  yoca  yel/ztln 
Descordado,       yollopoliuhquú  motíapololtjani,  rJatlal 

cauani. 
Defacordado  eflar.    ni\yollopolíui.  ninojtlapololtia* 
Defacordarlasbozes.   chalani.  ' 

Deiacordadas  bozes-  chalanquí, 
Defacordadamente4  chalani Iiztíca. 
Defacordadamente  fin  acuerdo,   yollopoliui/iztíca.  netla ! 

pololtiliztica, 
Defafiaraotro.  nite,neneuhcauia. 
Defafio.    teneaeuhcauiliztli. 

R    i¡ 


.  D    ante    e* 

DefagraeUr.bufca  defcontenrar. 

Desagradecer,    aninocnelilmati.  nicnopillauclilocati,  ani- 

teríagocamaú. 
Defagradecido.    ycnopiIIaueliloc.amocnelijniatim»atetla 

gocamat  ini. 
Defallecimiento,    ycnopillaueliiocayotl.  anecneldma- 

chiíi¿tl!\atetlac,ocamacliiliztli. 
Defauzíar  al  enfermo.  nite,íxnauaua. 
Defauziado.    tlaixnauatilli* 
Def  alabar  aalgüaoque  auja  alabado,     yenoye  aniteyequi 

toa.yenoye  aníteyecteneua. 
Defalabado  aflu  yenoye  atlayecteneüalli.  yenoye  atíaye- 

quitollt. 
Defalabang  a»  yenoye  ateyequítolíztlí.yenoye  ateyectene 

uaíiztlí. 
Defaliñado,    aqujmamati.aonimomatoca.ayachiquimatt 

aommotta.aommothua. 
Defaliñoafli.  aquimamatniztUaonnematoquiliztli\ayachi 

quimatílizdi.aonnetliualiztli\ 
Deíalmadofloxo.  nemlacad,  atleyyolloquimat!. 
Pefamparar  a  alguno,    nitealalcauía.  ni\tecaua. nite.xkct 

ua.nite,teputzcaua.  níte.tlalíotía. 
ErefamparadoaíTi.  tlatlalcaui.Ii.tlaeauallñtlaxiccaualli.tla 

teputzcaualli.  ti  atl  allot  il  ¡L 
Defamparotal.     tetlalcauíliztli.tecauahztlú  texiccauáliz* 

tli.ceteputzcauali¿tli»tetlallotili¿tlí. 
Defapaffionar.  nítc,ccfuia.  nice,elleltia. 
DeíapaiTionadoaíTi.   tlaceuillf»  tlaelJeltilli, 
Delapercebido.    adeípanuetztica.atleipáyettca.adeipaca- 

yniy  olio,  aquén  quimattica» 
Defapercebimtento  aíTí.     atletepá  uetztaíjztli,  atleípaca  t* 

y  olio,  atleipáyetica  teyollo.  aquenquimatticateycllx 
I>efaritidar.  nitla,roma. 
Bafañudado.  tlamndi. 

Defaprouechar.     £a  n^nenqui^a^á  ni,nennemú 
Befapi ouechado  alfi.    gá  nenquizqui,  £a  nennenqui. 


D    ante    e. 


7t 


Deraproucchaniíento.^annenqui^aliztli^anneniíeinilíztH 
Deíarmar»   nite,tlauizcopina.  nke 3thuiztoma>  nite,tlauir 
xixinia. 

Defa miado*,   tíatíauizcopintli.  tlatlauiztontli,  tiatlauizxi • 

xinillt* 
Defa  rmadura  afií.    tetlauizcopfniliztE  tetiauiztomaliztE 

teilauizxixiniliztJi, 

Defarmarfe.    ninG,tIai};ztlatIali^nmo,tlauizcopinafnin<^ 
tlauiz  xixinia, 

Defarmarballe/Ia.  nitl^caxania.. 

Defarraygar  árbol.  nitla,tzineua*nirla,nelhuavoinWa. 

Deíarraygado  aiTi#  tlatzineuhtli.  tlanelhuay Guiuitlalli 

De^rraygarmento.,  tlatzineualiztli.  danelhuayouiuifV 

Defarrugar  lo  arrugado.  nida^ogoa.nitIa,tetcüana#nítía, 
ana* 

Defarrugado.    thqogouhtíLthtmemúi.tlzhli. 

li  ií"Sa  tla«teuanaü?tli.  tiago^oúaliztli.  tlaana- 

DefafloíTegar.  ,nitev3íiiaña.  nite,inocíuía. 
DefaJToíTegada  tiaarnátMaracciuilIi, 
ne?r°r  8°^   teamana!¿zti}4  trmociuiíiztliY 
Defafofegarfe,    nino,i»ociuia.  ni^ama  tía. 

no.yolacomannemi.  T^v 

Defaforegacíoaír/,  moyorácomatínem*. 
DefafofiegotaL  neyolacomárinemíliztli. 
Defafoíegaraotro  aifí.  airee  ,yoIaceman* 
ueiaitlada<    ouiyply anú ouiqtihnonamia/ant 
Oefaftre^  ou,  tepayaliztü.  omnemimñilizúu 
Defetacaiv    nite^astercina- 
Wefatacada    daca^as  totoral/. 
Delatacarfe.    mno,caI?as  totoma* 
Pefataparalgo.   n>tla,tIapoa. 
**$&  ^^^P^^tlapoube^ 


D    antt    ti 


Defataralgo.  rmla,toma. 

Defatado     tlatondi. 

Defatadura.    datomalizdi.  ...  4 

Defarinar a  otro.    nite,tIapolólria. mtcyolcuepa.  nite^yol 

malacachoa.  . .       .  L 

Defatinadoairi.tlatlapololtilh.  tlayulcueptli.tlayolmalaca 

cholli.  .,„..'         t  *•    • 

Defatmadamente.  tet  lapololtilutica.  teydcuepaliztjca.te 

yolmalacacholiztica.  t#  '«',... 

Defatino.   tetlapololtiliztlí.teyoícuepaliztli.teyormalaca- 

Defatmarfe.    nino,tlapolokia  nmo,yokuepa4nino,yolnia 

Dañadamente  hablar.  ni,y ollotlauelilocadatoa,  ani,tla 

catlatoa. 
Dafatauiar.    nida.xixinia. 
Defatauiado.     tlaxixinil/i. 
Defatauio.     daxixiniír'ztlí. 
Defatauiarfe.     mno.xixinia, 
Defatrauefaralgo.     nitla,damelauhcateca. 
Defacrauefado.    tladamelauhcatecdi.        ^fiim_n_  nim 
Dsfbaratar  gente  o  cofa  femejante.  niie,cecemmana  mto 

momoyaua  rnte,xixima.  Ll-l»j¿ 

Deíbaratada  géte.    tlacecem  manrin  damomoyauhtin.fla 

^(blrliTaki.    tececemmanalztli.temomoyaualiztlitexi 

xiniliztli.  .     .... 

Deí'baratar  loque  otro  haze.    nite.daxmilia. 
OefbaratadacofaaiTi.    tlaxinilli. 
Defbaftar  algo.     mtla>  caxaua, 
r«efhaftadacofa.tlacaxauhdi.  ■  '     #.  „ 

DefSo     hombre,     atleueíitic.  arleuelixpa.  yolloca 

machal.  tentlaueliloc. 
Def bocado  cauallo.     atiabad  cauallo.  tlaueliloc. 
IMcabecaraalguno.     nfeqiiechtequi.nuequeehCQton* 
Defcabejado.  tlaquechtecdi,  daquechcotoadi.- 


D    aníe     e* 


72 


Defcabe^amieto      tequechcotonaliztlí.  tequechte^liztlt; 
Defcabec,arfe.     m\quecbcotoni.   ní,quéchuetzi. 
Defcabullirse.    te^iacpaneua.  te,macpa  niquica.temac 

panicholoa. 
Defcabullido  aíTi.    tcmacpa  yeuani.  temacpa  cjgani.temac 

pacholoqui. 
Defcaecer  de  hambre.    ni,tleualani.  nútoneua.  napizmiq. 
Defcaecido  aiTi>    tleualaqui.  toneuhqui.  apizmiccj. 
Defcaecimiento  tal.     tleualaniliztli,  toneuiliztli.  apizmi- 
•  quiliztli 

Defcaecer  de enfermeead.    m\patzmiqui.  ^ 
Defcaecido  alTi,    patzmiquini.  patzm  i  cqui. 
Defcaecimientotal..    patzmiquiliztli. 
Defcalabagado.    yliuizteauaní*  yíiuiz  quitechiualtiani.yfi 

uiztceuahianú 
Defcaíabrar  con  piedra .   nite>quacoyonia,  nite^quaxama- 

nia.nite,quatepachoa» 
Defcalabrado.    tlaquacoyonilli.tlaquaxamaniHí.tíaquate- 

pacholli. 
Defcalabradura.  tequacoyoniliztli.  tequaxamaniliztli,  te- 

quatepacholiztli. 
Defcaíabrar  con  otra  cofa #  nite, qfzayana.nífe.qiiauitequí 
Defcalabrado  aíTi.    ti aquarzayantli.  ti aquauitectli, 
Defcalabradura  tal.    tequatzayanaliztlñtequauirequííízth' 
Defcalaba^adoolocó  deíatinado.    yolíotlaueliloc»  teaaci- 

tíuetzi»teqtiuetzi. tecayeua.  tecayeuanL 
pefcalc,  ara  otro  las  calcas,     nite,caícas  cocopina, 
Defcalgarfe  las  calcas,     nino^calc^as  cocopina» 
Defcalgar:apa.tos.    níte.caccocopiná.nite)cactotoma. 
"frqfcalco  aíO,    csccocopinquücactcnqui. 

Defcal^arfeíos^apatos.ninocaccocopina.nino.cacfGioma, 
Defcalcar  calcas  al  redropelo,  velal  redopelo.  nííe,calcas 

tQtocbcQpina.nitexalqrtS  yxcuepcacopina. 
Befe  aro  1  nado,   m i xcue  pqui. 
Defcanflar.    nino.ceuia* 
Deicanfo.     'ncceuiliztK* 


D     ante    e. 


Defcargarfede  algún  oficio,    nienotlaxilía.nicampa uetzf 

nechcaua. 
OcfcargadóaíTi,     oquimotla  xrli.oycámpa  netz^oquicauh, 
Defcargar  déla  carga  a  algún  animal,  ni,tlamamaltemouia, 
Defcargado  animal.    ilatlamamaltemouilli. 
Defcargarmi  cSCócncU  con  alguno,     ye  niaoqati  tía, 
Defcargarfe  fatiffaziendo  a  otro,    ninojtlaeuepilia. 
Dc'cargaloalTi.     motlacuepilíqui. 
Defcargotal.  netlacuepililizríi. 

Defcarrillarconlamano.     nite,tentzayana.  niee,tenaant* 
Defcarrillado.     ti  a  te  ntz  aya  n  ti  i.  tlatenaantli. 
Defcafaralos  cafados,  nite.nernicauaitia,  niíe,necauakía 

nite,matzayana.  nite,matuma. 
DefcafadoaíTi,  tlanemacaualtilli.  tlamatzayatli.  flama  totlí, 
Deícafamiento.    tenemacaualtiliztli.tenematzayanabztli. 

tematomaliztli. 
Defcafar  fe  los  cafados.  mo,matzayana.  mo^acaua.mo, 

materna, 
Defcaxcar  pinas  de  piñones.  nitla,oya. 
D¿fcaxcar  macoreas  de  cacao.  nitla,tlapana. 
Defcaxcar  granadas,  nitlaxipeua. 
Defceñir.   nitIa,toma.  / 

Defcercaral^ar  el  cerco  defbaratadolos  enemigos.  nite,xi 

tinia.  nite,cemmana.nite,moyaua# 
Defcercara[car  el  cerco pa  retirarfe,    titlatzinquixtia  tito 

comonia.  teixpápateua. 
Defcercar  deíiruir  la  cerca,  ni,tenaxitinia*  ni,tenaueloa.ní- 

tenauituma. 
Defcerrajar,  m\tlat/accachitonia.  nivtlatzaccayochitonia. 
Defcerrajado.  tlatzaccachítonilíú  tlatzaccayochitonilli. 
Defcerrajadura.    tlaczaccachitoniliztli.  tlatzaccayochíto. 

niliztli. 
Deíceruigado  hazia  delante,  quechteputzotic  quechteltic. 

quechacqui.quechnenetic.  quechtepitic.qu  *chtzatic. 
Defceruigado hazia  el  vnlado.     quechneaultic.quechne* 

cuil.  quechilacatztic. 


D    ante    «♦ 


73 


Defcoloridoeftardemiedooenfcrmedad,  niztaleuatm\cl 

yccopini,ni,xiuhcaliui. 
DefcoloridoaiTi,  yztaleuac.yztaleaic.  cloyoccpieticxiufr 

calnc.  .    . 

Defcoloi  ido  eflar  de  fiio  o  preñez,  mxticeua»  ruxtenexiui* 

ni\pineua. 
Defcolorido  aiTi.     yxticeftic.  yxtenextic.pinectic, 
Defcompadrar con  otro,  tito.tlaueha.  tito,qua!ania» 
De/comulgara  otro,    tepan  nidla^a  excomunión,  tetecfr 

nidlaliaexcomunio. 
Defeomuígado.   y  pan  tlatlaxtli  efcomunion,  y tech  tlatlali 

lli  efcomunion. 
Defcomunionlomefmo,ve1.    teoyotica  tenonqua  quezta- 

liztliieoyoticatetelchiualiztlj.teoyoticayyocaquetzaliz 

tli.  teoyotica  tenonquaquixtiliztli» 
Defconcertarlo  compuefto.   nitla,neneIoa.nitIa>ccccmtna 

na. 

Defconcertadacofa  aflfi,    tlanenelolli.  tlacecemantli\ 
JDefconcertar  fe  del  concierto.  nin,el!eltia.ninoatIacauaItia# 
Defconcertadoaffi.    mellelti.motlacaualti. 
Pefconciertotal.    neenehiliztli.  netlacaualtiliztli, 
Defconcertai  a  otros  enemiftádolos.  nite5netechchalania. 

nite,netecheL;?.nite,ixnaiTiicl:ia«níte,yollccccoltia. 
Defconcertadoafli,  tlanetechchaianillittlanetechcuht]i.tla 

ixnami&illi*  tlayollccocoltilli. 
Defconcierto  tal»  tenetechalaniliztli.te netecheualiztli.  te<» 

neixnamiftiliztli.tcyollococoltihztlu 
Dafconcertado  o  deíatinado.    aycuirocnicciuia.atlacatí# 

atlacacemelle, 
Defconcn  tar  a  otro  les  liueíTcs.   nite5ciriiy  epetonia.  nite, 

omiyochhonia. 
Desconcertar  idos  huelles,   nincmiopetcnia.nincniicchí* 

tonia. 
DefconcertadoaiTi.moniiyopetoniqíii.íriomiyocriitcniqui. 
Defconfiar  de  alguno»     amotetech  ninotlacanequi.atete- 

thnmotem  achia. 


D 


ante    c* 


Desconfiado  afíj*  amo  tetechmotIacanecmi,amotetechmo 

temachiani» 
Defconfian$a  tal.  amo  tetech  netlacanequilizdi.  amote- 

tech  netemachiliztli, 
Deíconfiardealgo.  ninopatla  nino,xiuhtlatia. 
DefconftadoaíTi»  moparlani.  moxiuhtlatiani. 
Defconfiangataí.    nepatlaliztlj\nexiuhtiatiliztl¡. 
Defconocer.    amte5iximati, 
DefconocidoaíTi.  ateiximatini. 

Defconocimiento  tal,  ateiximachiliztli.  vel,ateiximatiliztli. 
Defconocerel  bien  recebido.    amo  ninocnelilmati,  nícno- 

pilIauclilocati.anitJamaui^oa.anitetla^ocamari. 
DefconocidoaíTi.  amo mocnelílmatini.ycnopillauelilocatL 

atlamauic.oani.atetlac.oniatini. 
Defconocimiento  tal,  ycnopilíauelilocayotí.  aneicnelilma 

tihidi.adatlagocamatiÜztli.adamauicolizLÍi. 
D^fcontardela  deuda.  nite,tlacaxauilia. 
j^efeontentoeftar»  ni?tequipachiui.ninenriamati\ 
Deícontentara  otro,  nite^equipachoa.nite.nentlamachtia. 
Defcontentamiento  aflfiodefeontento,  netequipacholiztli, 

nétlamatiliztlú 
DeCcon  tentar  fe  de  algo,  amo  nitlauelitta.  amo  noyollo  pa 

chiui.  nechyolitlacoa. 
Defcontentamiento  aílw  atlauelittaliztli.amoyollopachiui 

liztli,  neyolítlacoliztíi. 
Defcoraznado,    mocuecuetlaxoani.cuecuetlaxiuini.mo^o 

^otlauant. 
Defcorazn amiento,  cuecuetlaxiuihztli.^ocotlaualiztli. 
Defcortes.atlatlacatlatoa.  temmamaceual,  mamaceuaílatoa 
Defcortefia.  atlatlacariatolizdi.temmamaceualIotUmama 

ceuaílatoliztli. 
Defcortefmente,  atlatlacatlatolizticajemmamaceualloti 

ca.mamaceuallatoliztica. 
Defcortezar.  nítlajXipeua.nitla^uayotla^a.nitla^oyaua. 
Defcortezado.  tlaxipeuhtli.tlaéuayotlaxtli.  tlacoyauhtli, 
Deícoser.    nitla,toma.  nitla3cioyotoma. 
Defcosido,    tlatontli.tlaciyotontli. 
Defcobrirodefcubrir  algo  generalmente,  nicnextia,  nie. 


P      ante    e4 


74 


pamTac.a.nicpanitlaca. 
Defcobiei  to  aíTí.    tlanextilli.tlapantlaxtli»  tlapanitlaxtíi. 
Defcobrimiento  tal.    tlapantlagaliztli.tlapani  tla$aliztli. 

tlanextiliztli. 
Defcobrirfe  al  amigo,  nicnopialtia.nicnoyollotia.nicnexti 

lia*  niquixpantia. 
Defcobrimienío  aíTi,  netepialtiliztli .  neteyollotiliztli.tetla 

nextililiztlí.tetlaixpantililiztli. 
Defcobrir  culpa  de  otro  por  defcuido.  nitla5nexxotla,nitla 

pandaba.  nitla,chicoquixtia. 
Defcobierta  culpa  affi,    tlanexxotlalÍi\dapantlaxtlittlachi- 

coquixtilli. 
Defcobrimiétotal.   tlanexxodaliztlhtlapátlacaliztli.tlachi 

coquixtilizdi. 
Defcobrirculpa  de  otro  afabiendas.  nite3tlatlacolpantlacta# 

mte,tlatlacolnextia. 
Defcobierta  culpa  aíTi.   tlapantlaxtli»  tían^extilli» 
Defcobrimiento tal.  tetíatlacolpatlac,  abztli,  tetlatlacolnex 

tiliztli, 
Defcobriralqueeíta  cubierto,  nitepetlaua.  nictlapoa. 
DefcobicrtoaíTí.    tlapetlauhtlúdatlapolli. 
Defcobrimiento  tal.  tepetlaualizdi.  tlatlapoliztlú 
Defcobrir  o  defactapar  bufadefatapar, 
Defcobrir  fe  el  roftro.  ninixtlapoa.ninixpetlaua. 
Defcobierto  afTi.    ixrlapouhqui.  yxpedauhqui. 
Defcobrimiento  tal.    ixtlapouiliztli.yxpetlaualiztlí: 
Defcobrirelroftroa  otro,  ñiteixtlapoa.  nite^xpetlaua. 
Defcob rfr  el  fecreto  de  otro,    nicpantlac, a,  nic>nextia.nfc, 

teilhuia. 
Defcobierto  fecreto»   tlapantlaxtli,  tlanextilli. 
Defcobridor  tal.   tlapátlacani,tlanextiani.  tíanonotzani* 
DefcobrimientoaíFi.    tlapátlacalizdi,  tlanextiliztli. 
Defcobrirfe  lo  qeftaua  fecreto.    mixmana.mixquetza. 
Défcuento.   ypampojiuüypampoui.  vel3ipampoIiuiIiztlú 

ypampouiliztli. 

Defcuydado.atfeiyolloquimati.yolpoliuhqiu.yolloquigmií 
Defcuydadameme.   atleiyolíoquimatiliztica.  yollopoliui 

S    íj 


D    ante     t. 


¡I 


Iíztica.yolloquiqmiliuiztica»  .    . 

Defcuy  do.       atleí  yolloquimatiliztU,  yollopoliuihztli.  yol 

loquiqmiliuiliztli. 
Defcuy  dado  fe  r.    atle  noy  olloquimati.  niyollo  pohuhqui» 

niyolloquiqmil. 
Defden.    tetelchiualiztbV  atleipá  teittaliztli. atleipatl  achia 

Iiztli.  .  „ 

Defdeñaromenofpreciar.  nite,telchiuat  atleipaniteitta.a- 

tleipá  nitlachia, 
Deídeñarfe  dehazeralgo.  aninoxrcollaní* 
Defdentado  fin  dientes,    aoctlane.tlatepeuhquí. 
Defdentadode  algún  diente,   tlacotonqui,  tlancoto&ictla 

copinqui. 
Defdezirfe  conociendofe  auer  dicho  loque  nodeuia.     ni- 

no,tlatolcuepa.nino,tlatolilochtia. 
Defdezirfe  délo  que  dixo  no  conociendo  o  negado  auerlo  di 
cho-  nino^eneuepa.  aocníc  nomachitoca.aocnicnocuitit 
Defdezir  el  color,    ¿xticeua  ixtenexiui.poui.yxpoui. 
Defdicha,    atle  ongealiztli,  atleipá  nepoualiztli.  atleueliti- 

liztli.  nengcaliztíi,  nenuetziliztli* 
Defdichadamente.  atleonq^aliztica.  atleipá  nepoualíztica. 

atleuelitüiztica.  nenggaliztica.  nenuetziliznea. 
Defdichado,   atle  onquicam.atleipá mopouani.  atleueli.ne 

quíc,  ani.  nenuetzini» 
Defdicha  acaecer,  atle  nomaceual tu  tetoíininopámochiua 
Defechar  o  defpedir a algüo.    acánotenequúniuaketopeua 

niualtetlaca,, 
Dsfechado  aífí;    uaílatlaztli,  acaommonequt, 
Defembaragar»  nitlaqnia»  ni tla,iquania.  nitla,quiqxtía» 
Defembaragado,      ao&le  uetztoc.  ca&icac.  g  aniuhtlaca. 

^anemiuhya. 
Defambaraco.    aoctleuerztoliztli»  ca&icaliztli,  cayuhea- 

tlatiliztli.  nemiuhyatiliztlú 
Defembarcar.     acalco  niquiga.  acalco  niualtema. 
Defembolue  raigo,    nir/a^otoma.nitla.xixíniai 
Defembuelto  aííú    tlatotontli.  tlaxixiniUi,, 


D   ante    e* 


75 


Defemboluer fe  alguno  o  fer  fuelto.     niciuheayo.  riel,  no- 
el, m,t¿itzicuini# 
DeíembueltoaíTi.    yciuhcayo,  yel.  y  yehel»  tzitzícui&íc 
Defemboltura  afTí.  yciuhcayotl.  cllotl.  tzitzícuiniliztli», 
Defemboluermáta,    nitla^oa. 
Defembuel  támara,     tlagouhtli. 
Defemboluer  criatura.    nite,totoma.  nite^latotomilia. 
Befembofcarfe.    ni^quauhyouacatla  qui^a 
Defembrauecerfe,     ni,ceui,  nino_,yolceuia.  nino.tlacauaí- 

tia# 
Defembrauecído.     moyoíceuíquí,  ceuhquí.  motlacauaítú 
Defembrauecimiento.ceuiliztli.  neyolceuiliztli^  netlacaual 

tiliztli. 
Defempachar  gente  pa  algunaparte.     nite,euitia.níte,yua. 
Defemparejar  cofas  largas.     nítIa,chicoqm'xtia,  nitIa,chico 

ueyaquilia. 
Defemparejarcofas  llana?.   nitla,patilia.  nitla^hicoqxtia. 
Defempedrar,     nit!a,teana.  nitla,tequixíia. 
Defempedrado .  tlateacli.  tlatequixtillr. 
Defempegar.    nitIayopeua.nitla,nemacaualtia. 
Defempegado  alTi.    t/ayopeuhtli.tlanemacaualtilli* 
Defempeñaralgo,    nit;a,quixtia4 
Defempeñadacofa.    tlaquixtilli. 
Defempulgararcoo balle/ta.    ni,tIauitoímecacopína 
Oefenaluardarbeítiat    ni\caua11o  pepechtlamamallalia.ns 

cauallo  tlamamal  pepeen  toma. 
Defenalbardadabeftia.    caballo  tlamamalpepechantli.ca 

uallo  tlamamalpepechtontli.cauallo  tlamamalpepechda 

tlaxtli. 
^efencabeftrar,     ni\caualIo  xotemecayotoma» 
Defencadenar.    nite,tepuzmecayotoma. 
Defencapotarfe.  ni3ceui.  yeni,paqui»nite,paccaytta, 
Defencapotado.    ceuhqui,  paequñ 
Defencafarfe  los4huelTos .  nomipatiliui. petoni.queloni, 
Defencafados  huefíbs«     patíliuhqui.  petonqui,quelonquu 
Defencafamiento  aííi,     patiuilizdi.  petoniliztli.  queloní- 


D    ¿míe    e4 


?íztH. 
IDefencafa ríe  algo,    patfliui., 
Defenconario  hinchado.    rutlapogauacacema.nitlapoca 

naca  tlatlalchitlaga.  .     ■  . 

nefenconado.     tlaceuilli.  tlatlaichitlaxtli. 
Defencon  a  rfelo  hinchado,    patzmi.  c.ui.  tlalchiuetzf. 
Defenfrenar  cauallo.   ni,cauallotepuztemmecayoana. 
^efenf renado  cauallo.    tlatepuztemmecay  oatli  cauallo. 
Befen  frenado  o  de  malalengua.     tenrlauehloc,  tenctiecue 

notl,tenquauitl.tenquauhxoloclétechicoítoani,tequaqua 

tiuetzi.  amotenaquillani* 
DefenfrenadamenteaiTi,   tentlauehlocayotida.  tencuecue 

noliztica, tenquauhtiliztica,  techicortoliztica.tequaquati 

uechilizth'.anetenaquillaniliztica. 
DefenfrenamientotaU    tentlauelilocayotl.  tencuccueno- 

votl.techicoitoliztli.  tequaquatiuechiliztli.  anetenaqui- 

llaniliztli.  ..... 

Defengañara  otro.    nite,yolmax¡ltia,  nite^tlaixtlatia. 
Defengañado.    tlayolmaxílíilli.tlatlaixtlatilli.   , 
Defengañador.     teyolmaxiltiani,  tetlaixtlatianí, 
Defengaño,    teyolmaxiltiliztli.  tetlaixtlatiíiztli» 
Defcngrudaralgo.    nitla,¡xxipeua.  nitla,ixcoIeua. 
Defengmdadacofa»    tlaixxipeuhtli.tlaixcoleuhtli. 
Defenhadar  a  otro.    nite,cece]tia.  nite,cece!maca  nite,aco 

daca.  nite,ellelquixtia.nite,cemeltia. 
Defenhadado,    tlacemeltilii#  tlacecemelmactí/.  tlaacotlax- 

tli.tiaellelquixtilli.tlácemeltilli: 
Defenhadamiento,     teacotíacaliztl/.  tececelmaquiliztli.te, 

ceceltiliztli.  teellelquixtiliztli.  tecemeltiliztli. 
Defenhadarfe.  nm,acotlaca.  nino,ceceItia#  nino,ceceImaca 

nin^elíequixtia.nino^ecemeltia. 
Defenojarfe.  ni,yolceur  ni,ceui.  nmo,yolceuia* 
Defenojar  a  otro,    nite,y  olceuia.nite,ceuia, 
Oefenojado,   ceuhqui.yolceuhqui. 
Defeníeñado.  moneniachtilpoJoqui.  monemachtijpoloani 


D    ante.    e. 


7$ 


Defenfeñamiento .    nenemachtilpololiztli.  ? 
Defenfillarbeftia.   ni,caua!lo  filia  ana,  ni^caualloicpalana, 
ni5cauallo.íi!/aquixria. 

DefenfilUdabeftia.   cauaílo tlafiZIaátli. cauallo  tlafíllaquix 

tilli.  l 

pefcnterrar muerto;    ni,miccaquixtia.  m\miccapantlaca. 

nimiccatataca. 
Defenterradacofa.   tlaátli.  tlaqxtilíi. 
Defcnterrainiento.  ti  aanaliztíú  rlagxtilíztli,  tlátata&Ií, 
Defentonar  el  canto,    núcuicachalania,  m\cuicay tíacoa. 
Defen fonación,    cuica  y  tlacoliztli,   cuicachalaniliztli. 
Desentonado,     cecni  yauhytozquí»  nonqquiuicaytozqui 

nónquacaqz ti  y  tozg. 
Defenuaynaiia efpada,  niefpada ana^nicana ynefpada» 

niccopina  yn  eípada, 
Deíenuaynadaeípada.  tlaátli efpada4tlacopintI/  efpada, 
Deferedar.    nite,tlacencauaHia.nipanitetla£a, 
Deferedado.    tlatlacencaualtillú 
Deferuar.     nitla,xiuhcuicui.  nitla>xiuhuiuitla.  nitla^xiuh- 

popoa.  nitlasxiuhtlaga. 

Deferuado.  tlaxiuhcuicuitU  tlaxiuhuiuitlalli.daxiuhpopouh 
tlú  tlaxiuhtíaxtli. 

Defefperar  déla  mifericordia  de  dios,  nino,tIaue/poIoa,ni 

no,tIauelcaua, 
Defeíperacio.    netíauelpololiztli.netlaue/cauaíiztli'. 
Defefperado,    motlauelpoloqui.  motíaueipoloani.  mot/a- 

uelcauhq. 
Befefperar  o defconfiar.    bufca  defconfiar. 
Defenfañar  a  otro.    nite,ceiria.nite,yoIceuia. 
Defenfañado.    tlaceuiíli.  tlayolceuilli.  tlaceceuilíí, 
Deffallecer.   bufca  defmayar. 
Deffauoreceraa'guno,    anonteneq. anonteaquia. 
Deffauorecedor.  aontcnequini.aonteaquiani. 
Deffauoreeido.     aotíaaquilii.aonttenecHi. 
DeíTiguradoeftar,    aocmo  yuhnineci.yuhquiaocmowe. 


i  i 


?:■ 


D    anfe    e* 

effíguradoafr,    aocmoyuhnineci.yuhgnaocmone. 
Decorar,    bufca corromper  virgen. 
Defeouernar  a  otro  algún  hiieffo.siire^mipetonia.nitcomi 

vopetonia.  nitc,omiyochi>onia.niteomiyoquelonia. 
Dcfgouernadoaffi.    tlaomipetonilli,  tlaomiyopetomlli.tla 

omivochitonilli,tIaomiyoqueloniIIi. 
Defroucrnamientotal.     teomipetomliztli.teomiyopetom 

liztlí  teomiyochitoniliztli.  leomivoquelonihztb. 
Defgraciatcnercnhablar.    tequaqnotlatol.  amoteyolpa- 

chiuitinotlatol.  ,      ,.    .  ,      ,.  . 

Defgraciada mente,  tequaquatlatobztica.  ateyolpacbnw 

titlatoliztica.  .....     T 

Defgraciado.    tequaquaytlatol.ateyolpacbíuitiytlatol, 
TAcflracia.     anehematíliztli.aompayot?.  ,,¿    # 

Deferaciadamente  afti.  anehematiliztica.ao  ompatiliztica. 
Defgraciado  desamanera,  amiby mati.  ayo  ompa.ao  om- 

DeYgranar  mayz  o  granada  opina  de  pino,   nitla,oy  a. 

DefgranadoaíTi.    tlaoxtli.  tlaoyalli. 

Defgranar  trigo^nfoles  o  otras  legunbres  grueflas*    nitla. 

uitequi.  ; 

DefgranadoaíTi.   tlauítectli. 

Defgranar femillas  menudas,  nitla.xaqualoa.nitlamanloa. 
Defgranadafemilla.  tlaxaqualolli.  tlamatiiolü. 
Defhazerel  concierto.    nitla,xmia, 

DefhechoaíTi.    tlaxitinilli.tlaxixitinillr.tlauelolli. 
Defhazer pared.  nitla,uituma.nitla>ueloa.nitIa,xinia#nitU 

neXfSpared.tlau¡ttintli.tlaueIolIi.tlaxinitini11i. 
Defha"er  loque  los  otros  dizen  ohazenmenospreciadoloi. 
nite,papatzaua.nitepatzoa,nitepapatla. 

Dcfhenaer.aSni,cauallocactlaca.ni\caual1ocac  copina. 
Def herrada beftia»  tlacactlaxtlíftlacaccopintli. 


D  mtc    e« 


77 


Def  hitar líenlo,  nitotom*, 
DefhfladoIien$o.  totontlt, 
Def  hilar  felá  ropa  por  la  orilla,  tenxitiní.rencliayaija .  ieffi- 

papacoliui. 
Def  hilada  ropa,  tenxíttnqui.  tcnchayauac.  tempapacoltic 
Def  hinchar  bota.    nitla,yhyyoquixtia.nitla,patzoa, 
Def  hinchada  bota.    tlayhiyoquixtil  Ji\tIapatzol//. 
Def  hincha  rio  hinchado,  ¡patzíui.patzaua. 
Def  hinchado  aíTi.  patzmhqui,  patzauac 
Def  hinchamicnto  tal.    patzaualiztíi.  pa tzíuliztíi, 
Defhollejar.  nú?a,xipeua,nitíaiciiayotlaca.n!tJa>coyatja. 
Defhojar.    nitlaquauhxiuhtlaga.nitía.quauhxiuhcotoni. 

nitla,amatlapaltepeua. 

Dcfhojado.  tlaquauhxiuhdaztli.flaquauhxiühcotontlla/i* 

amatlapahepeulitlL 
Def  honefta  cofa,  amo mamatjni.apinauani. 
Def honeftamente.  anemairjatiliztica.  apirjaualiztíca; 
Defhoneftidad.    anemamatiliztli.  apinaualizrfi. 
Def  honrrar.  nitcauilquixtia.  anite>tlacocanotza.ni«1ma- 

u  íz^opoIoa»anite,mauiztilia. 
Defhonrra    teauilquixriliztli,  ateíIar©canotzaliztii.rem- 

uiz^opoíohztli.  atemauiztilih'ztü. 
Def honrradameme,  teauiíquixtiliztíca.  atetlacanotzaiizti 

ca.temauiz5opoloIiztica.aterriauiztjIilíztJca. 
Defhonrrado.  tlaauílquixtilli.atlatlacanotztli.  tlamauizco 

pololb,  atlamauíztililli.  iQ 

Defhonrrar  elhijo  afus  padres  con  fu  ma/a  vidaycoílum- 

bres.  mtejxtlaca  nitct/aytoltilia. 
Def  hollinar  o  defol/inar,  ñiealcüichpopoa.nícaícñíchnlo. 

loa^calcuichtlaca.  ni^^tt^ti^^^ 

Def  hollinado  o  deíToílinado.    tJacalcuichnnn™,?^;  .u,~\ 


•p    ante 


('•■ 

m 


» 


m 


'  Degalarfedela  yguala  o  precio,  nmiellelna.nmo^n*. 

niri,flóchtia'. 
Defmualdad.    amo  «eneuiliztli.  _ 

DHflauarfealgo.    ixticeua.ixpom.yxtlatziuu  . 

Deñauadacofi  yxticeftic.yxpouhqui  yxtlatzwhquv 
DeílauadooderuerSon9ado,  bufca  defuergoncado. 
Beileyiafgo.    nitla,patla. 
Deileydo.  tlapatlalli.     , 
Deflenfcuar fe.  bufca  defenfrenat  fe. 
lindar  heredades,   niquaxochquetza.ni^epanquetza. 

Detear o  réf balar,   nin!alaua.nino,Petzcoa.  mno)Xolaua. 

neixtlacalaualoya. 
Deflízarfealgodeías manos.  petzcain# 
Deilomar.   nite,cuitlauitequi.nite>tlacouiceqm, 
Deílomado.    tlacuídauitecdi,tlatacoui£ea:l .         # 
Deflomadura.  tecuitlauuequiliztli.  retlaeouiteqmlrztlv 
f  Deílomarfe.     nicuitlapáquauhti. 
Deíluztr  felá  pintura,   ixpoui.y xtlatzmi. 
Defmavar  fe.  nixotláua.ni^cuetlaxiui  n^cuecuetlaxiur. 
Sido    CotIauhqui.cuetlaxiühqui.cuectIet)ax1uhqui. 
De  mayo.  cadLalizdUuetlaxm.liztli.cuecuerlax.u^tk 
Defmayarfedetemor,    ni,yolmiqui.  m,mauhcamiqui,ni, 

X^St  yolmicqui.  mauheamicqui.  cuecaech 

Desmayo  tal.  yolmiquiliztli.mauhcamiquiIiztli.cuecuech« 

míquiliztli.  .... 

Detallar.  ni,tepuzmatlaxmma.  ^  # 


13    ante   c, 


78 


Defmandar  fe  en  hablar,     nitlauelilocatlatoa.  anitlacatlá- 

toa,  níte,cococatIatoa . 
DefmandadoaíTi,  tlauelilocatlatoani,  adacatlatoani.  teco* 

eocatlatoani, 
Defmandar fe  dercomedír  fe.  teuíeneua.teixconeua. 
DefmandadoaiTi    teuíceuaní.  teixcoeuani# 
Defmandar  íéa  házer  algo.ani^tlamauhcaitta,  ani?tlaixqüá 

uia,  anillarla  mati.  ani,tlamamatñ 
Defmandadoalíi.   atlamauhcaitraní.atlaixquanuiani»atla- 

tl  ama  ti  núatlamamati  ni. 

Defmedraren crecer    ni;tetzoIiuj\ni,tJaqijiloti\nj,tetzoJa- 
quí.nítetzot/, 

DefmedradoaíTV   tetzoliuhqui.  tetzolacqui.tetzotqui  te- 
tzotic.tlacylotqui,  i 

Defmedrar  en  honrra  o  oficio.    ni,ceuhtiuh.ni\poIiuhtíuh 

níxceuhtiuh, 
Defmedradoafli.  ceuhqui,  poliuhqui 
Defmedrar  en  la  hazienda.  m  poliuhtmh#ni\caxatihtiuh. 
Deimeleriado.    quapupul.  quaratapa.  quapetlacol.  quatla- 

caccotl.quatzifziivquaychpuí»  *      ^ 

Desmembrara otro,  nite,tetequi.nite}xexeIoa. 
Defmembrado,    tlateteftli.  tlaxexelolli. 
Desmemoriado,  yollomimiqui.amoyollo.tlalcauam. 
Defmenuzarpan  ocofaaíT/.    nitIa,tlatIapatza.nitIa,coco 

tona.nitIa,cocotorzajntIa,momo/tza 
Díeo"zanrad°'    ríat!adapaczrli'  ílac<*ototztli.  Aatmmo* 

D£o^^ 

Desmenuzamiento  ta!.   tlar/atlapanaliztí/ 

q^oTr  ofricaraIS°  ™tre  í"  |«*¿     nit^maxa- 
Deímenuzado  aíTi.  tlamaxaqlolji. 
Uefmenuzamientotal,   tIamaxa5fohztIi._ 


, 


0    ante    «♦ 

fcefmentír  a  otro  fin  razón,     nite^ztlacatoca.  nitcizd*- 

BdXdo.  tlaiztkcatoaii.tlaiztlacamattli. 
LSfaotro  con  verdad,    maex.comacaynyztlaca. 

^Wm¡d^mTal"cómaaíryztIaeatiI¡z.t!aíxn,an¡1iIW 
SSeit  tónolLxcauatóalnino.datziuhcaua.mno, 

DelmLarfe-  nixtotomaua.  nixcuecuechim.nucuccuetz 

nSui^perfona.      ¡xtotomac,  cuecuech.cuecuetz. 
OeSrílxtotomat.atizdi.euecuecWuiliztK.cuecuetzi. 

xontlútíamayeaiih.  ¿\,^«i 

Defmocturanimal.  nit^quaquht  a?a. 

vacáatic.vacacotoaic.riayacaiehpelolli.         . 


D    ante     c* 


79 


na  níte,t!atlatlalilia.  .       f   ,  ..t.f». 

Defnudo,      tlapetlauhtli.  tlapepetlauhtli.tlafktlatlalilint 
Defnudez.      tepetlaualiztli,  tepepetlaualiztli.  tetlatlaria 

lililiztli.  .  ;         -.  il; 

Defnudarfe.    nin^petlaua.nmo^pcpetlaua,  mno^pcpetla- 

ua.nino,tlatlalilia.  .,  .  .,.      •     *i 

Defnudar  a  otro  ropa  cerrada,  mte^ilmacopimlia.nitejtil 

ma  copina, 
Defnudarfe  ropa  cerrada.      nino,tiIma  copina. 
Defnudaríe  las  dpaldas,    nino.cuitlapampetlaua,  nmc^te* 

putzperlaua. 
Defnudarfe  o  defcubrirfelos  pechos,  nin  >elpe,tlaua.n.in,el 

pápedeua.nin,eíchiqutuhpetlaua# 
Defobedecer.    anitecaqui,  anitetlacamati 
Defobediencia  o  inobediencia,    atecaquiiiztli.atetlacama 

tiliztlú 
Defobediente,    atecaquini.  atecacqui,atetlacamatqui,  ate 

tlacamatini.  ■■    .  m 

Defobedicntemenre,    atecaquiliztica.atetlacamatihztica. 
Defordenar  ó  defharatar.  nite,tlaxitinilia4  nite/ixneloa.  nir 

te,tlaueueloa. 
Deforden    texitinihztli,  teixneloliztli. 
Defordenadamente.   texitiniliztica.  teixneloliztica. 
Defordenador»    texitiniani.  teixneloani. 
DefoíTar  facarhueflbs,     nite,omiyogxtia,  niria^oniiyogx- 

tia.  nitla,omiyotlaca.  nitla>omiyotepeua. 
r>efolíado.      tlaomiyoquixtilli,  tlaomiyotlaxtli,t1aomryo 

tepeuhtli. 
Oefouarelpefcado.    mopilhuatia.motet/a» 
Deípachar  gente  pa  alguna  parte.  nite,yua.  nitceuitia^      j 
Defpachar  negocios,    nino.cecencaua» 
Defpacho  alTi.    nececencaualiztli. 
Defpaldaseflar,   nino,tlaztoc.  n,aquetztoc. 
Defparramar*    nitla>cecemmana,  nitla,momoyaua.  nitla, 

xixinia.,nitlaxexeloa. 
Defparramado.    tlacecemmantli,  tlamoBiQyauhtli.  tlaxe-. 


.'    v 


• 


D  ¿  ante  fc  *  Q 


xelolíí.  tlaxixínillí.  .-■.••    ■ 

Defparamarfe»     ni,cecemmani#  ni,momoyaua.  nixixirriC 

ni,xexeliui. 
Defpartir  alosque  riñen*     nire,nemacaualtia.  níte,matza- 

y  ana.nitejrtianauia. 
Defpartrdo,      tíanemacaualtilli.  tlamatzayantíi,  tlama- 

nauilli. 
Defpartidor.    tene»macaualciani.  tema.tzayanani.tema- 

nauiani. 
Defpartirfé  Jos  queeftan  juntos,     xixini.cecemmani.mo 

moyauí. 
Defpauila r  candela,   móldela  yacacotona. 
Psfpearfe.    ninojcotzana.  niciyaui, 
Defpeadó.   mocotzaqui.  ciauhqui. 
Dcfpcadura.    necotzanalíztlü  ciyauiliztíi. 
Defpeconar  fruta»    nitla^zinquauhyotlaca»  nttla,tzinquh 

yocotona. 
Defpeconada  fruta,    tlatzinquauhyocotontli»  tlatzinquh- 

yotlaxtli. 
Defpecharlos  vafíallos.    nitla,yIochtía.nitla,caxaua.  ni 

tla.tzinquixtia. 
Oefpechado  vaflallo.    tlatlaylochtilli.  tlatlacaxauililIiVtíá 

tlarzmquixtililli. 
Deípechugar  a ue.    m\ciciyotcaana,  ni\ciriyotca  eua# 
Drfpechugadaaue.     tlaciciyotcaantíí.  tlacíciyotcaeuhtli. 
Defpechuga  rfe    nin,clpetlaua.  nin,elchiquiuhpedaua.  nin, 

elpápetlaua, 
Defpechugado.    melpampetlauhqui»  melchiquiuhpetlaurr 

qui.  melpampetlauhqui. 
Deípechugar  a  otro.    nite,elpetlaua.  nitejelpapetlaua.níte, 

elchiquiuhpetlaua. 
Defpedacarcarne,     nítla^tetequiVnitlajtzatzayana.nitla, 

cocotona, 
Deípedacáda  carne,      tlatefrlí»  tzatzayátli.  tlacocotontíi* 
£>efpeda^amiento  affí.    tlatetequiliztli.  tlatzalzatzayana^ 

iiztli»  tlacocotonalizth. 


D-  ante 


n 


So 


Defpeda^arpa.   bufcadefmenuzar, 
Défpedacar  quebrado.  nitla,tiatlapana. .         ^ 

nite,iua.nite,nauatia.. 
Defpedido.  .  tiaqüixrillí.tlayualli.ílanauatill?. 

Deípedi  miento.    tequixtiliztli,teyualiztli.tenauatilizítli 

Defpcdirfe. ..  nite,nau2tia.nitla,nauatia,nitc,tlalcawa. 

Defpedir  del  todo.  nite3ixnauatia»nite,cemixnauatia.nite, 
cénauatia. 

Defpedido  aíTi  t  tlaixrtauatilli.tlaeeixriauatilli.tlacenauatilli 

Defpedimientotal. ,  teixnauatiliztli.teqennauatiliztli.tece 

mtxnauatiliztlK  • 

X)efpedirfeaHí»    nite>cemixnauatitiuh,nite)cennau.at¿tá)h 
i  •  nitecentlamitiub, 

Defpedir  a  algún  o  con  enojo.  nitCjtotoca.  > 

Defpedido  affi.    tlatotoéfcli. 

Defpedimientotal.    tetotequiliztli, . 

Derpedir  al  criado  del  palacio,    nite.callalia. 

Defpedido  aíTi.     tlacallalilú 

Defpedimientotal.    tccalIaliliztliV^ 

Defpedirfe  déla  amiftad  de  algunoco enojo»    niccentla$a 
y  noy  olio, 

Defpedregado.     tlateantli#tlatequixtilli. 

Defpegar  algo.    nitla,ixxipeua4  nitla,ixuipeua.  nitIa,ixyo* 
peua. 

Defpeñar.   nite,tepexiuia.  nite,texcalhuia. 

Defpéñado.    tlatepexiuilii.  tlatexcalhuilli. 
- Defpeñamiéto,   tetepexiuiliztlh  tetexcalhuiliztlk 

j^eípeñar  fe.    nfno,tepexiuia.  nino^excalhuia* 
Defpeñadero.    tepexitl.texcalíi. 

Defpeníía.   tlaqiialcallútlatlatlatiloya. 

DefpeniTa  para  el  camino,  y  tacad . 

Defpenffero.    tlaqualpixqui. 

, De  fperdicia  raigo.  nitla,popoloa.nitla>ixpoloa,  nitla^epo 

poloa. 
.  Deíperdiciada  cofa»  dapopololli.  tlaixpololli  tlanenpopo 


D    ante    e* 


ióifi. 

Defperd  ícíaáaméte.tlapopololiz  tica,  tlaíxpoloíiztica.  tlanc 

popoloíizticá. 
Dcfpcrdiciador.   tlanempopoloani,  tlaixpoloani.  dapopo 

loa  ni. 
Defpérdiciamiento  tlapopololiztli,  tlaixpoloHfctli.  dafictn- 

popololiztli, 
Defpertar  a  otro    nire3ixitia.  nite,cocheua, 
Defpertador.  teixitiani.  tecocheuani. 
Defpierto»        ytzt¡ea.y$atica. 
Defpertarfe*  ni^a^niriixitia.niuali^a^nino^cocheut^ 
Defplazer,  bufca  defcontentar. 

Defperezar  fe.     ninaana.nino5cochaana,  nino,f  eteuhana. 
Desperezado,  maanqui.  mocochaanqüi.  moteceuanam. 
Ddperezo.  neaana1iztíi.iiecochaanaliztli.netct€uanaliztlif 
Defplegar.  111114,903.111113,90903. 
Deíplegado.    tlagouhtfi.  da9090uhtli, 
Defplegadura.  tla^oualiztli.  tIa909oualiztli. 
Defplumar,  nite,uiuitla,nitla>uíuitla# 
Defplumado.  tlauiuitjalli. 
Defpobíarfe  el  pueblo,  xíxini,  momoyaua. 
Del  poblado  a  íTí.    xixinqui.momoyauhqui. 
Defpobl ación,   xixínilizch  mómoyauaíiztli. 
Defpoblador.  tla-xixiniani,  tlamomoyauani. 
Defpoblarel  pueblo,   nite^ixinía.nite^momoyaua  ñire,  ce 

cemmana. 
Deípoblar  fe eípueblopor enfermedad  o  guerra,  tlalpoli- 

ui.tlapópoliui.tlanemiuhyanti.  Scpermetaphorsm. 'tlal- 

youa.motonallantlamachtia  yncocoliztli. 
Defpoblado alTi.  popol iuhqui.tlanemiuhyantilli  .tlatlalyó- 

uaqtiilrilli.  tiacuriallátlamachtilJi. 
D^fpoblacion  tal.     tlapopohuiliztli.  tl3nemiuhyantiliztli# 

tlalvuualiztlí* 
Defpojardeltodoaotro.  nitetla,tla9altia.nitetla,cuicuiliaé 

nitetla^cencuilia, 
Def pojado,  clatlatlac,  altilli. tlatlacuicuililli .tlatlacencuflilli* 


D  ante    e, 


Si 


Dcfpo ¡amiento  o  defpojo.  tetlatíacaltiliztli.  tetlacuicuili-* 

liztli.tetlacencuililiztli. 
Deípojos    tIaaxitl.tlanamoyaIIi\tIanamoxtIi.tIamaceuhtIú 
Defpofara  otro.  nice,manepanoa.teoyotíca  nite3namictia» 
Defpoíado,    momanepanoqui.teoy ótica monami&iqui. 
Defpoforio.  nemanami&iliztli.teoyotica.nenami&iliztliV 
Defpoíár  íe.  nino,manepanoa.  teoyotica  ninonami&ia. 
Defpues.  c,atepan.qwntepan.quin. 
Defpues  del baptifmo.    nonequatequiliz  ypan.ypan  none- 
quatequiliz* 
Defpues  de  mi.  nechuaítoquilia.nechtoquilia. 
Defpues  decomer,    yn  oontlaqualoc. 
Defpues  de  enfeñar.    ynoontemachtiloc.  y  añídelos  de 

mas. 
Defpues  que.  yniquaco.yno. 
Defquiciar.    niuXtzacuilloytJacoa. 
Defquiciada  cofa    ytlacauhqui. 
Defquixarar.   nite.camatzsyana*  nite.tentiayana. 
Defquixarado.  tlacamatzayanrli.  tlatentzayantli* 
j^eíTabrira  otro.   nite,ellelmachitia.  nitla^lelmachitia.ni- 

tcyolidacoa. 
Desabridamente,     neellelmatiliztica,  neyolitíacoliztica. 

neellel  machil  íztlea. 
EhlTabridoalTi.     mellelmatqui.  mellelmatini.  moyolitla- 

coquJ.tíaeIIeImachitilli. 
Desabrimiento.  neclelmattfiztli'.neelelmachiliztl^neyoli 

tlacoliztli. 
DeÜabrirfe.  ni,neneímati,nino,yolitIacoa, 
Deffabr ida  cofa  al  güilo,  amo  uelic,acecec# 
Deííaynarfe.  cenca  niciuanotza. 
DelTaynado,   cenca  ciuanotzani. 
Defíearalgo.  nitla,eleuia»nin,icoltia. 
Deffeable  cofa,  eleuiloni.  ney coltiloní. 
DeiTeado.    daeleuilli.  neycokilli. 

Deifearla  muerte  a  otro.    nite,miquiztemachia  nite.miqui 
i  tlani.nitejmiquideleuia.nitejteoyecoa.. 

v 


íyl 


W- 


D    ante    e, 

Defieavferobedecido.   nino,tlacamachtIani.'  nino,tlaca- 

Deffcar  o  cobdiciar honrra  ohazienda.    nitla,nenequi .  ni- 
tla,eleuia.ni,mauiz5oncqu¡.ni,inauizgoelcuia.ni,mauiz- 

DéíSmcjarnopawcerafupadrco  aotro#  amo  nicquixtia, 

áimonicneneuilia.amoniquixnenauilía. 
DeíTemejante  affi.  amotequixtUmo  teneneuilia.amo  teix- 

Deífemejantcmejitc,  amotequixtilizcica.  amoteneiieuililiz 

tica.teixneneuiliztica.  . 

Desemejado  odüTimulado.    mixpoloani. 
DeíTolíar  generalmente.   nite,xipeua. 
DeíTolíado,  tlaxipeuhtli. 

Defíblíadura.  tlaxípeualiztli,  .       . 

DeíTolíar  fe  con  golpe.   nino,toxoma,  nmo,uacoma#  nmo,- 

Deflblladoafli.  tlatoxont1i\t1auacontlntlaxo1euhtlu 
Deííblladura  taU  netoxomaliztli,  neuacomaliz rh,  tlaxolc- 

ualiztli.  . 

DeíTolíar  cerrado.  nitla,totochcopma. 
Defíblíadura  tal,  tlatotochcopínaliztli, 
Deftajardarotomar  adeftajo.     nite^tequimaca.nítejtetc- 

quimaca*  . 

Deftajo  aíTi.    tecequimaquilutli,  tecetequimaquihztlu 
■Beftechar  cafa .    nitla,tzontIapoa. 
'Desechada cafa,    tíatzontlapolli.tzontlapouhqui. 
Delíemplado  eftar  el  tiempo,    auellamamam.  atlatlacama 

maní,  aria  uelmamani. 
Deftemplado  tiépo.      auellamamaniliztli.atlatlacamama- 

niliztli.  atlauelmamaniliztli. 
Dertemplarfeencomer.anitlajxyeyecoa.ninoxuitia.nontla 

tequitíaca. 
Deftemplado.    atlaixyeyecoqui.moxuitiani.ontlatequitla 

cani. 
Deílemplan^a aíTi,  atlaixyeyecoIiztli,nexuitiliztli.ontlate 


D      ante    e* 


82 


quidacaliztli.  .        . 

Deftempladamente,    atlaixyeyecoliztica.  nexumhztica. 

ontlatequitíacaliztica,  . 

Deftempl  ado  cuchillo  o  cofa  afli.  tletica  y  tiacauhqui  cochi 

Ho.  quauhtlatlac,  ^  ¿,* 

DeftemplaraíTí.  tletica  niquitlacoacuchillo.mtla,quhtlatia. 
Defterrar  aotro.   nite,totoca.  nite,quixtia* 
Defterrado,  tíatotoétlú  tlaquixtilli» 
Derticrro.    tetotoquiliztli,  tequixtiliztli. 
Deftetar  al  niño,    nite^chichiualcaualtia, 
Deftetado.    tlachichiualcaualtilli* 
Deíhlar  cofa  liquida,     chichipini.yxica, 
Deftiladacofá»    tjaxitzalli. 
De  ft  ral  o  hacha,    tlatecon/,  tlaxexeloloni. 
Deftreza.    nematiliztli. 
Deftrocar  alguna  cofa .    nitlaixpoloa . 
Deftroc,  ado,    tlaixpolol/i. 
Deftroco,    tlaixpololiztli. 

Deftrocar.    nitla,yollocotona.nitla,quiyopuztequi\ 
j-)eílroncado.    tlayollocotóntli,  tlaquiyopuztecüi, 
Deítruiralgo.    nidapopoloa.nitla.xixinia.nitlajixpoloa.ni 

tfa>ueueloa* 
Deftruicion.  tlapopoIoliztIi..tIaxixiniliztlit.IaixpoIoIiztIú 

tlaueueloliztli. 
Deftruidor.    tlapopoloani.tlaxixiniani»tlaixpoloani,tlaue 

uelóaní. 
Deftruir  el  patrimonio.     nitla,nempopoloa,nitIa3nemiuh- 

yantilia.atlequenniquitta, 
Deílruició  tal,  tlanempololiíiztli,  tíanemiuhyantilizth\atle 

quenyttaliztii. 
Deftruido  aiTi,    tlancmpopololli.  tlanemiuhyatililli, 
Deftruidortal,     tlanempopoloani.   tlanenuuhyantiliani. 

atlequenquittani. 
Deftruirel  pueblo  con  mal  cxemp]o,per  metaphorarru   ni- 

tla,yuintiá.nitla,xocomicT:iá#  nitla,tlauelilocátilia.  ñifla, 

tlauehlocacuitia.  nida,tlauelilocamaca»  nitla5tlauelilo- 

V      í) 


13    ante      c 


caaquilia» 
Deílmir  fe  el  pueblo*     mixtlatia  yn  altepetl.  míxpopoloa. 
Daftruir  los  yerros  del  pueblo,permetaphorarn,     ca&oc. 

nicteteca.tíanauac  nitlauica.tlanauac  nirlateca. 
Deílruír  alguno  todoquanto  ay  arancandoo  quebrando  o 

afolar  el  pueblo  la  peílilencia.    tlanauaac  niqui^a,  tlana- 

uacnitlateca» 
Defuanecer  fe4    nixiuinti.  ni,quaiuint/.  tlayuuaílotl  nopan 

momana. 
Defuanecer  a  otro»  iiite^xiuintia.nitejquay  uintia.  rlayoua 

llotl  tepan  nicmana. 
Defuanecído.  yxiuintic  .quayuimic.tlayouallotlypammo 

manqui. 
Defuanecimiento.       yxiyuíntiliztíi.quaiuintiliztli.  tlayo- 

uallotl  tepan  momanaliztli. 
Defuanecer  felacabega  mirando  dealtoabaxo.    nin3ix- 

mamauhtia. 
Defuariar  el  enfermo.    ni,chicotlatoa»ni,chicotlatíatoa.ni- 

chicotíatetoá . 
Defuario afTi»    chicotlatoliztlitchichicotlatoliz t]i.  chicoria 

tetoüztlL 
Defuariar  o  defatinar  enlo que  dize.    nino,tlapoIoI  tía* 
DefuariadámentealTi.    netlapolol  tili¿tica, 
Defuariado  defta  menera,     motlapololtiani. 
Defuario  tal.     netlapololtiliztli, 
Defuelara  otropara  que  no  duerma.    nite,ixtozcoltia.m- 

te^ixtlatuiítia.níte^cochícoloa' 
Defuelado.ixtO£0.  yxtíatuic.tlacochigololli.tlaiztlatuiltilíi. 
Défuelarfe.    nixtoz$oa.nixtlatui.  nino,cochic,oloa. 
Defuergoncarfe.  amoni\pinaua.nixtotomaua.ni\yxquhti. 
Defuergoncadamente.       apinaualiztiea,ixtotomauaIizti- 

ca.ixquauhtilíztica. 
Defuergocado.  apinauanúyxtotomac  ixquauitl.y  yxquhti. 
Defuerguenga,  apinaualiztli.yxtotomaualiztlhyyxquaurt 

tijizdii 


D   ^antc*    <% 


8? 


Défuiárfe/  bufca  apartar  fe,, 

Defuirgar,    nite^apotla, 

Defy  unzir  los  bueyes  o  cofaaíYi,    quaqueméHatotomiíía. 

Detenera  otro.     nite,tzicoa.  nite,tlaIia.nite,£aloa< 

Detenido,     tlatzicolli.  tlatlatilli,  tlacalolli. 

Deteniméto.     te  tzicoliztli.  tetlaliliztíi,  te^aloliztli. 

Detenerfe  tardando,    no^uecaua.nono^zicoa.cannénon- 

yauh. 
Detener  al  que  anda.    nite,quetza.  nite,tzico  a. 
Detener  a  otro  detardarle.    nite.uecaua,  nite,uecauitia.  ni 

tejtzicoa.nite^aloa, 
Determinarproponer de hazer algo.    nino3tíacemitalhuia 

nitIa,cemitoa, 
Determinación,    netlacemitalhuíliztli.tlacemitolíztíi» 
Determinado,     motlacemitalhui^tlacemito. 
Determinar  de  emmedarlavida..     ninQ,ceinixnauaf/a,ní 

nocennauatia. 
Determinación  aífi»    necemixnauatiliztli,necennauatiliz~ 

tli. 
Determinadamente,    necemixnauatiliztica.necennauati- 

liztica, 
Determinarfeen  algo,      niccentla^a  noyollo.  m'ccentlalia 

noyollo. 
Determinado  o  denodado.  yciuhqui,yciuhcavo, 
Determinar  pleyto.    nitla,tIalia.nitla,tzonteqiii. 
Determinación  aífi.    tlatlalilíztli.tlatzontequiJiztli. 
Determinado  pleyto,     tlatíalilli.tlatzonteclii. 
Detodafpartes,    nouiampa.yzquicampa,ypanoca. 
De  todo  en  todo,   cen.yecen,  yccen.cacemmaya.  ueL 
De  todo  punto,  lo  mifmo  es  que  de  tod  o  en  todo. 
Detras  de  algo,     tlay  campa,  tlateputzco.tlacuití  apipa, 
Detraues.   yxtlapal.ytzcallo. 

Deuanar  con  afpa  o  cofa  femejáte,  nitla3cuia.  nitla5tecuia. 
Deuanaderas,    tlacuiyaloni. 

Deuanar  hazer  ouillo.   nitlajololoa.nitlajcparetlalia. 
Deuanear >\  nino,tlapololtia,  ní,yplmalacacjiiui.  m>m  a^aciui 


D        ante    e. 

Deiianeo»  netlapolol tihztli.  yolmalacachiuilizcli.  maca- 
ciuiliztli.  ¡j  „ 

Dcvna  parte  y  de  otra,  necoc.necoccapa.  ntenecoc.  yotla 
palixtli.  yyoccampaixti,  yoccanixti. 

De  vna  parte,  ccntlapal,  cecea,  cecni. 

Devno.    cace,  cace tlacatl.canic el. 

Devnomefmo,  cáyeyehuatl.  cáyenoyehuatl.camuche- 
tiatlcaychuatl.  cayenoyehuatí. 

Deuer  algo,    notech  tlapopoliuhtica.  uotechtlaactica,  no* 

techtlaonoc*  .    -      .,',.,.' 

Deuda.    tetechtlapoliuhtaliztíi.tetechtiaactoliztli. 
Deudór.ytechtlapopoliuhtica.ytechtlaaftica.ytechtlaonoc 
Deudor  fer  de  alguno  por  los  beneficios  recebidos.    nitetla 

popolocauh.  nitetlaquacauh. 
Deudor  por  lo  que  le  preíle.    nonetlacuicauh» 
De  villa  en  villa,    altepetlypapana.altepepá. 
Dexar  generalmente,    nitla,caua. 
Dexada cofa,    tlacauhtli  .tlacauallt. 
Dexarodefampararaotro.   nite,tlalcauia.  nitla,tlalcawn» 

níte,caua>  nite,xiccaua. 
Dexar  por  temor.  nitla,maimcacaua,  nitla,cuecuecbcaua, 
Dexar  memoria  de  íi.  nino,nezcayotitiuh,nino3téyotitiuh 

ninoxauhtiuh.  nino,necauhcayotitiuh» 
Dexar  de  hazer  algo  porpereza,    nicla,tqpimati.  nitla,tla- 

tziuhcacaua. 
Dexar  de  hazer  algo  por  defeuy  do.    mtla,ixcaua. 
Dexar  de  hazer  vna  cofa  por  otra,     yuhniccaua.  canyuh 

niccaua. 
Dexar delabrarla tierra. .   nitla?xiuncaua.niria,cacacaua. 
Dexoo  fin  de  algo.    tlatzonquizcayoti.tlaquizcayotl. 
Dezir,    niquiroa. 

Dezidor.    tlatoluelic*  tlatolyamaqui. 
Dezir  aleoa  otro,    niáeilhuia. 
Dezir  verdad,    nelliniquitoa.melauacníquítoa. 
Dezir  bien     uel  mquitoa»  nicuelitoa, 
Dezir  bieuenjuego.    paquimpatolli,  auiampatolli. 


D    ante    c     &    !♦ 


84 


Dezir  mal  en  jnégo.   amopaquimpatoí  li.  amo  auiampatolli 

mo9ogomápatolli,nechnetIatiliápatolli.aocnígtta. 
Dezir  gracias»    nite,xoxochtia,  nite,cacamanalhuia.  m'te, 

ueuetzquitia» 
Dezir  gracias  nohoneftas,    ni,tlaeliaquetza. 
Dezi  r  bien  de  otro.    nite,y  e&eneua .  ni  te,y  equitoa.  ni  te, 

qualitoa» 
Dezirmaldeotroantealgunos.    nite,tlaueaíocaitoa.  nite- 

tlauelilocatoca.nitetlauelilocamati. 
Dezir  a  otros  fusdefe&os  enlacara,     ni&eixmanilía  ni&e 

ixcomaca. 
Dezir  algo  difcretamente.    nitla,nematcaytoa.  ni,nematca 

tíatoa.  ninotlatolymati.  nr>yocoxcatlatoa. 
Dezmar,   ni&emacay  ntlamatlaaetilia.niccauayntlamatia 

detilia,  nicmana. yntlamatlactetilia. 
Dezmero.  diezmo nechico,  diezmo  nechicoa,         ^ 
Dezmado,    oypámaáyntla  matla&etiha.  maríaftepáomaá 

matlatla&epátlaátli, 

ffDia.    tlacatli,  cemilhuitU 
Cpiadefiefta.    ylhuitl. 

Dia  de  fieíia  de  guardar,   ylhuitl  piel oni .ylhuitl  píelo, 
Dia  pequeño»  aocmo  uey  tlacatli.  aocmo  uey  cemilhuitl,*- 

ocmoueytonatiub, 
Dia  de  labor,    ijemmáya* 
Diayvíto.    cochcayotl»neeuhcayotI. 
Dia  del  nacimiento,    tlacatiliz  ylhuitl,  ytlacatiíizylhuítzin 

yntotecuyo» 
Día  y  noche»    cemilhuitlcenyoal.^ 
Dia  y  medio»    ccmilhuidypa  nepatla  tonatiuh. 
Diablo.    tlacatecoIotJ,  tzitzimitl»coleledli. 
Diabólica  cofa,  tlacatecoloyotl» 
Diamante,   tlaquauactecpatl. 
Diasha,  cenca  yequezqui,  yecuelquézquilhuiri.yenechca, 

ye  cuel  nechca.  yecuelquezqui. 
Dichabuena»    tlaypátiíiliztli.ypáaxiliztii^ueínechiualiztli. 

uel  quicaliztli.  ypá  nepoualiztli. 
Dicholb  fer  o  bienauecurado,    nitlaipantiha.ypannaci.ueí 


|1D  "ante,    U 

ninochiua  uelníq^atnocnopilti.noniaccuaítf.ypannopóa 
Dichofaméte.    tlaipantililiztica.ypáaxiualizticauelqui^a- 

lizticaueInechiualiztica#tlacnopilhuiliztica.tlamaceua- 

liztica.ypannepoualiztica. 
Dichofo.     tlaipantiliani.ypanacini.uelqui  cani.uelmochi 

uani#tlacnopilhuiani,ypam  mopouani. 
Dicho,  tlatolli. 
Diciplina o doftrina.  tenonotzaliztli.teixtlamachtiliztli.te 

izcairiliztlütetlachialriliztli  temachtiliztli, 
Dlcipímado  o  dotrinado»      tlanonotzallütlaixtlamachtil- 

li.rlazcalilli.  tlazcaltilli,  tlatiachiyaltilli»tlauapaualli,  tía 

machtilli.  / 

Diciplinarodotnnar,    nite,nonotza.nite,rxtIamacnda.ni- 

teizcalia.nite^tlachialtia.nite^machtía^ni^tlacazcaltia.nt 

tlacauapaua. 
Diciplinado  virtuofo.    mimatcatlacatl/yxtlamatcatlacath 
Diciplina  acote^  temecauíteconümecatL  _      .     .  .i 

Dicíplmar acotar.  nite3mecaimequi.  iiiccatica nitcuitequi. 
Dicipulo.    tlamachuilí. 
Diente»    tlantli. 

Dientes  delantero?,     'tlanixqua&li. 
Dieíha  mano  derecha.    niayeccaíKÍunayauhcantI¡#toma- 

yauhcampa.tomayeccampa. 
Dieftraperfona.    atleyouicauh.mimatquu 
Dieftro  de  ambas  manos,     necocmomaymati.  ? 
Dieta  o  templacatener  en. comer     nino^tlaqualizcaualtia. 

nino^malhuia.nini^timalhuia.nitlaj'xyeyecoa. 
Diez.bufcaalfindefte  libro  ondeeíta  toda  la  cuenta, 
Die?  mador.,    quitemacani  yn ti  amatlactetiha. ti  amanan!. 

quimanani. 
Diezmo,    tlamatía&ctilía.  tlamatlacca. 
Difenrodiferenciarievno  de  otro.    amoneneuhque.amo 

neneuhqui.  amo  caci*  arnoquinamiqui. 
Diferencia,    amo  neneuhcayotí. 
Diferentemente,    amoneneuhcayotica, 
Diíerencia  o  diícordia.    neixnamiquúiztíi,  nechalanilizíli. 


i 


D    ante   U 


«5 


netlauelnamiquiliztli, 
)iferendas  tener affi.    titixnamiqniY  titochalania.  titoth* 

uelnamiqui, 
)iferir  o  dilatar»  nitla,uecaua.  nítla^nechcatla^a.  nitla,ue- 

catlaga. 
)íferido.    tlauecatlaxtli, tlanechcatlaxtli,  tlauecatlacjallL 
)ifíciIcofa.    oui, 

>ificultarhazer  difícil,    nitIa>ouitiIia. 
)ificuItofamente.     oui. 
)ificultofo.    oui. 

>ificuItofamente  o  apenas,    ayaxcanay.ayi. 
dificultad,    ouitiliztli.  ouicayotl# 
íifinir  o  determinar,  bufea  determinar, 
)ifimcion.bufca  determinación, 
digerir  la  comida,    nitlatemouia* 
digerida  comida,    otemoc. 
>ige  i  ir  fe  la  comida .    temo. 
>igeftion.    tlatemouiliztli. 

>igna  pe rfona ,    maceuale.y panüquitquitícac, quicultícaa 
Hgnacofa.  malhuiloni.  tlac^otlaloni. 
fignamenee  aífí.    tlamalhui/iztica .  tlatlag  otlalizt/ca. 
•ignidad  o  feñorio    tecuyotl,  tlatocayotf, 
'igno  fer  de  algo,     nomaceualti.  noenopilti,  nolhuflef.no» 

nauanlti. 

>igno  de  fer  creydo.  neltoquiztli.  neltoconi,  caquiztli* 
hgno  de  fer  llorado,    nechoquililoni, 
lilataralgo.  bufea  diferirá 

'ilación.       tlauecaualixtli.tlauecatlagalizth.tlanechcatlíi 
^aliztli. 

'iligente,  yel.  xnotlacuitlauíanñ 

Rigentemente,    ellotica.eltiliztica.netlacuitlauiliztict, 

Rigente  fer.  nel»nehel4  ninotlacuitlauia. 

'iluuio  general,     apachiuiliztli.  apachioualiztliV 

i juuio  alTi  haze  r  fe  -  apachioua. 

•ineroo  moneda,    tlacoualoni.  tlacocoualoni. 

íos^Io  mifmo,vel,teut?é 


H 


D     kntc    i 

Difcorclar  encarecer  o  voto.  amo  nepahiui  yh  totlatoL 
amo'-etía  totlatol.amoceiitetiayntotlatoU 

Difcord-s.  aymel  motta.  motlauelitinemi.  mixnamichne 
mi.mociíalanitinemi.nioriaüelitztinemi.moqualancaitz 

tinemi.  ,      ..  .        .t.    ,. 

Dífcórdia.  '  ayel  nettaliztli.  netlauelitinemiliztli.neixna- 

miftiri€niiliztli.ncchalanitinemi1iztli.ncqiialancaitztine 

miliztli.netlauclitztincmihztli,  tlauellotl.qualanycrU 
Difcordia  poner,    niteixnami&ia. 'nite,n.etccheua.níte,nc- 

techchalania4nite,yollococoltia.nitc,yollococólcuitial 
Difcrecion.  tlaixaxililiztli.nezca!ilizth.neymati]iztli,ixtla 

mactliztli.  '    \       ,..'•'.'.  r 

Difcreto  rer.nitla,ixa'xilia.nit!a,ixaxíliani.ninozcalia.  mnoz 

calianñninimatinüiixtlamatiiii. 
Diffamar  o  otro,   nitemauizpoloa,tecamtenonotza.  nite, 

xiftlaca.nite,auilquixtia,nite,xiquitoa* 
Diffamado.  tUmauiz$opo1olli.ycanenonotzaIlutlamIaz 

tli.tlaauilquixtilli.tlaxiquítoíli-  '.■"."* 

Diffamador.   tcmauiz^opóloaní.tecamononotzani. teixtfa 

cani.tcauilquixtiam.texiquitoani,  i  _ 

Diííámia.tcmauiz§opolololiztli.tecatenonotza[iztIi.teixtIa 

caliztli.  teauilquixtíliztli.  texiquitoliztli. 
Wfauor.     tetlatótochililiztli.  tetlecotetequiJizth.  tetleco- 

anilrztli,  .     . 

Diffamarfe.     ninoomauiz^opoloa  nocanirenonotza,  ni- 

nixtíaca.nino.trtauizpoloa.  nino,xiquiroa. 
Difformecofa.    amomottacamati.amo  fiacancci.atlacacc 

niele.  .  .  t  r 

Diffracar feo  deffrac  arfe»    ninixpoloa.mnotlatlaíia. 
Diffracado.    mixpoloqui.mixpoloani.motlatlahaní, 
Diffrace.    neixpololiztii.  netlatlaliliztli, 
Diílate,    bufca  dcfuario.  . 

Difpenfar  dar  licencia,  nite  ¿laocolia.  nite,tlapopoIhuia«  n 

tc,nauatia.  '  „'......"«- 

Difpenfacioh.'    tetlaocoliliztliVtetlapopolhuihhztli.  tena- 

uatiliztli, 


D    ante    v 


82 


Dífponerfeoaparejatfc.    nino>ccncaua.-ninoachichiua.  ni 

no,cecencaua,  .    ..       "*«.  ,  . 

Difpoficion.    necencaualiztli»  necccencaualiztli.nechicm- 

ualiztli.  1  •       • 

Difpuefto.    mocencauani.mochichiuani. 
Difponeraffialgo.    nitla^ecencaua.nicla^hichiua. 
Difpueftogentil  hombre,  piltic.tecpiltic.uel  nezqui, 
DiípoíicionaiTi.    piltícayotl.tecpilticayotl.uelnezcayotl, 
Diiputar  con  otro,  uite^tlaxinilia.nitctlatzouilia.nitetlaxi 

tinilia.  .     . .       ;    ... 

Difputa.    tetlaxinililiztli.tetlatzouililiztli.tetlaxitinililiztli. 

Difputador  tetlaxinfliani.teclatzouiliani.  tetlaxitiniliani. 
Djffenfion.     bufcadifcordia. 

Diífímularlaenfermedad.    nícnopololtia.anicnocmcuitia, 
Diflimulacion.     nepopololtiliztli.   anecuicuitilizt/i. 
Difllmular q  no  vee  algo,    anicnothuicanenequi,  anicnot 

hu;cancqir".anicniximatcanenequi. 
DiíTiinulaciontal.    aoethuicanenequihztli.anethuicaneqiu 

liztli.aneiximatcanenequiliztli. 
Di  Humillar  queno  oye.     anicnocaccanequi.anicnocaccane 

nequi.  ' 

Diffiniulacion  affi.    anecaccanequiliztli.  anecaccanenequi 

liztli,  y  affi  délos  íeniejátes. 
Difliparlahazienda.    bufca  defperdiciar. 
Díflolutamuger.  arlacanemi,auilnemi.aoccácayyollo,aoc 

motlaliayyollo.  ochólo  yyollo, 
Diño!  ucion  generalmente,    anematiliztli,  atlacayeliztli. 
DiiToIuto.  amomimatini. atlacayenú 
Diñar  vna  perfona  de  otra  o  cofa  aíTi.   uecaquitztica.  ueca- 

paqtztica.quitlallotíti'ca.momacauhtica. 
Diftancia.  tlatlallotiliztli,  tlamacaualtilíztlf» 
Diílante,     ueca  teitztica.  uecapateitztica^tetlallotitíca.te 

macauhtica. 
Diftar en  pfecion  o  mejoría,    uecaqcaua.  amoquixaci.  amo 

quixneneuilia.amoneuatlachia. 
DiiMcia  aíTi,  uecatecaualiztli.amoquixaxiliztli.  amogxne 

x  >j 


D    ante   % 


neuilíliztli.amoneuatlachializtlú 
Diftate  afíi.   ueca  tecauhqui.  amo  ixaxiliztli,  amo  ixneneui 

liztli.  amo  yua  tlachializtli. 
Diftinguir  razones.  nitla5xexeloa. nitlanonon£jrlalia=nitla, 

nononqcatlalia  nitla,nononqquixtia.  nitla,tlatlamátilia. 

nitla^ccendamátilia, 
Diftincion  afll.  tlaxexeloIiztliYtlanononquaqxtiliztli.tlano 

nonquacaquixtiIiztliktIanononquatIalilizth.tlacecececni 

quixtiliztli.  tlatlatlamantiliíiztli.tlacecentlamantililiztli. 
Difuntamente,    tlaxexelo'íztica,  tlanononquaqxtiliztica. 

tlacccecniqxtiliztica^tlanononqdaliliztica.tladadamáti- 

lilizrica.tlacecentlamátdiliztica* 
Diftinto.   tlaxexelolh.tlanononquaquixtilíi.tíanonon^tlaj 

lilli.tlanononquacaqxtilli.  tlacececniquixtilíi.  tlatlatlamá 

tililli,  tlacecentlamátiliíli» 
DJtadoo  titulo  de  honrra.tecuyot^tíatocayotl.mauizc,  otl, 
Diuerfacofa  diferente,  amoneneuhqui.amoyuampo.amo 

ypo.amoyuan  neci. 
Diuerfidad  de  cofas,     nepapan. 
Diuiefooencordio.       tlaxuiztli.ueitotonqui. 
Diuinacofaoefpiritual.  teoyotl. 
Diurnamente,  teoyotica. 
Diuinidad.  teoyotL 
Diuifa.     tlauiztíi. 
Diuidir  algo.  nitla3xexeloa.  nitIa,nononquatIalia»nitIa,ce- 

cecnitlalia. 
Diuiíacofa,    tlaxexeloíli.  tlanononquatlalil li.  tlacececni 

tlalillú 
Diuifion.    tlaxexeloliztli.tlanononquatlaliliztli.tlacececni 

quixtiliztli* 
Diuidir  fe.    xexeliui.  monononquadalia,  mocececnitlaha. 

cececni  motlalia. 
Diuidir  felos  rios.maxalíui.xeliui. 
Diuulgar  publicar  algo*   nitla,pandaca.nitla5panitlaga4  nic 

tepanoda4tepannifreca.  tepan  nicmoyaua. 
Diuulgadacofa.    tlapantlaztli.tlapanitlazdi.tepanotlaluVíe 
pan tlate&li»tepammoyauhqm. 


D    ante     o, 


87 


Dmufgacion.   tlapantlacaliztli.tlapanitlacaliztli.  tepanorta 
íizth.tepan  tetequiliztlj.tepam  moyaualiztíi. 

Diui7io.de r ríos,    amaxac  amaxa&Ii. 
f  Doblar,      nitía,  cueípachoa. 

Dobl  ada  cofa,     tlacuelpacholli. 

Dobladura  o  doblez,    rlacuelpacholiztli. 

Doblarcordelo  hilo.  nida,omeIia. nitla^oto.mthLomete 
ma,  nirIa,omefeca. 

Dobladoam.t!aomelil/i.tlatoa/ni.  ílaometedíi  tfaometetJ/ 

Dubladura  tal.    tlaomeliliztíi.  tIato¿HIutli.tíaometemaíiz 
tli.tlaometequiliztli. 

DqX£X^^^ 

Doblarelprecio.Iomefmo^quedobIareItrabaio# 
Doblar  la  pena.    mte5nepaniuhca  tlatzacuiltia.  nitetía  ne- 

pani/huia,oppanitetlatzacüiltia#  niquaíaqma.  niuaítería- 

aqmlia.  ^ 

Doblada  pena     nepantic  tetlatzacui/tiíiztli.  oppa  teth  tza 

cuiltiíizth.iialaquitetlatzacui/tiliztli.uartedaaquihífztl, 
Doblado  hombre,  necoc  nemi.necoc  nenquf.  necocquicía 
ha  yriatol.necoccayrlatol.  "  ^quiwa 

DobladamenteaíTi.    necoc  nemíhztica.  necoc  tlatoltíca 
Doblez  tal.    necocnemilizth.  necoc  tlatolízt//   ™ltéC9' 
Dobladamente  hablar.   nino,tíatolpapar/a.nino,tiato/cue 
cuepa.canacentec/anotlatol.  «wene 

Doblado  alTi.  motlatolpapadam>iotlatolcúecuepani  el 
acentetia  ytíatol.  f*  ;*'*. 

Doblegaralga    nída,noIoa  nirra,u/toloa.nítla  cffefei 

^ado.  tla^ollulanololIntlaúMolSah^^ 

Dolar.  nitla,xima.  ní,quauhxíma. 
Dolada  cofa,      tíaxinríi. 
Dolencia,  bufca  enfermedad. 


L>     ante    <>♦ 
Dolerlalíaga.    tetccuicatcuitlatecccuíca#toncut,  chichina 
DohemeaíTint\etccuicacxintIatiticac.toneuac,chichmacac 

tleualáqui.  tlequizquí.  tleminíilcac  ♦ 
DoioraiTil    tececuiquiliztli.  cuitlatitiquilizth.  toncuatiztli, 

chichinaquiliztíi.  tleualanilizth. 
DderlacabU.   notzonteconeua.  notzontecon mococoa. 
DolieiitealTi,  ytzontecoaeuhquúytzontecommococoa» 
Dolor  affi.   uoteconeuatizrii.rzoteconcocoUi. 
Dolerlacabeja  mucho.    nijciuinu.m,quaiuinci.  notzontc- 

D^ntea^Vxiuintic-  quaiuintic.  tzontecon  tetecui- 

Dotoml-    yxíuintiliztli.quaiuintiliztli.  tzontecon  tetecuí, 

DTeí^aígunapartedeicuerpo.   nechcocoa,  nechihyyo- 

ría  ncchtotochilia.  •  ,'.-.-      ,  .,  .     . 

DnUenteaffi.      mococoqui.quihyyotiqm  quitotocM.qni. 
SoiéSffí!    necocoliztli.  teyhiyonlatii.  tetotooteto 

níderel  pecho  cerrándote  porta  vianda,      neltemi.  nelca- 
ratzca  neltzitzica.  nelpátlatla.  .    . 

,  iTí    pltennui  elcacatzcac.eltzitzicac. 

StTrfffeltem^t/i.eltzuzicaliztli.elcacatzcaliztli.el- 

oítladalizt-li. 
Doler  los  dientes  .nitlanatonaui. 
Doliente  affi.     tlanatonauhqu.. 

SSíSKá? T355ÜÍ*  .n^queto.pachiui.ni 

DotSl^quetoliuhqui.queque.olpachiuhqui.qq 

D^Smel'deneguiio».    nitláqualo. 
Doliente  affi.   tknqualo. 

SSaSoíTÍÍÍolW 


0    ante     o< 


84 


yolTotetecuica,  noyollo  tnocó¿oua4  ftóyollo  cuitlatítíea, 
Doliente  affi.    yoliotoneuhqui.  yollochichinacac,  yollote- 
;  teuicac.yollomocoeoqui  yoílocuitlatiricac. 
Dolencia  ral.     yollotoneualizth.  yolIochichinaquilíztIi.yoi 

Jotetecuiquiíiztí  i,  yolló cocoliztli.yolioeuitlatiíícahztli. 
Dolerel  pecho»    neípantlatla. .. 
Doliente  aíli".    elpamlatiac. 
Dolencia  tal.    elpantlarlaliztl/. 
Doliente  generalmete.     cocoxqui.     mococoa. 
Dol  ien  te  eftar  mucho,  nitlánaiíí.nitotoca.  ycnonoc. 
Bol/ente  aiTi.    tlanauhqui,totocac,yconoc. 
DolenciataL  tíanauiliztli.  totoquiliztli.   ye  ono/íztli. 
póler  lof  riñonéí.    nocuiriapátlat/a.  no,cniríapát/eualani 
no.cíutlapatoneua. 

•Doliente  aiTi.    cuitlapatlatlac.  cuitlapátoneuaccuitlapa- 

tíeuaianqui* 
Dolencia  tal, cui'tlapatlatlalízili;    cuitlapátoneuahztli 

cuitlapanrleualanilizfJi, 
Dolería  hijadá.    cecuizth  niticcaiaqui.noxilláquauhti.  ytz 

tic  niticcaiaqui.no tzinyauh, 

tú    cecuiztliteyticcaíaquíliztliéxilJanquahtiÍ!z- 
.   c  í.tzín  /aíítlíi 

:  ^o]ien^*ffivce€Uizt/í  yríc  calacqui  xiííáquauht/c.ytzinyaa 
Dol-iei  baco.    nechocoaooeomal.  '•       *  4 

Potencia  alff.  necomaf  cocolizthv 
Doliente  de/la  manera,-  mocoma/coroaní 
D  oler  el  eftomago.      noyolloixco  necheocoa. 
Dolencia  tal .   toy olio  ixeo  necocolizili, 
DoiienteaíTi.   y  yolloixconiococoani. 

cóͰS  °JOSf   "^000^  n^«lococoa.nixteloíoinoco. 
Dolencia  affi.    ixcocolíztíi,  yxcocoyaíiztí/ 
Uo,,entedefla manera,    ixcocoxquijxteloíomococoauí 

Do  encía  tal.     nacazqualoiiztli.nenacazcocoliztli 
DoIieiKeam/ nacazqualo.ynacazíBoc^oar     ] 


I*  antt.   o# 

Doliente  de  cámaras,  mapirza.mamina.'qumoquja. 

Dolencia  aífi.    neapitzaliztlñneammaliztli.noquiliztli. 

Dolerías  tripas;  ni.cuitíaxcolcocoya.  nocuitlaxcol  moco- 
coa  ♦niticmococoa.  ■  ; 

Dolencia  taU     necuitlaxcol  cocohzdn  teitic  necocohztii. 

Dolienteaffi.    cuitlaxcol  cocoxqui.  ytic  cocoxqui. 

Doler  el  cortado,    nóyoniotknquauhti. 

Dolencia  aíTi.    yomotlanquaubtiliztli. 

Doliente  aífi.  yomotlan  quauhtic.  _ 

Dolorido,     texiuhtlati.  texíxiuhtlati.  tepatzmifti* 

Doíorgeneralmente.  toneuiztii.chichinaquiztli.toneualiz 
tli.  chichinaquiíútli,  . 

Dolorofa  cofa  que  pone  trifleza.  tetlaocolti.tetequjpacno, 
tevenoy  uualti.teicnoclamachti,  techocti.tetlaocolti.     t 

Dolorofamente.  techoctiiiztica.teycnoyouaItihzuca.  teiC* 
notlamachtiliztica. 

Domar  cofa  fiera»buíca  amaníiar*        # 

Domado,    tlatlacaciuitillí.  tlacaciuhqui. 

Domador,  tladacaciuitianu 

D  omaduui.  tíatíacaciuitilizíli.  .  , 

Domara 

D.madoaíTú  tlatlacaauilolli.tlamamachtilli.  . 

Donador  tal.  ma;atlatlacaautloaniVmacamacnriani. 

Domlnlcí^ 

non  por  nombre  caítellano.     lomjfmo. 

Don  pordadiua,   tedauhtiili.  temaérh. 

Donaire,  texochtiliztli.  teuetzquitil.ztli. 

^nna  res  dezir.    nite,xochtia.  nite,ueuetzquitia> 

Bonar dar deSrac»a.   nite,tlauhtia.  nite,tlanemrnaca. 

Donación  affiT  terlauhtiiiztlf.tetlanemmaqu,liztii, 

Donadacofa.    tedauhtilli.tetlanemmaftlu 

Donador  tal.    tetlaiihtiani.tetlanemmacanv      f      .  .  .  . 

ConottLochrijexochtiani.teuetzqu,tuteueuetzquitalli 

Eonofamente.    tex.chcdiztica.teuetzqumlutica.-      - 


D    ante    o< 


$9 


>ondeantef.    ^anyeonca.  canyenoonca, 

3onde,  bufca  adonde. 

Dondequiera»   bufca  adondequiera. 

Doña,pronombrecaftellanó.lomefmoé 

Donzel  vino,  amo  motecococay  vino, moy amancay  vine* 

amachiztli  yemi  vino.mopaccay  vino.mauiacayvino. 
Donzella,  ychpuchdi.  ...  / 

Dorar  algo     nitlaaeocuitIauia.nitla,teocuidaauia.nitIa,te 

ocuitlayotia. 
Dorada  cofa,  tlateocuitlauilli.  tlateocuitía  auilli.tlateocui- 

tlayotilli. 
Dorador,  tlateocujtlauiani\tlateocuitlaauiani\tlateocuitla 

yotíaní. 
Doradura,  tlateocuitlauiliztli.  tlateocuitlaauíliztji,  tlatto- 

cuitlayotiliztli. 
Dormidera,  lo  mifmo. 
Dormir.   ni3cochí. 
Dormido,    cochqui. 
Dormilón,  c-jchini.co  :hpa1. 
Dormimiento.    coehiztk  cochiliztlí. 
Dormir ha/.eraotro#    nitejCochitia,  nite}cochtlac,a»  nite- 

cochteca. 
Dormido aífu     tlacochitiKi  tlacochtlaztli,  tlacochtlagalll 

tlacochte&li. 
Dormirlos  ojos  abiertos.    ni,miccacochi.  ni,itztoc  m'cochi 
Dormido  affi»   micca  cochqui.  yyrzroc  cochquú 
Dormidor  tal,   miccacochini.yvtztoc  cochini. 
Dormir  la  cabera  celgada.     n^cochtipilcac.  n^cochtipil- 

catoc. 
Dormitando  efiar,     ni,cocochtica.  n^ixcuechotica,  ni  * 

cochyavarica. 
Dormitorio,     cochiuaya 
Dormiendohazeraotiodormir.    ni>tecochizmaua.  nitr-, 

cochmaua. 
Dormir  mucho,    ni\tequicochi.ni\cochmiqui. 
Dos.  bufea  al  cabo  deíle  libro  donde  ella  toda  la  cuenta. 

Y 


)■ 


D 


ante    o    &    u, 


Dos  a  dos.   uuméri. 

Dos  años»   unxiuitl. 

Dos mefes,  orne  metztli.onfetl  metzrlí. 

Dos  días.    omilhuitLontetl  tíacatli: 

Dos  caminos  doíe  parten,     omaxac.otlamaxac,  otlama- 

xaíco,  omaxalco. 
Dos  noches,    onyual,  onretl  yuualli. 
Dotar  hifa  o  otra  períona,   nite^xcatia,  nite5yucaria.  nite, 

nemacha. 
DoteáíTi.      teaxcatillí.  tetlarquitütí,  tevocatini.  terna&hV 
Dotado  de  gracia.      oquimaceuhjOquicnopilhui  yn  qualli. 

yeclli» 
Dotorqueenfeña.  uey  tlamatini.  tetlamatílizmachtiani, 
Dotrina  que  fe  e'nfeña.    temachtilii;  teíxtiamachtíliztii.  te- 

nonotzaliztli, 
Dotrinar.   nite>machtia.nite>ixtlamachtia. nite,nonocza. 
Dotrinado.   tlamachtilli.tlaixtlamachtillj,  tlanonotztli. 
Doze  numero,    bufca  al  cabo  defte  libro  donde  efta  todala 

cuenta, 
Dozientos,      bufca  alcabodeílelibto  donde  efia  toda  la 
cuenta, 

€f  Duda  generalmente,     neyolpoíol/ztlj.  orne     " 
y  ollouaíiztl/.  netzotzonaíixtíí.  nequetzaliztli , 
Dudar.   nino,yolpoloa.  n,omeyoUoua.  nino^zotzona» 
Dudofacofa.     teyolpolo.  teomeyollot/,  teomeyolloualti. 

tetzotzon.tequetz. 
Dudofamence.    onieyollotica.  neyolpoloíiztica.  netzotzo 

naliztica.  nequetzaliztica. 
Duelo  tener  de  al  guno.     n  i  te,tIaocol  i tta.  tecanitlaocoya. 
Duelo  aiTi,   tetíaocolittaliztlú  tecatfaocoyatiztíi. 
Duelos  tener.    nmo3tequipachoa.  mno,toIinia. 
Dueña,   ciuapiíli 

Dueñode  algo»    axcaua.  tíatquiua.  cococáua.  yohcaua. 
Dueño  decaía,   chañe,  cale, 
Dulce,  tiecutic.  tzopelic.  , 
Dulce  cantoomuñca.auiac,  tzopeliCó 


D  ante    u* 


90. 


D Lilcedumbree fpi ritual,   teoyotica  teyplquima, 
Dulce  hazerfe.    ni.necutia.  ni,tzupelia. 
Dulcemente,  necutiliztica,  tzopelilizrica. 
Dulcorodulcura,     ytzopelica.ynecutica.  vel,tzopeIíca- 

yod. 
Dulce hazer  algo.    nitlauíecutilia.  nitla>tzapelilia» 
Dulcemente  hablar,  ni,uelicatlatoa.  ni,tzopeli*catlato'a.ni, 

tecpillatoa, 
Dulce  hablador  aíTi.tzopelícatlatoani.  uelicatlatoani.  ticpil- 

la  toan  i. 
Dúo  que  Te  canta,    ontecuicatl.  moncauiacuicatl. 
Duplicar  carta  oefentura.    nitla^ontlamantilia.  nítla,oncai 

quixtia. 
Dura  cofágene raímente,  tlaquauac,  tepitztic,  tetictlaqua 
Dtlic,  tepi  tztiaquadíc» 
Dureza  aflTi.    tlaquaualiztli. tr pitztiliztli,  tetiliztli,  tlaquafti 

liztli.  tepitztlaquactiliztlú r 
Dura  por  difícil  y  cruel,    cui.tecoco. 
Dura  mente  aflí,    ouica.  tecococa. 
Dureza  allí,    ouicayotl  tecococayotl. 
Dura  ble  cofa,    uecauani.  uecauyííani.aquemmpchiuan^ 
Dura  carne  mal  cozida,    tialichtic.  tlaqua&ic. 
Durar  mucho  tiempo,     n^uecaua^niuecauitia. 
Duración  ral,    uecauabztli.  uecauitiliztli. 
Durar  para  fiempre,    cemicac  ninemi»  nicennemi. 
Duración  allí,  cemicac  nemiíiztli.  cennem¡lizdí. 
Durar  vn  día.    ni>cemilhuitia. 
Durar  vna  roche-     nicenyuualria. 
Durar  vn  año.     nicexiuhua» 
Durar  halla  el  cabo  o  períeuerar.    uel  ni.tlaquixtía,.  nocona 

xiltia  uel  nitlatzonquixtm.  nitla,cemana 
Duración  tal,    uel  1  aquí  x  til  íztli.  uellatZGnquixtiHztli.Ojritl* 

axiltiliztli.  tlacemanaliztli. 
Durazno  arbpU:  durazno  quauitl, 
Duiaznola  fruta,   lomifmo, 

y  4 


E    ante    a    &    e¥ 
€f  Délos  que  comiengan  en*  E~ 


VeI3y  conjunción.,    yulnoyua,auh  ye- 

quene. 
Ea.aduerbmparadefpertaroinafarcoma 
quiera.,   r.'aque,.  tlaoque.  rlaeuele:  tlaye- 
cuele.  oque»  maque,  maoque*  mayecue- 
le-macuele 
Easvedandoquenofehagaaígo,   xi. 
ffEchacueruo,    yftlaceltia  yconaqui. 
Echarla  culpa  a  otro,      ni&emamaltia,  ñiclecemmamaltia» 

tetechnicquetza, 
Echarfe  como  encama,    nínojteca». 
EchadoaíTi  •    motecac, 
Echadoeítar  tendido*    n^onoc.ni^uetztoc,.  ní,meíauatoc. 

ntn^ácantoc* 
Echadoafli»     onoc.uetztoc  rrrerauatoc  macatoc 
Echar  fe  con  muger,  per  metapborá,     nite^eca  [  tete  ch- 

naci,  nite^nepaaoa^y  tlá nieochi.nic,yecoa  mc,cui\ 
Echarfe  conmugerque  duerme,    nitecochuía,  tetlanaquí» 
Echado  aífi;;:  tecochuiqui.tetláacqut.       u 
Echarfe  muchos  convna*  tite,quauhtláca,  ti  recen  teepan- 

tria* 
Echar  algo  fuera  faca ndoío;    nírla.quíxtia. 
Echada  cofa  aífi.    tlaquixtilFr 
Echar  cofas  1  argas  o  colas  liquidas  fobre  otra  cofa,     y  pan- 

ni  ¿teca. 
Echada  cofa  afí?..  ypatlatécTíi. 

Echar conja mano.    mtla,matapeua,nñ[ama>xopeua~ 
Echado  affí;'   tlamatopeuhtlí  tlamaxopeuhtlv »j¡ 
Echar  lagar  algol    buíca  a  rrojar, 
Echado  aíTi.     tlatíaztft,  tlamayauhtlL 
Echar  a  otro  en  vergüenza-    nite,pmauhtia.. 
Echar  a  otro  de  cafa,    nice^totoca.  nite,qu¡xtia» 
EchadoalTi,     tlatoto&ji.  tlaquixtillv       .1 
Echar  por  fuerca de  cafaaalguno.  tecaiiommayaui tecana 


E    ante,    cé  91 

tTaqítzco3..tecan5tIa(-etzcaloa.nite1L»látiquíxtía.n6te>chic 

calca.  nonte,tzonicquetza.nitechiccanaua. 
jachado  aífi.     y  canal  lamay  auhtli.  ycauallaiirtzcoltí.  y  caual 

latetezca'ollu  tlauilatiquix  tilli.  tlachrccaícjli,  tbchiccana- 

ualii»t!achíccanaubtli.  tlarzonicquetztli. 
Echar  las  carnes  de  fuera»    ninO,pet¡aua..nino,pepetlaua. 
Eehar  algo  del  penía  miento    nicnocauaítia.wcnopppolol- 

tia.  nicropeua.  nicnolcaualtia. 
Echara  mal  a  parte  lascólas,     aompaniquitra.ayuhnicca- 

qui.^aoiDparuccaquü  ayuhntnomati.cá-tleyítypaii  nic- 

cuepa» 
Echara  buena  parte  foque  fe  dize  ohaze.    qualíipanníema 

ti.  qua/ltpániquítta»  qualli  ypan  niccaqui.qualii  ypanictia 

chialtia* 
Echara  puertas  o  perfegui  r.    níre,toroca. 
Echarenía  cárcel,  quauhcalco  nítet'aha. quauhcafco  mtefe- 

ca.  teiípiíoyamtetlalia»  nite,caltzaqua.n¡teiípia.  teilpilo- 

yan  niteca'aquia . 
Echarfama.  tepa mcrecayntlatullí* niccemniana/n  tlatol^ 

li.  nicmoyaua.ymlatulli* 
Echarías  pares  la  muge r.     ni&IacaynynáV 
Echar  a  cozér  algo,     nocondaga.nocontlalia. 
Echar  de  fi  fuego,    tletlnotechqurga. 
Echa t  a -perder  o  sft  raga  raigo,     niquidacoa. 
Echa  ramal.    mcblac.a.nicmayaur* 
Echa  r  cacao  de  vna  x  ical  a  ot  ra  para  que  haga  efpuma,    n£ 

quetza.  nachiua.  ■ 
Echarfe  a  nadar,    «qrichof  oa.  rconuerzú 
Echarfepciílas»    titauillacanequi.tocacamanaíhuia. 
Echaríeet  niño  enel fuelo  de  coraje.   'nrno,£iima. 
Echar  tributo  o  derrama,    níte,tequimaca.  n¿re,reqiftelal 

huía. 
Echar  fe  las  aues  fobre  ios  bueuos.    tíapachoa» 
Echadaaffi.    tlapachoqur.  tía-pacha 
Echar  a  algunode  cabera  enel  agua,©  del  uga  r  atrohaz ía  ba- 

xo.  mte^tzineua,  ni te^oíiicquetza^tequauíc  nítequeczav 


E    ante      c* 

Échadoafíi.    tlatzíneuhtli.   tlatzonicquetztli. yquauictla 

querztli,  . 

Echaralgoalaguaq  corre,     nida^atoctia. 
Echado  aíli.      tlaato&illi. 

Echador  ral.    tlaatocU  ti  aatoétíam.  . ,      T» 

Echar  algo  en  remojo»  nida.ciaua,  nitla.apachoa.  nitla3atíl 

.tema#nitla,atlatlalia.  .    ,. .    -     .„       ' 

Echado  aíTien  mojo,    tlaciauhtli,  tlaapacholli.  tlaatlatemal 

li.tlaatlátlalílli. 
Echar  las  plantas,    celia.ytzmolini. 
Echar  fuertes,    nke.tlatlamanilia. 
Echador  de  fuertes.       tetlatlamaniham.  tetlatlamamliqui 
Echar  fuertes efcondiendolas  debaxo  de  tierra,     nite,itzpo 

polhuia,nite,t1apopolhuia. 
Echa  rma  vz  o  cofa  aíli  en  alguna  parte,    ni  ti  a,tema. 
Echada  cofa  affi.    tlatentli. 

E-har  de  fialgo.    notechpanitlatlaca.notechpa  málaga. 
Echardearriba.    ni,quallaca.  ni,qualmayaui, 
Echaralamaroaliiarportempeílad.     nitla.adatlaga  .mt.tr 

at!Ítepeua.nitlalatlátoxaua.nit[a3at1animayauu 
E-har  ñaues  al  agua.    mtla,aeallaca,  nacallaca. 
Echar  del  termino.    níre>totoca*  nitctlalcaualtia.nitequa- 

xochpanauikia.  :      ,  \  t  -i 

Echar algoenel Cuelo,    tlalpan  nitlatlaca,  tlalpanmtlama- 

EchaViarieíta.      nite^lhuitUcaquitia.nitcilhuidalhuia. 
Echar  juvzio     tetempan  nhlatoa.  anino^lacayocuy  a. 
Echar  toltar  ó  tirar  tiro,    nitla,tlequiquizuiat  ni,tlequiqui* 

Echarhazia tras,  nicampa niaiaga.notepuczconi&lasa.no 

•cuitíapampa  mellaba... 
Echar  el  cueruo.    ycnitlaceltia.ycnonaqm, 
Eclipfarfeejfol.     tonanuhqualo, 
Eclipfadofol.    oqualocyn tonatiuh. 
Eclipfi  del  íol,    yqualocanronatiuh, 
Eclipfar  la  luna,    meztli  quaio. 


E    ante    c    i  8c    % 


9* 


Eelipfada  luna .    oqtialoc  ymmeztí/. 
Ec/ipli  déla  luna,      metzth.  yquaíoca. 
^f  Edad  v  na.    cenueuetíliztft. 
Edad  tener  mucha.    ni3uecaua.  ni,miecxiuhtía. 
Edad  de  difcrecion.    ixtlamatiliztíi.  tlachíaíiztli. 
Edjficaredificios.    ni.calquerza.ni^calmana* 
Edificación  aiTi,    calquetzaliztíi.calmanaliztli. 
Edificador  oficial,     calquetzqui.tetzotzóqui.toítecat/. 
Edificador  noorlaal  finoaficionadoaedificar.    inocaítia- 

ni.cenca  mocalriani/ 
Edificio,  tlacaiolli. 

Edificar  para  íi.  nín.otepatia,  nino,ca!tianino5t/acaJoIria. 
Edificador  tal.  motepantiqui.mocaltiqui.irjodacaloltKiui. 
Edificar  a  otro  con  buenexemplo.    mte^'xcuina.nite^ia- 

chiyornaca.nicteittit¿a.nite,machiyotia,notechano.no^ 
rechiffo. 

Edificador  tal.  teixcuitiani.temachioyotiani.quiteittítiani 
Edificar  íe  tomando  exemplo  de  otro,   tetechníquitta.tc» 

tech  nicana. 
Edificar  deboueda,    nitIa,rerzopa; 
Edificación  aíTi.   tlatetzupalizrli. 
Edificador  ta!.     tlaretzopquí. 
Edificio  desamanera,    tetzopquí.  tía  tetzoptíí.     - 

<f  Eloella,pronombre.  yehúa  tí,  ye. yehua.eua  ti 
Eíada  óyelo,    cetl. 
Eíar,      ceuetíi. 

E/adacofa.    cequalocceuiíoc.ceuechililoc. 
Eiar  fe  plantas,  cequalo.ceuechiíilo.ceuilo. 
El  defta  mane  ra  o  condición,    ynaquin  y  uhquiy 
EJecion    teixquetzalizcíi.tlaixquetzaíiztli.  rcpepena/ ízrl/ 
Elecionhazer,    bufca  elegir  * 

Eleto.buíca  elegido, 
Elegante perfona  en  hablar,    tecpiííatoa.  nematcatlatoa. 

^otlatolimati.motlatolimatqui,  moriatolimatmi. 
fcieganciaral.  ■  tecpiUitolizdi,  nematcadatoltetli-netlatoli- 

mariiiztíi. 


E    ante    í     &    m, 


Elegantemente  affi.  tecpillatoliztica.  nematcatlatoliztic». 

net'atolimatiliztica,  ,      ,. 

Elegante  platica,  tecpiílatoüi,  nematcatlatol!..  netteol.m*- 

Elegante  o  galana  coi»,      dayecchiehiuhtli.  tlamauizchi- 

Eleaanciaafll.  tlsyeccWchíualizt!¡.tlamauizchich¡ua1¡ztli. 
Elefantemente  allí    dayecchich.uaUzoca.tlamau.zch.chi 

ualíztica. 
Eleeirocfcoier.   nite.ixquetza,  mte.pepena. 
Eleliáo.  riaixquetzalli.tlaixqiietzt/i.tlapepeiitli 
Elegidor.     tlaixquetzani.  teixquetzqu..  tepepenani.  « 

ElSoífiiceOlohizoodixo.  „elyehuatbuelynoma. 
limefMoCffiiceüeselquelotomoahazerodeza.    cany. 

vecanvee.canveeuatl.canyenoye. 
El^nternente  hablar.   „i>tecp¡l!at0a.n,nematcatlatoa. 

ElSenlSrfonaenhablar.bufcaeleganteenhabla, 

SlnT  mero  deles  que  eftan  en  orden  en  p.e.  t ay  acatmeac 
fcvS«ltIapel1a!titicac.teyacanticac.qulyacat1t1cac. 

ci  fo^mdo  délos  tales,  tlaoncayotiticac.      .        .. 

I prfmero  delo.aflent.do,  por  orden,   tlayacatmca.ya- 

ca  dca°eyacant¡ca.qu¡peua!tit¡ca.  qu,yacat,t,ca. 
Pl  fewndodelostalw.  '.íaócayotitica  teoncayotia.-        . 
h  Sacar  fe  marau  llar  fe  de  efpanto.     nm,.cau,a.m- 

?f'ii*aiiia  nmoxtritiuetzi,  imihcantlaman. 
Emb'^aS..  mícauiqui.mo.etzauiqui.mocumuetzquu 

Fl^radoaíri.«laelleltil!¡.tlatlaca1ml.ni¡,.lamoc¡u¡ll¡ 
vZll  acotal.  teelleltiliztli.tetlacaualt.l.uh.temoc.uil.z.h. 
5"u    ^arfP    nh..ellelt,a  nino,tlacaualtia.nmo,mociu  a. 
EmuS    \A^X?  me  e    qu¡  motlacaualt.qui.momociu.q. 


E    ante    m. 


93 


Embarbafcar.  nitla,apauia.  .   ,s 

Embarbafcado.    tlaapauillf. 
Embarcar  a  otro.   nite,acalaquia,  acalco  nitetlalia. 
Embarcadero»    acaltecoya. 

Embarcar  fe,  n/n,  acalaquia.  acalco  nicalaqui,aca  Ico  níno- 
t/a!ia. 

Embarcarmeteralgeenelnauio.  nitla.acaítema.aacaJco ni 

dacalaquia. 
Embargareíloruar.    bufca  eftoruar, 
Embargarhazienda.  nitctlatquícaualtia.nitctíatquip/elía. 
Embargo  de  hazienda     tetlatquicaualtiliztli.tetlatouÍDia- 

lilízdi,  n   r 

Embarnizar  deblanco,  nitla,ticauia. 

Embarnizado,  tlaticauiHi. 

Embarnizar  con  azeitede  chía,  nitlachiyamauia. 

Embarnizado  afíiV  tlachiyamauil/j 

Embarrarcon barro  efpeflb.    nitlajxpepechoa. 

Embarrado alTi,  tlaixpepccholli. 

Embarrarcon  barro  ralo.  nitIa,ixamatiJoa.  nitla  Jxairii. 

Embarrado alTi,  tlaixamatilolli,  tlaixauilli. 

E^rlamannÍte,ÍXCUepa#íeCanÍn0CaCaya"a-yCni^ 
Embaucado,  tlaixcueptl/.  yca  necayaualoni.ycqueloloní. 
Embaucadorteixcuepani.  teca  mocacayauanr,  ye  tequeJo- 

ani.tlamatquutlamatinú  4 

Embaucamiento,  teixcuepaliztli.  teca  necacavaualiztli.vc 

tequeloliztlj.  tlamatil/ztli.  J  y 

Embaxada.    tJatoIIi. 
Embaxador4  tidantli.  tlatolitquic 
EnS.ara0tr0*    nite>thu^tl^^^núa.  nítexoco- 
Embeodarfe  nUIauana.nurinti  m.xocomiquL 

Rmbr^e,eCeJfe-   *»>?**«*»•  ni>chichihuiq    * 
Embermejecido,   tlatlauhqui.  chichiliuhquf 
Embermejar,  nitía.tlatjauilia.  nit/^chicrSoa 
embermejado,  tlatíatiauililli.tlachichilolli. 


£     ante    m*  | 

Enbetimar.   nida,tzacuuía» 

Embetunado,    tlatzacuuilli. 

Embeuer4    nitla^hichina.  notechaqui,  ¡ 

Embeuida  cofa,     tlachichintli.  tetechacqui. 

Embeuerfeenotracofa.ytechaqui. 

Embeueccrfe    nitla,ixcauia.nitla,cemmati.nitfa,-cemitta. 

Embeuecido. "  tlaixcauiqui.tlacemmatqui.  tlaceraittam . 

Embiarohazer  menfajcro.    nitla,titlani.  nite,titlam.  mtla, 

yua.  mtcyua.  . .       .    a 

Embíadomenfajero.  tíadtlantli.titlantli,  tlaiualh. 
Embiar  a  alguno  con  cautela.  nite,naualiua, 
Embiado  aífi.    tlanaualiualli. 

Embiar  algo  aotro. .  nite,tJatquitia.  teteclinitlapiloa.    t 
Embiada cofa  aífi.    tetlatquitilli.  tetechtlapilolii. 
Embia  radiuerfas  partes  menfajeros.mte,yyua.nitJa,tIaiuaf_ 
EmbiadosaiTí .  tlayyualtin. tlatlayualtin, 
Embiar  otra  vez.  occepa  niteiua,  yeno  niteyua.  yenocuel* 

niteiua.  .    .         t  ,        ... 

Embiar  adelante»    achtoniteiua.achtopanitiaiua, 
Embiado aflfú  achtopa  tlaiualli.  achto  tláiuallú 
Embiar  otra  cofaen  retorno.   nic>cuepcayot;a#  nitla,cuep- 

cayotia. 
Embiada  cofa  aífi.  tíacuepcáyoriloni. 
Embidia.  neyolcocoliztli.nexicoliztli. 
Embidia  tener  de  otro,  tetech.nino^olcocoa.tetechnino, 

xicoa.  '  .  .... 

Embidiofaraente.  neyolcocoliztica.  nexicoliztica. 
Embidiofo»    nioyolcocoqui.moyolcocoani.moxicoquí. 
Embidar.    niqualaquianotlanicol.nicueilia  notlatlanitoL 
Embite.    ualaquilli.tlaueililli, 
E  nbiudarla  muger.     nicnociuatí.  noquichmiquu 
Embiudadamugero  biuda»    ycnociuatl.oquichmicquA. 
Embiudar  el  varón,     nicnooquichti.  m\auamiqui, 
Embiudadoobiudo.     ycnooquichtli.duamicqui. 
Emblanquecer  algo,  nitlazulia,  nitla^taha. 
Embianquceido.     daztaliHi, 


H    ante     m« 


94 


Emblanquecimiento»     tlaztaliliztli.tl.aiztaliliztU 

Emblanquecer  fe.    nrztaya, 

Emblanquecido  afíi.    oyztaz.  oyztayac. 

Embocar.    nitla,calaqula» 

Embocado,    tlacalaquilli.  ocalac.  otlacalac. 

Embocadura  aflTi.    tlacalaquiliztli. 

Emboltorio,     quimilli* 

Emboluer  algo.    nitla.quimíIoa.nic,quimiIoa. 

Emboluedor  el  que  embuelue.  tlaquimiloani.tlaquimiloquí, 

Emboluedero.  tlaquimiloloni.tlaquimiliuhcayotl. 

Emboluimiento,  tlaquimiloliztlú 

Embuelta  cofa .     tlaquimilollí. 

Emboluer  niño,     nicololoa.  nic,químilca.niqniIacatzoat 

gmbueltoaiTi,    tlaolololli.tlaquimilolli.tlailacatzolli. 

Emboluer  a  rollando»    nitla,  ylacatzoa. 

Embueltoaífi.    tlailacatzolli, 

Emborrachar  fe.bufcaembeodar  fe. 

Embofcar  fe.    nino,quauhaquia,  quauhyoacatla  nicalaquí, 

Emboícado.  moquauhaquiqui.  m  oquauhaquiani. quauh- 
yoacatla calacqui. 

Embotar  cuchillo  o  cofa  aíTi.  nitla,tentetecuinoa.nítla,té 
pixoa. 

Embotado  aífi.    tlatentetecuinolli.  tlatempixolli. 

Embotador.    tlatentetecuinoani.  t/atempixoani. 

Embotamiento,    tlatentetecuinoliztli.tlatempixoliztli. 

Embotar  fe.  tentetecuinaui.tempixaui. 

Embotar  punta  de  algo.  nitla,yacaretecuinoa.  nitJa,yac« 
tetepanoa. 

Embotado  aiTi.  yacatetepontíc.yacatepotic.yacatecuintic. 

Embotamiento  tal*  yacateteponauiliztli,  yacareponauiliz 
tli.yacatecuinauíliztli. 

Embouecer  fe  mirando  algo,  aye  nicmattica.  aye  niquil- 
huitica.anicyeuallhuitica, 

Embouecido    aye  quimattieni.  aquiyeuailhuitani. 

Embouecimiento.  aye  quimattaliztli.  aquiyeuaylhuiliztli. 

Embragar  rodela  o  cofaaífi.  chimaímaic  niccalaquiá  noma. 

Embrauecer  a  otro.   nite,pepeualtia,  nite^tlauekuitia.nite^ 

z  «i 


E     ante    m* 


II 


giancacultitnitc^aueltia.  nite^olpogonaltia,  níte,yoílo- 
cocolcwtia» 
EmbrauecidoaíTi.  tlapppcualtiíli.tlatláuelcuitilli.tlaqualart 
cacuitilli,  tlatlaueltillútlayolpogonaltiíli.  tlayollo  cocol 

cuitilli. 
Embrauecimiento.tepepeualtiiiztlr.  tcdauelcuítiíiztíí.requa 

lacacuiti'lrztli.tetlaueltiliztli.teyolpogofialtiliztli. tlayollo 

cocolcuitiliztli» 
Embrauecer  fe.ni>tlauelcui.niqualancacui.  niyoípoconi.  ni, 

yollococolcur. 
Embrauecido  aíTu   tlauelcuini«qualanini.  yolpogoninúyoí 

lococolcuic* 
Embriagar  a  otro,  bufca  emborrachar* 
Embroca  rQtraftornar  ollas  o  cofa  aíft.   nítla^zonicquetzt* 
Embrocada  o  traftorntda  cofa  afíií.  tlatzonicquetztli. 
Embrocaduratal.    tlatzonicquetzaliztli. 
Embrocar  o  poner  boca  baxo  vafoo  ollas,    nitlajxtlapach 

mana*  nitlaixriapachcuepa. 
Embrocado  aflfí*  tlaixtlapachmantli.  tlaixtlapachcueptli. 
Embrocaduratal   tlaixtlapachmanalizt/i.  daixtalpachcue 

paliztlu 
Embudar  algo  caxpiaztíca  nitlateca. 
Embudada  cofa,   caxpiaztíca  tlatectli. 
Embudo,     caxpiaztli* 
Embutir  a  recalcar»  nitla^acatztza.nitla^tzitzitza.nitlajte 

pitztíalía. 
Embutido,  tlacacatztzalíi.tlatzitzitztlútlatepitztlalilli. 
Emmendarcafligando.   nite,nonocza,nite,tlacaualtia.  5c 

permetaphoram.  tetlquauitlnictetoctia.atl  cecec,tzitzi- 

caztli  tetech  niepachoa*  teyollo cal tititech  ninopipiloa» 
Emmendado.  tlanonotzt/i.  tlatlacaualrilli,  tetKquauítf.tla- 

to&illi.  atl  cecec,tzitzicaxtíi,ytechtlapachoIIi.  y  yollocaí- 

titlannepiíolli. 
Emmendar  la  vida,  nino,nemiIizcuepa,  niño,  tlacaualtia* 

nino^onotza.niccentlalia  yn  noyollo, 
Emmendado  aiTi.  monemiíizcuepqui.  mononotzqui^or 

tlacaualtiqui» 


E    ante     m, 


95 


Efnmendada  vida,      nenemih'zcueptli.  nenemilizcuepca- 

yotl. 
Emmienda  affi .  nenemilizcuepaliztli,  nenonotzaliztlMie- 

tlacaualtiliztli. 
Emniendareícritura.    nitla,patia,  nitla.papatia.  nitla-3ue- 

líalia.  ....'■« 

Emmendadaefcritüra.  tíapatilli.tlapapati/íi.t/aueiJalilIi. 
Emmaderarcafa.  nicla,quauhtema,nitla,quauhtefema* 
Ernmadcrada  cafa.   t/aquauhtemli,  tlaquauhteremli 
Enmaderamiento.      tlaquauhtemaliztli,tlaquauhtetema- 

Uztlu 
Emmagrecer  fe*    ni,hyyocaua. ní,caxaua.  ni.pítzaua  ni  tó 

qur.  ni,xouaqui. 

Enmagrecido,   yhy  yccauhqui.  caxauhqui . pitzaunq.  uae- 
qui,  xouacqui.  n 

Emmagrerimiento.   yhyyocaualiztli.caxatialíztli.  piczaua 

liztli.  uaquiliztli,  xouaquil/ztli. 
Emmagreceraotro.    nite,yhyyocauaItia. nite.caxaua. ni- 

tcpitzaua.  mte«uatza.  nite,xouatza, 
Emmohecerfealgo.    puxcauf 
Emmohecido.    xoxocauhqui,  ,, 

E™eT^o"haqu"a0tra  tó^«0n^.n"e,tentZaqUa.„i- 
Elíw!id¿Cld0'      t'anontfl,";«t'a«n«acutIi.  &7hyy4M^ 

Emmudecerfe.     ni.nomi.  nino^entzaqua.  nin.ih/yotza- 

EpmaCuha!aUerde0tr°'    "íte'mamatf-  «"I^amati.  mte. 
Empachadamente,    temamati/iztica.  tepmaualizrira 


V 


E   ante*   m« 

Empadronar»      nite^tocaícuíloa»  níte,tocayotía»  nitela- 

chiyotia. 
Empadronada.      tlatocayotíHi,  tlatocaicuilolli.  tiamacru 

yotilli. 
Empadronamiento,    tetocayotiliztli.  tetocaicuíloliztíi.  tc- 

machiyotiliztli* 
Empalagarte,     nouiceua,  nechtlaycltia.  mquihiya.  metí* 

tzilhuia. 
Empalagado,  yuiceuliqul.  motlayeltiqui. 
Empalagamiento,    teuic  eualiztlú  tetlayelti/i/tlu  tlayniya* 

liztlí,  tíatlatzilhuihztli. 
Empan ada  decarne,   nacatlaoyo,  nacatamal/i. 
Empanada  de  pefeado.  michtlaoyo4y  aíTi  délos  dema  s. 
Empanada  grande,  nacaquimillulatemaltamalh.  auazu* 

tamalli. 
Emparejar  algo.  nitlamamiaia,  nttla,neneuilia. 
Emparejado»     tlanami&illi.tlananeuililli. 
Emparejamiento*    tlanamiailiztli-tlaneuiuililiztlu 
Empecaraigo.  bufeacomencar. 
Empece r  a  otro,    nite,to!inia,  rntejtlatlacalmjia* 
Enpecido.     datolinMútlatlatlacalhuilli. 
EmS^mientí*.  tetolimliztíi.  tetlatlacalhuiliztli. 
¿    .V  w^etfeopararfeduroelpanocofaaíii.  tlaquaua, 

.tepítzaui,  ya^aaia,  uapaua.quappitzaui,  totopochua- 

Empedernidc aíTi,  tlaqnauac.tepitzticuapaaic.quappitztíc 

totopochuacqin.  totopochtic.  tetic. 
Empederneceríela  nieueocofaaííu    tequica. 
Empedernecida cofa  alTí.   tequizqui*  otequiz. 
Empediraot^o,    buícaembaracar. 
Empegar.   nit!a,c^ioa.nitia,uacucaloa. 
Empegado,    t^^lollulatzacucalulii. 
Emoeeadura.   tl^aloliztli.  tlatlacu?aIoliztli.   m  . 

Empegar  cuero  obota  pa  vino.    nida.ocotzouia.  nitIa,mo- 

"rotzouia.nií'a.ccotzoaltia.  - 

Empegado  aili.     tlaocorz ouiiíi.  tlaiuocotzoujllu  üaoco- 


E    aítfe    mt 


96 


tzoaltilli. 
Empeyne.    xiyott\ 

Empevne  tener.    m\xiyoti,  ni,xixivoti. 
Empellón  o  empuxon.   tetopeualiztli.  teixícquetxalizth\te- 

chiccanaualiztli.  tetzonicquetzaliztli. 
Empeñar.   nino,t1aquixtilia. 
Empeñado,     tlaquixtiloni. 

Empeorar.       nitla.ouitilia  nit7a,tototza.  nitla,tlanauatia 
Empeorado-     tlaouitililli.  tlatototztli,  tlatlanauitilli. 
Empeoramiento,      teouitjliíliztli,  tetototzaliztli.tetlanaui 

tiliztli. 
Empeorarfe,    n.ouiti  ni.totoca.ni,t]anaui. 
Empeorarfe  feí  cada  día  peor  enmal.   ylhuice  nitíauclilcca 

ti .  ylhuice  nouiti. 
Empeorado  aíTi4   y/huice  tlaueliíocati,  ylhuice  ouíti. 
Emperador.  Iomifmo. 

Empetatriz.    iomifmo.  ve/,  ynami&zin  emperador 
Emperezar    ni,tlatziui.  nitlatemmati.nic^temmati.aiieí. 
Empero,    yece.cau.tel. 

Empicotar,    teixpa  nitequetza. teixpá  nitepinauhtia» 
Empicotado,    teixpan  tlaquetztli,  teixpan  tlapinauhtilli. 
Empinar  o  enhefta  raigo.     nitla,euatiquetza. 
Empinado,    tlaeuatiquetztli.  tlaeuatiquetzalli, 
Empinadura,     tlaeuariquetzalatli, 
Emplaflar.     ni&erlaliliapatli. 
Emplafiado*  patli  datlalililli, 
EmpJaílo.    patli, 

Emplazar.      nitc,nauatia.  nit^tJateneuilia»  n¡te,tonaW 
chilia,  a 

EThiIimfd°*      tIaoaüatiIIÍ*t/atIatencuí/ilW-  t/atíatonalque 

Emplazamiento.     tenauatiliztl/4tetlateneuiljliztli.tct/arói 
quechililiztli. 

Emplearcnalgo/a  hazienda.    ypaní.tlaaquia.  ypa mtlacala 

quia.  ypanit/apopoJoa. 
Empleada  hazienda,    ypIrlaaquiJIJ/,  ypatlacalaquifli.ypan 


E    ante    m* 

tlapopolollw 
Emplumar.    nite,potonia» 
Emplumado,    tlapototiilli. 
Emplumecer,    niniuiyotia, niuiyoqin'c,a. 
Emplumecido,    miuiyou'.  yuiyoquizqui. 
Empobrecerá  otro.  mte,icnotiIia.  nite,TcnotIacatiIia.  ñire, 
tolinia.cococ,reopuchqui  nicleittitia.  cococ  teopuhquite 
technicpachoa.: 
Empobrecido-    tlaicnotililíi.tlaicnotlacatililíi  tlatolinilli.co 

eocteopuhqui  tlattitilli.  cococ  teopuhquiytechtlatecfcli. 
Empobrecimiento,    teicnotil il íztli»  teicnotlacacíliliz tli.tetó 
liniliztb.cococteopuhqui  teittililiztli.cococ  teopuchqui  te 
techtecabztli. 
Empobrecerfe,    yenicnoti.  ye  nicnotjacati.yeninotolinia* 
ye  cococ  teopuhqui  niquitta.cococ  teopouhqui  yenotech 
moteca. 
Empoluorar.    nitia,teuhyotica.nitla,te.uhpachoa. 
Empoluorado.    tlateuhyotill/. tlateuhpacholli. 
Empoluoreamiento.  tIateuhyotiliztli4tlateppacholiztIi. 
Empoluorearfe,  ni,teuhyoa.  ni,teppachiui, 
Empollarfeelhueuo.  yul/i'.  yrlacam'. 
Empollado  hueno.    yoJqui,  ytlacauhqui. 
Emponzoñar dár.abeuer ponzoña,    nite^pahytia.  níte,pa 

mi&ia. 
Emponzoñado,    tlapahy tilli.  tí apamicrilli. 
Emponzoñamiento,    tepahitiliztli,  tepamiftiliztli. 
Emponzoñar  mordiéndola  biuora.    niceyztíacmuia. 
Emponzoñado  alTi.    ilazrlacmíntlí. 
Empreñar,     nite^tztia.nitla^otztia.nitejitetia. 
Empreñada,  otztli.tlaotztiili.ytetinemi. 
Empreñador.    teotztiani.teitetíani. 
Empreñamiento.    teotzíiliztli.tlaotztilizt/i. 
Empreñarte,     notzti,  notztia,  nitlacaui. 
Emprenta.    tepuztlacuiíoJoni.  tepuztlacopinaloni. 
Emprentar,    tepuztica  nulacuiloa.ni,tepuztlacopinat 


E     ante    m    &      n*     97 

Empreftar  lo  quefebuelue*    nire,tlatlaneuhtia. 
Empreñada  cofa:   tlaneuhtli.tlatlaneuhtli. 
Empreftador,    tetlatlaneuhtiani. 
Empreftar  lo  q  no  fe  buclue.     nite,tlatlacuiltía4 
EmpreítadacofaaíTi.    netlacuilli. 
Empreftadortal.    tetlatlacuilti,  tetlatíacuíítíanr. 
Empreñado  tomar,    nino.tlacuia.  temacnínotíali*. 
Empreftidodé  reyes.      ueytíatocanetJacuifli,  emperadot 
netlacuilíi. 

Empulgararcooballeíra.  nitía,mecayotia.  ni,tlauitolmeca 
yotia. 

Empulgadoarco.    tlamecayotilíí. 

Empulgadura»    tlamecayotiliztli.  tlauitolmecayotíliztlv 

Empulgueras,    tUuitolqua&lí. 

Empuñarerpada.ni,tepuzmacquauhtzitzquia, 

Empuñadura,  tepuzmacquahtzitzquiloya, tepuzmaequ** 

uítl  ytzitzqui'Ioya# 
Empuñar  algoenel  puño.    nítla,mapiquí. 
EmpuñadoalR.    tlarnapi&li. 

EmpuxaraaJguao.     nite,topeua,n¡te,íxquetza.nite,íXcue 
tianaltia. 

Empuxado.    rlatopeuhtlí.tlaixicquetztli.tlaíxcuetlanaltini 
Empuxar  madero  o  cofa  af]*i.  nirIa,topeua.  rritla,ixieqtietza 
EmpuxadoafT/.    rfatopeuhtíi.tiaixicquetztJi. 
Empuxon,     retopeualiztíi.  teixicquetzaljztli.  teíxcuetla- 
naltihzrli. 

EmpuxandQ.    retopeualiztica.teixicqtzaliztica.teixcuetla 
naliztica. 

Emptixando  madero ocofa  aíT/.datopeuaHztica.teixicque 
tzaliztica, 

^Enaguaear  felá  tierra  tlaapachiuí.  t/aatíatJa.tlaauaq, 
Enaguazada  tierra,    apachiuhqui.atlatlac.auacqui. 
Enagenar,    nite,axcatja.nite,t!atquitia.  níte,yocatia, 
Enagenado.   teaxcatilü.reclatquitilli.revocatilli. 
Snagenamiéto.  teaxcafíliztíi  tetlatquitiíiztíj.teyocatilíztíf, 
¿ual.uardar o  en  aibardar,  ni,maca£lamamalpepcchfia,     • 

& 


I    . 


EnaHiardadabeílía.  tlariamamalpepechtií!i  .tlacwtlapanpe 

pechtilIí.tlateputzpepechtilP.  K 

Enálguna manera,    achi.canquexquich.  can<pascanuelipa. 
Enálguna  parte,  cana  canapa. 
En  algún  tiempo,   vea.  quemman. 
Enamaneciendo.  ynyetlauizcalpa.ynyetlauizcaleua.yti 

yetlauízcallimoqtza.  ynvetlachipaua.  ynyefiaichipaua. 
Enamorar  fe,       niao.yoleua.    núio.yoüotlapana.   niño,    j 

vola  cocui.  .--";. 

Enamorado  o  enamorada,    moy  oíeuhqiu.moyollapanquu 

moyolacocqui. 
Enamorara  otro.  nite,yoleua,  nitcyoíJotíapana.  nite,yoI* 

cocui. 
Enanooenana.  tzapa  tzapatoivzapar!. 
Enaltarlanca.  mcquatepozcotia topiilí, 
E  íaftadalan^a.   tlaquatepozcotilli  topillí. 
Enaftadura  aííi.   tlaqua.tepozcoriHztIi. 
Ei  buen  tiempo,   quaícan,  U2l/amamani.tíauelrnamani.t!a 

.  uelamatoc. 
Encabsftrar,  nire,xotemecavotia.nite,icxnípia. 
Encaroeftrado.  mocxttemecauíqui.  mocxiylpiqui. 
Eacabeftramiento.    neexitemecauiliztli.  neexi  ilpilizht . 

E  icadenar.     nitctcpuzmecayoíia. 

Encadenado  atado  con  cadenas,     tíatepuzme  cay  utiW. 

Encadenamiento,     tíacepuzmecayotiliztli. 

Encadenarfe.    ninoitepuzmecauia.nino>tepuzmecayottft. 

Encadenar  o  eílauonar.bulcaeJlaüoiiar. 

Encajar,    nútlaquilt. 

E  icalado.    tlaquilli. 

Encalador.     tlaquííqui. 

Encaladura,    riaquililizrlt. 

Encallar. barca  o  canoa,Ilega  ría  atierra.  n,acalacanaé 

Ee ncalíada  afli.    tlaacantlü 

^ncallarfela  nao.  macana. 

Encallecido  con  callos»     chachacayoltic.chachcayoliul*- 


E    ante    n* 


98 


qm. 
Encal  uece rfe.    ni,quaxipe tzkii* 
Encaluecer  a  otro .    nite.quaxipítzoa. 
Encaminara  otro,    nitcomachtia.  nite,oíttitía» 
Encaminado,    tlaomachtilli.  tJaoittitilíí. 
Encandilar.     nite,ixpoyaua.  nitejxmimi&ia. 
Encadilado.    tlaixpoyauhtli,  tlaixmimi&illí. 
Encandilados    teixpoyauani.  teixmi&iani. 
Encandi/amiento.   teixpoyauahztli,  teixmimi&iliztlí, 
Encandilarfe.    nixpoyaua.  nixmimiqui, 
Encanecerfe  ía cabera.    ni,quay ztay a,  níjquaztaya.  niqua- 

iztaliui.  ni,tzoniztaya. 
Encanecida  cabera,   quaiztaílí.  tzoniz  ralli. 
Encanecerfe  la  barua.   m\tentzoniztaya. 
Encanecidabarua.    tentzonizralli. 
Encañonarfe  las  aues,    niuiyoquic,  a.nini^uiy  otía. " 
Encantar  para  hurtar.    nite,macpaíitotia.  nitccochtlaga. 
Encarado,   tlamacpalitotilli,  tlacochtlaitli. 
Encítador  aíTi,    temacpalitotí,  tecochtlazquí. 
Encantamiento  tal.      temacpalitonliztli.  tecochtlacaliír 

ti?. 
Encatarala  mugerpalleuarla.    nite,xochíuia, 
Encatadaafl't.    tlaxochiui/Ii, 
Encatador  tal.    texochiui¿i\i. 
EncátamientoaíTÍ,  texochiuiliztlí. 
Encapado  con  capa,    mocapaquimiloq. 
Encapotarfe  de  enojo,   ni^qualátimotlalia.  ni^tempotzoti* 

motlalia.nijtempiícatimotlabá. 
Encapotado,  qualátimotlahqui.tettipotzotirnotlaliq.  tem- 

pilcan  modal iqui. 

Encapotamiento,    qualátimotlaliliztli.tempotzotimotlali 

liztli.  tempilcatimotlaliliztli. 
Encaramarfe,    m,quahtleco,nino5cototztIalia. 
Encaramado»    quauhtlecoc.mocotoztlali. 
Encarcelara  ot  ro,    teiipüoyánitetlalia.  nite.caltzaq.nite,!! 

&        q 


E    ante 


n. 


pía.  quauhca'co  nitetlalía»  ..quaulicalco,  nje@te$ft. 
Encarcelado,  teilpiloya  tla.r1a!iiIi.t!acaIt¿acut.n¿tUip¡in.quh 

caícotladalilli.quauhca'icotlateclli. 
Encarcelamiento,    teiípiloyá tetíalilizrli.  tecaltzaqualiztli. 

quhcaIcoret]al.liztluquaubcatcoteteqírf.tli. 
Encarcelar  daría  cafa  por  cárcel.    mte,caílalia. 
Encarceladaalíi.    tlacaüalillú 
Encarcelamiento  tal.  tecali  ahí  izr'i. 
Encarecer  algo,   nit!aatlacocilia.  ni  tla.patí  y  otia,  nit!a,cuá- 

liltia. 
Encarecido,    tíatlacotilillf.  tlacuiTtJtiílí, 
Encarecedor.   tlatlaconliam.tlacuihlnani* 
Encarecimiento,    tlatlacoriblizdi.tlacuiliitiliztlt. 
Encarecerte  algo     tlatlacoti. 
Encarecerte  tenerfe  en  mucho,    nino.tlacotl?.  nínodlacá- 

tifia.nino^uicuilia» 
Encarecido aíTi.  motíacotlac.  motJacotíani» mocuicuili.mo 

cuicuiliqui.  mocüicuiliani. 
Encarecimiento  tal.   íietlacotlaliztli .netlacotililiztli  necui 

cuililiztli. 
Encargar  algo  a  otro.     tetech  nítlacaua.mctemama»tia.nt 

cieteniztia.nictemiquiyantia.nictecocoltJa., 
Encargadacofa.    tetech  tiacaualli.  temiquiyantilli.  teína-: 

malnlli.teteniztilH.  .  . 

Encargarle  de  algo,    ntcnotequítia.  ñicp'ateqiHUhm.níC* 

nocacoltia.nicnomamaltia.  nícnomiquiyantia,  mcnote- 

rtiztia.  .  .     . 

Encargaraotroalgoparaqueloguarde.  nítetla.pia'.tia. te- 
tech nitlacaua. 

Encargada  cofa  aíTú    tepialtilli.  tetech  tíacauhtlí. 

Encargar  la  conciencia  a  otro,    ycteuic  ninoquixtia. 

Encargada  conciencia  aifi.   yuicpanequixtilli. 

Encargar  fu  conciencia»  nicnomamaltia.nicnocemmamai 
tia^nicnotequitia. 

Encanijarle,    niniiaxalíui,  ninemati. 

Encarnizado,    maxaliuini.  ©moma* 


E  ^anfe    n/ 


99 


Encarnizamiento,    ma  xaliuiljzríi, 

Encartar,    níte  leneua.  iiite.it  oa.nítcnejc  tía  .-nitcpoxja* 

Encartado»    tlateneuhtli.tlanexrnii.tlapoiralli.rlairolli,  ■ 

Encartación  o  encartamiento,  teteneualizth.  tettoliztli.r©- 
"  nexti/íztli,  tepouaüztli». 

Encaxar  vna  cofa  en  otra,   n'tla.namíctia.  nitla,aquia, 

Encaxado.  thnzmictiWi.  rjaanuiiíí. 

Encaxador.  tlatiamicfiaril,  tfciiqiuánf: 

Encaxadura»    tlanamicüliztl^tlaaquiliztli 

Eiicaxaduta  hazer.  nnja.callotia. 

Encella,     rJachiquiuiíoní^riaxitzsIonf, 

Encenagar,   nite,  coquiaquia.  nite^oquipolactia. 

Encenaga  do^tlaíoquiaquilli.r/acoqüipolactiílu 

Encenagamiento.    necoqiMaquíliztli.necoQpoíacb'íiztlí. 

Encenagarfe.    nino^oquiaquia.  nino^oquTpolactia. 

Encender  huego,   m.tletlalia.  nútlepitza. 

Encendido  huego  o  lumbre.   tTetíáffl. 

Encendercarbones,    nítla  xotialtia  nitla,ualana!ria. 

Encendidos  carbones,  tlaxorlalrilh.  ilaualanalnlii. 

Encender  hazer  arderla  lumbre.     nítia,comonalti'a.  nitla; 

'  tecum^/t/a» 
Encendida alfi.  flatecuinaítüJi.  tlacomonalrilíú 
Encender  fe  la  leña,  comoni.  tecuini. 
Encender  fe  mucha  paja  junta  montón  de  lena  y  arder  coi* 
gran  furia  y  ruido.   tetuíni5cuetlam.tetecuica.cuecuetla 
ca.cocomoca.  y coy ota. 
Encendida  cofaaflu  cuetlanqur.tecuinqui.  comonquú 
Encender  fede  yra.   m,po$oni.nino,pitza„ 
Encendido afTú  p3:onquünopiczani.  mopipitzqui,, 
Encendimiento  tal.  po^ oniiizdi.nepipítzalizrij . 
EnceníTar.  nit/a>popochuia.nida,vyaua. 
Encellado,    tlapopochuiliialatíaiyauílíi. 
EnceníTador  otunficador.  tlapopochuiini.tlaiyatiarw. 
Enceniíario.  tlapopochuiloni.tepuztlecaxitl. 
Encentaraígo»   yacuican  niecui.  nitia,ptualtia.ya«cuicatt 
nitlatequi. 


:']iL 


E    ante    n* 

Encentada  cofa,  yancuican  tlacuitl.yancuicantrapeualtilli. 
Encentadura.    yancuican  dapeualtiliztli. 
Fncerar    nitIa,xicocuirUuia.  nitla,xicocuiriaaltia# 
Encerado,  tlaxicocuitlauiíli.tlaxicocuitlaalt/lli. 
Encerra  r  pan  ovino.    nida,calaquía.  nitla,tlatia.  mtla,tza- 

Encemdo  afTi.  tlacalaqufflútlatlatitfi.  tlatzatzacutlí. 
Encerara  alguno*   nite,tzaqua.  nite.tzatzaqua. 
Encerrado  afli.    tlatzacutlf.  tlatzatzacutlí- 
Encerramiento  tal.  tetzaqualiztli.  tetzatzaquahztli. 
Encerrarfe   nino.tzaqua.n  ino,tzatzaqua. 
EncerradoaíTi.  motzacqui.motzatzacqui. 
Encerramiento,  netzaqualiztli.netzatzaqualiztli, 
EncieníTo.  copalli. 
Encima  de  alguno,    tepatt. 

Encima  délo  alto  yepac.  .      _wu„„ 

Bncoger comocoftura.  nicla^ototzoa.nitla^olochoa 
EncoeidoaíTi.  tlacototzolli.tíaxolocholli. 
Encogimiento  tal  tlacototzqliztli.  tlaxolocholiztli. 
Fncoeeríeaffi.    cototzauí.xoíochaui, 
Encofer  aconucarfe .  nino.cototztlalia  nino.tapayollal.a 

nino,chipichtlalia.  nmo,pichtlalia.  . 

Enwidoifli.  mocototztlaliqui.motapayollal.qui.moclu 

nechipichtlaliíízcli.  nepichtlafiliztli.  _   . 

Encogcrlasrfpaldasquádoaíocáaalguno.      m3cintlape- 

choa.  ni,cuitlacaxoa, 
Encógídoalli.    cuidapechoqui.cuitlacaxoqui. 
lnco?,mientotal.    CuitIapecholiztli,cuitlacaxxoIiztIi. 
Encoger  felosnieruos.     ni,uacaliui.nuiapaua. 
FncoeídoaíTi.    uacaliuhqui.  uapauac. 
Éncrlimicntotal.    uacaliuiliuli.  uapaualizriu     . 
Fncofidapcrfonanoatreuida.     cototzt.c.pmotic. 
'  Ejicogimicnto aífc  cototznliztli.pinotili/.tli.pipinotiliztl!, 
pinoyotKcototzyot/, 


ante    in 


too 


Encelar,     tzínacácuírlatica  nítla^aíoa, 

Encolado,  tzinacacuidanca.  tla^alo]!  i. 

Encomendar  algo  a  alguno,  bnfea  encargar. 

Encomendar  fu  oficio  a  otro,   nin.ixiptlatia,  nixíptlar/a. 

Encomienda  affi.    neixiptlatilrzt/i . 

Encomendar  oficios.       nite,tequimaca.nire,teteqmaca,ni 


tetequima&Ii.tetetequjma&íi.  tete- 
teteqijimaqiiiíjztli.tetetequimaqiiíliz- 


tete,tequicia. 
Encomendado  aíTi, 

tequitilli. 
Encomienda  aíTi. 

tlí.teteteqtiliztli. 

Encomendar  fe  a  alguno,      terechninocaua.  ninextenía.- 
tía.  4 

Encomendado  aíTi.     tetechmocauhqui,  motepieítiq, 
Encomienda  tai.    tctechnecaualiztli.netepialtiliztli 
Encomendar  fu  neceiTidadal  mayor,  per  metaphorl     tiic 

tlacaauíloa  ymmoyoliotzin  acnimitznomachina.atiuirz 

tzo,atauayo  ypa  nimitznomachit/a» 
Enconaría  Haga  o  cofa  femé,  ate.     níte,tlanauítia.  nite,fU- 

naihuia.nite.totocza  nite,ouit¿Iia, 

Enconada  Naga,    ilatlanauitilli.tlattanalhuilli.tíatototzaíli 
tlaoumlilli.  1U 

E"Cv^.niÍ5moam-,  ,tetí,anai»«««".  tetíanafhufctlí  teto- 
totzahzrli,  reouitilihztfi. 

h  iconada  affi.    tlanauhq.  totocac.ouir/c 
Enconamientota!,    tlanauiltztli.  totocaJizt»..  ot.ítüizt!. 
Encomiante  o  luego,    iiiman.cánimá. nimive 
Encontrara  cafo  con  otro,     rrite.namiqui.  tedoemnuíca 

EKUín.rotal     tenamiqtnliztlKtetlocquicalrztl    q    f 
Encontraríeafl..   monamiquUotfo&quia 
Encontrarfeprieantto.    niteixnamiqui  teuic'neua 

n°m?m      °nenQ,°-    nice't'auelna»«qui.n»e,!)BAiKa 
Encuentro  affi.  terianelnamiquiliztli,  tequalanaman^ui- 


E      mte*    «♦    " 

f.  . ). 

Encoraralgo.  nitta,éuayotia.  nítlaeuaquimiíoa. 

Encorado,   tlaeuaquimilolli.  tlaeuayotilli, 

EncorarfeJa herida,    nexeua. 

Encordio.    tlaxuiztH.  . 

Encordio  grande,    totonca  tlaxuiztlf. 

Eticordfo  pequeño,    ti  acoton* 

Encordiootro.  tocatlaxuiztli. 

Encorocar.   nite,amacoptltia,  hite.amacaltia, 

Encorocado,  tlaamacopiltilli.  tiaamacaltilli. 

Encorua raigo.  nitla,noloa.nit:a,coloa. 

Encoruado.  danololli.tlacololh 

Encoiuadura,  tlanololiztlf.tlacololiztlu 

Encoruarfe.  noliui.coliui.  p 

Encoruado  aíTi.  jioliuhqui.coliuhqui. 

Encorporaro  mezclar  vnacofa  Con  otra.bufcamezdaf  é 

Encorporar  en  colegio,  teuan  nicpoua.tetech  nicpoua.tc* 

'    uan  nocompoua. 

FncorporadoaiTi,  teuan, tlapouhtli.tetechtlapoulitli. 
Encrerparhazercrefpo.    nite^uacototzoa.mte^uacoco- 
totzoa.nite,quacolochoa.  nite.quapopoloa,  j . 

EncrefpadoaiTi.  •  tlaquacototzoili.tlaquacocorotzolli.tlaq- 
colocholli-tlaquapopololli. 

Encrefpador.  tequacototzoqui  tequacocototzoqui.  tequa- 
colochoani.tequapopoloanu  _ 

Encreítadoconcreitade  pluma,  quachichiquile. 

Fncreiladocomogallode  caftilla.    quanaca.      _ 

Encruelecer fe.  nupoconi.ni.qualani.ni.rlauelcui. 

Fnnuelecido.  poconqui.qualanqin.tlauelcuic. 

llríSde  caminos,    onepanco.otiamaxac.omaxac. 

Encuadernar  libro,    n,amaytzuma. 

Encuademación,     amaytzomaliztli. 

Encuadernado  libro,   amadarzontln 

Bn^iiflderriadbr.   amaytzonqui. 

E,;a.W3oscneralmen£e.    nk1V1atia  nitla.ynaya.  m- 

tla,tlapachoa 


E    ante    n* 


lot 


Encubierto,    tlatlatilli.tlatlapacholli,  tlainaxth.  tlayyantlí. 
Encubridor,  tlatlatiani.tíaynayani.tlatlapachoquj. 
Encubrimiento,    tlatla  tiliztli.  tlaynayaliztli.  tlatlapacho 

liztli. 
Encubrirfe.  nino3tíatia.  nini,naya.  níni,yana.  níno,tJapa« 

choa.  &permetaphoram,  corttzáIan,xópetJatitIanriica- 

laqui. 
Encubrir  o  diíTimula  r  culpa  de  otro,  per  metaphóram.  ni- 

tla,tlanitlaca.  petlatitlan,ycpaltitlan  nitlaaquia. 
Encubierta  culpa,  tlatlanitíacalli,  petíatitlanjycpalticlán- 

tlaaquilli. 
Encubridor  tal,     tlatlanitlacani.  petlatitlan3  ycpaítitlán, 

tlaaquini. 
Encubrimiento  aíTi.  tlatlanitlacaliztli.  ^etlatitlan,  ycpaíti- 
tlán tlaaquiliztíi. 
Encumbrarllegar  alo  alto  déla  fierra-  ni3panuetzi.  niegan 

tlaca. 
Encumbrado,  panuetzqui, 
Encumbrarfeenhonrra.   ni,ueya.ni,panuetzi.ní,uecapani 

ui.nijtleyoua.ni^mauizcoa.nijtenyoua.nijtocayoua. 
Encumbrado  aíTi,  partuetzqui.ueixqui.uecápaniuhqui.  ríe- 

yo,mauizco.tenyo,tocaye. 
Endemoniado,  ytechquineuhqui.ytechquineuacypanmo 

querza.yticmonaualtian  tlacatecolód; 
Enderecaralgo.    nitla,melaua. 
Enderezado,   tíamelauhtli. 
Enderegador.  tlamelauani,  tlamelauhquiv 
Enderezamiento.    tlameíauaíiztJi. 
Enderredor,aduerbio.  y  yauaíoloyan.  ymaíacacnoíoyañ; 
Enderredorcortaralgo.   n¡tía,yauahuhcatequi, 
Endulcado.  tlanecutililli,  tlatzopelililli. 
Endurar  fe.  necutia.  tzopelia. 

Endureceralgo.nitla^epiczoa.nitla^epitztiíia.nitra^etilía. 
nitla,tlaquaua.nitla,tlaqua#ilía, 

EndurecidoaíTi.  tlatepiczolli,tIatepitztiIil/i.  tlatetiliíli.  da- 
tlaquaualh.riatlaqua&iliHi. 

AA 


! 


E     ante    n* 

Endurecimiento  tal.    tlatepitztililiztli.  tlatetililiztlí.  tlatla 
'   quaualinli.tlarlaquactihliztli.  , 

Endurecer  fe  repitzaui.tepitztia.tetia.tlaquaua.  tlaquactia. 
Endurecer  leel  pan.  bufcaempederneceríe.        - 
E  idurecerfe  obftinarfe.  ni,voiiot5tia.ni,noyol/otlaquaua. 
"n¡,tzonteti.ni,yollotepuztia.yuhquintcrlmochiuanoyo 

íío.vuliquitetlmocuepanoyollo. 
Endurecidoaflíopercinaz.  yolíotetl.yullotepitztie,  yollo- 
".  tlaquacyullotepuz.tzontetl. 
Endurecimiento  tal*    yoltotetiliztli,    yollotlaquaualiztk 

yollorepuztiliztli»tzuntetiliztli» 
Eneldo,  lo  mefmo. 
Enemigo.      teyaouh. 
Enemiftad,  teixnamiquiífz  tli.  neyaotlaliztli.  neyaochiua- 

liztli.necocoltiliztli. 
Enemiftar  íe  con  otro,    ninote.knamictia.  ninote,yaotia. 
Enerizarfe  por  frió,  nijtetzilquiga.niípirieua.ni.ceuapaua, 

ni*cecmiqui. 
Enerizadoaíri.tetzilquizqu!.pineuac.ceuapauac.cecmicquu 

Enerizarfcelperroocofa  fem;  jante,  mo^oneua.  mo  pa- 

coloa.  .  T 

Enerizado  defta  menera.  moconeuhqui.  mopacoioqui. 
Enero  lo  mefmo.  vel,yccemetztíi\yncexiuitl. 
Enertar  fe  los  miembros.  ni,quaquappitzaui.  ni>quaquauntí. 

m\uapaua, 
EnertadoaíTi.  quappitztíc;  uapactic. 
Enfermar,  ni,coco!izcui#  ni.cocoya. 
Eníermarhazerenfermara  otro.    nite,cocolizcuitia. 
Enfermedad.  cocoliztli.Sc permetaphorá^temoxtl^eecat^ 

tétl.quaúífí. 
Enfermería,  cocoxcacalli . 
.Enfermero,   ticirl.tepati.tlama. 

Enfermo  generalmente,  cocoxqui.  cocoya,  mococoua* 
Enfermo eftar.  ni,cocoya.  m\nocccoua. 
Enferma  rgrauemente/  ni>tlanauuii,totoca.n,ouiti, 
finfei ma  r  por  mucho  acceío  a  muge  res,   nino.ciuauía , 


E    ante    n 


102 


Enfermedad  affi.    neciuauiliztlí. 

Enfermo defta manera,    mociuauiqur» 

Enfermar  por  mucho  beuer.   nin,ocuia. 

Enfermedad  tal.    neocuiliztli. 

EnfermoaíTi.  mocuiquí. 

Enfermardclas  peflañas.    nixrechícru'peliui.nixrempípíxg 

nixrenchichiliui.  nixtechichiliui.nixtenchichiticaui.  " 
Enfermedad  ral.  ixrenchíchípeliuílizrli.ixtenpipixquiijztl/. 

ixtenchichiliuiliztli.yxtechichiljuiliztli,  ixtechichiticauí- 

Ji  z  tíi, 

Enfermo  aíTí.  ixtenchichipelíuhqui./xfempipJxquic.yxten 

chíchililíuhqui.yxtechichiliuhqui.íxtechichiticauhqui. 
Enfermarde  lamparones.  ni,tocanpucaIiciuít 
Enfermedad afíi,  to^ampotzaljciuilizt/i. 
Enfermo  tal,    tog  ampotzaliciuhqui. 
Enfermar  délos  ojos,    n.ixcocoya  .níxtelolomococoa.n,ix 

chíchííiui. 
Enfermedad  aíTí.  ixcocolíztli ,  ixchichiíiuiliztli. 
Enfermo  tal.    ixcocoxqui.yxchichiliuhqu/. 
En  fin  o  en  conc.'ufion.    cáyc  ninecaua.  c,aic  mtlatzónqtiix 

tia.caicnitlami. 
Enflaquecer  a  otro.  níre,uatza,  nite,quáuatza.  nite,cícicui- 

Joa.  níte,cocolotia.  niie,oomitj]ia.njte.omicauitia.  mte3ci 

cicuíltilia.  : 
Enflaquecido  aíTí.  uaequi.  quáuacqui,  cicicuiliuhqui,  cid-  . 

cuittic.  cocolotíc.  oomitic  omíztlatic.omigauhqui. 
Enflaquecimiento  tal.      uaquiiiztli.quáuaquiliztli,  cicicui 

liuiliztli.cocolotiliztli.oomjtlliztli.oomitztlatiliztli.ocmi 

cauih'ztli. 
Enflaquecerte.    ní,uaquí4  rii,quáua'quí  ni,cicicuiliui.ni,cíci- 

cuitia.ni,cocoloti.no.omin.  rjo,omiztlat¿,  no5omi§aui. 
Enforrarveftidura.    nirla.ixnepaiioa. 
EnforradaalTi.    t/aixnepanolli. 

Enfrenar,   ni.cauallo  tepuztemmrcavotía;  '  ,  r\- 

Enfrenado,   tlatepuztemmtcayonlli/,  ■  .  ,\      ,    " 

Enfrenamiento,  tete  puztemmecayotiliz  tli. 

AA    i) 


E     ante    m 

En  frente  de  algunacafa.        recalixpari.  tequ¡yauac.teca| 

tempa»  .  . 

En  frente  de  alguno,  roxtentla-  mxpa. 
Enfriar  agua.    nitla,itztilia.  nitla,cecelia, 
Enfriadaagua,    tliitztililli.  tlacecelüilli, 
Enfriarfeelagua.    ytztia.eeceya. 
Enfriar  cofa  caliente.    nítla,ceuia.  nitla,cecelia» 
Enfriada  cofa  aíTi.    tlaceuilli.  tlaeeceuilÜ. 
Enfriarfe.    ceui.ceceya.  .    .        .       , 

Enfriarfe  mucho,     n,itzcapinaui\  n,itzcapintia.  n,itzcaí~ 

paria.  .    .  . 

EnfriadoaíTi-      ytzcapinauhquí»  ytzcapintic.   ytzcalpa- 

Enfriamiento  tai.   y  tzcapinauiuztU.y  tzcapintiíiztli.y  tzcal 

patiíiz  tli. 
Enfundar,    ni,tIacalíotia. 
Engañar,    tecaninocay  aua.  nire.quequeloa. 
Engañado.    ycanecayauhtli.tlaqucqueloHi*. 
Engañador  o  e  ngañofo.       tecamocayauhqui*  tequequel» 

ani.tequequeloqut. 
Engañarfe,      ninoztlacauia.  noca  ninocayaua*  ninoque- 

Encaño. *    teeanecayaualizttf .  tequequelbliztlí.  teixpopo- 
.  yochiualiztli.  . 

Engañofamente.    recaneeayaualiztiea.  tequequelolizüca* 

teixpopoyochiualiztiea. 
Engañar  a  otro  no  fe  dandoel  val or  délo  quecompra.    ni- 

te  xixicoua.tecaninocayaua.  nite,ixpopoyochiua. 
Engañado aíTú      tlaxíxicoUi.ycanecayauhtli,  tlaixpopo- 

ybc-hiiihtíí*  .        . 

EngañadoFoengañofodefía  manera,  textxicoani.tecamu 

cacavauani.tecamocavauhqui.teixpopoyochiuhq. 
EngañoaíTú    texixicoUztli.tecanecacayaualizth.teixpopo» 

yochiualiztli. 
Engañofamentedefta  manera,    texfxieoliztica.tecanecaca 

yaualiztica^teixpopoyochiuaíiztica» 


E    ante     nt 


toj 


jéngañaraotro  con  aparencía  de  bien.       níf  ejxcuepa,  ni- 
tia,ixpanía.  nielada notíauelilocayo.  ni>tfccaneci.ní,rJa- 

cáitto. 
Engañador  o  enga  ñofo  afíu    teixcuepani  tíaíxpaníaní.qtii 

tlatia  ytíauchlocayo,tlacanczqui.  tlacaitto» 
Engaño taL  p*teixcuealiztlr#  tlaixpaniliztli.tíacanexiliztlu 

tlacaiftalizth. 
Ensañofa  mente  afíi.      teixcuepaliztica.  ¿Iaixpaníliztica- 

tfacancxiliztica.tlacaittaliztica. 
Engañarfc  o  hallarfe  burlado,      nino,nencoa»  nino,nen. 

caua. 
Engaño  aílu    nenencefíztfr,  nencncaualiztE 
Engarrafar,     nite,motzoIoa. 
Engarrafado,    tlamotzoiolli. 
Engarrafado^    temetzoJóanr. 
Engarrafamiento»    temotzclolíztlf. 
Engañar  como  en  oro.     niiUaCalIatía^  niría  fecuirfacaf- 

lotia. 
Engallado aífú    thcsllotilti,  ríateocuitracallotilíi. 
E  nga  fiador  tai.    rlacaííoti.  f  ¡ateocui  tlacalIotiV 
Engalle  aiH    tfacal/otiíizfli,  t/ateocuitJacdlbri/izfFi. 
Engendrar,   nitía, tfacatilía. nixe3chiua. ninG^pilhuatía^nvIa 

cachíuatnino,xinacíioa. 
Engendrado.    tíafJacarzIiíIí.'tíachiuhfJj. 
Engendrados    teiíacatiíiani. techiuani.  Jnopiíhuatfaní>mo 

xin  achoqui* 
Engolfa rfe.    aytíc  n/»ca^aqui»  anepáf ía  níacalaqui. 
Engolfado,    ayticcalacqui.  ancpatla  calacoui. 
Engordar  algo,    nitía^acayotia.nitíajnacaizcaftia.niría^G 

maua.  núlajiieyíia,  nírla,nacauapaua» 
Engordadacofa  tíanacayot/íli.  tíanacaizcahilíi,  tlatomaub- 

tli.flaueilifli.tlanacauapauhtli, 

Bngordarie.    nino^iacayotia^nincnacaízcaltja.ní^oniaua 

n/,ueya. 
Engorrar,  buíca  tardar. 
Engrandecerá  otro,    mtejmauizcotiatmte/feyotia.nít^te 


E    ante.      nf   ( 

yoptía.nite.tocayotia.  nite,uecapanoa.  nitcueilia.  nite, 

Engravecido.  tláraau¡?otiIIí.t1atIcyot¡IIi.tlatcnyocilIi.tlato 
cayotilli.tlauecapanolli.tlaueylilli.dapatia^alli. 

Engrandecimiento»  temauizgotiliztli.  tetIeyotiííztIi,te- 
tenyotiliztli.tetocayotilizdi.teuecapanoliztii.íepantlaca 

liztíi. 
Engrandecerfeeleuarfe  vanamente,     yzninoqmxtia.yzni- 

noquetza.nino,  nechcapanquetza.  nin,achipanqtza%  m- 

no,yeuatilia. 
Engrudo,  tzacutli. 

Engrudar»    nitla,tzacuía.  nítla,tzacuuapauaé 
Engrudado,     tlatzacuilli  #tlátzacuüapauhtli\    ' 
Enhadarme  alguno»    nech,amana.ntch,mociuia. 
Enhadarlavida.    bufea  darenrortro. 
Enhadarfepor  la  tardaba.    nino,xiuhtlatia»nino,patía. 
Enhadadoaflu    moxiuhtlatiqu.i.mopatlac.  mopatlani. 
Enhadamiento.    nexiuhtladliztli.  nepatlahztli. 
Enheílar  algo,    bufea empinar.        .       .        - 
Enhetrar  alguna  cofa.    mtla,pacoloa>nitla,pa$oualia. 
Enhetrada  cofa.     tIapa90lolli.tlatapa50nal1l.if. 
Enhieftoeftar,    n,icac.nino>quetzticac.ni>cat¡cac. 
Enhilar  agu^a»    nitlacpayotía.  riitla.mecayona. 
Enhilada  aguja,     tlacpayotilli.  tlamecavotilli^  - 

Enlabiar  engañando»      nite,tentlamachia.  nite3camanal 

Enlabiado»  tlatentlamachilii«tlacamanalhuilli»   ^ 
Ei'abiador.     tetentlamachiani.tecamanalhuiani. 
Enlabiamiento.     tetentlamachiliztli.  tecamanalhuiliztli. 
Fnlabiaralamugerohalagaraalguno  con  palabras  bladas. 
nitctlatlacauíloa.  nite,pipichoa.  nitcpipiloa.  mtc,coco- 

EníabiadáaíTi .  tlatlatlacauilolli.  tlapipicholli.  tíacococlite 
aii.  tlapipilolli.  .  .        . 

En  abiadortal.  tetlatlacaauíloam,  tepipichoam.  tepipiloa- 
nñtecochtecani. 


E    ante    n* 


104 


Enlabíamíentoafli.    tetlatlacaauiloliztli,  tepipicholiztli  l 

pipiloliztli.tecocochtecaliztli. 
Eilacopadclarbol.     ymalacayocg. 
Enla  cumbre  de  alguna  cofa»   ytzoyoc.yytzcalloca.  vmi- 


auayocl 
Enlazar  con  lazos. 


níte^tzonuia.nite.tzonuszuía.nite'jme 
tíatzoui.t/atzouíani.tíatzouazuianí.tlameca. 


cama. 
Enlazador 

uiani. 

Enlazado,   tíatzonuil/f.  tlatzouazuiI/í.tJamecauilIí 

Enlazamiento;    tlatzoüiliztli.tlatzoüazuiliztíi.tlamecaui 
liztlí» 

Enlazar  fe     nino,tzcufa.nino,tzouazuia,  nino,mecaúia. 
Jbnlizar  tela»    nftIa3xiyotia. 
Enlizada  tela,    tlaxiyotilli, 

Eníodaraígo,  nitla^oquiuía.nitía^oquineloa.nítla^oqal 
tía,  nitia,coquiyotia.  s 

Enlodada  cofa,  tlagoquíuilíí.ríacoquínelolli.tkcoquíaltilli 
coquiyo.mocacoqijitl.cocoqiiiyotiili. 

Eníodador.  tIacoauiu¡.tIacoqneIo.tIa9oqaItf.tlacoquívoci 
Enlodamiento.    tlacoqu.unutli.tlacoquialtiíiztl^Iacoquu 

Enlodaría    nino,?oquiuia#ninoJcoquiWba.riíno,coquial 
tia.nino,coquiyor¿a.  ¿y^iai 

Eníolar.     nitla.temana.nítlatzfapalmana. 

¿nlolado.     tlatemanrií.datztapalmamli 

Enloquecer  a  otro,  nite,maua.nire.tíaucIiíocatiíia  níte  th 

Enloquecido     tlamauhtli.tlatlaúeWocatflíHí.tJatlauelfloca 
cu^ini.tlatlauelilocamaaJi.tJayoí/otJaueíiJocarll,!/ 

Enloqueamíento.remaualízt/i.tetlaueljlocatihliztlitetlaue 

mno^tlauehlocaraaca,  ni,ydIIotIauelilccati, 


E    ante    !*♦ 

Enlutarfe  poner  feluto,  nino.miccacaua. 

Enlutado.  moniiccacauhqui  n*!*™*'^    - ,   íma 

Enluzirlocfcuro.    nitlaJixauia.nitIa}ixamatiIoa.nitiaJixyaa 

Enmiriempo.  nopan.nixpan.nixtla.nomatian. 
Fn  mi  niñez.       nopiltian. 
Ennegrecer  algo,  nitla,thloa.  ™t\*£ll™*> 
EnnelrecidoaiTi4    tlatlilolli.t  ad.lhuiIU. 
Enneirecimiento.  tlatlilloliztli.tlatblhu.iizth.  ] 
Ennelrecerfe.  ni.tliliui.nitlileua.  iW«^ 
Fm^recidoaiTi,  tliliuhqui.ttileuac.caputzauhqut^ 

IrnmgunTmanera.  nimaamo.cannirnlamo.nunaauel. 
Inninfunlugar.    tctn.nim.n^i«n^«^ 
Ennmlun  tiempo,  aic^nimanaic.gannimanayc, 
gnnobiceraalsuno.  niwccutília ;nite,pilnlia> 
Ennoblecido,  tlatecutiliili.  tlapiltilillu 
Ennoblecimiato.  tlatecutiliztlutepiltiWiztlu 

Inotra malera,  occentlamanth.  oececniycae. 
En0traP'rtroCTeCrrc,oyercauhcarca.ocoyenechca; 


E   ante   n* 


105 


torramaf*     nit!á,xiuhyotia.  ,nitIa,qüauhxiuhyotia.nití«> 

quauhxíuhquimiloa. 
infamado.   tlaxiuhyotilIi.tIaquaúhxiuhyoi3lIi. tlaquaufe- 

xiuhquirailolli. 
inrredar  algo,   nítlaimatlaiiía. 
inrredado.   tlamatlauilli. 
ínrredador,   tlamatlauiani.  rlamatlauiqul. 
inrredamiento,    tlamatlauiliztli. 
inrredado  hecho.como  red .  tlamatlachiuhtii. 
inrrexar  cerrar  con  rexas  nitIa,quauhchay*uaflotia  jnifla, 

quauhchayauacayotia, 
im rexado  cerrado  a íTi.  tlaquaúhchayauallotilh*  ■tíaquaüh 

chayauacayotilU. 
inrrexar  de  hierro.    nitIa,tepuzmachancayotia  ;nitla,te* 

puzquaiihchayauacayotia, 
inrrexadoaíTi.  •tlatepuzmachancayotílli.tíatepuzquauh- 

chayauacayotilli  4 
inrriqueceraotro*     nite>tIamachtia.miteiCUÍltonoa.hitcJ 

netlamac!iitíitia;nite,necuiltonoltia. 
inrriquecido.    tlatía machtilli.tlacuiltondHi. 
inrriquecedor.  retíamachtiani. tecuiltonoani.tenctlamacll 

tilti.  tenecuiltondci. 
ínr riqueci miento,  tetlamacbtil/ztli.  tecuiltonoliztli,  tenc- 

tlamachtíÍiztÍi.tenecuiíronoIiztIi. 
inrnquecerfe.     nino,tlamachtia<nino,cuiítonoa. 
inrrifcarfe.    tepeouicanicalaqui.q.tiauhoiiicannicálaqii?. 

te  xcalouican  nica/aquí.  niao¿u]canaquia.ninoítexcaíhuia 
In rrifcado.      tepeouicara  calacqui.  quauh  ouicá  calacquí. 

texcaloiiicancaíacqiiú*tiQUicá;aqqui.motexcalhuiqui. 
inrronqmecerfe.     n!itozA'ananaliuitni>tozcachachAliui.ní, 

to¿caaanalca,ai,9auaca. 
in  rronquecido-  tozcananaltic*  tozcachachal tic.  tozcana- 

nalca.ycauaca. 
inr  ronquecimiemto.     tozcananáliuiztli,  íczcachachaliiá- 

liztii  tozcananalcaliztU.ycauaqiiiliztíí» 
i&rrofcaife  la  culebra,  moyaualoa»  amilana. 

BB 


E    ante 


n. 


EnrrofcadaaíYi.    moyaualoqiiLmomanqui* 
Enrruuiarfelos  cabellos.    ntno^tzoncogaíhLua^nino^tzon- 

coztilía. 
Enrruuiadosaífí.  tlacogalhuillútíacoztiJilJí. 
Enfayarfepara  algo,     nmo,yeyecoa.nino,mamachtia. 
Eafayado a íTi.  moyeyecoqui.momamachtiqui\ 
Enfáyamiero  tal  o  éfayo.neyeyecolizth.nemamachtiíiztíí. 
Enfayar  fe  aponer  bien  la  rodela  para  feeícudar,  nmo,raa 

mana. 
Enfafcaraíabando.bufca  alabar  o  engrandecen 
Enfalada.  tlanenelquilitl.tlanechicolquih'tl.qui/nenel, 
EnraUdahazer.nitla>nendquiIchiua.nitlaJlaechicoloJchiua< 
Bnfalmar.  gantlatoltíca  nitepahtía. 
Enfalmo.  ^andatolcícatcpatilixtlí. 
Enfalmador.  gantlatoltíca  tepatíanv 
Enfalmadebeltiabufca  aibarda. 
Enfanchar camino  ropa,o cofaaíTi.  nitía,patlaua* 
Enfanchada  cofa  desamanera,   tíapatlauhtli. 
Enfanchador,  tlapatíauani.tlapatlauhqui. 
Enfanchamiento.  tlapatJaualiztli, 
Enfanchar  fe.     patlaua. 

Enfanchar  eafa,cQÍtai,vafos  o  cofa  aífi.    ni  tla,coyaus» 
Enfanchada  cofa  aíFi.  tíacoyauhtli. 
Enfanchador  tal.  tlacoyauanútlacoyauhqui. 
Enfanchamiento  affi.    tfacoyaualiztli. 
Enfanchar  fe  defta  manera,  coyaua* 
En.fangpft ar algo.  nit¡a,tzoloa.. 
Eníangoftado.    tlatzoloíli^ 
Enfangoftarfe.    tzoíiui, 
Enfangoííadura.    r/oliuiliztír 

Enfangrentar algo.  nitla,ezuia. nitla)ez£otia.nitla,ezneroa 
Enfang  reatada  cofa,    tlaezuilli.  tIaez£otilíi.daeznelolli. 
Enfángrtéarfe.nin,e/uia.n,ez5oa.nin,ezneíoa.nin.,ezgotia 
Enfañarfe.  bufea enojar  fe. 
Enfartar  como  cuentas»     nida^oco». 
Enfar  cadas  cuentas.    tlacocotL 


E    ante   n. 


io5 


Enfartador.  thcococ.  tlago^oñi. 

Enfcnar.  nociyacacnitlaaquia.  noyomotlan  mtlaaquia. 

Enfeñar.  nite,machtia. 

Enfeñado.  tlamachtilli.      ►  % 

Eníeñador.  temachtiani.  temachtiqui.  temacnti. 

Enfoñanca,   tcmachtiliztli.  .     . 

Enfeñar  doctrinado  y  atufando  con  amor,  mte^ixtlamacii 

tia.nite,tlachialtia. 
Enfeñorearfe.    ni,tlatocati.  mtcpachoa. 
Enfeñoreado  que  fe  enfeñorea.  tlatocati.  tepacho. 
Enfeñoreado  lo quefeñorea.  tlapacholli. 
Enfeuarvntarconfebo.     nítla/ebouia. 
Enfeuadacofa.  tlafebohuilli.feboyo. 
Enfilarpan    nítla,  tlallancuezcomatema,  tlallacuezcomsc 

iSadopm    tlatlallancuczcomatentli.  tlallácuezcomac 

-   tlatlatilli. 

Enfíilarcaualloomula.  níclíalia  yfilla. 

Enfillada  beftia.  tlafillatlalililli,  tlafillayotilli.fillayo. 

Enfobemecerfe.     nino,poua.na,tlamati\ni\cuecuenoti. 

Enroberuecido.mopouanumopouhqui.atlamatqui.cuecue 

notquí.  -         .  . 

Enfordecer  a  otro,   nite,nacaztzatzatilia.  ntte>iiacaztapal 

tilia,  nitcnacaztapaloa. 
Enfardamiento    tenacaztzatzatililiztH.tenacaztapaltihliz- 

tli.  tenacazrapalolfztlu  . 

Enfordecer  fe»    ni,nacaztzatzatí.m\nacaztapaiiui. 
Enfuzíar  algo»  n¡tla,catzaua»nitla,tliIoa»nitlaxatzactiIia. 
Eníuziadacoía»  tUcatzauhtli.tlatlilolIitlacatzactilillj. » 
Enfuziarfe.    ni,tliliui,ni\catzaua.ni,catzactia, 
Entablaralgo.   nitla,uapaltzaccayotia.  nitla^uapaltzacca- 

yotema.niría,uapaltzaqua. 
Entablado  affi ,    tlauapaltzaccayotillf.tlauapaItzacutJi,  tía 

uapaltzaccayotentli. 
Entablamiento  tal.  tlauapaltzaccayotiliztli.tlauapaltzaccá 

yotemaliztli.tlauapaltzaqualiztli.  _■ 

Entablar  con  tablillas  angoílas  o  có  anillas  delgadas,  nitla, 

BB      í) 


E  aiife   m. 


1      'Mi 


&amattiítema.n¡tJa,xamanilteca; 
Entablado  afíi;    thxamaniítentli.  tlaxámanilteetTi. 
Eimblamiento  tai.  tlatíaxamaniltemaliztli#tiatlaxamanS 

tecaliztlí., 
Entallar,    núquaulitlacu  t/oa:  n i\quau1iicuiIoa¿ni,quauhtIa* 

cuicuii  ní,quauhríámati.  ni,quauhtuítecatl.. 
Eritalladaeofa».  quauhdácui/oíls,t!aquauhicuiIoIl!.quauhtIa' 

cut'cuiri  quauhtiamachdí.q  uauhtultecayo. 
Entallador, ,    quauhtlacuilo,  tlaquauhicuiio.  quauh tíacui- 

cuicquauhdamatqui^quauhtültecatl  í 
Eñ tallad u ra. .    quauh  tíacuilolíz tli¿¡l a quhicuiíoliztli i  quauk 

tlacuicuiliztli. 
Eñtallecerfelas  yeruas,  ¡  quiy  otí.  quiyoqui£a; 
Entallecidas  yemas,     quíyotquí;  quiyoquizquí. 
En tátoenquato. .  yxquich  ynquexquich. xníxquich>que* 

qpcüL 
En  tato  que.  ynoc.ynoquic.ynocn©*  ^ynixquichcauitl.y  no* 

quexquich  eauitlVynixquichica . 
Eii  tatogrado  de  parentefco; ,    y  zquitlamampl. 
Eátenderalgo¿    nitla>ca  quíe,. 
Entendida  cofat    tlaca&íi. 
Encendedor,  s  t/acaquini*  tlacacqui, , 
Entendimiento.'    tJacaquiliztli . 
Eñ  tender  muy  bien  lo  que  fe  dize  o  compre  Hendé  río.     nfc 

tía,  acicacaqui.nit/a>macica  caqui.  nítla,nalquizcacaqui.m 

tía  itlameíauhcacaqui  ¿ 
Entendida  cofa  aífr      tíaacicaca&Ii.  tlamacicaea&Ii.tlanal 

quizcacaftlvtlatlameíauhcacadH. 
Entendimiento  tal.      tlaacica  eaquiliztJi.  tla»macicacaqu^ 

liztlútíanaíquizcacaquiíiztli .  tlaclamelauhcacaquihztli. . 
Entender hazera  otro»    nitevtlacaquitia: 
Entender  en  fola  vna  cofa.    mtlaiixcauia;nitla;cemmati. 
Entender  folo  en  algún  negocio;      nicnixcauia, ..  nicnocel- 

cauia. . 
Entender  en  folo  lo  que  Ié  toca ;      nintxcauia:  nixcoyl 
Eateraxoíá.      mocquitica¿ ,  macuica*  centettiea:  cenquizj 


1 


mtt   m 


roj- 


ee motquítinemi,  oc  macitincmí,  occhal- 


rica; 
Entera ■  Virgen; 

chiuirl 

Enternecerfe,    n?;yamaníav 

Enternecido*   tlayamanil/ñ  tlayamanililli. 

Enternecimiento,    tlayaroanililiztli.. 

Enterrarmuerto,.     nite^toca..  mte¿íl*lláaquía.  nite,tlaía* 
íjuia,- 

Enterrado,    tfatocU\ tlatlalaquil^t/atlallanaquiím. 
£nterrador.    tetocani.  tetlaíaquiani;  tetlaílanaquian?. 
tattrraraiento;    tetoquilizcIi.tetlalaquiliztliV tetlaüa aquí- 

Enterraríe:    ninoJtocai.nino,tIaIaquia.jiínoitIaIláaquia¿nii 
no,tiaItoca.  ^ 

Enterrar  otra  cofa,  nitla>toca.. 

Enterrado aíTi.   tlatoftli.. 

Enterra.db*tal?.  tíatocant; 

Entibiada  cofa,    tlayamanilli,. 
Enribiarfe..  yamania. 

Entibiarfe ^enefpropofitoviimaciaiilicanequi,  níiio  tlatzinfv 

í^ad^íH;  mociauhcanecq^jnotlatóytóhS^. 

xiuht/atiquvtlatIatziuhqui;mociauhcauhqUi         q 
toíibiamientotal..   nedauhcaneqüiiiztli. rUíatZiuh™^ 

liztli.  nexiuhtlatilizt]¿,tlattó  dfetfi.      neílat2,uhcaua* 

ca,  nonelo.  ypaoca;  vpaoc  cencolj 
Enpo^Cerfee,pÍe'    nocxiceP°'>^nocacecepoua;n¡icec« 
Entomecidopie.   cepouhqui.  cecepouac  cecepouhqui. 


111 


¡ 


E     anto,  n* 

Entonador  afli     cuicaito.  cuicatlazquu 
'  tetozcatlapaltililiztln  .     «iiivtornui 

Entorpecimiento,  aocyeuar m¿xu.*w       ; 

E^SÉt     n.x.eloloptóni.nixcaxiui.nhpatzaua. 
lriÍ:;ronre,y=xtin.ynneUlncUa„neuá- 
EZmbascoraslargasoanch^    yomexti. 

ya.teitecya. 
Entrar.    nijcalaqui. 
Entrado,    calacqm. 
llSáfli;   „íichtacaca1ac1ui.„ino)tla«t¡ca- 


Eante*    n 


iog 


laqui,  ni  ,naualealaqui. 
EntradaafiFi.    ychtacacalaquiliztli.  naualcafaquiliztl/. 
Entrar  ajomalo  a  foldada.      ninp.caláquia.  niniítoa^nin© 

nanamaca. 
Entrealgunos.    teñí,  tetzaíá.  tenepat/a» 
Entre  arboles,   quauhtzala. 
Entre  fierras,    tepetzalá. 

Entre  los  dedos,    tomapiltzala*  y  allí  délos  demás» 
Entrecuero  ycarne.    ytic  topanieuayo. 
Entredía,     tlaca.ynoctlaca. 
Entregar  algo  a  otro,   niftemaca* 
Entregado,    temacili. 
Entredezir,   bufca  vedar. 

Entremeter  entre  otras  cofas,    ytzaíaníccalaquia.ytzatzaía 
-  mccakquia.  ytzarzalan/caquia,  oiftfatfatlalilia 

Entremetimiento  tal.    tetlanneíchfquiliztlútetlaneuilana 
iíztli.tet/ancalaqujíiztli.tettlanaquj'/ztlí 
tzl^  yt/anicana4ytlanicaana.,ytzalánicana.r 

Envtta1átíaaáatíÍt     yt/átIaantíí<  ydatlaaatlí.y  tzalltfeantli. 

Entretanto,      ynoc.ynoqmc.  ocquíc.  ynocno.  ynoquix- 
flchca.ynixquichcauiri.  7     H 

fctretexida  cofa,     tf  axmepanolli.  tlapetlachiuhtli 
Entretexer,como  feto,    nitJa,machana. 
Entretexido  affi.     tlamachantJí.machanqui. 
bntrcuemrponiendopaz.     níte,tíaceceüilia.nite,ceceuía 

mte,nemacaualtiat  5 

Entruenir  rogando    .níte,tladat/auhtiiia,tcpan  nítlatoa» 
Entreuerada  ezcuicuiltic. 
Entricadacofa.    yxneliuhquí. 


E    ante 


tu 


ElSefaor.«etlaocoltiam,eicBotI.am«ht¡am.tene„«a 

E^^^Sócoya.n.c^amat^atUmati. 
l^Sag^ocofaaffi.  jiúla.moyaua. 
Bnuiruiadaagua,   tlamoyauhtli. 
Énturuiarfe.   moyana. 
ÍSr^e^^Se^ca,«p,yyocca^ 

l"uararfern¡qUappiuaulun,aUapaua. 


E    ante    n    &    r* 


109 


EnxabonadoaíTi.  tlapapa&I/.tlapaccotlauhtli.  tlapacteaií 

fcnxabonamientotaL   tepapacaIiztI/.tepaccotfaualiztli  tk 
pactequil/ztli.  . 

Enxalmar.bufca  enaluardar, 

Enxaluegar.    n/tIa,auitcqui.nitía,íxnaUía.nítíaixamatiíoa. 

fcnxaluegado.  t/aauitcaii.t/aixauifli.tlaixámatiloIli. 

fcnxambredeauef'as.  miequintin  quauhnecucayultin.yxa 

v  chintm  quauhnecucay  ultin»  *  f    "*? 

Enxerir.  m\quauhcaloa. 

Enxeridor,  quauhcaloqui.  quauhcalo» 

Enxerto.  quauhcalol/i.  * 

EnxugaraJgo,     nitla,uatza. 

Enxugado  o enxuro.  tf  auatzt Ji.t/auatzall? 

Enxugarteconliencoocofaaill  nino,uatza. 

fcnxutoaii!,    mouauatzqui. 

Enxugarfefm  liento.     ni,uzqui. 

Enxundia,    xuchiyotl. 

Enxuto hombre,    uacqui.  pitzauac. 

Eizina,     auaquauirl.auatJ. 

Enzina!     auaquauhda.aauaquauhtla.auatla.a  auatfa. 

Erade^utndtlalacaa;ji     Ú^^.^ñ^m 

Eredad/  unta  con  la  caía.    calJalíi 

pfdaIileíCOmün#   caímilí,-ca,ne«^tlíaltepcmili;.alte. 

Eredarporteftamento.  nechcauilitíuh.nicauiliíotiuh 

Eredero    tlacacauili/otiuh.  ytechcaualotiiih 

federo  dexar.  retech  nitlacacauhtíiih. 

trencia.  tetlacacauililli. 

Eredero  vniuerfal.     tlacemololo, 

Erenciaafll  tlacemolololiztli, 

tregia,     teotlatoIitlacoliztli.teot/atocueteaTiztTi 

ce 


ante 


¿i  &    C 


R 


Erizarte  el  animal,  bufca eiiefizar  fe 

Iirnanomayor.  teachcatm.  nachcauh. 

Erma  no  menor,  teíccaun.  ;. 

Irmanamayor.  tcudtiuh.tcpi.tcc.uapo. 

Erjuana  menor.      teicu.  l 

Ermanadetupadre.     auitlt.au i. 
Ermano  de  tu  abuelo,    colluecol, 
"Ci-míina  de  tu  abuela,  citli»  tecu 
E  manodetubilabndo.  achtontli.  teachton, 

¡£*£2S*arssK¿«¿  f 

Frmira    teocaltepitoateocalcontlf. 

Er&queandaaíTi.  ttixpolot¡„em¡.m¡xpolotmenc1uí, 

Erroraffi.   netlaneu.üztl.  neixpolohztU. 
Errarhazermal.  nitla.tlacoa. 

tí»moli.  tetlatemoliqui.  -  ■■;:. 

Efamen.  tedadaniliztli.  ^""«g,^'poneCoa,o canta 

pan  niquic-a» 


■ 


E    unte    X 


no 


Efcabullido.    temacpa  quizqui.  temacpa  euac,tematirlám 

paquizquí. 
Efcabulíimiento,  temacpa  eualíztli.temacpa  quígaliztli.  te 

matitlampa  quijal  iztli. 
Efcalarfortaleza.     ni,tepant/eco.  m\tepantemo# 
Efcalador.  tepantlecoc.  tepantleconi.tcpantemoni, 
Efca lenta r  algo.  nitla.totónia» 
Eícalentado.  tlatotomlli. 
Efcalentadorel  mítrumento.  tlatotoniloni. 
Eícalentamiento,     tlatotoniliztli. 
Efcaíentarfe.    nino,totonia* 
Efcalentar  fe  al  huego.    ninozcoa» 
Efcaíentamiento  alíi.   nezcoliztiñ 
Efcafenta  ríe  de  calor  o  fohorñarfe.  nipipíxquí* 
Efcalera  de  palo.    quauhecauaztlúecauazrii, 
Efcalera  de  piedra  o  cofa  aíTi.    tlamamatlatl,         \ 
Efcalon.    tlamamatlatl. 
Efcamadepefcado.    micheuatl.  michxoneuatf.  míxxinca 

yoth 
Efcamarpefcado.  nitla.)eijayotlaca.n^mixxoneuayotlacia, 

ni,  mixxincayotía^a, 
Efcamado  alti#   tlaeuayotlaztli.  tlaxoneuayotlazth.  tlaxin* 

cayotlaztlí/ 
Efcamparlal/uuia.    quicá.mocaua» 
Efcanciar.    m\vinorecat  ni&eca  vino» 
Ef  candado  vino,    tlatectli. 
Efcáciador,    vinotecac. 
Efcaño,    quauhicpali/, 
Eícapar  fe  de  peligro.-    nino^maquixtia.mjteoquica.n^ma 

qui^a.nmo^layecoltia. 
Efcapar  fe  antes  que  le  echen  mano,  teixpampa  neua.teixpl- 

pa  nicholoa.nino,yelna 
Elbapado  affi.      teixpampa  hqui.         tixpampachoíoqui. 

moyeltiqui. 

Efcapar  í¿  de  éntrelas  manos,     temacpa  neua,  temacpa  ni- 
qui^a.  temacpa  nicholoa. 

CC    jj 


E    ante    f» 

Efcapado  affi.  temacpa  euhqui.temacpa  'quizqui.  temacpa 

choloqui. 
Ffcaramucar.  niniycali.  ninoyayaotla. 
Efcaramuga.    ncicaliíiztli.  neecaliliztli.  neyaotlaliztli. 
Efcaramugador,     moyayaotlani,  micalini. 
Efcarauajoquebuela.    tecuitlaoloio. 
Efcarauajoquenobueía»    pinacatl. 
Efcarauajoponcoñofo,     tlalxiquipillu  # 

Efcardar.  nitla,xiuhtlac>  nitIa,xiuhtopeua.  nitla3xiuhcui- 

cui.nitla,xiuhpopoxoa.  mtia,xippopoa.  nuIa,xiuhoch- 

EfcTrdada.  tIaxiuhtIaxtIi,tIaxiuhtopeuhtIi\tIaxiuhcuicuitI 
tlaxiuhpopoxoUi.tlaxiuhpopouhtli.tlaxiuhochpatli. 

Efcardadorelqueefcarda.  tlaxiuhtla^ani.  tlaxmhtopeua- 
ni.axiuhcuicuini.tlaxiuhpopoxoani.tlaxiuhpopouhqui. 

tlaxíuhochpáqui.  n-: 

Efcardador/achuelooefcardillo,  tlaxiuhtla^aToni.tlaxiuh 
topeuaíoni\tIaxiuhcuicuíuanittIaxiuhpopoualoni.tlaxiuh 

ochpanoni.  .     ;  .  t-    t.  *     •  t 

Ercardadurá#tícIaxiuhtIa9aliztIi.tíaxiuhtopeua¡iztli.tlaxmh 

cuicuiíiztli  t/axiuhpopoualizch.tlaxiuhpopoxoliztli.tla- 

xiuhochpanaliztlú 
Efcarnecer.   tecaninauiltia ,  teca  ninotopeua. tecanmoten- 

queloa.  tecanmetzca,  tecanmotimaloa. 
Efcarnecido*    ycaneauiltilli,yca  netopeuhth.  ycaneteque- 

lolli.  yca  uetzquiztli.  yca  netimalolli. 
Efcarnecedor,    tetlatelchiuiliquutecamauilti.  tecauetzcac 

tecamoropeuani,  teca  motenqueloani.tecamotimalo 
Efcarneclmiento.    tecaneauiltiliztli.  tecanetopcualiztli te- 

canetenqueiohztli.  tecauetzquiztii.tecanetimaioliztli.te 

tlatelchiuililiztli,  ' 

Efcarnecerdelqueleacaecio  algún  defaftre.  tccanaha- 
uia.    tecamtlatelchiua,    nite,rlatelchiuilia.  tecampa- 

EfcTrnecedor tai.    tecaauiam\  tecapaquím.tecatlatelchiua 

ni-  tetlatelchiuiliani. 


.,;  ' 


E    ante    t 


m 


Efcarnecido  aíTi.    ycaauialli\ycaríatelchíuallí.yca  paquilli 

tlariatelchiuililíi.  tlatelchiuhtli. 
Efcarnecimiento  afli.    tecaauializtíi.tecapaquilíztLtecatla 

telchiuaüzdi.  tedate/chiuililiztli. 
EfcarneceroburlardeJoqueotrodize.    nite.tlatolpinauia 
r   níte,tIatolpipinauja#' 
Efcamecedor  ral.      rerJatoIpinauiani.    tetíatolpipinauit- 

Efcarnecido  aíTi.      tladatoípinauil/i ,     tlatla  toípipinsui- 

Efcarnecimiento  tal»    tetlatolpínauíliztli.  tctíatolpm'mzui 

liztli. 
Efcarpin.     tilmaca&Ii. 

Efcaruartierra  o  cofa  alTi.  nicla,tataca.  mtla,uauana.nitla 
xexeioa.  ' 

Efcaruada  tierra»tlatataaii.tlauauatli.  tfaxexelolli. 
Efcaruador,      tlatatacac,  tlauauáqui#  tlaxexelo.   riaxexe- 
loani. 

Efcaruadura.      tlatataquiliztli.  tlauauanaliztli.  tlaxexeío 

iiztli. 
Efcaruar  ios  dientes,    nino,tIácuicui.  mno,tIátataca. 
Efcarnadientes»    netlacuicuiuaníjnetlátataconi. 
Efcaruar  orejas,    nino.nacaztataca.  n¿no,nacazcuicui  ni- 

no,rjacazmamaIi. 
Efcarua  orejas,    nenacaztataconú  nenacazcuicuiuani  ne- 

nacazmamaliuani. 
Efcaflb.    tzotzoea.tzotzocateuitz.tzotzocapa.teuye  teo 

yeuacatini.  tlatlaimetí.&permetapho.  amocotoVlani 

atlequicaualizdama  ti. 

EfcaíTezaenefta  manera,     tzotzocayotl.  tzotzocapayotl 
teoyeuacatiliztli.  r  ; 

Efcafíamente-  teoyeuacatiíiztica.tzotzocayotica.anecoto 

Efcafla  cofaen  pefo oen medida,    tlatzinquixfilli.  tlailoch- 
ti\h,  tIactwcoxelolIi.amotlaaxiitiIli#  amoc  aci,  amoquina- 


E    ante,      f, 

Efcatimstr.   nidaJxitta.nitla.tzmqiuxtiVnin.ellcItianitl» 

ilochcia.  nechixmauhtia.  nechixcocoa. 
Wcauar  arboles.    n¡t¡a,racaxxot¡a.nitla,tecochyoti*. 
Ilauadordearboles.    tlatacaxxotiani.tlatecochchot.anl. 

BOauaduraalTí.    tlatacaxtli.tecochtli. 
ltorecerfeoafamarfe.n¡)mauizti.ni,tenyoUa.n,,toeayou» 

tíi,uecapaniü..n¡)mauizSoua.ni,tleyoua.n.cauan..n1tau1.nI, 

EfcIatTer  o  afamar  a  otro.    nite,tenyotia.  nite.tocayotia. 
E  „?te,uecapanoa. „,te,mauiZSotia. nite.tleyot.a.mte.ytoa 

Efclarecida^tlatenyotilB.    tlatocayotilli. tlauecapanoH/. 

t!eyo,mauico.teiiyo.tocaye. 
ErcUrec¡m.éto.    tladeyótiliztl..  damaimf  ooliitb.  tlaten- 

votilizili.datocayotilizdi.teuecapanolizth- 
Erclarecereld.a.   tlauizcaleua.  tlatlaüch,paua.  tlanec.  tía- 

uizcallimoquetza.tlaztaUatluetzi. 
Efe  auina.    nenencatilmatli.otl.catlatquul.capa  tep.to. 
ircobaparabarrer.     yzquiztli.tlachpanoni.  ochpauaztl,. 

EfcXpequefia  o  éfeoba  jo.    yzquiztepiton.  tepitó  yzquiz 

ESoT^ 

Efcobilla  oa limpiar  ropa,  xolhuaztli.  tlapopoualoni.       ; 
!lodapaPradorarpiedras      necocyacapatlauaetepuztex.- 
maloni  tlaixteeonu  tlaixyea.lom.da.xxipstzolom.      ¡ 
Efcodardolarpiedras.    ni.teixteca.  ni.teixmana.   m.w 

ESnISarma'dera,    «lachichiconi. tlaixteconj       ¡ 
Ifcoaer lomeior.  uel nitla.pepena. uel ninotla,tlata  1.a. ni- 
h  fiSxtii.yyacacnitlaana.nida)neuhql»xt,a  n.tla.tzo. 

nana  n  tla.pepena.&  per  metapho  n.no.mift.a. 
ÉfcoSC    uellapepentli.ueitlatlactalirr lacenquixn  - 

tl^yacac  laátIi.tlaneuhqmxtiUi.  tlarzonáth-tlapepentl. 


E     ante    £ 


112 


Efcogedortal.    uellapepenaní.ueJ  motíatlítmliani,  tlacerí- 

quíxtiani.  yyacac  tíaanani,  tlaneuhqiiixtiani. tiatzonana 

ni.  tía  pepe  n  a  n  i. 
Encogimiento  afíi.      ueflapepenaliztli.uel  net¡atlattiliíú'  tli. 
tlacenquixtilrztli.  yyaeactlaanaliztli.ilaneuhgxtjiiztli.tia- 

tzonanaliztli, 
Efcogido  entre  muchos,     tlapepentli.tlaixquetzalíi,  tlaueí- 

italli.yyacactlaanríi. 
Efcoger  algo,      nitla^  pepena,  ni  no,  tlatlattilia<niquiy  rta. 

nicnanilia. 
Escogedor  allí,  tlapepcnqui.motiatlattiliani.qujmaniíjani. 
Escogido  alTi.     tlapepemli.tlatiattalJi.tlaanrli.t/ayyttalli. 
Escogimiento  tal.    tlapepenaíiztli,neflatlartililiztji. 
EscolafHco.    nemachtiloya  pouhqui.nemachtilovapoujy 
Escoderre.nino,tlatiatnin,inaya.amoninonexría.ámonino 
te,ittitia.&:pmetapho(cotzalá>xopetlatifIánicalaq.  xomtilco 
;    tlayouayánicalaqui.t/ayuuallinicloca,tlayuuaí!inicnotoc 

tiatIayuuallinicnottitia.xumullí,caltechdinicnotoclia. 

Esconder  aigo,     nitla,tlatia.nitla,ynaya.niría,yyana.&per 

metaphoram.períatitlájycpaltítlánitiaaquia^  ye  paliiila  ni 
<  tlaaquia»  - 

Escondidacofa.     tlatlatiíli.tlaynaxtli.tlaynayal/i\tlayanalli 

petlatitlá  ycpaltitlá  tlaaquilli.periatitlá  ycpalt/tlatJat/apa 

cholli, 
Efcondidarnente,  ychtaca.ychtacatzin.  &  per  meraph©ra 

ychtacatlayuuayan,xumuIco.caftech, 
Efconder  fe  para  acechar.  nino,naualíatia,nichtaca  tíachia. 
Efconder  fe  entre  las  yeruaj.  o  matas  paraefpiar.    nmo,ca- 

canaualtia.ninoxiúhnaualtia. 
Efcondrijo  de  hombres,  netíatiloya.  neynayaíoya. 
Efcondrijo  de  fieras,     ouican,texcalco.  oztoc.  tequanime 

yn netlatiayan. tequanime yn  ncyanavan.tequanimcvn 

chan, 
Efcopir,    nichicha. 
EfcopirlancádoIafaliuacomocQxeringa.ni.chichipiacoa. 


E    ante    U 


112 


Efcopir gargajos»  alauacmcchieha, 
Efcopetínaquefeefcupe.  ehichitl» 
Efcopetina  que  fe  faíe.  y ztíaftli*  tenqualacfcli. 
Efcoplo*   tepuztlacuícuiuani.uiteconi. 
Efcoplear.   nitlaacuicui\  nitla,uitequi.  ¿ 

Eícoria  de  plata,     yzta&eocuitlatl  ycuitl»  yztactcocuitlatl 

y  tlail/o.  yzta&eocuitl  ycoquiy  o. 
Efcorpion  alacrán,    colotl. 
Efcoteenel  comer  pagando  cada  vno  fu  parte,  tlaqualixtla 

ualiztli.tlaqualpatiyotiliztli 
Efcotarenefta  manera.  ni,tIaqualpatiyotia.  m,tlaqlixtlaua 
Efcotar  cortar  algunacofa  como veílidura  ♦     nitla,tlatequi  t 

lia.nitIa,ilochtia; 
Efcozer.  necheocoa.  nechtoneua. 
Efcozimiento.    necocoliztli.  toneualizth. 
Eícriño.    quauhchíquiuítl. 
Efcriuano  publico,   amatlacuiloefcnuano.  tlamachiyotí, 

tlamachiyotiani.  .    ,       ,         .    .       . 

Efcriuano  principal,    tlacuilccatiachcauh.  yntiachcauhyn 

amatlacuiloque.uey  amatlacuilo,  uey  tlamachiyotí. 
Efcriuano  délo  que  otro  dize.   tetlatolicuilo.  tetlatohcuilo- 

Efcnuano  de  contratos,   nenonotzaliztlacuilo, 
Efcriuano  delibros,  amoxtlacuilo, 
Efcriuaniapublíca(ftlicet)ellugar,    tlacuiloloyan.  amatla 

cuiloloyan.  oncantlacuilolo,  amatlacuilocan. 
Efcriuania  publica,  eloficio.  amatlacuilolizt  i. 
Efcriuanias.    tlacuiloltecomatl.  tliltecomat/. 
Eíciiuir  comoquiera.  nicla,cuiloa.n,amatJacui!oa. 
Kfcreuirmatriculando/nitcicuiloa.nitctocayotia, 
Efcreuir  firmado,   nofirmani&lalia.nitIa,neltilia.nino,fir 

matia.  .    .     .. 

Efcreuir  por  minuta,  notlalnamiquiya  niquicuiloa,  none- 

volnonotzayaniquicuiloa.nitlatquiycuiloa.  \ 

Efcr'iptor q  cSpone»   tlatollaliani.tlatlaliani.tlatohcuiloaní, 
Efcripturacomoquicra.    tlacuilolü, 


E    ante    £ 


"? 


Efcriptura  contra  otro,  tetlacuilollo/tctlatollo. 
Efcripturaenlasefpaldas.    tlaycampa  tlacuilolli,  ycampa 

tlacuilollu 
Efcriptura  de  propia  mano.  ueltetlacuiloL 
Efcriptoi  de  propia  mano,  uelynoma  tlacuilo.  uelynom* 

tlacuiíoani.  ynomatca  tlacuilo. 
Efcriptura  faifa,  yztlacatlacuüolíi.tlatlapiquicuilolli,  ychta 

eat/acuilolü, 

Efcriptor  verdadero,  nellitJacuilo.uelIacuilo.melauacatla 
cuilo. 

Efcriptuara verdadera,    melauaca  tlacuilolli.  neltiíiztlacui 
lollí. 

Efcuadron  batalla,    cet/amantin  yaoquizque.centcnamitl. 

cencuemirlcentecutli. 
Efcuadra  cartauon,    tlanacazanoni,  tJatlamelauhcaittoni. 
Efcuchar  de  noche.   ni»y  uual  lapia.ni,youal/acaqui. 
Efcuchasdeeampooefpias.     yaotlapíxque» 
Efcuchasdelas  cibdades.  calaquínime,  quimichtin.  tetla- 

nenque. 

Efcucharcomo  quiera.  nitla,caqui.  nino,nacazquef  za. 
Efcuchar  defecreto.  nicbtacatíacaqui,  ychtaca  ni,tlacaqui/ 

ychtaca  nfnonacazquetza  ni,nauallacaqui. 
Efcudo.    chimalli.quauhchimal/i. 
Efcudar fe»     n!no3chimaíca/tia.nino9chimaltzacuiIja,  chi- 

maítitlan  nicalaqm,  ninochimaltia, 

Efcudado  con  efcudo.mochimaliapacho  mochimalcaíti,chi 
maítjtlan calacqui.  mochimalti. 

Efctidar aotro.  nite,chimaJcaIt¡a,  nitechima'Japachoa l  chi 

ma/ titlan  nitec  alaquia, 
Efcudero que  hazeefeudos.    chima/chiuhqui. 
ETcuderoquelQsI/eua.  chiiTjaJitquic.  chimaj/i  quitaiñ. 
Efcudar  fe.  nino.chimalcaltia.njno^himaiíapachoa.chimal 

titlan  nicalaqui,nino>chimaltia; 
Efcudriñaríoqueay  en  algún  lugar  cautelofsmente  o  con 

curiolidad.   nitla,ixtemoa.nirla,ixtotoca.nouianiK)nitz 

twh.ninvixpetzoa.nouiannineiiH.nitia.ixDef/íeuía, 

DD 


! 


E    ante'      C 

Efcudnñadoram/tlaixtemoam.tlaixtotocam.oomaonitz 

tani.mixpetzoaní.  .     . 

Efcud finamiento,  tlaixtemoliztli,  tlaixtotoquuiztli.nouia 

onitztaliztli.neixperzoliztli, 
Efcudriñar  laeícriptura  o  cofas  arquas.    nitía,ixtemoa  .no- 

uianninemi.nidaáxpetzteuia,nino,yolnonotza.naaci. 
Efcudnñada  efcriptúfa.     tlaixtemolli .  tlaixpetzteiulli. 
Efcudriñadordefta  manera,    tlaixtemoani.  moyolnono- 

tzani.nouia  nemini,  tlaixpetzteuiani.  aacini. 
Efcudriñamiento  tal.     tlaixtemoliztli,  tlaixpetzteuiíiztli.a 

axiliztli.  ',«'',        -  , 

Efcudiíla,    canauaccaxitl.chilmuieaxitl.tlauhcaxiü.caxco-, 

mulíi-  , 

Efcudiíla  bruñida  como  vidriada.     petzcaxirJ. 
Efcudiíla  de  tortillas  calientes,    tlamatzoualcaxitT. 
Efcueladonde deprenden,  nemachtiloyan,  nezcaitiloyan. 
Efcueladedancar,    nenetotiliz  machtiloyan, 
Efcuercoofapo.   tamaculin,  ... 

Efculpircauar  en  duro,como  en  piedra*    nitla,cuicm.ni,te 

tlacuiíoa.  .  n. 

Efculpidacofaenpiedra,  tlacuieuitl. tetlacuilolli. 
Esculpidor  tal,   tlacuicuic.tlacuicumi.tetlacuno. 
Efculpturaaííi.   tlacuicuilízdi.  tetlacmloliztli. 
Efculpircauarenmadera,    nítla.quauhicuiloa.  mquauhtía- 

cuiIoa.nitla3cuicui. 
EfcuipidacofaalTi,  quauhtlacuilolíi.tlacuicuití.  .. 

Efculpidordefta manera,  quauhtlacuilo.tl  acuicuic,  tlacm 

Efculptura  aííi.   quauhtlacuícuilmli.  quauhtlacuiíoliztli.  tt 

E'bur^cofa.1'  tlaytiuayan.mixtecomac  ouican.  yuhquim 

■miaian.ytihquimmicquiytzinco. 
Efcundad,  tíayuualli,  tlayuuallotl.mixtecoiriaffl!. 
Efcuro  no  muy  claro,  achitlaztaztcc.amouüllaneci.achito 

EfcuFecer'fe.      ni,tlayoua#    ni>ixteco*naaia,nimixtec 


E    ante    f. 


»4 


macti. 
Efcurecer  otracofaohazerfombra.  nit/a,yuuiíia,nitla,ce- 

ualhuia,nitlatlayuuilla.mtla,yeyecauilia. 
Efcurecunientoo  fombra,   tlayuuiliztli.  tlaceualhuiliztli. 

tlayecalhuiliztli. 
Efcurecer  otra  cofa  con  mayor  luz.  nitía,popo!oatnitIa,pa 

nauia.nitíaceuia, 
Efcureceríé  tarde,    tlapoyaua.tlatlapoyaua.tlaíxmiqui.tla 

ixmímiquí.tJaixmimidoc.  tlaixcuecuetziui, 
Efcuí'ar  fe»     nino,tIacuepiiia.  nino,quixtia. 
Efcufacion.  netlacuepililiztli.  nequixtilizclí. 
Efcufado.  morlacuepili,  moquixti. 
Efcufadoralfi.  tetlacuepijiani.  tepatlatoani* 
Efcufar  fe  echado  a  otrolaculpa.  tetechmnotíamía.  tecaní- 

noquixtia. 
Efcufacion  allí,  tetech  netlamiliztli,  .tecaneqirixti/iztli. 
Efcufada  cofa?noneceltana»  amomonequi.  amoneccní.ca 

nent]achiuhth4cánenca.atlevnecoa. 
Efcufado porpriuilegio.  tlamauízcotiJIi.tlaicnelilí/.tlanaua 

tillí.  tlatzinquixtilli. 
Efcufacion  por  priuilegio,  tlamauizcotiliztli.  teicneliííztíi 

tenauati/iztli.  tetzinquixtiliztli. 
Efecutar,  mcneltilia.  ye nicchiua.  ypánínemí. 
Efequias,      tetoquilíztli.  miccacuicad,  miccatlatlatlauhti- 

liztli. 

Efequiashazer,  níte,tcca»  nimiccatlatlatlauhtia, 

Efento.    tlaicneliilí>tIacneliiíi,tíanauatiIíi4tyatIaocoIiIJiítía 
tzinquixtilli, 

Eíencion.    teicneliííztíi.  tenauatiliztfi.  tetlaocoliliztli ,  teí 

zinquix  tiliztli. 
Effuerco.   yolchicaualiztíí.yollotetiíiztli,  tíapal tiliztli,  ua- 

paualrztli.neellaquaualiztli.chicauahztli, 
Efforcaraotro.    mte^yollochicaua.  nite/iapaua.  nite^tla- 

paltjlia.  mtexhicaua,  nite,eliaquaua. 
Efforcadooaniniofo.    bufca  animofo. 
Efforcariepaaigo.   ixquichnotlapaínicchiua.  nino^íapalti 

DD      i) 


E    ante 

lia.nino.uapaua,  ninochicaut.nin.cHaqua.  ninovyollochi 
chilia,niccentlamia.nino,tzomocoa. 
Efforcadoaflfi.  y  xquichitJapalquichiua.motIapaUiJiani.mo 
uapauani  mochicauani.chicauac.mochícauhqin.moyol 
Iochichiliqui.quiccntlamiani.motzomocoani.moyolchi- 

chiliani»  ,".  ' .       ,      ,  ...    .. 

Effuerco  eneftamanjera.  chicauaIiztli.netTapaTtilili2tIi.nc 
iiapaualiztli.neyollochichililiztli.tlacentlamiliztlitneízo 

mocoliztll»  t   . 

Efgremirelefgremidor,  moycyecea.moyaomacntia.mo 
yeyecoa  ynqueninteuitequiz.  moy  eyecoa  y  nqmn  cipa- 
da  quitJacaz.  ¿  .     . 

Ergremidorque  enfena  a  ergremir,  temacquauhmacmianu 

temacqtiauhmachtia.  .     „ 

E  gremidor  queefgrime.    moveyccoani.moy aomachtiam 
Elgrima.    teniacquammachriíizth.teuitequiLizmachtiIiztii 
Eilauo  de  cadena,  repuzchicollí. 
Eilauo  de  pedernal-     tepuzrletlaxonu 
Efmeralda  piedra  p'eciofa.    quetzalitztlii 

Efpacio  de  tiempo     cauírl.  .,.„.,.     -  - 

Efpaciodelugar*    tIacauhtTi.cauhtica.tlacauililli.t1acoyoya 
E  >acio  o  in  terualocomo  enel  cato  o  dado  gol  pes  ceíTado  de 

darlos  dequádoea¡ndo.  mocacaua  eaaimani.caÉhtietzi. 
Efpaciofacofa  como  de  lugar  ancho  vefpacioío.    tkcaiiili- 

ílñcauhtimani.tíacoyaua  tlaueytlalti.tlacoyonililh. 
Efpaciofa  cofa  tardía,    tlauecauant.tlatlatziuhcachiuani.  a- 

yaxcaqchiua. 
Eípaciarlepor  via  de  recreación  o  paílatiempo.    nm,aana 

nmíaauiltia.nine)ellHquixtia.n5elíeIqui$a.otIiniaotoca. 

Efpada.    tepuzmacquauitU 

Efpaderoqlashaze.     tepuzmacquauhchiuhquuepuzmac- 

quauhtecac. 
Efpada  de  dos  filos  o  cofa  allí,    necoctene. 
Efpada  f  lino:    ni  tla,puchina  .ni  tla,yedia. 
Efpada  ña  ye  rúa,  tolpatlaclli. 
Efpada  pequeña,     tepuzmacquauhtepito.tepuzmacquaute 


E    ante  G 


"5 


tontÜ. 
Efnalda,      cuitlapantli.  teputztli.  tocuitíapa,  toreputzco. 
Efpátar  oamedrentar,    nite,mamauhtia.  nite>mauhtia.  m'- 

te.ygauia,  nue.tlacmauhcia.  mte5tlaquigauia.  nite.nen- 

rnauhtfa. 
Efpátado  aíTi.    tlamamanhtiJÍ!.  tíamauhtilli.  t/ay^auilli,tla 

tlacmauhri/Ii  tfatlaqujc.auiHi-tlanenemmauhtiHn 
Efpátarfe.    ninoJmauhtia.nín,i9auia,nino,nemmauhtia.ní 

no^íacmauhtia.ninOjtlaquiyauia.nucecepocatiquiíj'avyuh 

quinacanechquauítequi.nino^onalcaualtia.yuhquinaca- 

atlnopáquiteca. 
Efpatoé    aáiue,  temamauhtilizrlí.  temauhtiíizríi,  teí^aui- 

liztli.  tedacmauhtiliztli.  tedaquiga/íztli.  tenenimauhtiljz 

tli.tetoíialcaualtiíiztíú 
Efplto  .paííiue.    nemauhtiliztíi,  nemamauhriíi'ztJuieíc,  a  • 

uilizdi.netiacmauhtiüztlí.netlacigauijiztlucecepocatiq- 

^aliztli.  netonalcaualtilizdi. 
Efpátarponer  miedo  a  otros,     níte^maui^aqui/ia.  nite>nia- 

uizdalilia.  nítejyolmauhtia^ 
Efpátablecofaq  poner  temor,  temauhtitemamauhti.teí^a 

ui.tetlacmauhn.tetlaci^auí.teyolcuit/atzayá.tecuecuech 

mi&i.tequacuecueyotz  tecuecuechauh»tenemmauhti,ce 

cepatic.  f  equacecepouh.  tecocototztlali. 
Efpataríe  del  precio  grade  de  alguna  cofa  que  fe  vende,o  de 

ver  gragentioj  untólo  de  mirar  alguna  cofa  honda,    ni- 

nixmamauhtia. 
Efpátadiza  cofa,    momauhríani.  momamauhtiani <  mauhq 

cuechmicqui.  tzimpil, 
Efpátajo.    tíapeuibm.tlamanhtiloni. 
Efparto,    xomal/» 
Efparteroquelo  labra,      xomaíchiiihquí.  xoma/petJachi- 

uhqui, 
Eípartefias calcado  deíto*   xomalcacUú 
Efparzir.   nit/a^eGemmana^nida^xixitinia.nitlaxixinía.n! 

tla^ueueloa^icla^momoyaua.nitla^hachayaua.nítla.cha 

chayatza.nitlapipixoa.nitlatetepeua* 


E      ante»     f. 

Efparzirfeeí  olor  por  todas  partes,  centlamamanivc  auíac 
nouiá  aciynlauiaca.  nouiáaciyniueíica.  nouíáaci  y  ni  am- 
allo. 

Efpecular,  nitla,nemilia,  nitIa,femoa.  nino,yoInonotza- 
cammmachneminoyollo. 

Efpeculacion.      tlanemililíztli.  tíatemoliliztli.  neyolnono, 

tzalktli.  . 

Efpeculatiuo.  tlanemiliani.tlatemoani.  moyolnonotzani. 

canimmachnemiyyollo. 
Erpeculatiuaarte,  r/anerailizamoxtli,  tlatemoliz  amoxtii# 

tlamatthzamoxcíi. 
Efpecie  de  cofas,     rlaxexeloliztli,  tlanononquaquixtihztli, 

tlacececniquixtüiztíi. 
E'pccial  por  feñalado,    tlapanauía.  tachcauh. 
Eípecíadeefpepiero.    caftillá  chi/Ii. 
Efpecieroquelas vende,    caftillá  chiínamacac. 
Efpccierialu?ardondeIas  venden.      caftillanchilnamaco- 

van.  .      .        .  .      .    . . 

Eípedirlo impedido.    nitla,yecoa.  m,quica.  ni3tlami.mtU- 

tzonquixtía.  . 

Efpedicion  afl'i.   tlayecoliztli.tlatzonquixtilrztíi. 
Eípenderogaítar,   bufea  de  (pender.  .T     .      .  . 

Eípeiopa  mirarle.      rezcatl.  nettoni.netezcauiIoni.nei»- 

■jnachoni. 
Efeni  o  pequeño,    tezcatontlí.tezcatepiton. 
Efpeio dedos hazes.  necoc  xapotezcatl. 
FÍeosráde.    coyauactezcatl.uey tlauílli.       _ 
Efpeíuzarfe,    ni>.o.mauhtJ3.ni\quacccepoca.ni,quacuecue 

"voca.ceceVacamoquetzaynnotzon. 
Efpeluzado/  moniauhtía.  quacecepoca.quacuecueyoca.ee 

cenvacamoquetzaytzon, 
Eípencacofaredondacomobola.      cloltic.tolontic.tapa- 

Efpe°rara!gun  bien,    nino,ch¡xcaca.  nino,temachia.  yuhea 

noyolbynnitlaocoliloz. 
Efperanca,    net.machiliztli.n:  chixcayelizth. 


E    ante    f. 


u¡> 


Efperar  a  alguno.   nite,chia, 

Efperanca  aíTj.     techiaíiztl/. 

Eíperado.     chía/o.  chieloiii. 

Eíperar  con  deíTeo  !o  q  ha  de  venir,    cenca  nitlateniaehia. 

ca  yzca  yn  noyollo  ícenca  yenoconnequi.  ca  noy  cijo  y- 

paca. 

Efpérimentaroprouar.  nitlayeyecoa.njqiHtta.niqu/xijna 

t/'.ypan'iquica. 
Efperimento.  tlayeyecoliztí/'» 
Efpenmentado.   yxtlamaíi,  yxtlamatqu/.  rnczcaíía  ntuchi 

Oquitac»  muchi  oquiyeyeco.muchí "oypáquiz.veyxpsca.' 
Eíperimentaroauerhecho  todo/o  poíTible  en  algún  nego- 
cio pa  que  ouieiTe  eífedo y  no aprouechar  nada,  oueltla 

tlatlá.  otlánentlá .  ctlayeyecauhí.  atlequimonamicha.  atle- 

quimopahchiuia.  oueílaíalá. 
EfpelTarhazer  efpeíioíc  raro  como  engrudo  o  batudo.   ni 

tla5tetzaua.' 
Efpefíadó  aiTi.   tlatetzauhtíi. 
Efpeífa  cofa  aíTi.  tetzauac. 
EfpeíTura  aiTi.    rlatetzaualiztll . 
EfpeíTaroayuntar  envnó3como  haziendofetodecañasca 

ía  de  paja  ótela  de  mata  &c.    bitia3tilaúa.  ni  tía,  téípit  he  a 

nitla,pachoa. 
Efpeflacofaaflfi.  tlati?ai|htlí¿  tlatecpicholli.  tlapacholli.  mi, 

tílaaic.tilauac4quauhti!aaic.repeílatic.  quauhíenetlatic' 

tlatztic» 

EfpeíTura  tal.  tIatilauaíiztíi,tlatecpicholizrIi.tlap2choIiztli, 
EfpeiTamente.  bufcaamenudo. 

Efpiar o  acechar.  nite?pipia.  nite,chichia.  ninote,pacln'uia. 
nonte,  cacaqui. 

Efpiaqueacecha.  tepipiani.techichianí.motepachiuianí  te 
cacaquini. 

Efpia  de  batalla,    yaotlapixqui.  yaotlachixqui. 
Efpiga  de  trigo,  centlaquechcuitl  caítií/an  cen'íli.centzon 
tecomatl. 

Efpiga  de  trigo  mocha .  otzontepeuac    centlaquechcuitl. 


I 


E    ante    C 

Efpigar coger  efpigas,  nitla,tz6cotona.nitIa, tzontepoloa, 

nitla,quechcotona.nit1a,quechcuu 
Efpiaarelmifmoeogerdefpigas,  rlatzoncotonalrztl..   la- 

tzontepoloIiztIi.tlaquechcotonalizt1i.  tlaquechcuiliztln 
Efpina.  uiztlútzaptli.auatl.uizcolotl. 
Efoinal  uiüitztla.  tzatzapda aauatla.chica1otía.uitzcolotla. 
Efpinofacofa.  uitzo  iiiuitzo,tzatzapyo.tequaqua,tetzapi- 

ní.tctzopini.auayoLchicaloyo.uit¿aIoyo. 
Erpíno árbol,  iiixachin.uitzquauítl.    • 
EfDmadepefcado.  niichauatl.michomitl. 
Efpinaropungar,  nite,auauia.nite>tzapinia.mte>tzopinia. 
Efpinilla  déla  pierna,  tjgnftztli*  totlamtz. 
Efpirarecharelhuelgo.  jjitIaíayou¿a#nini,hyyotia. 
Efpirandoo  reíIbHádo,    yhiyotica^ecayotica,yohíiztJca. 
Efpiradero.   neyhyyotiloyan. 
Efpiraderodetroxe»    cuezcomaxictli. 
Efpiradero  de  baño  caliente,  temazca  xiftli. 
Erpirituofoplo.   ycIilizcIi.tlalpitzalizth.yhyyotTeccat/* 
El  pi  rí  tual  cofa  de  efpiritu  o  Copio,  yoliliz$o,eecay  o.  jy  hiyo 
Efpi  ritual  cofa  diuina.     teoyott, 
Efpiritualmente affi,    teoyottea» 
Efpital  de  pobres,  cocoxcacalíi 
Efpital  de  huérfanos,    ycnopücaíli- 
Eíponia  piedra.   tepoxa<ftli#teconectli. 
Efponiofacoia.  pqxaaicpuxauacconcitic. 
Efponjarconeíte  efponja.  nitla,chichiqui.  nitla.teconuia, 
nic/atepoxacuía.  ■       _    ',  .  ... 

Efponjadura  defta  manera,  tlachichiquiliztli.tlareconuiíiz 

tli.tlatepoxacuiliztli,  ../.     _ 

Efponjadela  mar.lomifmo.  vel,ylhuicaapan mochiua co- 

EfportiUa.    coyatanatli.coyatanatontli.  tompiadi.coya- 

chiquíuitl.  : 

Efpofo.  teoquíchiri.texiamic,najiuct».tenemac, 
Eípofa,    teciuauíuetechitauhqui,  tenamic.  nara8Ji,tene- 

mac, 


E     ante    f« 


»7 


Efpofas  pri  fion.     fepuztemaylpiloni. 

Efpuela  de  hierro,    tepiizuitztlutetzapiniIonistepuztetza- 

pinloni.cauallovtzapiniloca. 
Efpolear  herir  coneíla.     nitJa,tzatzapinfa.níscauaIIo  tzapi- 

nía.  nit/a,tzatzapitza.nitJa,tepuztzapinia. 

Efpoiada.    tlatzatzapitzalizr/j.caual/otzatzapitzaljztli.Gt 
ual/otzapiniliztlr. 

Efpremirofacar  cumode  yernas  o  cofa  aíTi.    nitla3patzca 

nit/a^xitaza.  nit!a,ayoquixtia, 
Efpremida  cofa  aíí/(  fií/cel)  /as  horrprac  que  quedan  deloea 

premido.  tlapatzquit/.tlaxitzaJJi.tlaayoquixtil/j 
Efpuertadeefparto.  cacatanarli.xumaltánatJi. 
Eípuma  de  agua.  apopocoquilior/.  apoc onaMorf* 
Eípuma  de  cofa  cozida*  poconallori,  poconi/Iotí. 
Efpuma  decacao  o  cofa  afín   cacauapoconal/otí  " 
Efpumofacofa.    popocoqui/lo.poconca}  o.  poconallo  po 

coniííofpopCcocac,  r  *     ftMU-*,°' 

Efpumofa  cofa/lena  de  efpuma.   ceneauelpopocoollo  ce 
capoconcayo.cencapoconi/lo,  * H    * 

Efpumar,quitarlaefpuma.  nitla^popocoquíJIotlaca.  nitla 
po£oncayotIaca.nirIa,poconcaquixtia. 

Efpumarhazer efpuma.  mtJa^poconia.  nitJa^poconaltia 

Epumadeoro.    cuzticteocuitla  popocoquíllotl 

Efpuma  de  plata,   yztacteocuit/a  popocoquilloti      ' 

Efpuma  de eftaño,  amuchipopocoquiJIotí. 

Eípumade  plomo,   temetzpopocoquiJIor/' 

Efouero  o  boifa  pequeña  de  dinero,    teocuitíax/quipi/ton- 
tli.  tomín  xiquipiítonrli.  M    *"ílw- 

Efquilmada  cofacomo  tierra.   tlalcuepallí.catíalcocoxnui 
otíatziuh.  aodíe  ueí  mochiua.  w™ ^1* 

Efquilon,  p?aztic  campana. 

Esquina  decaía,  ca/nacazdi.tJanacazrli. 

Efquinadacofa.  nacace.  danacaztilfi 

Eíqu.uaPeríona:    ayeíiatoa,  aye]  tenotza.  iyel  tema,  amo 

EB 


. 


E      ante    f. 

trú-iiiiihatetechacmi.acanteicniuh. 
EfquiulS  aíT,.  aycl teittalizcii.acan  teicmuhyod.acan mP 

Eroutan^ni'te.tlaJcauia.a.etechninomati.atetechnaci.nÓ 

iffemlfmo.   ^move.canyeye.Sannoyehua,l.ca,>yeyeua. 
E¿3S^1annoyeua.,a„yeye.$anyenoye.ían„oyui. 

EftffletT/as.  cauaílotlaqualti'oyan. cauallocalli 
|ftaab!ohazerocaualler,za.  .  nUauallo  calquetza. cauallo 

vtlaauavannicc'aloa,vel,nicchiua, 
Efficofaque eua.   cenca xan cenca,  ave nuquanc.mu- 

i  *. u,  u,  imnaliztli  tlatecpanaliztli.  tlateneualizth. 
Iftacaparaplantar    riateteah.quauhtoah. qu.uhx.nach. 

Ertacadep  antas  poner,  niquauhaqma.  m.quauiuoca 
IftacadecWntodecafas.  quauhtzotzoml..  atzotzon  -. 

Eftadoomdoenqueeftacadavno.    yehzth.  nem.I zti.. 
Pft^nerandeaffi     ueyveliztH.ueycayotl.mau.zco  . 
Iftado!  edfano    lanepyá.layel.ztli.t!anepan,,anenulrztl, 
líadobaxo   quitzacuianem.liztli.qmtzacu-aychzth. 
IftadodTcauk  yeoncan  yauh.oncannem..  oncantlan 
kSonc\n«cJyntiatolh.oncantzicauiynnetellhu.lz 


E     ante     ft 


u§ 


tli.oncan  acítiuh.  oncan  onocíub. 
Eftal/ar  rebcntando.  m\cueponi,  ni,tlatzini.ni >xíttocuepo 

ní.ni^íttont/atzinún^xittoncapani.  ni^xittomoni, 
Eftallidodefta manera,   xittomoniJjzt/i.xittoncueponiliz- 

tJi.xittotlatziniliztli.xittoncapanihztli, 
Eftábre  de  lana  o  lino,  tete&li.tlatete&Ii. 
Eftancar,parar  fe  yendo  andando,   nino^telquetza*  níno, 

caua.ocninoquetza.  ninoquetza. 
Eftancar  fe  el  aguaque  corría,  motzaqua.momana.tlatzi- 

coa^ylori. 
Eftancia  de  veladores deías  fembradas.  miJ/apixcalli.milla 

pixcaxacalli.tlapixxacalli, 
Eftancia  de  veladores  en  batallas,    yaotlapixque  yn  y ey  a, 

yaotlapialoya, 
Eíianciadondeafgunoefta.  netlali/oya.yelouaya.yeyanrli. 
Eftandarte.  quachpantíi.quachpanitl.  quachpanutl, 
Eftaño  metal,    amuchitl. 

Eftañar.  nitla.amochíy otia.nitlajamochiuia.nitlaíx  amochi 

uia,  nitlaíxamochiyotia. 
Enanque  deagua  o  xaguey.    amanalli.acaxitl,  atecochtli. 

atialiíii. 
Eílar/er,      nica. 
Efta r  cerca,   amoueca  niteitzticíi.  rerech nica,  amo  uecan 

nica. achitetlan  nica,  nite,techuia. 
Eírardebaxo,  ^aninica.tlatzintlannica.  tlalchinica* 
Eftarencima,  pañi  nica,  ypan  nica. 
Eirarencimafobrepu/andoa  otros,  nitla,panauitica.ni  pí 

quiztica.  ni,panuetztica. 
Eftarencima  para  caer*   ni.ualnopiloa,  ni,ua!choIo  a.ni  ua 

uetzi.  \ 

Eftarloque fueleandar,  nino^quetza.nino^elquetza.nino 
tzicoa.nino,caloa  ' 

Eírarenpie.  nino,quetzticac,ni3cac.  nLcaticac.  ni,quauh- 
teuhicac.  nijtzapinticac. 

Eftar echado,  ni,uetztoc,n;onoc,fiin,acantoc.  ni.melaua- 
toc.ni;piaciuhtoc.  n,onotoc. 

EE     q 


E    ante,       f« 

Ffl-ar  Tentado,    n.euatica. 

Filar  recortado.  nino,tla¿tica.nino,tlaztoc.      ; 

Éflardeiante  del  fcñor.   teixpan  mcac  te.xpan  mnoque*zti 

cae  reixpannicaticac.ni.mauízicac nunauhcaicac. 
Rilar  ene!  campo,   milpannica.milpannmemi. 

niacanino.namaca.nino,patiyotia.nino,tlaxtlauia. 
Eftaren  derredor  afrentado,    nitcyaualotita, 
Eftar  en  der  redor  en  pie.    nite,y  aualoncac. 
Pilaren  derredor  echado,    nitcyaualotoc. 

ttí  coouiteixiptla.teixiptla, 
EíSiuSSoquelas  haze.    tcquacuilxinqui. .quauhtemptla- 

xinqui.teixiptlaxinqui. 
TílWftaefto.    yehuatly.vehyn.ynin, 
Iftldtmeenlarsonmo.melaua.n-no.melaaeca.mncpu, 

Eftendimientoaffi.  nemelaualiz.ü.  nemelauaca.ecahztli. 

EftSS^^auecatla?tóto^^ 

ES,;rr;S1U,oUa.veln¡t.a,ío, 

Eftendidacofa,  tlacouhth. 

Ellera  generalmente,     petlatfc 

Eftera  de  cañas,     acapetlatl» 

Eftera  de  palmas,   coyapetíatl 

Etoade  juncia,     alauacapedad.  T 

iftera  deotra  .unciaojunqui  lo.     tdg¡ 

Eftera  de  arboles  como  palma.    &°&¡™m 

Eftera  délos  tallos  délas  cipaaanas.    w 

Ita  labrada,  ¡¡ggj^SS^ 
Ffterco  ar  el  campo  ,o  huertas*  nuia.ii«\ 
dau^nitlajoq.Spachca.mtla^tocpa.hoa. 


E 


fte    t 


119 


}?ITe:Toiadoanr!.t!ana;o!laMiui'í:,dacL'JtIsLiínf»t!aroqpacÍTÓ 

Ili.tláatocpachplíi.rl.aáícycoilít, 
Eílercobdor.      r!atlai:oi]aihuiani,t!i:cinfIai]ianJ.f!a^crui^a 

clioani.tíaarocpachcíini. 
E  íre  ni  hebreo  muge  r.    tetza,catfiééfe£te$í. 
Eilenlidadenefta  manera,  rerzacavotl.terzícayctL 
Eíleril  hazerfe.     ni,retzacari.ni\rer/icati. 
Efterodemar.    amaytl.axomuih  yíhuicaamaítl. 
Eftcua  de  arado.   lo  mifmo. 

Eíleuado  de  piernas.     metzcacaltir.rJanitzcocoIric. 
Efh'ercol.    cuidad. xixt/i.nemanauiíli.tíajííi. 
Bñúo  o  coílunbre.    yuhr!am»mT;ztli\yuht/amanaIiztíí. 
Eítiloocoírumbiede  hablar,   yuhtíarohzrh^uhrlárolo. 
Eftimar tañar  oapreciar.     nit]a5tenyotia.  hi^Iaríaiia.nirk, 

tzatzilia.  nit/a^eneua.nitla^ccayotia. 
Eftima^precio.  tladaliliztfi.  tlatenéualizthflatenyótiliztli 

ííueneualizt]i.t!arzatziti]izriifrIatocavotii¡ztlj; 
Hílimacion  rai  Jomifmoesquepreciooej]ima. 
Eftimador  taífador.     tladalianuíateneuam,  tlatenyotiani 

tíateneüaríi.tlatzarzitiani.datocayoriani» 
Eííima  de  eftado,    tecuyotl.mauizcod.tlatocayot/. 
Eftirnablecoíade  precio.'  tlac,ot1i.pariyó. 
Eílintaríe  en  mucho.    nino,dacotla.  nino,ueynequi,  niño, 

ueylia.  nino,uecapanca. 

Eftimarfeen poco,   niiio.tlanítlaca.nino^tepitonoa.atíeipa 
ninotta» 

Eíhmaren  mucho,   niela, tíacocamati.nftla^ieícamatú 
Eíhmaren  poco  oen  nada,  a'deipaniquitta. amo nictlaco- 

tiljaatleycnict/acotilia.nícteicmua.adeypánicniari.cání 

tnáadeypanfquitta. 
Eírio  parte  del  año.  tonal  Ja.  tonalco. 
Eftitrca  cofa  que  reftnñe.  tetzintzacu.téctutíatlaJi. 
Eftiual  mayz  quando efta tierno,    tona/elod. 
Eíbual  mayzya Teco,    tonalcentli. 
Eíriual  fruta,   tonalxochiqualli,  tonalxocotl. 
Eílio  tener  en  lugar,    centonal  cananinemi. 


ni 


E    ante    U 

Eftoque.    tepuzmacquauitlyacamímiltic,  tepuzmacqua- 

uitlyacapitzauac. 
Eftocadas  dar.  tepuzmacquauhtica  níteíxflú 
Eftomagola  boca  del.   telcoyonya»  toyolloixco, 
Eftomago.    totlatlaüayá,  \    - 

Eftomagarfeenojarfe.  nellelaci.nijqualani.núquaqlam.n!, 

popo^oni.  nin,elpupucaua. 
Eftomagado.   yellelaci.  qIani\popá£oni,yelleipopocauaí 
Eftopadelitio  omaguey.    ychpacolli. ychpupulli.  yyefti 

loca. 
Eftoraqueolor.    cartilla  copall  i. 
Eftornija  de  carro,  tlatíatzicoltiloní,  quauhtemalacatlyel- 

quauhyo  .ytlatzicoltiloca. 
Eftornudar.    nícuxoa. 
Eftornudo*   ecuxoliztlí. 
Eíloruar.    nice^líeltia.nitc^lacaualtia. 
Effcoruo.   tetlaeaualtiliztlúteelleltiliztli. 
Eftoruado.  tlatlacaualcilli.tlaelieltüti. 
Eftoruaralque habla.    nite,tlaco]cotonae  nite?tíatolcauaI. 

tia  nite,tlatolmotla.  nirctlatolilochtia,  nirMatoIpaloa, 
Eftoruo  enefta  manera,     tetlatolcotonaíiztli.tetlalatolca- 

ualtiliztlutetlatolilochtiliztli.  tetlatolpololrztli. 
Eftoruar  o  detener  al  que  camina,   nite^uetza.  mte.tzicoa 

nite.caloa.  .      „  ¿      . 

Eftrado.   mauiztililoyyeya. tlatoque  ynyeya.  tetlatzontc- 

cuilique  vn  yeyá.  tlatzontequüiz  icpalli.tlatocaycpalh. 
Eftrado  pcíner,    nitla,tocaycpallaiia  ni,  tlatocaycpalteca. 
Eftragar.  nitía,ytlacoa.n¡tIa,nempoloa.  nitla,tIailoa,nma,. 

Eft ragadá   tlay tlacoüi .  tlacatzauhtlñ  tlanempolloli.  tlatla- 

Eft ragador.    tlay tlacoani.  tlacatzauani.  tlanempoloani.tla 

Éíhígc^ytlacauiliztli.  catzaualiztli.  tlanempopololiztli. 

tlatlaelohztli,.      «... 
Eftragode  muertos,  yxachimmimicquc.xaxamacatoque. 


E     ante    fíí 


120 


tnixtlaritoq?. 
Eftrañq  o  eftrágero.  uecat/acad.  ueca  chañe,  uecauitz.ue- 

canalena,  anauacatl.  toueyo. 
Entraña  cofa,    uecadacayod»  uecaualeuáflfciauacayoti.atíe 

yuhquín  nica.ayicyuhquintiquitta.  acanecí.  amoyuhquí 

ticnemiria.  ^ 

Eíhañaríe.  nite,t!alcai?ia.  atetechninomati.  atetechnaci.a- 

tetechniquic^atetechnipachiui.  nino3nonqqi¡ixua.nonr 

quamnemi. 

Eítragurna  tener.    nin,axixtzaqiia»n3axixcocova. 
Eftrangurrja  aíTi.    neaxixtzaqualizdi,  axixcocoyaliztíi, 
Eftregar  colas  manos.  nitía,xaqloa.nitJa,maxaqua!oa, 
Eftregadero  para  eüregar,    tlaxaqualcloyá,  tJamaxaqtía- 
íoloya.  l 

Eftrep arfe  o  raícarfe,    nino/;hicbiqui\nino,fafaca.nino,xa 
qualoa.nino,moniotzoa. 

Eíhegaderopa  rafcarfe.  nechichico)  á.netatacoy^nexaxa 

qualoyá. 
Eftrecha  cofa  como  entrada  de  puerta  o  como  veílidura  o 

vafija.    amocoyauactzoltíc. 
Eftrechura  aíTi.    tzóliuiliztlí.amocoyauaíiztli. 
Eftrecha cofa  como  agujero     pitzcóyoqui.  piüzcoyodic 
Eítrechutatal,   pifzcoyoniliztli. 
Eftrechar  algo,  nitla  ,tzoloa,  nitIa,yJochtia. 
Elrechamai  entredós  tienus.  vtzoliuhyáynylhuieaad.y- 

pitzauayáynylhuicaatl.ymonamicvá  mylhuicaat/ 
Eílrecha  tierra,   amoueytlalli.  ytzoíiuhyáindalh  .ypitza- 

uayaintialh  tlatzoíiuhyá, 
Eílrecha  cama  o  mefa,    piazdc.  amopatlaüac.  amocova- 

uac.  tzoític. 
Eftrella.   cítalli. 
Eílrellado.   citlallo.  cicitlallo 
EiltrzfntiFeql,ena'    citUitó^¿rfaítepiio,  c¡daItontIi.cítlaI- 


:i ;  ■ 


E    ante    f    &       x* 

Eftrcmada  cofa,    mauiztic.  mauicauhqui.  uecapi 
Eftremidadde alguna  cofa,    quac.quaytl. 
Eftrenar.    nitla,chalia. 
«Eftrenadacofa.    tlachalilli. 
Eftrenador.    tlachaliani.  tlachali.  : 

Eftribodc filia,  tepuzcaaii.tepuztlaccaloni.tepuznequet- 

Eftribode  edificio,  tcpatliychicauaca.tepátliydamamallo, 

tepátli  yylpica.  . 

Eftribar.  nitlacxotía.nimMilinia*  terechmnoriapaltiiia.te- 

techninotlatziczquilria.cetechnmopiloa.  ,      •     . 

Eftropecarotropegar,    ninoJtccuinia.umo,tepotiamia.m 

no,tcltia.  :      ..... 

Efcropieco  o  tropecon.     netccumiliztli,  netepotlamiliztü. 

neteltiliztli.  . 

Eftruendojiazer  conlos  pies  o  coa  golpes,    ni  tf  a,tetecuitza 

nitIa,cocomotza., 
Eftruendo aífi.    tlatetecuitzaliztli.  tlacocomotzaliztli. 
Eftruendo  decofasquebradas.    chachalacaüztli. cácala» 

lrzt/j.xaxamacalizth.tzitziiicalizrij. 
Eft  uche  de  cui  M  ¡anos,     tepuztepatfloni  y  coyonyo.  tepuz- 

tepatiíoniycalío» 
Eftuchedepuncones.    coyol Dmicallt»  # 

Eftudiante.    momachti.  momachtiam.momachtiqui 
Eíludiar.    nino,machtia. 
Eftudioo  diligencia,    netlacuitlauíliztli. y  xtlamanhztli.  ne 

matiliztli.  eííotí.  eltijiztii.  nezcatiliztli. 
Eftudioíó  aíTi.     motíacuitíauiani.  y  el.  ixtlamatqui.  mozca 

liani.yullo.tlacacqui..  ,.  «  T  • 

Eftudiolamentedeíta  manera,     nezcalica.  nematca.elloiti 

ca.  ncriacuitlauiliztica.  tlacaccayoda.  ^ 

Eftufa  > bañoíeco»     temazcalJi.  ncuaccatemaioya. 

ffgxede  cano,  qLiauiíernalacayoMod.quauhtema- 
ia^aeiquauhyóti:  quauhtemalacatlytic  onoc.  quaulv- 
temalacatl  ycdacotl , quauhtemalacatlyccotoc; 
Exe,oxcádoal  perro,    xi.  xa.  ¿un. 


E    ante    x*    &  F  ante    a,        m 

Exearpeno.    niYzcuinaua.nftzcmmpeuia.nitzcuinziuia. 
Exemp/o  que  tomamos  de  otro»    neixcuitil/i.  nemachiyo- 

tilli.  neo&acatiíli. 
Exemplo  que  damos  a  otro,    ¡temachiyotiliztli.  teixmachti 

Iiztli.  teoftacarilíztli.  teoftacamaquiliztlú 
Exemplo  o dechabo  de  donde  faca mos.    Jieixcuítiíli,  ma- 

chiyotl.  odacatl- 
Exempliricar  poner  exemplo.  nite^machiyoílalilia.níte,©^ 

tacatlalilia,  nite,machiyotia» 
Exerciciodeluxuria.   neahauiItiIizt/i.aodIacanemiIízíl].a>- 

uilnemiíiztlí. 
Exe reicio  de  ob ra  que  fe  exe rcitsi.    tlachiuaüz  til 
ExercrqoteneraíTí,    nicchiua.nay, 
Exercitarfe,    ye  ntcchiua,  ye  ni&equipanoa»  yeúpánínc- 

mi.yenay. 
Exe  rcitador  de  negocios,  muchiuerquichiuanúmuchiqui- 

motequiuhtiani.  muchiaynf. 
E  xercí  ta  dora  cofaafTi .    uel  chíualoní«ueIay  uaní* 
Exe rcitara otro, .  nitejinamachtia. 

fDeiosque  comienza  en  fe 

Abricarhazerporartiñcio.  /nítlavt/aíí^rii 
tla5yocoya.  nida,piqui.  míla.tol  teca  u/a. 
nida^iemilia,  nitla^olteouia.  nino^yoí- 
nonotza. 
Fabricada  cofa  aifi.    tlat/aliili.rlayoccxrl/, 
tlayocoyaíh.  tlapidli,  datolrecaui'/í.tla- 
nematcayocoxtli.  tlanemililli.  neyolno- 
notzalizdi  .tlayolceouill  L 
Fabricador,    tlatlaljani.tlayocoyani.tlapiquini.t/aíolteca-- 

uíani.tlanemi]iani.tlayolteouiani.moyolnonorzarii. 
-abricacion  o  fabrica,      tladaliliztli.tlayocoyahztli.tlapi- 

gztlutlatoltecauiliztl^tlanemililizdi.tlayoiteoujiiztli.ne 
y  oí  n  o  n  otz  a  1  i z ti  i. 

Facultad  paíTibiUdad.  ueljtiliztli. yekhiualiztli,  one ualizüiá 


ü 


F    ante  -  at 

Faciícofa.     amootii.ayouiitiochiüa.iielchiuaíoni.yciubca- 

chiualoní.  ■        .  ,        .  .     ..    L.\ 

Facüidadliaereza.    uclchíualiztli.yciuhcacliiijaliztli^ 
Facilmétehazerle,    ayoui  mochiua  miciuhcachiua.yciunc- 

ca  mochiua.amo  oui  mocluua,' 
Fayían  aue,     coxolitli.  ■ 

Falfar contrahazer.  nite  jxcuepa.tecaninocacaya.ua,  nitJaz 

t1acauia.n¡te,qucqueloa;tecanínau;Icia#. 
Fairedadalíi.    teixcuepaliztli.tecanecavauahztli.tlaztlaca 

uitiztli  tequeqloliztli.  tecaneauíítilrztti. 
Falfadacofa.   tlaixcuBpallitlaqucqMelülü.tlachichwaUí.^ 
Faifa  cofa  que  engaña,    teixcuepani.  tlaixcuepam .  tequeq- 

loaai.tlaztlacauíani.tecamaiiiJtJani. 
Fatíamente.   rfapic*cánen,amoyui\yztíacatiIiznca. 
Ealfarioefcriptor tálfo,     motlacuilocatlapiquiani.  yztlaca 

tlacuiló.  yztlacatlacuiloam.  tlacuüolpiquini.  ychtacarla 

FaClfo  dezidor.  yztlacatlatcani,  tlapiaiatcani.yztlacatlato 
Fietlapicfcíarole.  "  ....         , 

Falfo propheta.    yztlaca propheta, motlapiquiaui  prophe- 
ta.teíxcuepaniprophera.  ';  ¿J/Ls 

Ealfaprophccia.      Uatlapic  propheta  y tohztlr,  tlatiapiae- 

FakH^cuípa.     tlatlacoíli. rTapilchiuallí .  tlapilchiualiztfc 

Faltar  aiTi.   mrIa,t1acoa.nitIa,pilchiüa.  . 

Falta  cofa  queeíta  falta,    amo.macnica,  ytlacauhqui.  y  tía- 

caiihfica» 
FaltaalTi.   vtlacauiíiztH,  . 

Falta  por  mengua,    atley.  aofttey.  aoneuaLztíi.aommaxi" 

FaUar  él  que  auía  devenir,    ayac,  oommocauh,  amoualla. 

ayacoualla. 

uiávtohztli.cacauamliztli.tlatolchitonilizt.i 
famapequeñadenueuas.    tlawlnioyaualutontii.tlatokhi 


F    ante    a« 


122 


tonilizrontlf. 
Fama  con  mucha  honrra*    uey  tenyotl,uey  mauiygotí.uey 

yíauhcayotl.  ueytocaiti.uey  teitoiiztli.uey  teteneualizííi 
Fa  mofo  eneíra  manera,     tenyo»  tocayc.  mauizgo»ytauh- 

cayo. 
Famofamente  aíTí,    tenyotica.  tocay  ótica,  iaauizc.onca.y- 

tauhcayotica. 
Fama  mala,   aquallí.teitoliztli.  ateyequitoliztli,  ayoftlaca 

yorL  pina  uhy  orí. 
Famofo  en  mala  parte,    atlaqualy  tollí.  motenyotiani,  ote- 

pá  motecac,  mitolotlanúcecemorl^cecentiáquiztl^yca  y  e 

yeloac. 
Famofamente  aíTi,  atetlaeaittaííztica. 
Fama  mala  tener.  amoqualIinotenyo,nihtoJoca.  tepanni- 

noteca.nouian  nihtolo.  nicecemotii.  nicecentianquiztíí. 

noca  yeyeloac. 

Familia.  cenyeJiztIiVcencalIi.cencaItin.cemithuaItinltecha 

daca, 
Familiarcofa,    tetechmorna-ti.  tetlannemini,  cencateíc- 

niub.cenca  paquiní. 
Familiaridad,  terechnematiliztli.ycniuhyotl.necniubtiliz 

tlj.nedagotia/iztli.netíacauüiztíi. 
Familiarmente,     tetech  nemachiliztica.  ycniuhy  ótica. nec 

niuhtíliztica. 
Faraute  de  lenguas,  nauatfato. 
Fatiga  del  .anima,    cuecuechraiquiliztli*  yolmiquiliztli.yo 

Jaactiuechiliztii.neyoltequipacholiztii.yoitoneuiIiztli,né 

tlamatilizili. 
Fatiga  teñeran!    ni\cuecuechmiqui.  ni,yoIaactíuetzi.ni, 

yoUequipachiui,ni,yoItoneua.ni,nentíamati. 
Fatiga  del  cuerpo,    ciammiquiliztlú  ciciyauiztli.necocohz 

1 1  i ,  n  ecocoti  zcui  t  i  Ilztí  u 
Fatigado  o  cafado,  ciaui,cic¡aur.ciciammicqui.mococoua. 
Fatigar  a  otro.    nitr,ciauitia,  nj,tecocolizcuitia.  nife.tlacia- 

uiítia.nite,eJíeiaxiua.nite,ciammidia.nitetzontecontua. 

nite,eichiquiuheua ,  nite,tequipachoa. 

FF    íj 


F    ante    a    &       t\ 

Fáiiorecer  con  grita,  nite,euitia.n¡te,tzatzilía.  tzatzfztica 

niteeuitia.nite^oíacocuí.nircyoleua,  ' 

Fauorenefta  menera.  teeuitiIiztIi,tetzatziIiHztli,teyoIcua: 

ííztli.teyolacocuiliztli. 
Favorecedor  aflí.    tecuitiani.:  tetzauiliani.  teyolacocuini* , 

teyoÍéuani¿,  # 

Fauorecercon  voto,    tetlan  nitecalaqma¿  tetlan  wteaquia¿ , 

teuan  nitepoa, 
Eauorenefta manera.   tetIateaquiIiztIi,teimntepouanztIi. 

tetlan  tecalaquiliztli, 
Fauorecedor  aíTi.  tetlan teaquiani.teuan  ¿epouani.  tetlan 

tecalaquianí,,  .      . 

Fauorecerfocorriendóaotroen  algún  peligro,  teuic  runo 

quetza.teuan  neua.tepalneuaítepanneua.  nite,paleuia. 
Fauorecer  comoquiera  o  ayudar,   nitcpaleuia.  nite.nanar 

miqui.  nitenanquilia¿  ;  .  , 

Eauorenefta  manera,  tepaleuiliztli,  tenanamiquili  zth.tena 

quililiztli, .  .  ,       *     ...     . 

Fauorecedor tal.    tepaleuiani.tenanamiquini.tenaquiljani. 
Eauorablecofa.  paleuiloni,.ypantIatoloni. ypanneíxque- 

tzalóni,,nanamiconiY  . 

Fáuorablemente.    tepaleuiliztica^tenanquiíiliztica.  tepan ; 

tlatoliztíca.  .         '       .  .  , 

Fauor de) pueblo,  altepetl  ytepaléuiliz.  .altepetl  ¡y teicneit- 

liz.altepetlytlaoccl,  # 

Fauorecedor  de  pueblo,    altepepaíeuiam.  altepetl  ypan  tía 

toan** 
Faxa.  tlaxochtli.neIp¡loní,\  , 

Faxar.  nitla5tíaxochtecuia.nitlajtIáxochicuia¿ 
Faxadacofa.  tlatlaxochtecuiyalh, . 
Faxa  de  pechos,   tlaxochtlineeliJpilom.. 
Faxademuger,   nexilianyípiloniiciuanelpilom.ciuanecun 

tlalpilóni,,  ,   .      .    .  . 

f  Fea  cofa,    amo qualneci.  temamauhti.tetl.aeki,  amo- 

qualíi.tlaelpul. 
Heamuger  ohombre.  amo  tlaeaneci. amoyucuxqui..amo> 


F   ante    c    &    L 


123 


rlacamatil 
Fealdad  aíTí .    amo  tlacanexiliztli.  ayucuxcanexiliztli.  atla- 

canexilizdi. 
Fea  cofa  defhonefla*.  amimatí.amomalhuíani.apínaua^ 
Fealdad  aíTí»  anemachiliztl/,anemalhuihztlisapinaualiztl;. 
Feeocreencia.  t/aneltoquííiztli. 
Fee  o  c  reencia  délo  que  fe  díze. :  ti  auelcaguilíztli  y  olpacluV 

UlIÍZtli; 

Fenecer  acabar  fe.    ni^tlamí;  ,nimiqui¿  nipoliui,  tzonqu-ca 

nonemiliz.. 
Feria  mercado.  tiamicpan..tianquizpan¿  tianquizittoyan, 

t/anquizmanaloyan, 
Fe  ría  lugar  de  mercado,    tíanamacoy  á,  tiamicoy  a.  tían* 

quizco.'  " 
Ferial  día  o  feriado,   ylhuitl  pieJbní., 
Fe riar  vna  cofa  a  otra,    n^tlapatla. 
Ferias  enefta  manera,    tlapatlaliztli.  tlacoualiz  tlf.' 
Feria  de  cinaxen  cinco días.    macuiltiaquizthV 
Feria  de nueue en nueue días,    chiconauhtiáquiztli. 
Ferias  de  vey nte en  veynte  días»    cempoualtilquiztlí. 
Feriar aíTi, ,   ni,tianquizy tztiuh,  nitianquiztoca#  nitlaoíla^ 

tottia,, 

Ferocidad,    temamauh'tiliztlí.-tláuellj.cucullíí 

f  Fiador  poner  ala  gorra,  niíla.mecayotia.  níííá; 
mecayotlalia,. 
Fiador  a  ÍT/.    tlamecayoriloni»  tlamecayotlali/oni. 
Fj  adóretela  perfona.   tequixtiani,  tepammoquetzaní. 
Fíaca  déla  perfona.  tequixtiliztli,  tepánequerzaíízrJi. 
Fiar enlahazienda  abonádola,  nitla  ,uelyoIlotia.  nin^ixque 

tza.  mcnomamaltia.  onca  nínoquetza# , 
F'acatal,.  tlauelvol/oriliz t\i.  tepamieixqueízaliztli-  oncan 

oneixquetzaliztíi. 
Fiador  défta  manera,  teueíyolíotiani.  tepammixquetza-m. 

quimornamaltíanu.tepammilacatzoani,  moteteuiztiani 
Fiarfeaeotroconfiádofedel;   tetechninorlacaneaui.  tereco 

muocaua.  ninote,pialtia  tetechninotlíuiat ili&,  ■ 


Hfí 


P      ant<   i\ 

Ficion  fingimiento,   tlapíquílíztlí.  tlapi&Ii.  tlayocoxtli. 

Fietdda  balaca,   pafoynepítlaycac.  pefoyyollo. 

Fie!  cofa  de  quien  confiamos,    y  tech  nedacaneconi.ytech- 

neuelyollotiloni.teuelyollotiam- 
Fielmente  enefta manera,     tetcch netlacaneqmliztica.  w- 

techualyoüotiliztica,  , 

Fieldado  fidelidad  tal,  tetechnedacatiequiliztli.  tetecnucl 

n^vollotiliztli. '  ■■■ai:  „ 

Ficlquecree.  enlafee,    tíaneltocani.  tlaneltocac.  yeech  yf 

Fielme^íteaíTi.  tlaneltoquiliztica.  yccyolotjca 

Fiel  délos  peíbs  o  medidas,o  almotacén,    «aqinztlamocui- 

tlaui.tiáquiztopiUe.tiáquizua.  . 

Fiebreo calentura,   atonauíztíi. totonqui. tlctl. 
Fiera  cofa,   temamauhti.  tequani .  tlauele.  cocol* 
F  era  cofa  vn  poco.    achitenunuuha  achitlauelc.achico- 

colé. 
Fierabeftia.    tequani.  »  . 

Ficfta  de  guardar,  ylhuitipieloni,  pialoni. 

Fluradetresangulos.    V^^mpa  nacacemaduyotl 
Fiauradacofaaá  yeacamparlanacazmachiyotilli. 
Figuradcquatroangulos.  nauhcampanacacemachiotl.yar 

fi  del  os  de  mas'  . 

Figura  fin  anaulós.   vaualticmachiyot ,  3 

F,|ura  .hutod.ta-da-b.xo  yancha.rnba.    quamaquuzm 

FiSratJid^raíibayanchaabaxo.  t^máqui.qua 

fI^SSp^  n.tla.machivodalia.  $fe*& 
F^cSÍadamachiyotnh,kmach¡yolIaI,Hi,Iauaua 

FiSSSte.     mach¡yot¡ca,t1a„ezcayotil¡zt¡ca. 
F.¡fd«SKdeeof.tín.  cuch.Ho y<en¡tzuca.cuch,Ho 
ycenatca.cuhiilotentli. 


F    ante    i. 


124 


Filo  tener  el  cuchillo  oefpatfa.     teñe. 
Filosophia.amor  de  fabiduria.  tlamanfiztfaiforfalíztH. 
Filofophar  dar  obra  o  éxeicitár  la  fabiduna.  hi,t/amatil¿z 

tlacptíá, 
Filosopho  amador  de  fabiduria.   tlamatiliztlaeotlam. 
Fiiofopho  fingido  el  que  finge  ama  ría  sabiduría,  motlama 

tiíiztlacotlaíiziíapiquiam". 
Fi/osophia  fingida  amor  fingido  de  sabiduría,  tlapi&lama 

tilizclagor/aliztli. 
Fin  de  cada  cofa,    tzonqmc,  áí izt K . tía m i f ízt rf. 
F/nal cofa»  (filicet)  /apoilreía,    tzonquigayotl.tlatzacca 

yot!. 

Finalmente,  £ateplcadatzacclinyeyuhqui.yeonca# 
Fina  cofa  como  grana,  cenquizrica.mocemacirica.  motqui 

tica.pairic.  cencaqualJi.chipauac. 
Fina  lana  o  algodón,    chipauac.  yamaqui.  mcmuitka. 
Finarfede  riía.nonrnimi&oc niuerzca.  ni\tequiueuétzca. 
Finado  de  rifa,   teq  uiueuetzcac,  cmmirmCroc  uetzca. 
Fingir,   nitla,piqui  mtla^pipiqui.  ni(Ja,yocoya. 
Fmgídacofa,  tlapicHi.  tíapipiili,  t/ayocoxth. 
Fingidamente,  tíapiclíca.tiapipidica. 


.Fingidor.    r;apiquini,  rlapipiquini. 
"Fingir  que  duerme,    nina^cochcatfap/ 


nequi, 


quía.  nino,cochcane 


F  ingsdo  aíB.    mococíicatiapiqui.mocochcatíapíquiani.nio 

ccchcanenequi. 
*"¿ngjrqueeníiende  y  fabc  bien  qualquieracofa,      much- 

nicnocaccay  etoca,  muchnicnocaccanenequ)'.  muchnic- 

nothuiyec-oca.  muchnicnothuitoca» 
Fingidor  afí?,    muchquimocaccayetccani.  ihuchquimocac 

canequini,  muchquimothuicayerocarri.  muchquimcthL'i- 

yetocac. 

Fingirqueefra  muerto.     nino,miccanencqui.  ninosmkca- 

tlapiquia.  niño,  mrccay  etoca. 
Fingido aífi,    momiccauenecquí.  momiccatlapiquic^iu^ 

miccayetccac^ 


F    ante    1, 

Fingimiento  aíTi.    nemiccanenequiliztli.  nemiccatlapiqi»- 
liztli«nemiceayetoquiztli.  .  P&üú 

vcftoca.nihóxiualtQca.  .  .  * 

Fingidor  tal.  m¡!^ 

'    ciui/izcii.neycctpquia¿tli.ncqua  toquilizta. 

Finzidacofa    tlapíaii.tlapiquUiztíi. 
Fíl¡ríeíabianin^lamatiUztlapiquiaKnino,tIamatcancquu 

motlamachitocani. 
Fingir  amenudo.nitU.tlapiqui.  nma.tlayocoya 
F  nf.mientoafli.   tlat(3P>qt»lUtI..tlayocoyaliztli. 
F"|ir?«rnoconoceaal§uno.amomnotej.x.m«canene. 

Fingimiento  affi.  ancteiximatcanenequiliztli.  : 

Frmecofa.chícauac.nlina.tlapaltlc.:uapauac.uelnelhUay0. 
Firmemente.  chicauaca.tlapaltJUtica.  uapauaca 

Fi^iSpK^^ 

cavcuiloa.  nida.neltilia. 
Firmadaefcriptura.firmayo.tocayo.t1aneItiUlU: 
Firmarofortificar.  n..laíchlcaua.nuia,t.lm1a.nnla,t.apalt. 

F.fcohaziendaae!  rey.tlacoani  ycechdapouaUulatoam  «la 

axcatilli.  tlatoanitlatlatqumlli, 
Fi%a,      tlaxiehtli. 

¿gcquL.dCicuiltiC.cocolouc.amo  chicauac 


F    ante    1. 


»5 


Flaca  cofa  doliente.cocoxcanacayo.uiuíxquí.yayacatzin* 

tl/.£anquenimmouícatiuh.£aquenim  mouiuicatiuh.  c* 

ompetticauhtiuh.  caquen  onotiuh,  ayoc  uapaua.^a  om- 

pettiuh. 
Flaca  cofa  no  rezía.  amo  tíaquauac.amo  uapatiac,  amocht 

cauac.ayouitlapani.ayouipoztequi.aytechmaxitíani4 
Flaca  cofa  fin  tuercas,   ámotiapaltic.  £otJauac4  £otla&ic. 

aocuapaua.ciuanacayo.  ococototzauh.  aocmochicauac, 

aocuelmomapatla.oyetix. 
Fíacoque  no  puede  pelear,  amo  oquíchtIi,amo  tiacauh.tla 

paltontíi,  amochicauac. 
Flaco  que  nofe  puede  tener,  uiuíxquhuíuitomí.cocoya  yni 

nacayo.auelmoquetza. 
Flaqueza  de  cofa  magra,    anenaeayotiliztl/.achícaualiztJi. 

oomiyotl.quhuaccayotl.cocoloyotl.cicicuiíotí. 
Flaqueza  dolencia.    cocoxcayotl.yayacayorl.uiuíxcayotZ. 

petticayotf4 

Flauta,  uilacapítztlUíapitzalIi.cocolocl:!!. 

Flautero  que  las  haze,    uílacapitzehJuhquiVdapítzalchíuh- 
qui.cocoíoechíuhqui, 

Flauteroel  c\veUs tañe,  tIapitzqui.uiJacapitzo,uiIacapitzo 

ani.cogolocpitzqui. 
Fiera  r  naue.nacacal  íaneuia.  nacaJpativotía.ninacaíIaneuj'a. 
Flete  que  paga  eípafla  pero*  aeallaneóuani.acalpatjyor/. 
Flocadura,   tfotenüu  tlatenchayauacayotj,  tempocoiica- 

yod. 
Florgeneralmente.  xuchítl.  cueponcayot/. 
Floro  rofa de caftilía.  caítillan  xuchitl.Rofa. 
Flor  de  granada,  granada  yxcchiyo,  granada  ycueponca, 

granada yxotlaca.  y  aflí  délas  demás» 
Flor  muy  olorofa  de  hechura  de  coracon.  yolloxochít/. 
Flor  otra  comomacorca  de  mayzcó  fus  hojas.yeloxuchit?. 
Hor otraquafi  déla  mifma hechura,  quauheloxuchitl, 
Flor  déla  muger.  nemetzuilíztli.ciua  vncocoliz, 
Florla  lapa  del  vino,  ytztzorzoliuhcayotl.yxtetzauaíiztíi, 
FloreíU.  xuchiquauhtla.tlaceltia.tlaceJpatia,quaquauhtla' 

GG 


F    ante     I     & 


Florida  cofa,  xuchiyo.cueponcayo. 

Florad- naos  guando  naueSan.     acall.tepeuhtiuiz.  acalh 

acalliquitzacutiuitz. 
Fioxa  cofa  enel  cuerpo,   cotlaftic  aüspauac  a chjcauw. 
Flokhdenelcuerpo.  cotlaual.ztii.  auapaualuth.  ach.ca- 

f£"mI animo,  amoyollotlapaltic.amoyollochicauac. 

atleytlalnamtquiliz.atleyyoilo.amoyollo. 
Fioxedadair..  yollopoimilrzuUyolloch,caUal,zu>.ayoIlo 

tiaoilcíliztli.atlalnamiqoiüztli.atleyononhztl, 
Hoxipor  negligencia.  t¡atziu¡n..qu,temmat..ayel.  cu.  la- 

íotlac.cuufatlol.cuulatzcopic.cuiclananaca.macoyotlac 

Fr.ea'a'damo'nésiigenc.a.  tlatziuiliztn.quitemmatiliztli. 

maVo?otlacyotlcu¡tiatzo;yotl.cultlazcopicyotl.cu.tlaM 

nacayotl.cuitlamomotzyotl.  _ 

Fluecoaelana.  •  ychcatextic.  ychcateuht.c 

f  Fofa  cofa.    poxauac.pochictic.poxactic.conca.c.pa 

FoCothTa^amoyollo.yticoyunqui    ytepochinqui. 

Fontanal  luzarde  faen«..ameyalU..meyálco.  atlmoloya. 

Forafterooeftrangerc.bufcaeftrangero. 

Foreofa  cofa  q  fuerea.qmtecuitlauut.ani. 

Fórcofamente.  tecuitlaciiliznca. 

Fo  calóes  monequi.cencamonequt.uelmonequ.. 

Forfar     n,retla)cu,t¡auiltia.mtejtlach¡ualt,a.n1te)t!ach,nal: 

FoltSÍ^^cuitlauütilli.tlachiuaJtillulachiualianilli. 
Fo!Í vlrgenoa  otra qualquiera.   niccuitlauiltia  nite,cu¡ 

f^2SS^^^«^.™^;#í 

níno,paoa.ytechn.no)quapP.Ioa,nlno1ochul¡a. 


F    ante     o      &    n       126 

Forjar,dezirpalabras  forjadas»  nit/a?pipiqui.  ni3ílatoIcue- 

cuepa.ni,qualaaquia. 
Forjadura  aíK  tlapipiquiliztl/. tlatolcuecuepaiiztli.tlatola- 

aqui/iztlí. 
Forma  o  manera,  y uhquiyotí.yuhcayotl.  y uhcariliz tli  y ui 

nin. 
Formar  reduzir  acierta  forma.  nítlajChiua.nitla^Jacatilia, 

nitla.tlalía.  nitl  achichina» 
Forma  de  materia,     yuhcayotl.yuhquiyotl»  yuhcatiliztli, 

rtlatíamantiüztli. 
Forma  deletra,  letra  tlalilíztli.  letra  chiualiztli. 
Formado  en  dos  maneras,   ontlamantliyctlachiuhtlioccl 

ycacycflachiuhtl/. 
Formadoent  res  maneras,  yetlamantliy&íachiuhtli,  ecá 

y  cae  yctlachiuhtli,  y  afli  délos  de  mas. 
Fornecer  o  fortalecer.  nitía^chicauanitla^apaua.nitlajtla- 

toquilíotia»  nitla.tlapaltilía, 
Fornecimiento.    tlachicaualiztíi.  tlauapaualiztli.  tlatíato- 

quílíotiliztli.  tlatlapallotiliztli» 
Fornido,    tlachicauhtli.  tlauapauhtli.  tlatlatoquiííotilli.  tía- 

tlapaltililli. 

Fortaleza  de  varón»  chicaualiztíi.  tlapaltiliztlj»cqijichtil/z 

•  t]¡.  tiacauhyotl, 
Fortaleza  edificio,  yaocalli. 
Fortalece  r.  bufea  fornece  r. 

Fot taíecer  fe.   nino,chicaua,  nino,napat?a.  nino,t?apaítííía. 
€¡Fragofacofaafperade  piedras,  teuiuitztía.  letla  cu] 

can. 
Frayíe  religiofo  de  fant  francifo.    fan  francifeo teupixcui. 
Frayle  religiofo  de  fant  Domingo.  íanto  domingo  tei  pix> 

qui\ 
Frayle  religiofo  de  fantaguítin.      fant  aguílin  teupixqui, 

y  aiTi  de  los  de  mas  frayles  celas  ordenes. 
Francolibe.al.  tlatlacati.  amo teuye.atlequiíemachia. aríc 

quitlacotla^tle  ytlaco. 
Franco  priuilegiado.    tlacheíilli. 

GG    ij 


F     ante    t. 
Franquezaliberalidad.  thcayotl.ateoyeuacayotl.atlequi 

Francamente,    teicndihztica.  tlatlacayot.ca. 

Frecha  o  flecha.  mitLtlacochtlt.  ,.-,'• 

fíecherooflechero.  ,laminqu..tlaminan¡.tIiin1ím.tIauIto 

F'rX'rooflecheroelquehazeflechas    «"icfeiutó.     ■ 
Frecharel arco.   nitla,atilia.nWaJxacaloa.  nltla)noloa.m- 

Fr5aímnit1a,xaquafoa.  nitla.maxaqualoa.nitla.matiloa. 
Freídrllaxaqualolli.  tlamaxaquatolli.  tlamaulolli.  tl. 
Fregad*'  tlaxaqualoliztH.tlamaxaquaWiztli.tlamatflo 

Ftegarvnoconotro.    nm*&*&z*9s*>*iI,iá*?e*tn' 

FrnesXa"r^"«ecl1xaqualol¡ztli.tlanepanxaq«alol¡z 

ptarrhrntííeíeuhxaqualoa.nitla.teteuhmatiloa. 
Fregarmucho.  nma^  m  mat.IolI| 

FÍe|ar vnacofaa otra,  ytech  „icJxaqualoa.ytechmc)ma- 
Freg°ar  pordebaxo.  tlanipa  nitla.xaqualoa.  tlanipa  nitla, 
F^aaStes,  netlanxaqualoloni.netlanpopoualoni.  ne- 
FÍegSafíol'vafo,    nitla.papaca.nitla.xaxaqualoa.ni- 

^  tla-P^0v!»fos  tlapapaaii.tlaxaxaqualolli.tlapopoohtlü 
SgftS!  'tSapacaliztli.  «lapopoualiztH.  rtaxaxaq- 

F  «gar^  regando,  mno.chjchiqui. nino,xaxaqualoa.  m»> 
iychiqui.nino,tataca. 


F    ante    r* 


127 


Fregadero  afíi.nccruchiconi,  nexaxaqualoloni.netataconí. 

neyychiconi. 
Fregaderode  vafosoeftropajo*    tlapapaconi.tlaxaqualolo 

ni4tIapopouaIoni. 
Frey ren farten*  nir!a,tzoyonia.nit?a,tetzoyonJa. 
Frente  parre  déla  cabera»   yxquaitl.  yxquatí. 
Frente  de  qualquíera  cofa»  tlaixquatí.rlaixquairl. 
Freno  para  cauallo  o  muía*  ytepuztemmecayocauallo.yte 

puztenilpica  cauallo. 
Frefco  rezien  te.  yancuic.yamaiiqui.atíc.ceític.celpatic.ha 

uic.yancuipatic. 
Frefcamente.  célica  yamanca.  yanctríca, 
Frefco  por  frió,  y  tztic.y  tzcaltic.y  tzcapintic. 
Frefcor  ofrefcura.   rlaceceyalizr/r.  tlayamaniíiztlr. 
Frefco  ay  re  muy  teplado  y  málío,    ecaxo&li.  ecapeyactít. 
Fría  cofa,  y  ti  tic.  cecee. 
Fría  cofa  muy  fria.    yt/capmtíc.  ytzcalalatic#ytzcalpatic* 

cecepatíc,  y  czcapatic.  y  tzcahic. 
Fríamente,  ytztica.cececa. 
Friera  de  pies,    y cxixoxalli .  ycxixix/pochauiliztlú 
Frió,  cecuiztlú  y tztic. 
Frío  tener,  ni,cecui,  ni>cecmiqui. 
Frío  tener  antes  deh  calentura.   nite,tetzilquiga# 
Friíár  comopaño*   nitla.ixpochina.veljtepuzticanítíajix- 

puchina. 
Frito cofafrita.    tlatzoyoniífi.  tlatetzoyonilli, 
protalde  aítar.lomefmo.vel,alrar  yyxquen.  altar  yyxtlapa 

chiuhea, 

Frótera  o  delátera  de  cafa .  caí  ixquatl.  cal  ¿xquaitl,  cali  xcopa 
Fruta  generalmente,    xuchiqual/i. 
Fruta  de  farten»    tlatzcyonilxochiqualíi. 
Fruta  de  corteza,    moxipeuani  xuchiquall?» 
Frutaíarboí.  xuchiqualquauitl. 
Fruto  de  cada  cofa,   nepapan  tlaaquülotl.  tlaaquillotí. 
Fruto  déla  tierra,  tonacayotl. 

Frutuofo/oqueda  fruto,  xuchiquallo.xocoyctzapoyo.tia 
aquilio.y  tech  tíamochiuani. 


úí 


F    ante.       u, 

panificare! arbolocofa  aíTi.    ytech  tlaaqui/yiechtlamo- 
chiua  móxochiq Lia! lo  tía. 

.CFuellcsparafopIar.  enatfcpirzaloni.  ¡ 

Fuelles  pequeñas,     tepitoneuatlepítzaloni.euatlcpitzalo. 

nito»  .       T 

Fuente  manada!,     ameyalli.  atlmolom. 
Fuente  pequeña,    ameyaltontli. 
Fuente  déla  palma  déla  mano,    macpalyollotlu    _ 
Fuentes  para  lauar  manos,  tlatocanematequilom. 
Fuera  a  lugar  aduerbio,  callampa.quiyaiíacpa. 
Fnpraenlusar.  quivauac.calfan  # 

Fueícahazer  a  oí  roo  videncia.  nitetla.cuitlauílt.a.n.te.te 

quíuia.nite.tequicuitlauiltia.mtctequ.ch.ualtia. 
FuercaaíTioviolencia.    tecuHiauilfJiztlj.tetequ.uiIizth.te 

teguicuitiauilciliztlí.fetequichiualtiizti. 
F»e?carez¡ura.  chicauauztli  tlapa  tFztU.uapauahztl,. 
Fusrcabiua.  tlaqiiaiializtli.tepitztiliztli-  .... 

Fueíf  hazera  muger.  nicte.cuicuitlauutia.^cu.tiuetz.. 

tlapaliuhcauíliztli. 
Fuerte  cofa,  cbicauac.tlapalnc.uapattic. 
Fuertemente.  chicauaaíuapauaca.daquaub.  tlaquauaca. ; 

F3S  po^iugar  de  iuizio.  ^¿nt^^ttf&owr 

FunX'caxadecalizodecofa  femejante.    toptli.tlacon- 

FJndar poner  fundamento.  (fnicet)quando  echanla  pie- 

dravmezclaenlacanja.    nitia.tetoca. 
Fundadortal.    tlatejocani. 

KSÍSSSiíáSSSÍ? &&tó#  Te  hedida 
páreddeídeelprmcipalfundamentohaftamed.oeíiado 


F     ante    u.  &     G    a;:íe  a,     ug 

enalto.    nitIa,Tet7oneua,niffa,íea, 
Fundador  tal,  riatetzoneuhqu/.rJuatetzontlaíiquú 
Fundamento aííi.   tiatetzoneiihtlií.rlateuiliztlí. 
Fundaroprincipiaralguna  cofa.     mt;a,peualtia»  mth3tzm 

tia.nit¡a,neíhuayona. 
FundadacofaaíTi.  tlapeualtíílí. tTanelhuayotíIlí.  tTatzín tilíí. 
Fundador  tal.   tjapeuaítiani.tíarzmtiani.flaneíhuayotiani, 
Fundamento  aííi.  dapeualtiijztii.tlatzintiliZthVtíanelkuayo 

tíhztli. 

Fundir  metales,  tepuztíi  nícatiíi'a.tepuztli  nicpitea.  y  aííi 

délos  de  mas. 
Furia  o  furor.   tiauelli.qualantli.cocolli, 
Furias  del  infierno,     micHan  netolinilizt/i.  mielan  tlay hi- 

youiíiztli,  toneuiztli.  chichinaquiztli.  vei^tlatiacatecolo, 
tetlayhiyouiltiani. 

Furioíb  de  enojo,  tlauele.cocoIe.yoíJococole.quaíanins.po^ 

conini, 
Fufta  genero  de  ñaue,    cartilíanyaoacaííi. 
Fuftá.    ychcatilmatli.ychpochinqui  tilmatli. 
Fuziáofiuzia.bufca  confianca. 


^"Delos  que  comienza  en   G. 


Aeapodeeone/o.  tochconet!.  tochtepito, 
^afo4cocototzáuhquit  uauapaua.  coaciuh 

-jayta.    euauiíacapitzrli.euadapitzalí; 
3aytero,    euauilacapitzo.euáuiiacapitzo 
.;'  ani,euatlapitzqui. 

Gajodevuas/    cenqúauítI.ccniochoIIitcé 

Gat!i¡zr£ua/n^ 

Gue/neS^qiÍÍ-  .W,necí- «oyecchichiuhqiii.  uelirtom 

uemezquj.mímatinj.mopanitia. 
zalama.  uelnexüiztli.  rtemanl¿2tli,ncyccch¡chiualiztli  tf 


M\ 


G    ante    a* 

tiliztica.  nífp  tlaxtlauKi.nitcicnelia. 

GaUpalodelamarotortuga     ayoteftli. 
oaup*5  ft-vacalli.vaoacalli. 

Gallina.    ciu»""°''%t]afatotolin.tlaelazquitololia     ... 

Ganatenerdecomer     n  -xro 

Ganatenerde  hazeragí «     ,  dema¡¡ 

GanaTmSr  ychcSeñ^oneque.&c. 
Ga"aí™lCftorychcaprxqU1equaquappixqui.&^ 


G    mtc   al 


ng 


Cansciofo  fe r.   nino^laixnextílía,  m\tIacnopiIhuia. 
Ganancioíó,    tlaixnextiani.  tlacnopilhuíani.  motlaixnéx- 

tilianú 
Ganapá,    tetlatlaaylia.  inomamanamaca.  motetlatlaque- 

ualtia*  momamaytoa. 
Ganar  la  vida,  lo  miímo  csque  ganacioíb  íér# 
Ganaran  juego,     mte^ani.  nnlaftlani. 
Ganareonquiftado.  nite^peua,  nite^poíoa.  ní,tIalpoIoa. 
Ganarfueldo.    nitlaxtlauíio. 
Ganar  amordeotro.     niquicnopilhuia  intetlacotlaliztl/, 

nícnomaceuia  intetlacotlaliztli. 
Gafo,    atlatlalacatl.  tlalalacatL 
Gacho  depaftor.    ropilchicollú  yacacliícoltíctopilli. 
Gañan  que  ara,  tlalcniuhqui.daícolotl  .tJapaliui.  elimigni. 

tlaaxqui#tlaayni.tlaljnaití#inikhiühquí. 
Gazua.    ychtecca  riatlapoíonú 
Gañir  eí perro  o  rapofo.    choca.tzatztí. 
Gañido  eneftamanera^    jchoquiztli.choquiliztli.  izatzi- 

liztli. 
Gañir  contra  otro.    íiítc,crioquilia»3iite,tzatziIía. 
Garañón  cauaílo.    tequetzanicauaHo.  tíacuinicauallo. 
Garañón  echar.    ni,cauaíIotlacuitia. 
Garauato.    chicolli, 
Garauato  de  hierro.     tepuzcíiicoiuY 
Garauato  de  palo,    quauhchicolli. 
Garauato  depalopara  facaragua  depozo.achicol/i,  qtiauh 

chicolli.  l 

Garcaaue.   aztatl.  tlacaaztatl,  uitzaztatl 
Garceta,  aztatepiton. azta  tontli, 
Garcon,    auiltelpuchtonrii,  telpuchtlauelilocatontl/V 
Carbonear.    ii,auiltejpuchri.  r^auiltelpocati.  nKteJpuchtla 

ueli/ocatL 
Garconia.  telpuchtlauelilocayotí. 
G  a  reo  de  ojos,    yxcocoztic. 
Careos  ojos,  eocoztic  yxteíolotli. 
Garfiopara  facar  carne»     terjuzcolíi  yacamaxal  tic*  naca- 

HH 


G  «ánté    a. 


■ 


ni 


quixttlom. 
Garfia,     tepuzcolíi. 
Gargajea/*    nino,tozcaye&ía»  | 

Gargao    tozcaqualaft/ú 
Carga  nra  de  monte,  tepetozcatl.  tiatozcart. 
Girgita  o  cuello  de  animal,     ma^aquechrli. 
Garganímo.    patica'necamapacaíiztli. 
Cargarifmo hazer.  pática  nino,camapaca. 
Ga rgucro.    tlatolhuaztli.  cocotl. 
Garrapata,    maca  atemitl.  ^ 

Girrocha.  quaquamminaloiir.tlam-inítnaioni* 
Gallaren  bien,    nic,nequi.nic,popoloainnodatqui.ymo- 

neq-iian  mcnequiyndatquirí.  < 

Gaitaren-mal.     nitla,nempopoloa.  nitf^aiHiquixtia.mtl^ 

nenquixtia  nitlaatocfcia. 
Gafar  víándo.   nitla,popoloa.notechmonequí» 
Gafarlo  que  perece,    nitla^popoloa^nitía^lamia.nicla.ne 

tíamia.  ,  1t    . 

Gafhíívfpsnliendo.    níte^Iamamaca.  nitejtlaxexelhuia. 

nite.tlauhtia.  . 

Gaftard  mafiada.     nitla jxpoloa.  amo nitlatxtamachrua* 

amo  mtlaixveyecoa.  tm!a>auiltzitta.  nirla.yliuizpopoioa. 

atle  nicnemitia.amo  nimapapachiuhqui. 
Ga<la dórenlo demafiado.  ti aixpopoloani.ariaixramachi' 

uani.atlaixyeyecoani^tlaauilizitcam.tlayUurzpopoloani 

atlequinemítiaiTi.  -  \    . 

Ganador  en  mal,  tíanepopoloani.thauilq^xtíaníttlanenqurx 

tiani.tlaatoctiani*  *  ',       ,     .    .... ..    t    - 

Gafto  en  mal.  danempopoíolizdi.  tlaauílquixtiliztir,  tlane 

quixciliztlí.tlaatoáilizdi. 
Gato,     .mizto. 
Gatopaus.      u^umatl». 
Gato  montes,    ocotochtít. 
Gatear,     ni,tepantleco.  n^quauhtíeea. 
Gatear  aíTumenuáo.  xuittMMmmmi.x&tCQcoyonenemu 


Gante 


8c    e4 


130 


níno,pepetzcoa. 
Gauílan,     tlotli. 
Gauijan  flor  leca  de  algunas  yerua^quebueJa  que  algunos 

llaman  flueco  o  milano,   moícncayotl. 
fTGemircon  dolor.  iii,tena.ni,quiquinaca.nítla,quauli 

uia,mtla,elefeuia. 
Gemí  r  al  gemido  de  otro,  teuan  nitena.teuan  niquiquina- 

ca»  teuan  nitlaeleleuia. 
Gemidor  elque  mucho  gime,   tenaní,quiquinacani,  tlaele- 

leuiani. 
Gemido  con  dolor,   tenaliztli,  quiquinaquiliztli.  tlaeleíeuf  - 

Uzüi 
Genealogía  por  íínage nobfe.    tíatocamecayotl.tJatoca  tía 

caxinachchotl.pi!Iotl.tecuyotJ.tíatGcayoti\ 
Generación»  tlatlacatiliíiztli.tetechquicaliztli#tlacatiliztli. 
Generación  otra  vez,  ye  oppa  tlatíacatililiztli.  ye  oppa  tía  > 

catiliztli. 
Generación  venidera,   qtiíntlacatiliztli.  > 

Generación  comolinage.  tlacamecayotl.tlacaxinachyotl. 

nelhuayotlvquauhtzonyotr.qi)auhtzonteyori. 
General  cofa  o  generalidad,   nouianyo.  ypanocayo. 
Gene  rofodebueulfnage.,  pillt,tetechpatlacatl.&  per  mera 

phoram4teezon.teizte,  tetzicueuhca,  teilapanca.  tcezc,o. 

tetlapa'Io.tetentzon.teixqüamul. 
Gene  rofidaddefta  manera  bufea  genealogía. 
Género  de  qualquier  cofa,    cecentlamantli  yyeliz.nonqua 

quicahztli, 
Gente  o  gentío,  tlaca.maceualtín. 
Gentil  cofa  de  gentiles  o  coftumbre  gentílica,  tlateotocani- 

me  quinemitia  .tlateotocanimeyntlamanitiliz. 
Gentilidad  enefta manera,   tlateotoquüiztli. 
Gentilhombre  o muger,    yecnacayo.  nouian  qualnecíyni 

nacayo.acan  ytlacauhqui  yninacayo.piltic.chipauac.ypl 

ocan  cuiílotic. 
Gentileza  tal,    yecnacayotl,  chipaualiztli .  chipauacay  otl. 

piíticayoti. 

HH    íj 


G    ante     t    &    i   &    !« 

Gentilmente  aflL  chípauacayotica.pflticayotica#yccnaca- 

y  o  tica. 
Geftaía  cara*  xayacatV         -        .1  .     . 

Celios. hazer con vifajes:  i^íxtTamatLrvxyoyomom.n.ix: 

quequelmiqunmtxuetzca.      in .  /jo|  r    .     ... 

Geftodefta  manera.,  yxtlamatihztlr.  yxqueqüeimiquiliz- 

tluyxvoyomoailiztli.  yxuetzquilrztlr. 
¿Gigante,    quinametli.tlacaueyac 
Giñete..    cototzyetiuhypan  caualloganyetiuh.. 
Girifalte*     ueytlotlkcuitlatlatlotli.  ..  .  # 

Gironde veftiduraquefeqtiita.  tlaantlHilmatli.tlaquixt^ 

GitJnquefeañadei.   tratraquechilIotI.traaquiIIotlitlacoya- 

CGloria.  papaquniztli.ahauia1iztli;netimaIoIiztlí.         .) 
Gloria  vanav  cannempapaquiliztüi  c.annenahauialiitli.$a 

nennetimaloliztli.  . 

Gloriaverdadera.  nelii  papaqinljztlunelliahauíaliztíi.nei 

itnetimaloHztli,.  .     .ü         .     .      . 

GJonar  fe  o  glbriffcarfe^ninovtimaloa.na^auia^i^apaquio. 

nino,tlamáChtia,ninoiyeaeneija:..  &¡       . 

Glorificación tafl    netimaloliztlKpapaquinztIi;ahauiaIiztIic 

nexlamachtilíztlL  j     . 

GJbrificardar  gloria  aotro%  nite\tenyotia.nite,t]eyotia,m; 

te,mauicotia.nite,uecapanoa;nrte,yea5netja. 
Glorificiontal.  tetenvonliztlHtetíeyotiliztli.temauízcotiv 

Iiztlf..teuecapanx>lizrli;  tcyecteneuaiiztlr* 
Gloriofo,    tenyo,tleyo^mauizcKoiuecapanitIauecapanoI/v 

tlayecteneualliV 
G!onofamente4<  tenyoticaitleyoticavmainzcoríca.- 
Gíofadeobra.  tíacaquiztilironi;tiamelaraaloni,yh.ytolocai.- 
Glaíar*     ni>tlacaquiztilia.nicl:íaliaynirnelauaca.nitla,me; 

Glotón  *  uey  tlaca?olIi.  xixicuin\  xiuixcoKuey  apiztlua- 
pizteutl.cuitlaxcol.laueWoc.amoyxuini;amoterninr.anio« 
p achiuinittequitíaquani..moxuitiaiii,  et  per  metaphay ti 


G     ante    1    8c   o> 


W 


.  xruuvel,itexiui.cuetzpaf. 

Glotonear.      ni,tlacactoloti.ní;  xixicuintJ.mVpogatíin^a- 
pi'zci,an,fxui\ani,tenii^iii,pachiuini,Gueizpalri. 
(jj Gol  fo  de  mar;    anepanda.ay  tic»ay  olloco* 
ayjeftlL 
Golondrida.cüicuitzcatL 

Golondrino  polio  nueuo de  golbní  riña,    cuicuítzcaconetl 

Goloíbv    Hioxochr poioanr.mo  xochpoloa ani.xochtIaqua 

m^tlaca^oIotK  n 

Colofinear.      nmo,xocnípoToff.ninoíxoenpoIoa,ni,xuchi 

tlaqua^nijtraca^olri.nixíxicuinti; 
Cyfofma,.    nexoc%olGl¿ztIi;xochitíaquaIiztiÍ.tracagort¿- 

Golpear  o  herir,     nitr^tzorzons.nitfa^efzotzona.nrcrau^ 
_  tequí.nitlavtepinJa.nit/a)cocomonia.nit/a,tétecuinia 
Golpe,    tía  tzotzonaliztli.  tlauitequi Iiztlí.  tlatepiniliztlí 
tlacomoniliztlútlateteeufriilizali. 

Golpe  darfe  coíacabega  o  darfe  cabegada.ninoiqaachalaníai 
Tíiíiosqúatetzotzona.  ■ 

Goma  de  árbol,   cocopalftquanhnanaua tr^oauhoGotzotf 
Coma  para  tinta,  mizquicopallr. 

GomoroIIenodegoma.copalfo.quauhnanaDayo.ocotzovo« 
Comitarovomítar.  nin^ot/a  nrn,ixochtia 
Gomita rquerer.  ninor£otomaua.  noztlac  cacapaca.nmo> 
uayeltia.ninojtoffiaua.  eV:t        Vr* 

Gomito.  negotraíiztlf.nexocritiííztlr. 
Gomitadoracofa.  micotfcmi.  niixocritíaní 

Corda cofar    romaáac  tomaepu/,  cuirlaroíó^cuitíana- 
natztjc». 

Gordura..  .onrayotf.  tomsaaliztlí.  «¡t/atapallotfxui- 
» tiananatz€ayotL  r 

Gorfe»r^aUe%  £ch*cMs?*¿  «tffe*<M¿  ni,t¡at!atoa. 
Go  llelZZmd0,hSaUeS-  Jniichach«'>aiaca,ni,cacaU2ca. 

vS  °  «'«orgear  délas  auesv    chachalaquiliztj,. 

yeauaquiztlh  ycauaquili/ttí.  tlarfatolmfi.  H 

<*ofgíadoraaue.  chachalacaniVyGauaisni.riailatoanfc 


I; 


G"  arite    o, 

Goreoiomiecome  el  trigo,  yacatototl.yacstotenía.ocuilir». 
Gorgojo  pequeño.  yacatotontH.  yacatPtonato,ocu.lcotli. 

Gorsoritashazerla  redoma  ocofaafTV.   uaiiafca. 
Go  me"  auecoaooda.    molotl.qnach.ch,).  roolotototl. 
rCaauádocae.  cenclachipintli.centlachipm.il. 
romerádescaerquídollueue.   chachapanimquUUitl. 
Gotaspequeñascaerairi.  chichipini ¡nquiauitl. 
Gotapequeña.  centlachipmiltontli. 
<-r,r3a20ta,aduerbio.  chichipiniliztica.  ;; 

S  a  c°Sl  o  morbo  caduco.    yolpatzmiqmhztl,  cómica 
qJíliztli.yolcotlauaUztl..  cuecuechmiquihztl..  tlayoual- 

Go0tad?STficoaciuiztli.xococototzauil¡ztli.; 
Gotofodeftágota.    coaciuhqui  xococotorzauhquI.ycxl- 
Go^SnUcshVcoac^ 
GóSdeftamaneta.  macoaciuhqui.  macocototztic.n.»- 

tZÍtZÍ  COltiC  t!W    \       , 

Gotera,    tlaxicalíztii.pipicaliztlu 

GrrdPofdXprenXmachilia„,aca,ueIcecani. 
Gozarfedealgocomodcfin.    nic,paqui.n^     , 


G .  ante    o    8c   r. 


«P 


noa.nino.tlamachtia. 
Gozoasíí.    papaquifíztíi. ahanialízíli.  neciíiltonolíztíi.  ne- 

tlamachtilrztli. 
Goioío enefta manera,  papaquíni.  ahauianlmocuikonoa 

ni.  motlamachtiani. 
Gozque  perrillo»  ytzcuintontli.  ytzcuintepiton.  chichiton 
€¡1G  rada  enhcrmofura.  chipaualiztli»  uelnexi- 
íiztli.qualnexifiztli.qualtiliztJi. 
Gracia  tener  aííí,   nixhipauac, ni,qualnezqüí.  ni.uelnezqui 
Graciolkmenteé  chipauaca.<qualnezca,uelnezca. 
Gracioíoencftairnanera,  chipauac,  qualnezqui.  uefnezqui 

qualíi, 
Gracia  en  hablar,    chipauacatlatoíiztlf.uellatoliztü.qual- 

riezca  tíaroliztli.uelnezcadatoliztlí.qualíatolizth.nemat 

catlatoliztíi, 

Graciofoenefta  manera*  chipauacatíatoani.ueílatoani.ql 
riezcarlatoani.  uelnezcatlaroani.  nematcatlatoani. 

GraciofamenceaíTi.    chipauacatlatoluca.  qualnezcatJatoí 
tica,  nematcatlatoltica. 

G  raciofo  dador  de  balde, terlanemmacani,  nentetlauhtiam 

Graciosamente  affi.   c.ánen. 

Craciasdar.   nitejcnelilmad mte,tJacocamati. 

Gracia  comoquiera,   qualtiíiztJi.  ye&iJizdi. 

< 'ir acia  merced,     rdcnelilizt/i, 

G  aciofo comoquiera,  quaí/i.  yedli 

G rac.ofa mente  aííi.    qualtiliztica.  védiíizrica 

O  radapaíubir.  tlamamatlatJ.mamatlatl 
mat/apárada>adUerbÍO*    cccent,amamatlac.cecentlama 

u  ztlaj  papa  tíamacií,zdume,maüízcomaca  vpaparlanu 

coííi t  ^a»au«?°™a*;ypápa  tlamati!izt/i.  ríamauiz 

^ama^zfir    lianlUd]-  «^^'MainailtíypSp, 

Cwmayerua.  tequixquicacatl.cac.noualii., facaonut!.^- 


G      ante     J% 


c£S  latinneelatolmachti. 

Gramatícoenfeñadoenella.    ínolatrntlatolmaditiqui, 
Grana  queeftaporafinar.   nocheztii, 
Granacolorafinado.   tlapalli. 
Granadoarbol.    granadfcmauítl. 
GranadafrutadeftearboL   lomifmo^elgTanadaxocotl. 
Grana  o  femilJa  de  yernas*    ¡achtli. xmachtli. .... 
G  racas  de  trigo,  y  tla^alío  trigo  yyeaJocatngo. 
Grícofolienodegracas.    dagollo.tlayelio.  . 

Gra^ecoía.   ney.ueypui.yxaclii.yxachipul. 
Grandeenedad.     yeuecauhtieRii.yeuecaua.yechicauac . 

GraSali.   **M0*U^^ 

•cíandc  en  palabras.    ^eytIatole.?uittato^puicatIatoI(% 

Grandeza  tal.    ueytlatoliztli.ouitlatolrztlL         d¿ 

GrandedetragoL^ 

cSStotal.  daueycachiua^ 

Granillo  de  vua.  xocomecayollotl. 

Granizo,  teciuití» 

Granizar,    teciuu  . 

G ranocomodefal.  y^^f f W*5 

Oranodeateunrazimo.    centetl capulloti. 

Snodefemilla.  centetl  y.inachchp.cen.etlyachcte. 

Grano  de  oro.  cuztic  teocuitlaxaltetl,  • 

araffaporsrofura.chiyauizíotl.chiyauacayad.daixsot!. 


G    ante    ti 


m 


tnumutzcayotl.xochíyot/» 
Crafienroüeno  de  grafía,  chiyauac.chiyauiz¿o,chiyauaea 

yo.  t'aixxo.mumutzcayo. 
Grafía paraefcreuir,  tIar¿cácopaI//. 
Gratificar  al  mayor.  in\tiacnelilmati\  nulatfacocamatí. 
Gratificar  al  menor,  mtetlaxtlauía.  niteicnelilmati,  nuetla 

cocamati. 

Gratificación,  necnelilmatiíiztlí.tlatlacocamariljzrli 

Grauecoraquedapefadumbre.  teyolhtIaco.terequipacho 
teellelaxití  tetlaciauíltí.  ^    - 

GrauedadaíTi.tetequipachoíiztli.teyoIitlacoIiztli.teelíelaxi 
tiiizrli  tetlacrvauiltil/ztl/. 

Grauemente  aiTi.tetequipachoIiztica.  teyolitlacoliztica.  te~ 

ellaxitiljzrica.teílaciauíltilizíica. 
G  raue  períona  de  auftondad.   ymacaxdi.mauiztic. 
uiaznarelanfar.  nanalca. tzatzi.tJatoa. I 
G  aznarlasaues.  bufca  cantarías aues, 

r  Zt  ?ara aM°bar  paños'  tíal?^alíc.t/alrzacutlí. 
Greda  tierra  blanca.  yztactla/cacalic.y2íactlaltzacutlr 
Gneta     xotzatzayanaIrztIrxo\eteconauiIiztlt  * 

Cri  nf íf  r'e  d?cí&arra-  d^P^n.cuicuicani.cu  cu/caníto 
G  ni/os  pníion  de  pies,  tepuzteicxi  ¿IpiJoni. 

6S^  ^chichíqm/iztzatzi. 

GnSuhcatzS 

r rn^a}emÍdQt  n\:ch0^^^zu ní,miccauacat,, 

G^^ 

Gruñído^n,1'0-  cota,0f*?ui(luí^^.nana/ca.tzatzi. 
Giunidodepuerco.cotaíohztli.quiquinaquí/iztJi.nanalca 

II 


G    ante,  t    &    u< 


''il 


liztli.tzatzjliztli-       au¡au¡nacam.iianalcam.tzatziní. 

Guadaña.Io  mifmo.  v0vaue.íele.omocliiuhJon©tlauc 

Guav,interjecion.  yyo,yy^y 

Guante.     maJe"a^  *  2uarda.  tlapixqu».  tlapia. 

Guardaelmumo  5  { 

Guardador  affi.tlap'xqui^^ 

chii«.ra.tl«Iameti.  uhtentzonpiXqu¡. 

los  de  mas í  m  vchcapíxqy  aiTi  délos  amas» 

Guardar  comoquiera.  >$SK£ 

Guardarfe.  nmo,p.a.  n  n^  aiiaT.ztf¡ima^ 

Guardólo  dejo .  íu^Q.     '«hfógir.  níñ.y  ana.nini,  naya. 
Gua!ecerfedelaplu»aena¡gunt  S     cailoyj]oyan 

Guatíd*.'..  ^y^SS^ifleYaothlfK.ya^net^ 
Guaridaparadetenaeric.  i 

nantlaMoyan.  nino,yaotía1¡a. 

Guarecerle,  X£CT  X'cencaua.  nkla.yecch.ctaa. 
Guarnecer  °^^auC.  tlayecchichmhtli. 
Guarnecido,    tlaee  Iam¡mtin  yaoqurzque. 

gSSffiáS®  n^yaocalcencaua. «..yaocallapala- 
lia,nr,yaocalchicaua. 


G    ante     «,. 


«34 


Guarnecergente*    ni\yaoteca.ni,yaochichiua.nite,yaopa 

leuia. 
Guarnido  decauallo,cauallotIatquitI.caualloychichiuhca4 
Guedi  ja  de  cabellos  o  vedija.  papa$ht/i.aquitzontli»pilin- 

qui.malichtic. 
Guedijudo.  papachtic.papaua4 
Guedija  enhetrada,  tzompa^olli.tzontatapachtlü 
Güero hueuo.   ytIacauhquítotolteu\oyyax,opaIan« 
Guerra,  yaoyod.necaliliztli.tlayecclizdi.&permetaprio. 

mitI.chimalli.atI.£lachinoll!.vel,teuatJ,tlachinolIi. 
Guerra  hazer*  nite,  yaochiua. nitejycali^nijtlayecoa.yao- 

yotl  nicchiua.  nite,peua  mte,yaotIa. 
Guerreador.teyaochiuani.teicaíini.tlayecoani#teyaodaní. 
Guerrero.  Jomefmoesque  guerreador. 
Guiao  guiador.  teyacanam.teyacanquí,  teixpan  onotiuh, 

teixpan  ycatiuh. 
G uia  por  el  mefmo  guiar .  tey  acanaliztíi.  teixpan  onotializ 

tli.teixpan  ycatiaíiztli. 
Guiar.  nite,yacana. teixpa  nicatiuh.  teixpá  nonoriufi.     . 
Guiaramenudo.     nite,yayacana.  teixpanihicatiuh. 
Guirnalda  de  flores  pa  poner  enla  cabera,    ycpacxochitf. 

xochit/ate&Ii. 
Guirnalda  larga  de  flores,    xuchicuzcatl. 
Guirnalda  poner  a  otro  enla cabega.  nite,icpacxochitia,n¡ 

te,tlatecl:ia« 
Guiñar  del  ojo.    nitejxtlaxiíia.  n,ixt/aroa. 
Guifar majares*    ni,tlaqualchichiua.  ni,moIchichiua .nitla, 

yecchichiua» 
Gula,    apizcotl»  tJacacoI/ctl.cuitlaxcoIíauelilocayotl.  xixi 

eumyotl.  xiuixcolíotl. 
Gufa no  generalmente,     ocuilin» 
Gufano  de  madera ,    quauhocuilin. 
Gufanode  feda.     tzauhqui  ocuilin.feda  ocuilin. 
Gufano  con  cuernos,    ocuilin  quaquaue.  macacouatí. 
Gufano  de  maguey*     meocuilin* 
Gufano  de  carne*    naca  ocuilin, 

ii  a 


';:  ¡ 


%  . 


G    ante    u    &    H    ante    a* 

Gufano  lanudo.    auatecolotl.auatl.xochauatL 

Gufanoderofa.    xochiocu.ilin* 

Gufano  gordo,     ueyocuflin,tomauacod¿ilin# 

Gufano  délos  dientes  o  muelas,    tía  ocuilin. 

Gufano  de  eftiercol  o  vafura..     nextecuiíln. 

Gufano  deyeruas.     quilocuilin.caca  ocuiun* 

Gufano  de  mayz  en  majorca,    cemocuihn.  cin  ocuiiin.  _ 

Gufanos  tener.     n,ocuilloa. 

Gufanientacofa.    ocuillo,  ; 

Guftar.    nitIa,yeyecoa,nitla,paloa.no  camacnicmatu 

Cuito.'  tlayeyecoliztli.tlapaloliztli  ,tlacamayeyecóliztít» 

fTDelos  que  comienzan  en    H» 

Abíaiv  ni,t!atoa.nite,notza. 
Habla,    tlatolli.thtollztli. 
Hablador*    tlatoani.tenotzani.  ¿ 
Hablar  con  retierencia  o  acatamréto» 
te,maüiznotza. 
j  Hablar  con  otro»  níte,nonotza.nite5notza 
__J  ¡Hablar  vno  por  todos.nite?tlatalhuia» 
Hablarelégatemente*  nipülatoa.  ni,tlá£otIatoa.ní,nemat 

catlatoa.  nic,n¿nemachiha  nodato!.nite,tlaconotza.- 
Habla  alíi  pillatoih;tia$otlatcl¡únematca  tlatollunemacht 

liztlatollí.tetíacononotzaliztlatolli  m 

Hablador  vano»    yliu¡ztlatoanútlapiaiatoant.$anetlato- 
anr.auiltatoani.  nStlatoaní.  ,    •    .   *     ^   v    - 

Habla  enefta  manera,     yliuíztíatoliztli.tlapictlatoliztlí.ca 

netlatoliztli.auillatoliztli.netlatoliztlu 
Habladorde  cofas  altas.uey  quitoani.mauígauhcatlatoani. 

ouícatlatoani.tlaueycatenquixtianiamotlatolaxihztii. 
Habladeftamancra.  ueytfatolH.mauigauhcatlatoIli.ouica 

tlatollr.tIaueycatenquixtiliztli.  % 

Hbladordefoberuias.  mopouhcatlatoani.atlacatlatoanv 
Habladefta  manera,  nepouhcatlatobztlí.atlacatlatoliztlt 
Habladorquchablamucho.    papal.  tIatlatoarovtIatetoa- 


nc 


H    ante     a» 


ijí 


ií,  atlatollamini.  tlatolueyac, 

bladeftamahera.    papallotl,  tlatíatoliztli,  tlatetoliztíí, 

tlatollamiliztli,  tlatolueyaquiliztlí. 

blar  confejas.     m\tlaquetza.  nite,tiaquechilía.  nite,no- 

lotza.  nite,$acanilhuia. 

blador  de  noueías  o  confejas»   tetlaquechiliani.  tenono 

zani.tec.ac.amlhuiani. 

bíadeítamanera.   tetlaquechíliztli#tlatlaquetzaíiztli  te 

lonotzaliztli.te^acanilhuilizt/v 

alar  entre  dientes,    niccamapachoa  not/atof,  ni  popólo 

a.  n,ichtacatIatoaé 

^Jarbaxo.  ani)nauatúc>áquemmachnitlatoa. 

J'ar contra  otro,   teuicpan^tlatoa.  nite,y  toa.  tetechna 

ntlatoa.  t 

?Ia enefta  manera,    teuícpatlatoliz  tlí.  tetechpatlatoliz- 

'i.teitoliztli.; 

:a.    tepiton  cauallo.  cauallo  tepiton. 

:e  o  haz  de  cofas  menudas,   cemrnecatl,  ceritlalpillí  cé- 

napíchtli.  centJacwif  lalpüli. 

:ezíI/o  pequeño,  cemmecatontli.centlapiltontli.  cenia 

[chtont/i,centJacuitlaIpiItentíí. 

•jm  ayuntamiento  de  hazes.    tlacuicuitlalpií/acentema 

i»tlatlalpilíacentemalli,tiatlatlalpiltitent/j.         ' 

:ma  deleña,  quauhquetzalli.tlatíatilquauhquetzalli 

:ha  pa  cortar  leña,    tepuzquauhxexeloloni. 

íhapalabrarmadera*   tíaximaítepuztli. 

:ba  pequeña,     tlaximaítepuztontli. 

:hapaa/umbrar,    malínqui  xicocuitla  ocotl.  uevx/co- 

Jitíaocotl, 

ba  que  corta  de  dos  partes*    caíKIJá  tlaximaíoni  ñeco- 

■hade  tea  o ocotí  pa  alumbrar,    ocopilíi.  tlepilli 
lo  o  ventura,    tlaciuhcayot/,  * 

igar.^  nitcahauilia.nite^ece/tia.nite^latlacaaui/oa 
agueno.    tea,auilianú  tececemeltiani.  tetlatlacaauílo- 


H    ante    '*» 
Ha!a5o.      teahamliztli.  tececemeltiliztli,  tetfatlattaca». 
Hlíidoatraer.    nite3dyaUia.  nitc.yoleua,  nite.yolla 
HafasaioulOVaafri.   tececeltiani.tedakiam.teyoleua 

hSo S  m-era.    tececehihzeli.teciyaltihztln  «ey 
uatatliteyoilapanaiiztl-.tetlatlacaaudol.ztU. 

H^SS^^aefayo.    cuexldU,cucxa 

Hatoquearraftrl  m,ouiIanatilmatli.ueya«ilma«li. 

ya&laquemitl. 
Halduda  cofaalTi.   dauiu.lanani. 
Haldas  poner  encinta,    nino.xincuiloa. 
Baldas  de  íiérras.    tíamapan.tepemapan. 

Halla7fémaiyhal¡arfeatajadodea15unaafbcmnfinr£ 

dio ^^canueii.acanuel  nfcchu.a.  acanuel   ,au 
Hambre    mayanal1ztIi.teociuiIízt!i.ap1zmT..ztl..ap 

Sambrtento.   mayanani.apizmtqu.m.teoc.u.n.. 

g  1  éar  a^erhakre.  n.apizmiq.  «fcjgggg 

Hembrearcomer  muchas  vezes  fmpoder  hartar  (e.  W, 

mragania.   Sannen  nenúltetU.  can  vl,U1zne,n.l.ztl>.$ 

picnemiliztli. 
Harda.    quáuhtechaitotU 
Barda  otra»  daltechalotlmototli. 


H    ante    a. 


136 


riña,  yoltextli.yotextli. 

rinalófotildeila.  Ycencauhca  ynyoltextli.yuhquíyuitl 

extli* 

rinadehauasofriíbles.    etextli* 

rnero.  tlatzetzeloloni.tlayectiloni.tlatzetzelhuaztli, 

ronabeília.  tlatziumi  -macatl.quitemmatimacatL 

rre  para  aguijar  afnos.    xi. 

rrearafnos.     nitlaxíxiuia. 

rnero.    oztomecapixqui.oztomecacauallopixqui. 

rpainítrumentomuíko.    mecaueuétl. 

rpar  cortar  paño  en  muchas  partes.    ni,tiitnatetequi.ni, 

ilrnaytzeltilia. 

rpon.    tieytepuztopíIchiVniquilíí. 

rtar.   nite,temina.njte,pachiuitia.níte,ixuitia. 

rto.  tenqui.pachiuhqui,ixuic. 

rtura.  temiliztli.pachiuilizrii.  yxuiliztli. 

narfe»  n^xui.nipachíui.nijtemi, 

rtar  fe  con  haftio,   nouic  eua  yntíaquallí,  nino,ttayeItia, 

íiquihiya.aocnel  niquitaz4  aocniccelia» 

trto  y  enhaffr ado.   yuic  euan^motlayekiani.  quihyyani. 

aocquiceliani,  aoc  yelquittani. 

irtura  con  haftio,  teuic  eualiztli.tetlayeltiliztli.  dayhiya 

liztli. 

ifta,prepoíicíon.   yxquíchcauh.  ynoquixquíchcauh.yn- 

yxquichcauitl,  ynoquixquichcauitl. 

iítaaqut(íiíicet)l/egares*   can  oncani^annican.canycí. 

eanyz.^anoncani. 

lila  aquí  o  halla  agora,por  el  tiempo  paffada   ynicotiua 

Haque.yxqujchcauíil  ynic  otíuaUaque. 

iftaquando.  quexquíchcauítl.ocquexquichcauúl,ocquex 

quichca* 

lííaay  do  tu  eftas.  yxquíchca  y  n  tica. -yxquíchca  o. 

ilia  allí  do  ella  alguno,  yxquíchca  yn  nepa,  yxquíchca  y n 

nechcapa, 

afta  aquí  doefío  yo,  yxquíclicayn  nícan. 

aíla  a!li3aduerbio,  yxquichcauh.c,any  xquíchica.yxquích 


H      ante     a. 


■ 


ií 


H 


ca.yxquichcauitl.  J     J 

Haftío,    néxiuhtIatilizfH.nepatíal!Ztl!4  ^ 
Hataca  para  mecer*   ueyqnauhxumaclí.    ... 
Hato  de  ouejas»  centlamantin  y  encame,  mieqiiintm  ychc 

me.  ... 

Hato  de  vacas,   centlamantin  quaquaueque,  miequintin 

quaueque.  y  alTi  délos  demás. 
Haualegumbre.   caftillanetl.caílillan  ayecotli. 
Hauar.  caftillariemüli.caftillanayecomilh. vel,cuemití. 
Haua  de  beíhas    macaquetolcocoliztli. 
Haz  batalla  ordenada,    neyaotequilíztli.  neyaocuecucnt 

liztli,  ,.  t 

Haz porla cara  del hombre,  yxtli. xayacatl, 
Hazdeotraqualquieracofa.  yxtli.tlaixco. 
Hazalejas  paño  de  manos»  nemapopoualoni  tilmatli. 
Hazaña,    tetzauitl.tlamauicolli. 
Hazañaenbien.  tetzauhtlamauicolh.mauíztlachiualli.n 

uíztic.  .  .   ,    i .    , 

Hazañofoenbien.  íetzauhmauiztíc.  mauíztlachiuale.m 

uiztic. 
Hazaña  en  mal.    tetzauhoui.  temamauhti#teygaui.  tetz 

uitlmacaxoc.  _ 

Hazañofo  en  mallo  mil  mo  es  que  hazna  en  mal. 
Hazerobradefueradefi.  mtla,ay.  nitla,chiua. 
Hazcraírjamenudo.nitIa,aay.nitIatla,chichiua.nitIatIaJa 

nitla,tlacelia.  .    ;      .  .      . 

Hazer  nafta  el  cabo.    nitla>tzonquixtiaénitla,tJamia.  nit 

yecoa.nitla,tzopa.  .  .     . 

Hazedorhaftaelcabo,  tlatzonquixtianutlatlamiani.tla 

Hazedorohazedora,  tlachiuani.tlachiuale,  tlaayni.  tlay 
coyani.tíapiquini.  ._     "'.'.     .', 

Hazer  algo  dentro  de  fy.   niticnitfanemitia.niticniriaay, 

Hazer  del  010.   nite}ixtJaxilia.nixtlatoa. 

Hazercofas  malas.  n,ayeftUchíua.  n,aquallachiua  mt 
tlacoa,nitía,pilchiuar 


H    ante    a. 


'37 


Kazer  cuenta  que  es  pafquaohazer  cuenta  que  es  día  defi- 

efra,ocofaaiTi.   maypan  ricmadca  ynyepaíquamayuh 

ricmacican  vn  ye  pafcua.  ynyei/huítl, 
Hazer  delmayar  a  otro.    nite^otJaua.  nite>cuecuetlaxca. 

níte,xiuhtlana. 
Hazer  en  vano.  nitla,nenchiua.  nino;>nencoa.ninenquíctaf 

nino^nencaua. 
Hazer  plazer,    níre^ueílamachtia.  nite,papaquiltía.  nire^ce- 

celna.  nite.ellelquixtia. 
Hazer  peíar^níte^equipacrioa  nitc,to]ínía.anite,atlainach* 

tia.nire,teopoua.anontetlayecoíria. 
Hazer  vellaco  a  otro.  nife,tláue]iIocacuitia.  nite>tIaueliIo- 

cat¡iia.nite,tlaueIilocaaquilia. 
Hazer  bien.  nite,icnelia.mtc,tlaocolía, 
Hazer  mal.  bufcahazerpefar.  &,nite,cocoa« 
Hazercaer  lapaleti/ía  al  niñopornofaber  darle  amainar, 

nitetetzoponia. 
Hazer  parcionero  a  alguno  de  alguna  cofa»    nite,ueuechi- 

ua.niteilamachiua. 
Hazerfrio.ceua  tlaceceya.tlaitztia  ceuatocytztíceuatcc 
Hazer  calor,  tlatotoma.  tlacacauaca,  cenca  tona. y  por  me 

tapora, yuhquicornic.yuhquin  temazcalco. 
Hazercíaro  o  fereno.    tteneztimani.  tlanecütíanaliuhtoc, 

tíayamanixtoc.t/aquaícantniniani.tIayecGantitimanútIa 

tot  ónix  ti  maní, 
Hazer  niebíaonieblína.  ayauhtimani.  tlayouatimar.i.mix 

tecomac» 
Hazer  niéue.  cepavauhtimani.cepay auiri  urtzí.  cepayaui, 
Hazergranizo.  tec¡ui.teciiml  uetzi.teciuhtimani, 
Hazer  agua,   quiyauí.quiyauhtimani. 
Hazer  gran  agua,    tilaua.  tiíauatimani.  tlayelquiaui.tlayel 

tilaua. 
Hazer  gorgoritas,   uaualca. 
Hazer  cacao parabeuer,  n,aquetza. 
Hazer  dulce  alguna  cofa,    nirla.necutilia.  nitla,tzopeIilia. 
Hazer  fe  de  rogar,  nino,cuicuilia. 

KK 


I 


E. 


H     ante    a* 

Hazer  fe  de  muchos  granos  de  nieue  vna  pella  o  cofa  afli. 
:  mocentetiliamotquitimotlaíia. 
Hazeríecobdiciarelhombre  ola  muger,  nmotenectia.ni- 

notenenecrJa  nínote.eleuiJtia. 
Hazerloelhobreala  muger.  nite,teca.mteyy  ecoa.tetechn,» 

ci.nkcui.niccuicui. 
Hazer  lo  el  hombre  a  otro.  nite,cuilontia. 
Hazerlo  la  muger  a  otra,  mte  ,pa'tlachuia. 
Hazer  lo  enlas  mifmas  manos.  nina,machíua. 
Gazer  traycion  í  a  muger  al  marido  o  el  a  ella»  nic,maxaIo*v 
Hazer  de  barro,  ni^oquichiua»,  ; 

Hazedor  de  barro.  c^qUichiuhqui\conchiuhqui» 
Haz¡a,prepoficioti»  teuic.teuicpa, 
Haziaca.   yzual.nicanuaí. 
Hazialacibdaddemexico.  mexicopa.mexicopauic,y  ala 

délas  otras.  ... 

Hazia  dofaleel  fot tonatiuhyquícayampa,  tonatiuhyqu»- 

cayanpauic. 
Hazia  eí  cielo,    ylhuicacpa;  ylhuicacpauíc. 
Hazia  elynfierno.  miaiampa.miaiampauíc, 
Hazia  dentro,   tlaticpa. 
Hazia  dentro  de  cafa,   caíiticpa* 
Hazia  fuera,  quiauacpa.  quiauacpauic, 
Hazia  riba,  acopa,  dacpacpa» 
Hazia  baxo.    tlanípa.tlanipauic.  tfamuicpa. 
Haziala  mano  derecha,  tlayeccampa.tlamayauhcampa.t» 

manematcápa, 
Ha¿ia  la  mano  yzquíerda.topochcopa.t/aopochcopa; 
Hazia  donde  preguntado,     cáyepa^campa^canm^ 
Hazia  do  quiera.     9a90campa.$ayoyncampa.5acaapa,  ga 

canin.^agovncanin. 
Hazia  tras.     "  ticanpa.toteputzcopa.  tocuitlapapa. 
Hazienda  o  riqueza.  axcatLtlatauit/.necuiltonolii.yucatl5. 

cococatl: 
H  azienda  difminuida,defperdiciada,o  robada,  aaitlaxtli; 

tiaa&itla£altí, 


H  ante 


138 


*THébra  ^e  k,ío  ^e  7,n0 °  ¿ea/godon.     ce  y cpatT. 
HebradehiIodcmaguei.ee  ychth. 

He,aduerbioparademoftrar.    o.vzca.yzcatquvlaxiquita. 
Heaqui,aduerbio.      ca  yzca.yehuyzca.o.yzcacqui.tlaxi- 
quitta.  n 

Hechizar,  nitc>tIachiuia,nife,xoxa.nítc3tIanonoclifliainitc, 

yojioqua.  mte,cotzqua.  nite,otIaxi/ja.nite,ixcuepa 
Hechizero     íetlachiuiani.tetlachiiJi.texoxqui.tetJanono- 

ch^a.teyoIIoquam\tecotzquani.teotIaxiliani.tejxcuipani 
Hechizero  que  mi  raen  agua,    atían  teit tañí. 
Hechizos,  tecanecayaualizpatJi.  tetlapololtilizpadi.teiz- 

tlacauíliz padi.teyolmalacacholiz patli.  tetlachichiuiliz- 

patii. 

Hechizacofahecha.  tlachiuhtli.  tíayocoxtli.  tlachiualíí 

Heho,nombre  fuftantiuo.  t/achiua/I/  4tlayocoztIj* 

Hechodebarro.    coquitlachiualli. 

Ilechura  de  obra,  tlachiualiztli.tequitiliztli. 

Heder,  n,ihyaya.ni,potoni, 

riedificar.bufca  edificar. 

H|edor.  hyayaliztíi.potoniliztlí. 

S^eKarÍZeS-  yacaPoto1n,'iiz^í-yacahyyayaIiztIi. 
¿tlf  °?'  can3aP°^nilizt/ñcamah  yyayalizt/i 
mojde  cabrón oíbbaquina.    ciyacatoquayyayaliztli  to 

quayayalizth.chipayayaliztli.  ]     n  ydLlzw'to 

ledor  de  piedra  cufre  o  coía  feme/ante,    ílequiquiz  tlako 

quiyac.xoquiyayahztl/.  l   "imzuilxo 

wl^dem/niaqUemada'PaPeI  °PIun3a-  ízoyayaliztí/ 
íeígaduradedientes.  tlancoyoncayot/.  tlantzLayanca- 

yotltlammacauhcayotl.rlanuiuixaliuhcayotí       Y 

fplaVao:heí^ 

[eloaqui.  yzca.nicanca.nican catqui\yzcatqui.yehuatl v 
embraenqualquier genero.  ciWl.couatJ  qui"ycfiüaíIy* 
embra  pequeña,  ciuatepito.ciuatontíi.couatepito  coua- 

KK    íj 


H    ante     e* 


Henchir    nitla.temitia.mda.pexonia.  «ida pexonalm. 
H enchtaiento.  tIapexonaUiUztU.tlatemmI.ztl.. 
Hsnd"r  como  quiera,  nitla.tzayana. 

tiliztli.tlatextihliztU. 
Hender  con  cuñas,   nitla.t  at 'lhuia. 
Hendimiento  con  cuña,,   t  at  atldhu  l.zt •      ¡no  macaua. 
Henderfeporfimeimo.ni>tzayan..n.,xeiuj..n 
Cderfedeftamanera    tzayan..xe^  mo«,acaua. 

Hendido.    «^«^'-f^f'^Xnxeloloní. 

Hendido  en  muchas  partes.     uatzayaqui 
He"Sr'chipauac.qualnezqu;.cencaqua.„ezqui. 

tilia. 
Herir.  nite,uitequi.  nite,cocoa. 
Herida,   tlauíteftli.  tlacocolli. 
Herido,  uítecqui.tlacocollu 
Herirconlamano.    nite,maceloa.flite,tepmia. 

HeriS      tematelolizdi.  tetepiniliztlu  temayden 

HeSVara.     nite,tIacouitequi.  nne,tlacopitzacuia. 

He"da^ÍCtetlacouitequilizdi,edacoPirzacutliztli.tel 

HeX1natraconotra.nicia)netechmoc!a,nnIa,aetec 


H    ante    c* 


ijg 


tequi\nitla,r!3techchalania.nitla,netechca/ania. 
Herida  aíTi*  tlanetechchalanilizdi,  tlaneteehcaíamJiztli.tla- 

netechmotlaliztl  ¡.  tlanetechuitequiliztli, 
Herirfe  vnas  cofas  con  otras.    mo,netechcacaIatza,  mo,ne 

techmotla.  mo,netechchachaIatza. 
Herida  aiTi.   tlanetechcacalatzaliztli.tlanetechchachalatza 

liztfi,  tlanecechmodaliztli . 
Herirvnacofaenotra.    nicla,chalania. 
Herircon  hierro.    nite,tepuzuitequi. 
Herida  con  hierro,    tetepuzuitequiliztíi. 
Herir  de  eltocada.    nice,yxiií.  nite,tzopmia. 
Herida  aíTi.     teixililizth.tetzopinüizrli. 
Herida  de  cuchillada,    tepu/macquauhuilizth.  teimequi- 

liztli. 
HeriraíTÍ,    nite,tepuzmacquauhuia.  nite.uitequi. 
Herir  conel  dedo,    nitla,mapíJhuiteqni. 
HeridaaíTí.    t/amapilhuitequiliztli. 
Herirliuianamente»  nire,yocoxcauitequi.nite,yuiáuiíeq, 

nite,nematcahuitequi.nite,quemmachuia,nice,quémach 

uitequi, 
Herido  fe r  del  rayo,    ni,uiteco.  nopátIatlatzini#  nopatla- 

uiteco. 
Herrada  pa  facar  agua,    atlacouani.  atlacuihani, 
Herrada  pa  ordeñar,    tlapatzconi.  chichiualpatzconn 
Herradura  debeília,    tepuzcaétír.  cauaüo  caftli, 
Herrarbeílias,    nitía3tepuzcacl;ia.  ni,cauallocac1:ia.  ni,ma 

pacadla. 
Herrador  de  beftias.     tetepuzca&i.  cauallo  cadi.  maca- 

caai. 
Herrar  ganado  con  huego-    nitla,tepuzmachiyotia.  nitla, 

machíyotia. 
Herrada  beftiaaííi.   tlaeepuzmachiyotilli.  tlamachiyotilíí. 
Herradordeíia manera,     tlatepuzmachiyotia ni,  tlamachi 

yoriani. 
Herramienta,    tepuztlatlatquití.  tepuztlachichiualoni. 
Henamentaí,    cauaíío tepuztladatqunl. 


H    ante    c    &    t\ 


f! 

i  j 

1 ! 


Herrén  o  alcacer,    xoxouhquimagatlaqualli.  o&o&li  ma- 
natí aquallú 
Herrero,   tepuzpirzquí.  tepuzua. 
Herrumbre,    tepu/puxcauhcayotl.  tepuzxoquiyaflotí.te- 

puzytlacauhcayorl. 
He  ruin    ni,pogom.ni,popogoca»   ni,momoloca.  n/,qua- 

qualaca. 
Heruientecofa.    pogonini.  popogocanñmomolocani.qua 

qualacani. 
HeruoraíTi.    pogoniliztli.momoloquiliztli.popogoniliztli 

quaqualacaliztlí. 
Heruir  la  olla  aborbollones  ola  fuente  o  cofa  alTi.    amolo- 

niamomoloca. 
Heruirla  mar.    pogoni^mocuecuéyotia. 
Heruor  déla  mar.    pogoniliztli.cuecueyotiliztli. 
Heuilla  oheuilleta,     tepuzy  auallalatzicoltiloní.  tepuztlal- 

piloni. 
Heuil  las  quitar.  ni,tepuzyaualquiquixtia»  ni,tepuzyaua> 

totoma*  ni,tepuzyaualchichitonia» 
Hezes  generalmente»    xayotl.  xayocuitlatl#goquiyotí# 
Hezes  de  vino,    vinoxayotl.  ocxayotl.  xay  ocuitlatf. 
Hezesquítar.    nitía,xayotlaga.  nitla,xayocuitlatIaga.ni 

tIa,goquiyotlaga,  nitla.papaca. 

€f  Hidalgo,    tecpilli.calpapillñ 
Hidalguía,    tecpil/otl.  calpápilíotl. 
Hidionda  bol  uer  fe  el  agua,    tlayliuiinatl.ytlacaui. 
Hidiondo.     hyyac,potoní. 
Hiél,    chichicatl.techichicauru 
Hienda  o  eíhercol.  bufca  eftiercol. 
Hierro  metatal»tlilt/ctepuztli. 
Hierro  inftrumento  de gurujano.   tepuztepatiloni. 
Hierro  para  herrar»     tetepuzmachiyotiloni.  tepuztlama- 

chiyotiloni.tlamachiyotiíoni. 
Higa  pa afrentar,    temapiltepilhuiliztli.  teixmapiltepilhui- 

Higasdar»    nite>mapiltepiihuiíia.  nite,ixmapiltepilhuilia. 


H    ante       L 


140 


Hígado»    eltapachtli.  tehapach.eIIi.teL 

Higuera. hrcoxquauití. 

HigueiaI,hícoxquauhtfa# 

Higo  frutado  rmfmo.    veLhíco*i 

Higo  temprano  o  breua.    quiy  acatia  hicox.cá  cueJmochi 
uam  hicox. 

Higoantes  que  madure,  hicox  xoxoaetí.hicoxtexoxo&ii 

Higo  dolencia  de!  faluonor.     nemexuah'ztli.wusn^^/^ 

Higo  do/encía  déla  cabeca.    qtjaxixipochauiJiítJi.quaxixi- 
quipiliuihztli.quaxixittonauíliztfi,  quaxoxaíii. 

Higo feco fruta,  hicoxuatzalii.hicoxuacquüiicoxtetzolli 
Higosenferaia?.  hicoxuatzalíi  t/atepitztentli  tíapacholíi 
Hijo  genera/mente,    tepilrzin.tetelpuch.ylasmugeres  dí 

zen.noconeuh» 
Hijo  o  hija  mayor,    tiyacapa.  yacapatli. 
Hijofegundoohi/afcgunda.     tlacoyeua.tet  Jama  mallo 
Hijotercerooh^atercera^uartaoquínta.  tiacoteicu  ' 
Hijoohija  menoropoítrera.    xocoyotl.  texocoyouh' 
Hi;a      teichpuch.  tepiltzin,  dizencUos  y  ellas.y  íolamente 

ellas  dízen.  teconeuh»  J 

Hijos  y  hijas,  tepilhua.  &  permetapho.  ctizcatl.  quetzalíi 
tecuzcaul  tequetzalhuá.  H     wa  u 

Hi/bs  hijas  y  nietos,    tepilhua.  teixuiuá. 
Hijo  de  animal  manfo.    macatf  tlacaciuhquivconeuh. 
Hijo  de  anima/fiero,  tequanconetl  lequampiltontli 
Hi|Q  de  principal  o  fenador.  pilconefí.  tecpilconetl* 
H'jovnofoío.    centeconetl.ycelconeri.centet/ 
Hijaftro  quafi  hijo,     tlacpauitectli.  dizen  del  o*s  hombres 
y  chauaconetl.deías  mugeres.  *««*res. 

•J'jaítraquafi hija,    tlacpauítedli. 
^ilar.   ni,rzaua. 

í /a !i el  mifmo  exercfci°.  tzauaíiztfí. 
-íilador.  tzauhqui.tzauam. 

^pacuXdPareCe"enlaVrÍna-    axíxtet^uat;Ztíf.axíx,c- 

Hilazasparaherida.  tlapopochmtli.dapopochinalli. 


H    ante    u 


K.;-! 

•'h 


H.'LdadepiedrasoIadrilloen  lapared.  cempanth. 

Hiluanado.   tlacuecuecotl. 

H.lauanaduta.    ''"W0''2''",      ' 

Hinrar    nitla,aquia.mtla,tetzoHoni. 

H  ncar'vná  coral  otra,  niria.quammma.  nubjepuzmiM. 

H.ncartrafpafTando.    nitlanalqmxt.a. 

Hmcharfopando.  nitla.yhiyotema. 

Hinchamientoam.     riayhiyotemahztl.. 

Hinchazón,  ^auali/tli.  Po?auacayori. 
Hinchazón  de  podre,  tlaxwzdi 

Hmcíarreeneftamanéra.  ni.popocaua.  n¡,xíxiqu.pfl¡U.\ 
„¿:£  manera,  popocaualiztli.  xixiquíp.üuiz.K. 
H,"círS"n"tía.ni..1apexonia.  nida  pexonaltia. 

H    ch  r  de  vianda,  nite.ixuma.  nucremina 

H  no|o,    caSliilan  acocotli. 
Hipareieftomago,  ni,tzicuuoa.nuuitzicunot 


H    ante  i  8c    o. 


141 


Hipo  afll     tzícun  oliz  tli.  tzkzicimoliztH. 

fljfHobacho.   otlacziuizcuic.ompa  omomaéopiltíacvttf 
naca  yo.  r         7 

■íoce  podadera.   *ocomecateconi.xocomecayecMoni.xo- 

comecatlacuicuililonf. 
joce  para  fegar.  tepuz otíapalhuaztl/.otlapalhuaztli. 
iocicocomode puerco,    tenchimalli.  rentomaftíi; 
iocico  pequeño»  tenuúzoaontli.tentomaclontli. 
tocino  para/eña.    tepuztJateconi. 
íogar.    decuíl//. 
fogar  pequeño,  tlecuiftontlí. 

foguera  llamas  de  huego.  tlecueca/íotl.t/emíyauatl.tlene* 
nepuii.tjecoconioctli. 

oguera  para  quemar  muerro.micqui>tJatJaya,tedatiJova 
oyohazer.nítJa3faraca,n<'tIa,coyonia.  J 

oyó  o  hoya.tIaxapocht/i.tJacoyodii\tIatafaaii\ 
oy uelo  hoyo  pequeño,    tlaxapochtontíi.  tlacoyoctontl/, 
tiatatactontJí,  *  * 

oja  de  libro,  cematlapal H.  cemmatlapalli. 
oja  depargam/no.  cemadapallieuat/. 
o/apequeña.   cematlapaítondi'euatí. 

puzíaTenaMnSada'  tCpUZ  amatI'tePuztI*tzott©mIi\te 

Dja  deco ragas,  tepuzuípí Jlauipantli. 

3)a delata,  tepuztlacanaiiailí.  tlacanauacatzotzontli. 

3ia dearbol.   atlapaí/i.quauhatlapalji.  ouauhyzuatl 

3ja  deycrua.  xiuhatJapaiíi.xiuhizuati.cacaadapallr; 

)jaderoiaofior.   xuchfatlapalii.xuchízuad, 

>ja  de  mayz  verde,    tocyzuatl, 

)ja  de  mayzíeca.  tocyzuauacquu  tlaxouatztíi. 

3ja  de  majorca  de  mayzverde.elovzuat/.eíototomochílí 
Día  de  macorca  de  mayz  feca.  cenyzuatl,  totomcchtíL 
centii  yzuayo.  * 

))OÍa  cofa  con  hojas,  aat/apallo. quaquahatlapallo. qua- 
quauhizuayo.yyzuayo.  H    \ 

>jas  echar  los  o  arboles,  moxiuhyotia.  mo.quillotia,  mi 

JwJLrf 


íf 


H    ante    o» 

«SeSel  mayz.  mozuayotia.  matlapaltit. 

Soijaí   n^aSrSWtia  nino.ceceui,  nino.que- 
Ko£n^.  neahanaliztli.  neahuiltiüztli.  nececeuiüztli  ne- 

S    ni,|a,ycca.nitlaJcximMfloa.  mtl»,i«ixaqualoa  m- 
riaycx.po^oua.ypann^choloa.ypannino.quetza.nula, 

«oTaXaf  ¿laiccaliztli.  tlaicxi  xaqualoliztli  tlaicxípopouí 
HHztl.  thcximatiloliztli.tlacxiquequeíaliztlu 

Solle  o  dequalquier  cofa,  euatl.  euayotl. 

Ho  líndehuego    cuichtli.calcutcht ., 

„o    niontodlhollin.    cu.cheho.  cataclicho. 

Sollindebañocaliente.    temazcalcuichth. 

Sollindehcrno.  texcalcuichtli. 

Comanache.  tlatlamati.temamautaa. 

Ha  para  tirar,   tematlatl.  tía  teroadamlcm. 

Soñdero.  tlatematlaui.  tlatematlawan.. 

SondacofaproRmda     uecatlan-centlam. 

T-londura.  uecatlayotl.centlamyoti. 

Hondo"    wmitlytzinmanca.yainp.muayanToint!ai 

SonPeprado/?acananacati.quauhriananacatI.tla$o 

nánacatl.  .        .  . 

Honaoponcoñoio.    micoara  nánacatl, 
Honloqueemborracha.  xochinanacat .tcpexinanacatl, 

tlauaGlnanacatl.macauacannanacatLteyuíntinanacat 
Hongo  de  a  rbol.     quauhnanacatl» 
Honrrar.    níte,mauiztilia.nite,ixtilia» 
Honrradoatíl    tlamauiztilflli.tlaixtililli. 
Hoarraroafwareihijoafuspadrescoeroycoshechos.  i 


H    ante    o, 


142 


te,fto!otFí, 
Honranales.    apatzquit!.  acTitchiyauí  t?. 
Horadar,  nitla^oyonia.nit/ajXapotla.nitfofcuítlaeoyonía, 

nitlacuitlaxapot/a. 
Horadar  y  paflarala  otra  parte.     nitla,naíquixtia. 
Horadado  endos partes.    tlaoccancoyoni'IÜ.  tlaoecá  xapo 

tlaílí. 
Horadadoen  muchas  partes,    tlamieccan  coyonillí.tlami- 

eccan  xapotlalJi.tlaxaxapot/a  U. 
Horca  para  ahorcar,     tepilolquauitltepücloni.reniccanü 

quauítl, 
Horca  lugar  donde  ahorcan-    tepiíoloya.  temecaniloya. 
Horca  de  dos  gajos,    quauhtzotzocoíli. 
Horca  para  rebol uer  los  triaos,     quammaxaloni» 
Horcajo  palo  de  do*  bracos,     tJapipilhuaztli. 
Hormade  empato.    cacuapaIIi,quauhxocpalIi. 
Hormiga  animal  ceñido,     ázcatl. 
Hormiga  pongoñoía,    tIat1auhquí&zcatI.tIiTazcatI,tzicat?, 
Hormiguero.  azcaxalli.tzicateped#azcaputzallit 
Hormiguear  bullir,     ni,cuecuey*ca, 
Hornaza,    texcaJIi* 
Hornada  vna  cogedura,    centexcallí» 
Hornazo  de  hueuos.     eoroltetlaxcalli, 
Hornaguera  tierra,    poxauactlalli, ' 
Hornaguearla  tierra.        nitla,  moleua,  nitía,popoxoa. 
Horno  de  cozer  pan,    rexcalli*  t/axcaltexcalJi. * 
Homero  o  hornera.       tlaxcahxcac  tlaxcaíicuxiti. 
Hornería  oficio  de  hornero.     tlaxcalicuxitil¿ztii.tlaxca - 

lixcaliztli.tlax  calixquihztl?. 
Hornear vfarcfte oficio,  ni,tlaxcaíixca»ni,tíaxca1icuxitia# 
Hornerízo  hi|0  de  puta,   ychtacaconetl.  ychtacapiltontli, 

yliuizpütontii.  tianechicolpiícontÍ!f 
Hornija^tamarao  retama  para  horno,    tla^oítextli.quauh- 

tla.^olli. 
Horro  o  horra  de  efelauo  tlacuitlatlaxtli,  tlatlatlacolla^alli 

clacuicatlajalu.  tiatlaocolilli,  riaquix  tilli.  &  pet  metapho 

LJL    íj 


M 


i¡.:A      H      ante    o    8c  tí 

ram,tíapapa&Ii.  tlacotonililliyaztauh  ymecaxicol;  ydel 
varón  dizen.tíatequiliili  yLiicyrhecapalydelaniuger.tla:- 

.^tequililliyauhymet^ymalacyrzorzopaz^ 

Horro  libre  como  quiera,  tlacaxoxouhquú 

Hofco  bago  en  color,   yaya£Uc,catza&ic» 

Hoftigar,    nite,uitequ/. 

Hoftigamiento.  teuitequilíztíi. 
f£Huego  generalmente,     tletí, 

Huego  pequeño,  tletontli.tletepiton.tletzintlj. 

Huego  de  poluora  o  de  alquitrán,    tlequiquiztletí, 

Huego  pegar,  nitía,tlemina.  nitla,tlequechia,nitla>tkcauia. 

Huelgo  de  aliento,     yhyyotl.  .  ?. 

Hueifanodepadre.ycnopiltontli.ycnopiítzintluycnopiiii. 

Hueíte  gente  de  guerra,     yaoquizque*  T  •      • 

Huir  comoquiera,  ni^choíoa.nino^laloa.nino^eltiajiino 

maquixtia»  nino.choltia.  teixpampa  neua. 
Huida enefta manera,  chololiztIi.netialoliztli.neyeItihztii* 
.    nemaquixtiliztlí.teíxpampaeualiztli.  ;  . 

Huiramenudo.ni^chocholoa.nino^Iatlaloa^nino^yeyeltia. 

teixpampa  neeua» 
Huidor,  choíoani.motlaloaní,  moyeltiani.  teixpampa  eua- 

ni.momaquixtianf.  l  .    . 

Huidizoloquehuyo.ualcholo.ualmoyeíti.ualmomaquixtr» 

Huirhazeraotro.ni'te)chololtia,nitla)choJoltia.nit!a,yeltia! 

Huir  de  lugar,  niuaíchoíoa.niualnoyeltia.niualnotlaloa^m 

ualnomaquixtia.  teixpampa  niualeua. 
Huida  deíra  manera,  chololíztli.ualchoíoliztli.neyelnliztli. 
Huir  alexos*    uehca nicholoa.  ueca nino,tlaloa.ueca  níno, 

yelda»  uecaninoroaquixtia. 
Huir  atrás,  niloti.nino^uitlacuepa.ninojcuepa  nínotlalos* 

ninortlalochcuepav 
HuydaaíB.  ylotiliztíi.  necuepaíiztíí.  necuítlacue{>aliztli, 
Huy  r  délos  c  ont  rarios.    ni  no,tepu  tztia.  teixpampa  nicho*» 

loa.teixpampa  ninotlaíoa.teixpampa  neua.  teixpampa  ni 

noyeltia.  nino,maquixtia. 
Huida  cal.    teixpampa  chololiztli.  teixdampa  net!aIoíiztIít 


H    ante     u< 


145 


teixpanipayeualizdi.nemaquíxtííiztli.neyeítiíizíl! 
Hudoraffi.  moteputztiani\teixpampachoIoani  teixmm 

pamotlaloani  teixpípaeuani.moyeltiani.moiiiaqxc  aní 
Huir  para  falúa  r  fe.  nino,maquixtia.  Á™™i. 

H1lfmaT  anÍm°  dS  t0rnar'  mi>n¿mí*  motíatíaní. teñe 

K&  ninocnotfca:  ninocnomati.  mno^aíchitJaca. 
Humilaad.  necnotecahztli,  necnomatiliztli.netklchitlaja 

Humillación.  lomifmo  es  que  humildad, 
«umillalíara  ocro  conmiibricordia  paraque  fe  emmiende 
nite,icnonemachi'tia,  M        crajaienqe. 

HumildadaíTí,  neteicnonemachiltiliztli 

Humillarfe  apocando  fe  o  anichiiaudo  fe.    nín,at/etilfa  ni 
no,tepitonoa,  '      Uüa' m' 

Humillaraotro  coqyra  vengando  fe  del,    nite  rianidaca 
rute ^|tIalchít^a,nite,ycnoteca.nítenecnom! ffl$$¿™& 

Humillación  affi.  terianidacaliztli  tedalchidacaliWIi  L 
notecaliztíi.tenecnomachitiliztlf.  ?alUtlL  teic" 

Humo,    poctl/. 

Humofacoíaílenadehumo.     pocvo  cenrannrvn  ^ 
wcaízca.Pocxixitica.pccmimi?cay       ^^BWBfSSq* 
.Humo^cofaciehumo,  pocyo.popocani. 
Humofoloquehazehumo.    tíapopotzanl  : 

Humear.    m3popoca.  v 

Hume  roo  chimenea,   tíecalíi. 

fobreen0a,apS|  eIatabai°P'«« forte  áuerafétado 
Hundir  ceharglo  hondo,  nitl^polaa.v 


H    ante   u« 

Hundidordefta  manera,    t/apolaftiani 
Hundida  cofaaflV    tapóla». 
Hundimiento  tal,     tlapolacniwtii. 
Hmdiramconlamano.    nitlamapolactia. 
Hundir  con  el  pie.    nida,icxipolactia. 
&^8&&    da,ixiIiuanf.tleuauanom.  texcal. 
tíXaSarconeios,  y tzcuintepiton tochquixtiani. 

Hu^^Sn]do,vaíb.    maünquitecomatl,  necoc 

teneatliuani. 
Hurtar,    nichtequu       .       / 
Hiirtiblccofaafli.    ycntecth. 

^«hJpSo-Í.     naltepedarqu.caychtequi.  rife 
tocatlatqutychtequi.  yChrecqui.  tlatoca 

hSS^]   ,1tePctlatq«¡caycteequil¡Ztli,Iat0. 

catlatquiychtequ.tiztli  ¡ctóMií    tlateoclicWiis! 

Hurtarlo  fagrado  "'•te^iSuílü&  axca  ych- 

pan  nichtequi .  ni.teotlatqui  yehtequi.  m.rc  V  i 

Hrodelofagrado.    teopa  tIatqmychtequ¡'¡»I¡.  teopíax 

nitlateca. 
Hufo  para  hilar,    malacatl.     . 


I    ante    a    &   o  &  u, 


144 


€£Delos  que  comienza  en  i.  confonate. 

A  cinto  piedra  preciofa,     tlapalteuilot?, 

lalde  color,     cuztfcapetztli. 

Iaula  grade,   quauhca  J/i, 

I  au/a  pequeña,   quauhcaltontlí.  quauhcal 

tepiton. 
lardm.     xochítla.  xoxoehifla.xoxochitfa 
Ta rdmo,v^T «     7  xuchitcpácaili.  xuchichinácalli; 

l^tq       CUr^    ******  xuchitepaca/catí.  xu 
Iarrodevino.  vinoapilolli.   vinotecontondi.  vino  con 

La^iqUa lqT,rx  «»Wfc tecoaromli. 
t KS^  tecontepiton,  tecomoml/.uicolton- 
ni.  uicoítzinth.  ujco/tepiton. 

fi        "     tex(?X0^^ltteretequiIitzIi.   * 
Jaliaclor.     texoxotlanu  tctetequini. 
jafpe,  tecpacuicudli, 

lazmindelosvergeles.   u/Jacapirzxocnid. 

!¿ioya.    teocuítlacuícarl. 
iSquev?nd^°^s-    ^ocuiJacozcanamacac 

Jornal preciodetrabaiode vn  día.    «femiifokiaxrfcmiro 

lornakroelque  logaría,    motedaqueuakía  ni. 

tlaDU^Tn,0derT,lílon-   IonilTmo-  veí.te. 
T  K-T  t,aP0Po,hui!izxiuirJ. 

I"deriaayunamientodejudioS,,udiomeynneccntIaIifc, 


I  I    ante     u*      1 

ludio,  ju^fo  ilacata  judío  oquíehtlí. 

ludía,     judio  ciuatU 

ludio  retajado,    tlaxipmteftli  indio. 

ludíegacoía.     judioyotU  judiocayotl. 

ludicialcofa.    tlatzontcquüiliztli  ytcchpoui. 

juego  de  palabras,    camanaliatolli .  auillatolh.  tentlamacn 

tli.  uetzquiztlatollí. 
Iuegode  veras  y  no  de  burlas,  netlatlaniliztli. 
luego  de plazer,    neauiltiliztli.  néauiltiloni. 
luego  de  fortuna,    patolln  amapatolli. 
luego  de  axedrez,    quauhpatolli.  .       . 

luego  de  paíTa  paña,    tetlachichiuililizth.  teixcuepaliztlL 

tlamatiíiztíi.  .    ,  ,     .  T 

luego  de  bolos,  nequauhmomotlaliztli.nequaulitelolomo 
motlaliztli.  nequauhtelolomimilhuiíiztli.  nequauhtelolo 

luego  de  pelota  conla  mano^neitiatotopeuiliztíi.nemata 

payolhuiliztíu  «^; 

luego  de  pelota  conlas  nalgas,    ollamaliztli. 
IuegocÓrofascomoquienjuegacon  pelota,    nexoxochi- 

tlaxiíiztlí.nccecencatouiliztli.nececentelhmhztli. 
luego  de  con  dos  otres  pelotas  echándolas  enalcoytorna 

dolas  arecoger.    tapayollalacalrztli. 
luego  de  naypes.    amapatolli»  \ 

luego  de  pelota  conla  rodilla,    netetennuí  iztli, 

Iuelosde^^^ 

Iuegos  de  pelea,    neyayaotlalizth. 

Iue|osacauallo.    cauallopá  neauiltiliztli.  cauallonetlatla- 

loliztli*  ""         .     .     .     .. 

Tuto  decaña*,     cauallopanemiminaliztli. 
luego  para  defencjarfe.    neelíelquixtiíiztli.netlaocolpopo 

IuSefvn  día  déla  femana.   lomifmo,  vel,  tlamacuilti.  ye 

macuililhuitifemana» 
Juez  ordinario,    tetiatzonteqniliani.topi/c»     ( 
í  uez  délos  edificios.     teKotzoncadatzonrequmi.  üaxttt- 


I    ante    u. 


»45 


uifveyecoaní. 
Juez  délos  Jad  roñes»    ychtecca  tetTatzonteqüilíani, 
Jugar  juego  de  fortuna.     ni,patoa.  n,omipatoa.  n>ama~ 

patoa. 
JugaraiTi  con  otro.   nite.patouía.nifeamapatouía. 
Jugador enefta  manera,    patoani, omipatoani,amapatoa- 

ni.repatouiani. 
luga  raí  os  bolos,  nino.quammomótía.  nino,quaubtelolo- 

uia,  ninbjquauhtelolomimilhuia,  ninoquahtelolomomo 

tía. 
Iugadortaí.  moquammomotlani.moquahtelolouiani.mo- 

quauhteíolomímilhuiani. 
lugar  ala  pelota  conla  mano,   níno.matotopeuía» 
Jugador allí,    momatotopeuiani- 
Jugar  ala  pelota  conlas  nalgas,    n,cIíama.nzn,olíamia,  ní- 

te,ollarñía. 
lugador  tal.    ollamani.  teollamíaní.  olíaqui. 
Jugar co  rofas,    nino,xoxochitlaxilia. nino,cecencatoíhuia 

ninOjCecentelhuía. 
Iugadortaí.   moxoxochirlaxiliani.mocecencatolhuyamV 

moxoxochítlaxilí.  mocecenratol huí. mocecenre] huían/. 
Jugar  con  dos  o  tres  pelotas  echádolas  enalto  y  tornádolas 

a  recoger,   ni,rapayolIalaca, 
Jugador  alí/.   tapayoJIalac,ani.  tapayoílalazqui. 
Jugar alos  naypes.   n^amapatoa.  nin^mapatouía, 
Jugadoraffi.  amapatoani.  mamapatouiani* 
Jugado  ponería  candad  de  dineros  que  en  tres  o  quatrojue 

gos  le  ha  ganado  fu  concrariopa  que  en  vn  folo  juego  fe 

defquuedetodo,oqueelotrolegane  ene)  vltimo  juego 

otro tátoquatoenfo^ otros  tresoquatro  le  a ganado,  ni, 

cenquica.  ycni,cenquica. 
íuglar.    t! adaman,  cacamanaloa.  tetlaueuetzquití,  tetlatía 

ueezquiti.tladaxochti.  teclatlaxocht.i. 
fuyzio.    tetlaczontequiíiliztli. 

luliomes.  lomimio.vel/ycdiicont«etlmetztli\yncexiuitl, 
[unco  delgado,    xumalin. 


I    ante    ií* 

Iunco  gordo  y  largo,   oztopilin. tdi mí m'úíi.  yztáftolín.. 
luneta,    atolin.ytztolin.  . 

Junio  mes  Jo  meímo  vel,   ycchiquaccm  metztli  yncexiuitl. 
lütar  o  ayuntar  vna  cofa  co  otra.nitla,netechpavchoa  ñifla, 
necechrlalia.  nirIa,netecb$aloa#  n/tla,nami&iat  nitla^e- 
panoa.nitla,centetiha.  ,,,.,.    ,•  t 

Juntura  afljr  tlanetechpacholiztli.tlanetechtlaíiliztli.ílane 
,   techpacholi^tli.  tíanetech^aloHztli.tlanetechnamictiiiZ' 

tli\tÍanepanoliztIi.  tlacentiliztli. 
luntadedosfios.   ycetcavnomeatoyatl.ynepaniuhca,  ^ 
Iunteradecarpintero.tlatémelaualoni.tlanacazcopinaloni. 
Juntamente  adu^rbio.  cenxepan.sazcen. 
Iuntoconocracofa  tocándola»  moquanamiqui,  moquami 

na.moquacaloa» 
lunturaaíTi.    nequanamictiliztli.  nequacaíoüztü. 
luradocnlacibdad.   tecutlato. 
Juramentado,    juramento  oquichiuh. 
Juramentar,  nítenauatia  y nchiualoz juramenta 
Juramemalo  meímo  vel,tlalqualiztli. 
Jurar  hazerjuramento.  juramento nicchiua» nictennami- 

quicruz.velmitlalqua.  .    no    , 

Jurar  felfa    nictlapictennamiqui  cruz,  niaiapicchiua jura- 
mento, niquizriacachiua  juramento. 
Jurídico»,  tlapacholiztli.tenauaciliztli..  .      .     . 

Iulrar.  cauailopíniteix.h.cauallopannitetTalochiiamiqui, 

Iuftaafft,    cauallopan  teyxililiztli.  cauallopan  neixnanuc- 
Yxilili'ztli.  cauallopan  netlalochnamiquiliztli. 

lufta  cofa,  quinamiqui.neneuhqui .caci. 

Iu.ftamen.te,     melauaca. 

Iuílicia.    tlamelauacachiualrzth.  tlatlamelaiihcachiualiztlí. 

Iuftic¡ero-}'uez.  teclatzomeqmliani.tetlatzacufltiani,  chica- 
uacatlatzontequini.  chicauacatedatzacuiltiani. 

Iufticiar.  nitctlatzacuiltia.  Hite.tlayhiyouiltia. 

Iufticiado.  tlatlatzacuiItillí.tIatIavhyyouiltilIi. 

IuílicaaíTi.  tetlatzacuiltiliztli.  tetlayh.iyouilnliztU. 

Juzgar,  nite^tlatzonteqwilia.  nite3tlatlalilia. 


y    ante    a    d    8c    ¿  14S 

Iuzgado*  tlatlatzontequililli.  tlatlatlaíililli. 

ifYelos  quecomienc,  an  en,    y  vocal. 

coniímcion,   yuati,noye.  yequene.auh, 
Ya,aduerbio  de  tiempo,  ye.ca.caye. 
Yazer.  nijUetztoc.nonoCinonotoc, 
Yazija.     iietztolizt/i.onoliztli.onotolizcli. 

^fYda.     yaliztli. 
Ydo/o.    tequacuiII¿,teteotí.  nenetl.toptli, 
coloth 
Ydoíatar.  nítJa,reotoca.nit/aztIacateotoca.  nitíacatecolo 

notza. 
YdoJat ría.  tlateotoquiliztli.  yztíacatlateotoquihz tíi.  daca- 

tecolonotzaliztli. 
Ydolatra.     tlateotocani.yztlacatlateotocani.  tlacatecolo- 

notzqu/. 
Ydropefia.  ytixiuiliztlí.  ytexiuiliztli.  ytexiuízt/i. 
Ydropico.   ytixiuini.ytixiui.ytexiuini.ytexiui. 

^¡"Yegua.  ciuacauallo.  cauallociuatl. 
Yeguada  de  yeguas,  centlamantm  ciuacaualfome. 
Yeguarizo  que  ¡as  guarda,   ciuacaual/o  pixqui. 
Yeguarizo  que  echa  garañón,  cauallotlaciwtiani.caualío  re 

quetzaltiamV 
Y  elo  ociada,    cetí. 
Yema  de  hueuo.   totoltetlycuztíca» 
Yema  de  vid.  xocomecatí  yytzmolincan.xocomecatl  yto 
Ymoliuhyan. 

Yermodefiertoconarboles.quauhixtlauatl.quhtlaeacatla. 
Yermo  fm  a  rboles  o  galiana  grande»  y  xtíauatl.  y  xtlauacá* 

caeayxtíauatl, 
Yermacofa.  yxtlauayo.  cacayxtlauayo. 
Yerro,  net/apoíolnliztli.  neixcuepahztli. 
Yerno  marido  de  hija,   montli. 
Yerno  marido  de  nieta,    yxuiuhmontli. 
Yerto  eltar  de  frió.  niceuapauafni,cepoua. 

MM     íj 


i 


Y    ante    é     &     g* 

Yertopararfeelmuertoquandocfpira.moquappitzoa.ua 

paua.  ;  . t 

Yema  generalmente,  xiuitu 

Yeruacomeftible.   quilitU 
Ycfuabuena.  caftillaaepagotl. 
Yerua  mora,  tohonechichi.       ,~ 
Yerua  parabeftia?.    macatlaqualli. 
Yeruaxaboneraquefirue  dexabon.    hamoli 
Yeruadeballeftero.    mipatli.  . 

Yefcadehueeo.tkxotlaltiloni.  tlexotlaltilonu 
Yeffb     Zuauac.tlaltzacutli.  te9oquitl.xicalte4  teticati 
ÍVgíefía.lomefmovel,teopá.teopantli.teocaliuteopan 

Yg'ualcofacomo hombres  mantas  ópalos,   neneuhqui.ne 

Ylua&^ 
cemixmanqui.t/auelmamli.  tlayxteftli. 

y SÍSSSSSSfeS:  ni„o,calno„otza.  nino.dacecc 
SgSSttEf "n^xmana.  ni^xteca.  n.tla.ue.- 
Yp  coSa  ketS'xmantl¡.  tlaixmaaalli.  t.aixtea.,.  tía 
Yg^adenefta  manera,   tlaixmanaliztü.  tlaixtequiliztli, 

YgaalcolaaíTi.  tlaaeneiuhüv 


Y    ante    g    j      1  &  m       i47 

Ygualdad  tal.    tlaneneuili/iztli, 

Ygualarcon otro»   nite,neneuilja.nite,neu]uiíia.  nítcací, 

Ygualarloafpeío.    nitla,ixpopouatrtitIa,,ixmanaf  nitla3ix 

ye&ia.  nitlajxquahuia.  nitla,ixxípetzoa. 
Ygualcofa  afíi»  tlaixpopouhtli,  tlaixmátli.  tlaixye&iíli.t/a- 

ixquauhiíli. 
Ygualdad  tal,  tlaixpopoualiztli»  tiaíxmanaliztli.  tlaixyecH- 

Jiztli.tlaixquauhuiliztli, 
Ygualdad  de  día  y  noche,  neneuhquiyntlacatliyuual/. 

g Yjada  de  pefcado.  ytipaneua.  vtieuayo. 
Yjada  parte  del  cuerpo,    tomiyauayuca.tocoyóya.tocuel 

pachíuhcá» 

Yjarés,  tococoyonyát  rocuecueípachiuhca, 

Yjadaenfermedad.   quauhtilizti/.  uapaual/ztlí, 

«JfTlíuftre  cofa  Famofa o efdarecida.  mauiztic.ma- 

uicauhqui .  teneuaíoni.  motenyotianú 

Ylicitacofa,    amomonequi.  aneconí.  achiualon/. 

Ylicíto  aíTi.  anequiliztli.achiual/z  t/i. 

Yluminarlibros.    nitla,tlamachia. 

Yluminador  de  libros,      tlatlatlamachiani.amoxtlatlatla 
machiani. 

Yluminacíon  delibros,  tJatlatlamachilíztli.amoxtlarlatla- 
machihztli. 

Yluminadoslibros.  tlatlatíamachiU'.amoxtladatlamachilJi 
^[Ymagen  dealguna cofa,   teixiptla.  tJaíxiptJayut/. 
Ymaginar.  nitla.nenulia.  nino,yolnoiiotza.  nidaJnamiq 
nitla3tlalia. 

Yniaginada  cofa.  tlanemili/I/,  t/ayolhuill/.t/alnaín/cl/i.tía- 
tlalilli. 

Ymagínacion.    tlanemililiztl^neyolnonotzaliztli. .rialna- 

miquiliztl/.tlatíaliíiztli» 
Ymagenfacardeotracofa.  nitlacopina.nitla.quixtia. niela, 

oclacaana.  nithumachiyoana. 
Ymagen  Tacada  aííi,  tlacopintli,  tlaquixtiIJi.  tíaoéí  acaaicíi 

rlamachiyoantli. 
Ymmoi  tal  cola,  amiquini.  auel  miquini,  ayemiquín).  amo 


Y"    ante    m* 


yolillZtli.  . 

Ymírnltie.tUueUotica.coconotica.adapaccayhi 
YmPSea;efe,    niquele,  ni.cocole.  núqualáquUní, 

Y;S^S^^^ 

tzicoa  nite,tlalia.nite,9aloa, 
Ympedimento  afli.  neeüelt.liztli.netequipacholiz.li. 

ymportlmo(i tiempo,     cen  a        ¿^.  teelle!axitia. 
^S^rrauhqui.atetlamachtiani.amoto 


Y    ante  m    &    h*       14S 


.  ji!,piícatínemi. anJxtlatziui.  anino,xiuhtlatia.  nite.elleía 
xitia.  teixílám^natinemi.  anite,caua.  anite.atlamachtia. 
anino,totocacama.  aninonauatilrna. 
Ympominidad  aííú  cenca  tetequipacholizth.teixtlapilca 
tineniiliztji.ayxtlatziui  liztli.anexiuhtlatiiizrli.  teellelaxi 
tiiiztli.tcciammiftiliztli.teixtlammátinemiliztli  atecaua 
lizrli, 

Yíiiportunamete.  ate  atíamachtíca.  teciammicliíiztica. 
teixtlápiícatinemllíztica.teixtlammátinemiliztica.ateca- 
ualiztica, 

Ymponer  por  encima,  ypanictlalia,  nit/a,tlapiuia . 
Ympoficion  defta  manera,  tepátlarlalilízt/i.tíatlapíuilízt/i 
Ympofible  loque  no  fe  puede  hazer.  a  ueli\  a  ue!  i  ti ,  a  ueli iría  i 
Ymppfibilidad.  aiJelitilizcotUuelitilízrli.  auelchiuaJizrii. 
Ympotente  cofa,  atleyúeli.  atleuelqui'chiüa.atle  uelay. 
YmpotenciaaíTi.  atleuelitiliztli.auelitiliztli.auclchiualj'ztli 
Ympotenrepara  engendrar,  totomicqui.o  tlamicti.tzim 
micqui, 

YmpotenciaaíTi.     totomiquiliztli.tzim  miquilizrli, thmi 

ctiliztli. 
Ympnmir  comolibros.    ní,tepuztIacuiloa» 
YmpreiTa  cofaaiTi.    tíatepuzicuiíolli. 
Ympresfortal,     tepuztíacuiío, 
Ympresfionaílí  .(íilicet)  elafto deimprimir       teowtte 

culloliztli,  ,"  fM*-"« 

YmpreíTionlaymprema.    tepuztíaCüi!oíoni. 

fiYnabil  cofa,  cánetlacatí.atlacaquini.cánencnú 
matetepon.matzicqua.  ?        y  m 

YnabiíidadaíTñ    catientíacayotl.cánenemilizcotJ.rnatete 
poyotl.matziquayotU  *       l',AKlc 

Ynclinarfe.    ni,toloa,  mno,pachoa.tIaIpanni,tlachfa.n¿- 
no,pechteca. 

Yndinacfan tal,  tolotoli. nepacholútli.nepecluequifoti/, 


I 


Y    ante       «, 

ynd¡oarfoahc.ona'f $^™¡& y|«rizchiua.n¡,«l.x 
$SS£SS£.  yunocue.uepqui.  amoyol.ochicauac 
Vn^n'enteencofadepamon     auelmotlacaualcia. 

YnJigeftiÓ.    ayatemolizt  .ayantotcm      ^  iemil|an¡ 

yXftriaam.  nemauliztlvlatlal.liztli.tlayocoyaliztli.tto 

Yñdüt'nciaperaon.     .ayhiyou.lizcaxaualiztli.tetlapo. 
polhwliztli.tetlaocoliliztli. 


y    ante    n, 


«49 


yiKfuTgaicn  delpapa.  «fenefilfedí.  fedaecolilátí/ 
Ynduzírpor  razones,   n/re.tlato/dyakñt.  nite  no  'otza  m 
te>yolmaxi|t,a,nite,yollapana.  n"e.nonotza.ni 

Ynduzidoreal.tet/ato/ciy^/ani.t.nonotzani.teyotaaxil 

f SSffi**  tet,^^^««on0^^ 

.  auijqwxSa.        C  'taueI,,ocatoc9«tePaní"^teca.nite, 

;^^;^^:^-^oca 

Yn  ftmab^^1'  ^sS5ffi§*"* *í 

Y^^£ao^ÍÉS#S^ 
Ynfernalcofa.  miál¿n«y^    P ann"C£<>-"awl<Iu«ti¡o. 

Ynneldequiennofefia.   avtechneflaran^-,  • 
infidelidad eneftíi manera.  aterechnef¿ra»~,   -r    ¿ 

fegr  3m°^^P9S.-?eyP6„h 
nfinidadailli,  attamiI¡ztr/,ápouahzrf/. 

NN 


mM 


ante    «V 
Yermado.  d.ao!,ot«H.tIapoUndÜ.tIad«o'mel«.»n..- 

ÍSfc.  tepPnaüh„an,.tetelchi1,ani.tecamocayaUanI. 
yZnarccpaUbras.   n.te.rlatdpmauht.a. 
Yniuria  loafi-  tiadatolpmauhnlli, 

liztli.  . 

cMtUcaycac.aquiyeuaiihuu»acactaae. 


Y    ante   m 


»50 


y nquíetar molcñar.   nite3amana,  nitcniociuia,  nitc^tíapo- 

ioiua. 
Ynquietado.   tlaamantli  .tlamociuilli.  tlatlapofoltil/í. 
Ynqnietud  aíí/.   teamanaíiz tli .tlamociuiliztli.temociuiíi'z- 

tlí.  tetlapoloítílizflí. 
Ynfignias  riehonrra.  tetJauizmacrli.  tlauiztli. 

Ynfigujas de  vencí miefo,tiyacauhtlatquit].oqtjicht/atquit!# 
Yníranciapneífa.    reiauíriliztli.tetorotzalizt/i, 
Ynftinclo  natural.   yuhqujycIiztli.yollayxjmachiJiztJ/, 
Ynltruir.bufcadotrinar. 
Ynftrumentodequalquier  arte,    tlachichiualoni.  tolteca- 

tlatquitl. 
Ynibumento  muíico.  mecaueuetl.petlacalmecaueuen\tla 

pítzalíf. 
Ynftrumemo de quatro cuerdas,   mecaueuetl  na  ui  y  meca 

yo.vel,nauitemiymecayo. 
Ynítrumétodecincocuerdas.    mecaueuetlmacuilli  yme- 

cay o,y  alTi  délas  demás. 
Ynterprete.      nauatlato. 
Yntetpretaren  otraíengua.  m\nauatlatoa» 
Ynterpretacion  tal.       nauat/atoliztli. 
Ynterpretada  coía  deffa  manera,  rlanauaitollf» 
Yntricar  o  enhetrar,  bufca  enhetrar. 
Yntroducion  de  platica  o fermon.    tíatolpeualiztli.tlatol- 

tzinti/iztli. 
Y  mienta  río.    tJacentlaíi/amatU 
Ynuenta  r.  ni* ,tla t/alia4  nitla,yocoya.nitIa,nextia.nitIapiquf. 

nírla/yol/oteuía, 
Ynuentada  cofa  aíTí.  tlatlaíiíli.  tlayocoxtli.  tíanextilli.tlapíc 

tli.tlayo/teouilii. 
Ynuencion  tal.    tlatlaliliztli,  tlayocoy aliztli.  tlapíquilíztli. 

tlanextiliztlí.  n 

Ynuentor delta  manera»  bufca  ynduftriofo. 
Ynuernartenennuíerno.     ni,tonalquica. 
Ynuernalcofadeinuierno.  tonaüacayotl.tonaTcayotl  to 

NN    3 


'  -  Y    ante    n    o    p  &    r. 

nalcó  mochiua. 
Ynuemal  fruta,  tonaltzapotl.tonalxocotl. 

Ynuernai  majorca  de  mayz tierna,    fonalclotl,  yaflide 

los  demás. 
Ynuiemo.  tonalco.  .  , 

$TYo  primera  perfona,  neuhatl.  nc.ni. pronombre 
Ypocrefia.    neyeaoquiliztIi\nequaltoquilizth.  tlaixparu 

liztli.teixcuepaliztli.  m  . 

Ypocrita  íimulador,  moyeétocam,  moqnaltocam.  motla 
canenequini.tlaixpaniani»  ytlacaquiaytlauehlocayo  $a 
quitlatia.teixcuepani. 

ífYr.   ni.auh.ni^atiuh. 
Yr  por  agua,   non,atlacuitiuh.  non,atlacmz» 
Yralugar.    ompanUuh, 
Yrporleña,  ni,quaquauitiun. 
Yrpor madera.   ni,tlauilanatiuh. 

Yr  creciendooyraumentandofealsuna  cofa,    macoqtz 
tiuh.  ualadiuh.  tlapiuixtiuh. 

Yrallamar.   nite.notzariuh.  Ji^A 

Y  rdetemendofe  por  temor,  nino,teIquetztiuri. 
Yraver.  nite,ittatiiíh.ni,tlachiaiiuh.  ".'¡■I     - 

Yr  a  ver  a  menudo.    nice,y  yttatiuh.  ni,tlatlach.atiuh,no. 

tíatlachia. nonte,iytta.  .    ,. 

Yr  a  ver  otra  vez.   yenoceppa  nonte,itta,  non,tIacma. 
Yr  porfus  pies.    n,icxi.nenemr. 
YraíTiamenudo.    ni,ycxmencmi.  ^ 

Yrpor debaxo,     tlanini,qu,ca.  tlamni,nenem,,  tlan.m, 

«feas?  s=s? 
?sawíS^sssss5Mi¿iiw 


Y    ante      t     C  & 


u* 


151 


qui^aliztlñ  po  $ontiuetzr/iztIi.ay  ouiquaianiliztli. 
Yra  euuegecida.    iiecauhqualaniliztli.  uecauhqualantíne- 
míliztjj. 

Yra  de  dios,  teoqualanilizt/i.yqualamliztzitotecuyo  dios 

ytiaueltzinyndi'os. 
Yrado  fubitamente*   ayouí  quaíanini.  ayouipoconini.ayo 

111  rlauelcuini.  ayoiíímomociuiani. 
Yrreguíar.    anauanlpiani.atlatJaíilizpiani. 
irngularídad.    anauatilpializtli.adat/alizpiafeli 
xrregularmente.    anauatilpia/iztíca.  at/atlalizpíaliztfca. 
w   €£Yíla  tierra  cercada  de  agua,    ueyapacatlalli  ueya 

jpacaaítepetlallj.anepádacaaítepet/aíli.tla/uadli. 
Y íopo  pa rociar,    teauachiloni.  teatzelui/om. 
ilroria.   nemüizamat/.  tlatoí/otl  nemi/izcotl. 
1  ítoj ia  deloprefente.    quinaxcá  nemi/izamatl,  quinaxcá" 

tíatolli,       -  ^ 

£ft°riadeañoenaño.     cexiuamatl.cexiuhtíacuiloli;. 
Yítona dedia  en  día,   cecemilhuirJacuiIoTH.  cecemilhuia- 
moxtli. 

¥  íioria  délos  tiempos  antiguos.      ueuetlatollí,  yeuecauh- 

Jfltonador.    tlatolvcuiloani.  nemilizt/acuiloani. 
tfííonalcofa,    tlatlalilli.  tlacuiiol/i. 

€f  Yten^coniuncion.     oc  yuá.  ocnoyuá.yequene, 
Yugopa  vñir.    quaquaueqyntJauilanaya.  quaqua- 

uequeynquauhquechrlauilanaya* 
fugada  de  tierra,    quaquaueque  vnceniiJhuitlaelj'mic, 
aunque  de  hierro,    tepuztlatzotzonaloni. 
f  unta  de  bueyes  o  muías,    centlamátin, 

ifYzquierdo^    opuchmaye. 
Yzquierda  mano,    topuchma.  opuchmairl. 

CfDelos  que  comiencaen   L. 


L    ante     a* 

Abio.olabtio.   tentlí  tínxipalfi. 
Labrartierra.     n.elimiqui.ni.cuéchiua.m, 

tlalchiua.ni.tlaay.  , 

Labrada  tierra,  tlaelimiatli.tlacuecmuh 

tli.tlalchiuhth  tlaaxtli. 
Labrador  tal.    elimiqumr.  tlaaynicuechi 

uani,  quenchiuhqui.tlalchmh'qui.elimic 

LabTa'dofmlHco.  millacatl.millarlacatl  milpanecatl. 
T  lA  adorcomoyo.    nomillacapo.nomillacavcr.iuh. 
I  ab  anfá de^erraarte.     elimiquilizth. tlalchiuahzth.cuS 
'chiualizcotl.elimiquiHzcotl.milladacayotl. 
I  abrardeaguja.     mtla,ixaquia. 
Lado  o  marchito,    cuetlauhqui.cotla&c cocoxqm. 
Laderadecuefta.      tepetl  yxi  lan.tepexdantl.. 
Ladilla,    yxocuiti.yxtamacobciuizth. 
Ladinacoía.    nauatlato.    tetlatolmatm, 
i  ^Ivírmofiniertro.    totzcalco.ytzcalh. 
Ladrara  perros     nitla,  uaua.oa.  m.nanalca.  nitla.ua 

I  adrar  cónotro.  teuan  nitla.uaualoa.  teuínitla.uaualrza 

Ladra'rcomratr1;      nitcuaualtza.nite.uaualoa- nitela 

Ladr^odeperros.  teuaualtzalizdutkuaualtzaliztli.tlana 

Ladnrarpord¡Üérras  partes,     nouianpani.tlauauaualtzati 
V!emi  nomanmtlananaltza  tinem..  nou.anpa  m.tlauaua 

L^iSdoStlaxamixcaUeaii.tlaxamixcalmandi.  j 
tadr'ttáreliuelo.      mtla,xam.xcalmana.nitla,xam.xcal 

teca. 


L    ante 


a». 


152 


Lalronefconclido,    ychrecqui.vchteqtiíri». 

Ladrón  publico.     tetJa  xutcuihani.tetlatialochtiani,  teich 

tacamictiam.tetlacencuiliani. 
LadronicioaiTí,  tetÍacuicüihliztli.tetíatIa!ochtitiIiztIj\tetIa 

cencui/ilizth. 
Ladronicio  en  efcondido.     xchrequiliztli. 
Ladró  délas  rentas  pubiicas,bufca  hurtador» 
Lagar  do  pifan  vuas.   xocomecaquequcc,  aloya. 
Lagar  de  viga,    xocomecapatzcoya.xocomecapatzcaloya 
Lagartoammaí.     quauhquetzpahn,texixincoyotl. 
Lagartopon^oñoío.    acaíterepon. 
Lagarto  grande  de  agua.    acuetzpalm. 
Lagartija,    cuetzpafin.  topitl.  topitzrn. 
Lago  de  agua,    ueyatezcat/. 
Lagofta  déla  tierra,    chapulín,  acachapulín.  acáchati. 
Lágoífa  déla  mar.    lomifmo. 
Lagrima  quecae  délos  ojos,    yxayotl. 
Lagrima  pequeña,     yxayotontli. 
Lagrimofa  cofa,   choquizco.  yxayoyo* 
Lagrima]  deíojo.    tix  xomul,  tixcuííchil.  tixtencuflchii. 
Lagur  a  o  lagunajo,  ueyatezcat!. 
Lamedorquelarñe  el  doliente,    tlachichiualnecupatí/.  tía 

tlaciznecupatl'. 

Lamer,    nicía,papaIoa,  nitla,ixnenepilhuía.  nit/a.ixtctzca- 

loa. 
Lamida  cofa,  t/apapalolli.tlaixnenepilhuilli  tíaixretzcaíoIH 
Lamedura  obra  de  lamer,    tíapapaloiizdi.tíaixnenepilhui 

li/tli. 

Lampara.    lomifmo. 

Lamparones,  quechpaíam'Iiztli. 

Lampiño,  rlalhuatic. 

Lana  de  oueías.  ychcatomitl.ychcatzomitl.tzonirrf. 

Lana  de  cabras  o  pelote,  tentzon  ichcatomit  i,  quaquauhfl 

tzontomiuV 
Lana grueíTa.   chamauacychcatomitf, 
Lanamerina,  yamanqui  ychcatomiti, 


L      mte    a« 

Lana  fuzia.  tlayll©  ychcatomitl. ayamotlapa&liychcate* 

mirl. 
Langa,  tepuzropilli. 

Lancadajierida.  tlaxiíIi.tlatepuztopilhuillL 
Lanzadera  de  texedor.    pacyoacaltontli, 
Langarjomeímoes  que  echar. 
Lance  echar,  nitla^matJatlac.a. 
LanceafTi.  tlamatlatlac.aliztli. 
Lanceta  de  fangrador,  tegouani.teízminabni. 
Langucia  pequeña  Ianca.     tepuztopiltontli. 
Landre  q  mata  é  peírilecia.temauh.ayouitemjfticocoliztíi. 
Landres  del  cuello.  queehtlatlaolIotl.toquechtlatJa.ollo 
Lanterna  olenterna.  tlauilcalli.ococallot!. 
Lanudo.  pacha.pa90Uic.0lI0, 
Lapa  oflor  de  vino,  yyxpoxcauhca  yn  vjno.yyxtzotzoliuh 

caynvíno, 
Lapidario  de  piedras  preciofas.  tlatecqui.chalchiuhiximatg 
Largo  liberal,    aquitetlacomacaniyaxea.ueltetlaocoliani. 

tedauhtiani.  ,«„.,.,■,, 

La  rgueza  aíri.atetlagomaquiliztli.ueltetlaocclihztli.tetlauh 

túiztlu  £  :.J  . .      ' 

Largamente  oliberalmente,  atetlacomaquiliztica.  tetlauft 

tiltica.  . 

Largo  en  luengo,  ueyac.quauhtic.uetlatztic.  anquí, 
Larguraaííi.     ucyacayoti.quauhticayotl.uetlatzncayotl, 

uitJatzticayotl, 
Laílarpagarportodoslosque  pecaron*   muXcemmama. 

nida.ce  mololoa,  notechjtzopi. 
Laftar  pagar  por  mi  folo.  nitlaxtlaua.  ni3datzaquat 
Laílre  déla  ñau?,    acaltetl  tlatilmcateconi. 
Ladrarla  ñaue,   mtlaacaltetemanitla.tiiincateca. 
Latínlengua  latina,  latin  tlatolli.  . 

Latinidad defta  lengua,  latín  tlatollotl  latín  tTatoliztli. 
Latrinapriuada.     axixcalii.cuitlacalü.cuitlapan.axixpan» 
Laudinftrumentomuftco.    mecaueuetl. 
Laurel  árbol,  ecapadi, 


L    ante    a  8C   e. 


«53 


lauredal  lugar  de  laureles,    ecapaquauhtlá* 
Lauar.   ni,tlapaca. 
Lauadacofa,  tlapa&Ji. 
Lauador.  tJapacaní. 
Lauadero  lugar  de  1  auar,   tfapacoyaru 
Lauadero lebrillo,   apaztli.  tlapaconi, 
Laua  jo  o  laua jal  como  de  puercos,  ccquitja  ♦tiemimiJoíoy  í. 
Lauazas,   tlapac  atl.tlapapac  at/. 
Lazada»  tíaxittomon  ylpiíli.tiatzouaz  yjpilli.  tlátzouazíla 
iilli. 

Lazada  dar.  nitIa,xittomon  ylpia.nitla^zouazylpia. 
Lazo,    tzouaztli. 

Lazo  para  tomar  fieras,  macamecatl.tequammecatl.maca 

tzouazrii. 
Lazeriapor  mezquindad,    tzotzocayotL  tzotzocapayotf. 

ceoyeuacayotl, 
LazeradoaiTi.  tzotzocatl.  tzorzocapa.teoye.teoy  eua. 

iJTeal  cofa,  ytechnetlacaneconi,  ytedineuelyollotilonú 

y  tech  necaualoni, 

saltad  aíTí.    tetech  neuelyollotiliztli.tetech  netlacanequi 
liztli.  n 

talmente,    teuelyollotica.  tetech  netlacane  quiliztica. 
-ebrada,    cinacamulli  tlate  xtililli.cinacaetzaíli. 
-ebraftílía*    citepíto.  citomli, 
.ebre/.    ytzcuintlitequani.macamaniytzcu/ntli. 
-ebrilio  grade  debarro,    apazyaualli.ueyapaztli. 
-ebnllo  pequeño.     apazyaualtontIitapazyaua]íepifon 
,e  bruno  cofa  de  liebre,     ciyotl. 
-eciondelquelee.     temaehtilíi»  tem  a  ch  ti  Jiz  tí  i\ 
-ecionqueda  el  dicipulo,      tlapoualizcli,  neyeyecoliztli. 
nemachtilizrli.  '  J 

-eche generalmente,    chichiualayotl.memeyallotl. 

-echedarv    nitexhichitia, 

.echo  o  cama,  bufea  cama. 

-echón»  coyametepiton.coyameconetl.pitzoconet?. 

-echugaJomiímo.    uel,quilechuca. 

oo 


I' 


j&í  »i   E  'ante1   e#    -      \ 

Lechuguino. « fechagatéaii;tepiton  lechuga. 

Lehcuzaauedelanoche.  chiquatli.chichtli. 

Leer     n,amapoua.rramoxpoua.n,amoxytoa. 

Leer  áflfi  arnenudo,      iiíaamapouá.n,aamoxpoua.n3aam 

oxytoa, 
Leer  hafta  ei  cabo,     n.amapouhcatzonquixtia. 
Leerotrávez.    yenocepan.amapoua. 
Legado  deí  papa,     santo  padre  ytitllueiteopixca  titlantli. 
Legacía  aflfi.    santopadreytetitlaniz.uey  teopixcateutlan* 

Legi  íliletradottlatzontequiIíztíamatini. 
Legitima  cofa  por  ley.    uelteaxca.  ueltetJatqui.  ueíteya 

%  cauh» 

Legttimaraalgimo.  ninote,piItzirma. 

Lego  ndof  denado.    altepetlácatl. quiyauactlacatF, 

Legumbre»    nepapanetl. 

Legua,    cen  netJaloili.cenneceutlli. 

Ley  generalmente.     nauatüH.  tenauatuli.tlatlalilli,tlatec 

panalli. 
Ley  natural  tíacanauatilfi. 
Lei  delpj3b!o.alcepeclalilli.a!tepenaiiatilli.  .- 

Lsydei  pontífice*    uey  teopixcanauatiWi.  Tanto  padre  y  te* 

nauatiltzin.ytlatlaliltzinueyteopixquñ 
Ley  dargeneralmente.     nida.nauatia.  nite,tlarta-liaa.tiite* 

nemüizuipana.nite^nemiliztecpanilia. 
Leyquitar.  ni,nauati!poloa.ni,nauatiJxinia. 
Leyble  cofa  quefepueJe leer,    uelpouafonr. 
Leydohombrequeleemucho.    amoxpouani.tlamatinu 
Le/enda.  nemiliztiatdíotUnemiliztlacuüolli. 
Lenceroque  vcndelíencos.ctf  nauaca  namacac.  petztica  n* 

macac.yamacanamacac. 
Lendroíbllenodeliendres..  aciiío.acello. 
Lendrerolugar  deliendres,  acikitlan.  aceltiülan* 
Lenguageneralmente,    nenépfllif 
Lengua  de  buey  ye  rúa.  ío  mefmo. 
Lengua  de  cierno  ye  rúa  Lo  rriefmo* 


9L  ante  * 


154 


Lenguaje  propio,  ueltctlatoU 

Lentecer  fe  hazer  fe  lient o4  ni,y  amanía.  ní,cueclíaua. 

Lentejas  íegunbre.  caftillan  pitzauac etl. 

Leña  pa  ra  quem  ai\  tlarfatilquauitl,   , 

Leña  Teca  para  qmar.  uacqui  tlatlatilquauitl.quauhuarzal/i. 

,  ^uauhticauatzalli, 

Leña  hacinada,  quauhquetzallu 

Leñador  que  v*  porleña*  quaquaukjui^uaquauícquaulig 

Lenovnofolo.  tlequauid. 

León  animal,  miztli. 

Leona  hembra,  ciuamiztJi. 

LeonciIIo.    miztontli.  miztepiton.mizconetl. 

A-eonadocoIor.    quauhpachtli. 

Lepra.teococoliztlí.teococoliypalaniliztli. 

Leprofo.    íeococoxqui.  teocoeoxcapapaJanqui. 

¿-erdo,  tlatziuhqui.quitemmati. 

Letanía»  tlatlatlauhtilonáfantomeynnotzaloca.  ramón* 

yntzatziíiíoca. 
Letor  que  lee.  amoxpouauani.  amapouani. 
j-etordulceyfuaue,  nematca  amapouani. 

tlaaroHzri/te°*     VCÍ'  m*chi*otl>  tlatecpanom\  machio 
Letrado.  tJamatim\ 
Letrado  malo,    aquallamatini. 
Letrado  bueno,  y ectlamitini.  ouallamatini. 
Letra  carta  menfajera.  amatlacuilol/i. 
Lendarl1C  I6"38-  1Ietray°*tIa/etrayotilli.t/atlatollotiI/I; 
lIuaJa    Pn'  "J^^otwufa.  nitía,xocotexneloa. 
LéSSX'  1tJaxo^texui]I,.xocotexxotJaxcallí; 
Leuaduraparaloleudar»    xocotextíi. 

napaloa"°tra  ^  rói*>*CQf  ■  ™lMcoquixtia.  nitla, ' 
.euamarfe.  nineuatiquetza.niao^uetza.nin^ua.mn  acó 

00   q  ' 


L    afcte    c&  % 

LeXtaíoaíft.    meuatiqu.etzqui.  moquetzqui>euhquí. 

L SiStoto  tal.  neeuatiquetzaliztíUeeualiztli.neque* 
Lficzaliztli.neacociiiliztli.  _  . 

Leuaatarfeocra  vez.  occcpa  nineuatiquetza.occepa  nmo , 

Leuantado  otra  vez,  occepa  meuatiquetzqui, occeppa  mo 

Leuantamiento  tal»   occeppa  neeuatiquetzaliztli,  occeppa 

neeualiztli.  .  ~    \ 

Leuantarfeconotro.  teuinineuatiquetza.teuanninoqtza, 

Leuantamiento  affi.    teuan  neeuatiquetzaliztli,  teuan  ne- 

Guetzaliztli.  .  . 

Leuantarfecontraotro.   tcuicpa  rieua.  tewcneua.  mte,ix- 

Le"  amado alTi.  teuicpa  euhqui. teuic  euhqui  teixnamicg. 
Levantamiento  tal.  teuiceualiztli.teuicpaeualiztl.. 
Leuantarfeenvno»  titocemeua. 
Leuantamiento  aííi.  necemeualizth.  _ 

LeuanSparteoriental.  ompa  ualquica  tonatiuh.  tonat.uh 

vauicavan  .tonatiuh  y  xco.  m 

LeSvientooriental.    tonatiuh  yquieayampa  ytztiute 

Leuante  del  ynuierno.ce  eecatl. 
Leuantedeleftio,   tonal  eecatl. 
Lexia.    nexatl,  -m    . 

Lexos.    ueca.onnechcattica. 
Lexosdela verdad,    niman  amonelli. 
Lexosdeduda.  uelnelli.$anellLcencaneiIi. 

CLibelo  difamatorio,  "tetentlapiquilizamatlacuilolli.te 

mauizpololiz  amatlacuilolii. 
T  itvrallareo.  bufcafraco, 
Ubemd  flacaxoxouhcayotl.  tlacaxoxouhcat.lizt!..  tlaca- 

Lib°anPodetoazeoIi?aS.lomefmo.  veMlatamachiualoni 


L     ante    ú 


'55 


tlapexouiloni. 
Libra  y  media,      centlatamachiuaíoni  ypantlaco. 
Líbraselos  y  media»    ontlatamachiualoni  ypantlaco. 
Libras  tres.     yetlatamachiualoni.yaflTideías  demás. 
Libreta,  tlata macihiualoni  to,tepitotlatamachiualoni4 
Libramiento  de  dineros*     teicnelilizamatlacuilolli. 
Libiá^adedinerosjomifmoesqueíibramiento  de  dineros 
Librar  dineros.   ni,teocuit/anemaftia. 
Librar  de  feruidudre.permetaphora.  nite,cuidatlag.a  .nite, 

tlatlacollaga. 
Librador  de  feruidubre#    tetíatlacollacani. 
Libramiento  afli.    tetlatlacolíacaliztJi. 
Librarde  peligro.    nite5maquixtia.nite,manauia. 
Librador  de  peligro,  temaquíxtiani.temanauiani.tetíatza 

cuilia. 

Libre  aluedrio.nenomauiliztli.neneuianuiliztli.nenomaui- 

lom.neneuianuiloni.  neyocoyahztli. 
Libre  hecho  de  íie ruó.  tlacuitlatlaixtli.tlatlatlacollaxtli.tla 

maqxcilli. 
Libre  nacido  en  libertad,    tlacaxoxouhqui.tlacaconemini 
Librea  de  vertir,    tetlannencatilmatli.teaachtilmatli.xolo 

t  ilmatlí,xoxolotilmatli. 
Librería,     amoxcalli,amacalli,amoxpialoya.amoxtlatilo 

yá.amoxtlacentecoyan. 
Librero  que  vende  libros,    amoxnamacac.amanamacac, 
Librero  que  efe riue  libros,    amoxtlacuilo,  amoxicuilo. 
Libro  como  quiera,     amoxtli. 
Libro  pequeño,    amoxtontli.  amoxtepiton. 
Libro  de  cuentas,  tíapoualamoxtli. 
Libro  acabado,    tzonquizqui  amoxtli.  yecauhquiamoxtli 
Licencia  comoquiera,    tenauatilíztli.  temacaualiztli, 
Licenciar.    nite,nauatía,  nite3macaua. 
Licenciado afTi.  tlanauatiíli.tlamacaualli.tlamacauritli 
Lid  en  trace  de  armas.  neixnamiqui/iztJi.neyaochiualizrli. 

necalilizdi.netlauel  cuitiíiztli. 
Lidiareneita  manera.      nite,ixnamiquif  nite,yaochiua 


L    ántc    !♦ 


tc,ycali.  nite,tlauelcuitia. 
Lid  enelpleytó.     neixnamíquilizdi#nechalanüi2tli\netla* 

uel  cuitiliztli.  neauíztli. 
Liebre  animal,    citli. 
Liendre,    aeilin.  acelin. 

L  ienco  paño  de  lino,  yztac  petztic.yztaccanauac. 
Liento  por  humidad.   cuechauac. 
Ligaeneloro,    cuzticteocuitlatlaneliuhcayotL  cuztícteo 

cuida  neliuhcayotl.  tlanellotl. 
Liga  para  tomaraues .    tecpatli,  tlacaloloni.  tla£alli,tlacpa 
Lhuilonú 
Ligaenlasamiftades.  nececeuiíiztli.  netíaceceuiliztli.  nec 

niuhtlaliztli.  nenorzaliztli.  neyolceuih'ztlw 
Ligar  con  hechizos.    nite,tlachiuicaylpia.  nite,tJanonochi 
lícaylpia.  nit^cocolicaüpia.  nite3tlepa  quetza.  nlte,yque 
uilotla.  nite,yo!malacachoa.  nite,quequeloa# 
Ligadura aífi.   tetlachiuicayípiliztíi.  terlanonochiliztli.  te- 
cocoiicaylpilizrli.  tetlepáquetzaliztli.teyqueuillotlaliztli 
teyolmalacachoíiztli.tequequeloliztH. 
Ligera  cofa,   yciuhcayo.totacani.tzitzicuini.amoetic. 
Ligeramente.    yciuhcayotica^otoquiliztica.  tzitzicuíni- 

liztica* 
Ligereza,  yciuheayotl,  totoquiliztli.  tzitzicuíniliztli,  aeti« 

liztli. 
Ligero  de  pies,  mocxiymati.mocxiymatini.ycxitotocant 

mocxiquauhtiliani. 
Ligera  cofa  de  hazer.  amooui.  amoouicayo* 
LigerezaaiTí.   aouitiliitli. aouicayo.amoouicayotí» 
Ligeramente,   aouitiliztica.  aoui. 
Ligeramente  traer  algo,  ni^aílayciuhcaitqui.ni.uaííaiciuh 
cacui.  ni}quaInotlalochtia»  ni#qualitquitiuetzi.  ni,qualto- 
totza, 
Ligeramenteyr.     n,iciuhcayauh.  ni.totocatiuh.  n,ixtoto- 
chcatiuh.  n.iduhtiuhnjxtomauatiuh.njxquiquiztiuh. . 
Límapalimarhierro.     tepozychiconi.  tepuzpedaualoni. 
tepuzchíchiconi»  tepuztecom. 


Ir«  ante   í 


i$6 


]Limar  hierro.  ni,tépuzpetlaua#  ni.tepuzchichiqui. 

Limado  hierro»  tíapetlauhrli.  tlachichictli. 

Limaduras  de  hierro.    tepuztlalli.  tepuzcuechtli»  tepuztla 

ch.chi&Ialli» 
Limaelarbol»   limaquauitl.xocoquauitf 
Límaíafruta  defte árbol,  lomifmo.»  vel,xocotllima. 
Limón  el  árbol,  limón  quauitl.xocoquauiri. 
Limón  la  fruta,  lomifmo,  veI,xocori  limón» 
Limaza  ó  bauaza.    tetzauacayotl.  .yolcayot/.  vcl,ytetza- 

uacayo»y  yplcayo. 
Limofnahazer.     nite,tíaoco!ia. ni  re,tlauhtra. 
Limofm.    tetlaocoli;izt!i,tet/auhtiliztíi. 
Limofnero,     te  tlaocolianLtetíauhtiani. 
Limpia  cofa»  chipauac.amocatzauac.chipa&ic.chipacco] 
,  tic.celpatíc.cecelpatíc. 
Limpíamete.    cbipaualiztica.i:hipauaca. 
Ltmpieza»chipaualztlracatzaualiztli. 
Limpiar     nítía,popoua»  núla/:hipaua,nitla,yeaíainiti&, 

qualti/ia,nitla,yea!lia.  ' 

Limpiaduras.  tlaixpopouhcayotl»tíaixcoeua#tlaclacuicuiíi 

cayorí.  panieuacayotJ. 
Limpiarlas  nariz  es.    nino>yacapopoua.niivtzomia.nino, 

yacacuitlacui»  nrno',yacacuitlatlaca. 
Limpia Jero quaíquiefa.  tlapopouaIoni»tIayectiloni»  flacha 

paualoni.tlaquakiliJoni. 

Lnage.  t7a<;amecayotf»mecayotí.quauhtzonyotI.  ueüemé 
cayotl. 

Linaza ñmiente delirio,  caxtillan lino xinachtli» lino vach 

cho.linoxinachtíi, 
Lmdacofa,     uel  nezqui.  qualnezqui.chipauac, 
lindeza»  uelnexilizdi.qualnexilíztli.Ghipaualiztl/,  chipa- 

uacanexiliztli.  4  r  r  > 

Lindamente»  ueinexiliztica.qualnexi!iztica.chipaualiztica:. 
'Tzoeiltlití"ee^edadeS,  cluaxochtIi'tepantli.mikepantli.tIai 
*<2'no«      lomeíroo. 


ll 


L     ante    i    &    °* 

uSfnXmanera.    t.acoco.li  tlavt.acom  damiami. 
L,  fion  aiTi.  tecocoliztli.teitlacol.zth.tenna.l.zth, 

tifonla.    techachamaml¡ztIi.,tep.p.chohztli.  teatlamach 
tiliztli.temamachodabztli,  .         i;„.-,«  <»<i.li- 

Lifomeando.  teehachamaualizt.ca.  tep.p.chohzt.ca.teatla 
machtiliztica.  temamacnotlauztica* 

LiftadTcofadediuerfa»coloreS     tlatlapalh.tlatlapalpouh- 
nui.tlatlatlapalpouhtli.tlapapalh.  „.„„„„„,.} 

Liu.anacofa.    amoeric. ioneft.c.acocqin.acouetzqw. 

Liuianamente.    coneAiliztica  . 

t  uianoeafefo.    an,oyollotIaquauae.am.niat.. 

L.ulano'obofesdeafadura.  chichul.tochich-, 
..Lizop4raordirytexer.  xiyotl, 

«"Loar,    bufca  alabar. 
Loable  cofa,  y  eaeiieualoniuecapanolonl.daSonotza1om. 

gótica, 
Loado,  bufca  alabado. 
Lobanillo,        xoxallú 
Lobado enlas  otras  animabas,     xoxatln 

tocodemr    traueúloc.yolIotiaueí.loc.yoUococoxqu.,chl 

cotlaueliíoc. 


L    ante    o, 


*57 


tocürá desamanera,  tlaueliJocayotl.  yolIotlaueliJocayotf. 
Lococomoquieía.  amimati.  xolopith  rompoxtli  nextecuí 
?i.  motlapololriani.yol/opoliuhqui.  amozcaliani. 

Locura  aifi.  xolopiyotltojnpoxyotl.nextecijillotl.yollopo 
liuhcayotl.  * 

Loe,  a  vaío  de  barro,  ta palca rl, 

Lo^anoogaílardo.'  padiriemi.  arleqtríyolitlacoa.atlequi- 
macaci.yuhqui  oyuíntic.aocmoquimati. 

Locania  aíti.    pactinemi/iztlí.anevoJitlacol/ztíí. 

Lodo  tierra  mojada  y  fouajada.  ^óqiiipololli.coquití.coquí 
tlaülti»  . 

Lodoío,       ^oquiyp.  ^oquípoioIÍQ, 

Lodofo lugar.  c.oquitla  c^oquida. 

Lograr  de  alguna  cofa.  ní,tiacnopilhuia»nic,paquí.nit/a,ma- 
uiqoa, 

Lograrfe.    mocnopilhuia.mopaquí.momauicoa. 
Logro enlavfura.      tetechtlatlapiuiliztli  tetech  tíat'aaco 
querzaliztli.fcrech  tiamieccaquix  tijiztli.tlanecuilolizili 

rlayxtíapanalizrli. 
Logrero,   ter ech  rJaixtlapananútetech  tlatíapiíijani. terech 

t/aa ccqui-tzani,  tetech  tlamíecca  quixciani.  tjaneci;  lo 

ani. 

Lonbarda,     tomauac  tíequiqujztli.uey  tlequiquiztl/. 

Lonbnz  deeftomago.    coatí  chichilocüihn. 

Lombriz  del  perro,    tzoncouatl. 

Lonbriz.   quaí quiera,   chichiíocuilin. 

Lomo  de  animal,     cuitiapan  ciyotcay  ot!.  cuitWmimí-. 

liuhcayotl.  teputz mi miiiuhcayotl. cuitiapan  quauhy  orí. 

cuitlaxiloyotl.cuitlapanxilotcayotl. 
Lomo  delibro,  arnoxth  ycuitlapam  mimiíiuhca. 
Lomocnne  íulcoy  íulco.  cuemitl  cent/acuentedli. 
Longaniza,  covamecuitlaxcoilit/anacatentii 

tíllcír  ueyacayotI-  ^"auhticayoíl.  ueyaqujliztl¡.uitlatz 

Lonja  detocino.  centlatedli  tocino 
Looroalabanja.burcaalabanja,      ' 

PP 


ne 


W    L    atitr      6    &T    u, 

Loriea  ocotade  malla,  tepuzmatlauipilli. 

;  Loro  entre  blanco  y  negro;  yay  aftic.  amo  ehipauac* 

Lofa  para  tomar  aues.  tetlapeualh,  repatla&h, 
'Lofaparaenlofar.  ytztapatli.ytztapaltetl.    • 

gfLucha  délos  quelucha.     nemayztlacoliztli, 

neuhcauiliztli.  .    . 

Luchador  aíTi.  momayztlacoani.moneneuhcauíam. 
Luchar,  nite,mayztlacoá.niténcncuhcauia, 
Luziernaga.  ycpitl.copitl. 
Ludir  o  fregar  vnacofa  con  otra.    ,nitla,netechxaquaIoa 

nitla,netechchichiqui .  nitla>netecheua. 
Lueeo.aduerbio.níman.nimanaxcan.nimanyeica^nimari 

amo  uecauh.nimanye.nrmayeicapa.ganyeicahu  yecuei. 

canaxcampa.can  ycapahi. 
Luegoque,cojuncion.ynoyuh.ynoacntopa.ynoatto.yno. 

Luenaa  cofa,  bufca largo.  *  .  ^ 

Luenzovnpoco,   ueyacatontli.quauhticatontli.ancatotli. 
'  Lugar  en  quceftá  alguna  cofa,  ónca  tlacaca.  oncatlaonoc. 

Lu^re^'S 

lulardondealgofegúarda»  tlapialoya-ttatlatiloya 
Lularadondehuímos-  nemaquixtiloyan.neyanaloya.  . 
Lufár donde  juzgan,  tetíatzontequililoya.tecutlatoloya. 
Luna  planeta  deícielo.   metztlw  fo'ttiui 

Lunes  día deía  femana,  lo  mefmo,vd,yc  omrthmtl  fema^ 

na.tlaomilhuiti.  '     .  .      r,    t    .* 

Luna  demediada/  tlapariquimetztli.cotonquimetztb.  cS 

"     tlacolmetztli.  .       .  T.  T-  i 

Lunallena,     ye yaualtíc  metztli.oueix  metzth.  oyaualiuh 

metztlf  omacíc  metzfli.otíapaliuhcatmerztlu 
Lunanueúa.  yancuícmetztli.ouaímoman metztli.oquica- 

l>LuríaTíuzd?lakjna.  metztonalli.metztonallotl. 
Lunar  fenal  del  cuerpo,  tlaciuiztli.totlacmiz* 
Lunar  pequeño,  tlacíuiztontli. 
Lumbre**  tlanextli.  tUufflfc 


L    ante     u¿ 


158 


Lnfnbrerd.  tlanexiílof?.  tlauíííótU  ? 

Lrfmb roía  cofa.   tJauiIlo.t/anexilÍo. 

Lumbral  de  puértajo  baxo.  t/atzacuiliotl  y  tzmtlan.tlatza 

cuülotlycayan» 
Lumbral  de  puerta  loalto.    rlatzacuillotl  yqt/ac. 
Luftre  enla  pintura,   tlacuilolch/paualiztli.y tzotlancay  pe 

petlacaca  ynt/acuilolli.  : 

Luto  que  fe  pone  por  el  muerto,    miccauacatiliztli.micca- 

uacayot/.        '  ? 

Lutodeveítídura.  ne^aualízmíccatlatquitL 
Luto  quitar,    nictlaJ/a  ynnecaualizmiccatlatquitl,  nicquix 

tia.ynnecaualíz  miccatlatquitJ, 
Luxu  ría.  aui/nemiliztlí.nemecatil/ztli. 
Luxunofo,  auilnenqui.auimemini^momecatiani. 
Luxurjofa  cofa  que  haze'Iuxuriar.  tetlacuirí.rJacuiuani* 
Luxuriofamente.  auilnemiliztica^nemetatiliztica. 
Luxuriar.  n,a  aui/nemimino,niemecatia# 
Luz.buícaclarídád.    ■        - 
Luzero  eítrel/a  déla  mañana,  ueicitlalin.  cítlalpol. 
Lüzio  o  luziente,    tzotlanqui  :pepetztic.cueponqui.  tlanex 

tía  pepetlaca.mihiyotia.motonameyotia. 
Luzíovnpóco.  c>hquehíri  tzotlaní,  canquenteltzotlaquL 
1  motonameyoti,  ™      , 

Luzirorefpládecer.    nitlanextia.  n^cúeponí.  ninihiyotfa 

nmotonameyotía.  .  • 

Luzirhazía  otra  cofa,  teuicnitfanextia  y  alíi délos  demás, 
i-uzir fiazer.   n»te,tlanextiltia.níteJcueponaItia. nite,pepc- 

tIaquiItia.nite,tJanexiIIomaca. 
Luzímientoaírñtlanextiíiztli.pepetlaquiliztli.cueponiliztlí, 

neyhiyotiliztli.tonameyod.    * 
Liizir  con  piedras  preciofas.     quetzal tica,chalchiuhtica  ni 

tianextia.ni,cueponi,ni,uelneci. 

Luzírvnpoco    9anquentelni5tlanextia.canqueninni,tla- 
nextja.yaíTídelós  demás.  *     H 

LlaSarezienteconfangrekcrijpeuiliztliezquiztica. 
waga con  materia,  chipehuiliztü  temalIo.timallopalaxu% 

PP    1 


L     ante    ar 

Llagadoüeno  da  llagas.    cWchipeliuhqui.yychpeliuhqui. 
tlacocolli.tlaxoxoleuhtli. 

ÍSSÜ1SS  niceVocayotia-tetoeaycnuenorza. 
KX^r^;U«cocayaenouani; 

Llamar  a  bozes,  nite>tzatz'lia. 
Llamado affi.  tlatzáte».^ 
Llamamrentotal.  tctzatzililiztlu 
Llamar  conlamano.  nitcmanotza. 

Llamadoaííi.  tlamanotztli.  du 

Llamado  aflT..  ^^^"''.w^ii.wyaotlalhuiliztli. 
Llamamiento»!, -^^^ta  ¿SLnáynieniceiwta 
Llamar  tocádoconla  man  o,  ni« la,"  , 

Uamaralapuerr,  «£W»K8&  „. 

Llamam.entoaíT.    tlatzacu,  ,  tIene       ,,,, 

L.arrroto.yKmanaiztli.petlatimaa¡U«U.cemixm.- 

nilizdi.cemmamliztli.         ^^ 
Llaauradecápo.  **-*«* £"  mamüztli- 
Llanuradeagua.  »y*«»££¡¿  yuií.yocoxcanenqm. 


L     ante    a    e     &    e> 


iS9 


Lllta  de  col.  quiltedli.  yquaniloni  quilitl. 

Liltenyerua,  toroncapatli. 

Lláto.  choquíztli.choqiiilíztlí.choquiztzatziírztli. 

Liítoha¿er,  ni,choca.  ni,tzatzi.  ni,choquiztzatzi. 

Llaue  para  abrir,  tlatlapoloní» 

Llaue  pequeña,    tlatlapoloniton. 

«fLIenocofallena.  tenqui\  tlatemitilli.  tentica.ten 
toc.tentimani.  tenticac. 
Lleuar.  nitlatqui. nttla,itqui\ nítla,uica» 
Licuado  aflfi.   tíaitquití.  tlaut&Ii.tlauicallí. 
Lleuar  algo  enlos  bracos,    mtla^napaloa. 
Licuado  allí,  tlanapaiolli.  .    .       _ 

Lleuarcídelas  en/as  manos,    nomac  ycatiuhin  cadete, 
L/euar  Ja  carga  a  otro  para  que  defeafe.    nite^ceuia,  nite^tla 

mamalceuia.  "  . 

^Llorar  con  lagrimas.  ni,choca.n,ixayoqui9a.nin, 
ixavopaezca.  n^xayoniematema» 
Llorofaafli..  chocani.  y xayoquicani.mixayopatzcam\  mi 

xayomatemani.  .  . 

Lloro,    choquizrli.  choquiliztli.  yxayoquicahztli.neixayo 

patzquiliztlr.neyxayomatemalizd!. 
Llorofamente.  choquiztica.  yxayotica.  neixayopatzcaíiz 

tica.neixayomatemaJiztica* 
Llorar  con  bozes.    niachoquiztzatzi.ni>chiquiIiztzatzitnN 

tecoyoua.  . .  ,  .     '■  ...    .. 

LloroaíTi.  chaquizt/atziliztli,  chichiquiliztzatziliztli.teco 

youaliztli.  .      .       * 

Llorofo desamanera,  choquiztzatzini» chiquiliztzatzini. 

recoyouani.  .«•  i 

Llorarcoa  golpes.    nino,choquiznenmiÉtia, nino^choquiz 

quaiihteuhtla9a.nino,choquiz50tlaua. 
Llorar  nmchoel  niñoconcora.e.    n^tlaololoa  nitzatzi, 
Llorar  generalmente,    m\choca.  m 

Ltorarmucho.    nsllelaciynnichoca.  nellelquigaynnichoca 
Líouer»   quiaui. 
Llouer  mucho,   tlaclquiaui,  tlayeltilaua.  xaxauani.  tetexa 


u 


L    ante'  o  &  %  8c    M  Unte    a» 

maca,  yuhquín  xicaltica  tlanoqüilo. 
Uouer  gotas  grades,   chachapaca.  chachapani. 
Llouergra  efpacio.    mocemmana  ynquiyáuit/.  ocemmo- 

ma  inquiauitl.  aoconqu/ga.  tlapaquiaui,  ceuaíatl  moma- 

na.  tlapayani, 
L I ouiznar.    chichípini in  quiauitT, ;  auachiquaui.  auachpixa 
;ui.  auachtzetzetzeíiuhtoc. 

ffLIuuía.     quiauíd,  vel,quiyauitl. 
Lluuiofo.    quiyaunyo. 
Lluuia  fangre.    ezpipicaliztljYezxaxauaniliztli. 

CfDelosquecomiencáen  M. 

-Aga  para  majar  lino,     quauhtlapuchinalti 

|    loni.quauhtlauiteconi.. 

I  Maga  de  porte roe    teocuitlaquhololli.tla- 

I    tocamauízgotl. 

Maceroelqlalleua,teocuitlaquhololnapalo 
M agacotc  pa folar.  tlatleatil illi vidrio,  atic  ¡ 

'      teuilotl.tfatleatililli.teuilori. 
Maga  decarreta.    quauhtemalacayoHotl. 
Maciza  cofa.    picqui.macitica»motquitica.macic. 
Ma£o  para  majar,    quauhololli.tlatetzotzonaloni. 
Mago  pequeño,  quauhololtontli.tlatetzótzonalonitó. 
Mago  grande,     uey  quau,  ololli,  uei,tlateczotzonaloni\ 
Mamonear.     nitIa,tétzotzona.. 
j-naconeador.     tlatetzotzonanú 
Magonadura.    tlatetzotzonaliztli. 
MagoreadehJlo,    cemmalacatlycpatí.  cemmalacatentfi 
Magorcade  mayz  aribes  que  fe  quaje  el  grano,    xilotl, 
MagorcalamiTmayaquajada.   elot/. 
Magorcaefta  mifmaya  feca.    centli. 
Magorca aflfi  generalmente,  cemolotl. 
Macorquica  pequeña,     ceTuolotontli. 


M    ante    ¿ 


160 


oiioti. 


nitla.,xamania. 


nit/a,pitzínia.  nitla,xa 


M  ahorca  el  coraron  della  defpues  dedefgranada, 

Magorca  de  cacao,    cacauacentlí. 

Majorca  con  hojas,    tlatzicueuhtli. 

Macorca  fin  hojas,   tlacoyauhtli.tlaxipeualli.  tlaxípeühtli 

Macho  en  cada efpecie.    oquichtli. 

Nachorra  terzacatl,  retzicatl. 

Machucar  cañas  xicalas  o  cofas  aífi« 

Machucada  cofa  afTi.   tlaxámanilli. 

Machucadura  raí.    tlaxamanilizt/i. 

Machucar  fruta  hueuos  o  cofa  allí. 

qualti/ía." 

■  Machucadacofa  aíli.  tlapitzini/Jí.  tlaxaójltiliU/. 
'Machucadura tal.  tlapitzinilizth. tlaxaq/tiliiiztli. 

Madera,     quauitl, 

Madero,    quauítl. 

Madero  pequeño,    quauhtontíi.quauhtepiton. 

Maderarco  madera  nitla,quhtema.nitla,quhtetema.niriaí 

qiiauhcaloa.  nitla^uauhtzaqua. 
Maderamiento.   tlaquauhtemaliztli.  tlaquauhtetemaliztli 

t/aquauhcaJo1iztIí4tIaquauhtzaqualiztif. 
Madexa.  tlatet«ftli.cent/atete&lf. 
Madraftramuger  del  padre,  chauanantli. 
Madre.  nanthVrenantzin.teciztli. 
Madre  pequeña,  nantontli. 
Madre  de  mis  fuegros.  moncoIIi.  moncitli. 
Madre  de aflicion.  tetoImicanátli.tlanueJnamlí 
Madre  docóneibe la  muger.  ciuayorí.tlacarcayotl  áan&í 
Madre  enlos  otros  anima/es.   ciuayotl.  tlacatcayotl  riítli" 
Madre  de  no.    anantli.  f       nf¿'* 

Madriguera  de  conejo.    tochcalli.tochtapacolíL 
Madrina  debaptifmo.    nequataquiliztica  tena,  teoyotiea 

teñan,  teoy  ótica  nandi  * 

padrina  de  boda,    nenamictiliztica  teñí,  teoyotiea  tena. 
Madronoarbol.    tepetomatl.tepetomaquaunl.  tomazml 
Madronolafruta.     tepetomatl.tepetomacapulfn        * 
Madrugar,  y ouac  nica.youac  mneua.tlauizcalli  nfgtzroc 


¿•'i, 


M    ante    a# 

Madrugada,    ocyouac  ocuehca  youae.  youatzinco. 
Madura  cofa,    vcucic.ochicauac.omacic* 
Maduracofa  muv  madura,    cuitlacuicic. 
Maduramente  aíTi.  ycuxiliztica, 
MadurezataU     vcuxiliztli. 
Madurarotracofa.   nit.a,cuxitia-.nitla>ciixiltit. 
Madurarle.    n,icuci. 

Maeftre  de  orden,    tiachcauh,  tepacho.  teyacanquv 
Maeftradgodignidaddefte.  tiachcauhyotl.tepachocayotU 

íiüñvo  de  alguna  arte,  tlamatmí.  temachtiani  .tdtrcatl. 
Maeft.opequeño,  tlamatinitó.temachtianito.toltfcatotli. 
Maeftrefala  tlatocatetlaqualtiani.tlatoca  tlaqualuipanani. 
Maellrode arte íeruiL   tlachichiuhqui.tolteeatl.  tetolteca- 

machti  tetlachichiühcamachti, 
Maeftria     temachtilizc^I.tlamatiniyotljoltecayotl ; 
M  ieftrefcuela.tlamatiliz  tetlatzontequilian..tlato1patianu 
Magnifico  enlosgaftos.     temieccatlauhnant  atetlamach 

tlauhtiani.aquitetlacomacaytlatquí,  fetlauntiani. 
Magnificencia  tal.  temiecca  tlauhtiliztfc.  aretlarcaehtlauh 

nliztli.atetla^omaquiliztli.tetlauhtiliztli, 

K„í^a^^ 

Mignam  mámente,     uey  yollonca.  „._,_  _„,!,:<, 

Malra carne,  nacatl motquiticaamoceceyo.amoxocnio. 

M^rac^comohombref/aoo.  amonacayo.omiz.Ia.tr. 

tlalhua.tecoomi.cocollo.cicicinl, 
M  ?recerfeVpararfeflaco.    ní.uaqui. ni.quauhnaqü..,  o- 

tm  nonacayo.  ni.cic.cuil.ui.  m.tlatlalhuan.  n.,tecccm.t.< 

jÓSca^e.  n,,nacaxaquaIoa  ni.nacaxaqualtilia. 
MasLiilIadacarne.  xaxaqualtic.  papar/tic.  .• 

Malulladu»  a  de  carne.  luacaxaqualotoh.nacaXaql..l«tlr. 


M    ante    a# 


161 


Maherír  para  h  guerra,apercebir  o  feñalar.    m^yaotlatoa. 

nite,yaotlatalhw*a# 
Mahenmiento  deguerra,  yaotlarolli.  teyaotlatalhuilizti». 
Mayo  mesquinto.lomcfmo,  vel,metztlimayo.  ye  macuilíi* 

metztli  yncexiuitl. 
Mayor cofa  mas  grande,    occenca  uey.occenca  tachcauh. 

occenca  t/apanauia. 

Mayor  vn poco,  ocachiton ycuey.  ocachiuey.occachivc 

tachcauh. 
Mayor  de  todos,     tiel  teachcarn  tlacenpanauiaynycuey; 

centiachcauh.tecemachcauh. 
Mayormente,aduerJbio,    occenca  y ehuatj.cencayehuatl. 

cacencayehuat/,  ocuelye. 
Mayora/,    teyacanqui.tepacho.  tiachcauh.tlayacatL 
Mayordomo  de  otro. ca/pjxqui. 
Mayordomia.    ca/pix  cayot!. 
Mayor  hi)0.tíyacapan,achtotJacat. 
Mayorazgo  de  aquefie,    tlacopilIatquítl.tlatocapillatqiBt  l 

tiyacapantlatquitl.tyacapanyotl- 

Maitmesjomifmo.ye^youainepantlaneteochiualiztli; 
Mayz  grano,    tlaolli.t/ayolJ/. 

Mayzfccoenmacorcas.    centli.cintli. 

Mayzblanco.    yztacrJaoIIi. 

Mayz  negro,    yauh  tlaolli.yauíU 

Mayz  amaril/o.     cuzti&laulli. 

Mayz  colorado,   xiuhtocHauIIf 

Mayz  pmtado doeoíores,    xuchícentlaulli. 

Mayz/eonado.    quappachcenriaulli. 

Mayz  que  fe  haz  e  en  cincuetad/as,      xíuhtocWtl  tentó 

^tlxfof*   ^^^'^^^^naloni.t/atexo/ouiloni 

Malaíconm^ 
xZtcil  «1^^,xolouíatnidaJtetzotzona.ni 

aa 


i-      !! 


M*  ante     a* 

Masada  opofadl    milpancaMi.yevanrli 

Majada -devanado,  quaquauequeyncochian.  ychcameya 

Ma^eftád.  cequizca  máüiz^títL  cenquizcauey  tlatocayotí, 

usytleyotl 
Majuelo*  yancuicxocomecamilli. 
Mauelo  plantar.   nUocomecatoca,  ni\xocomecaaquia. 
Mat  nombre  fuftantiuo.aqlriKztli.tlauelilocayotLayccyot^ 
Malacofa.  aqu«dli.ayecmdaueIiIocayotl%ayecyotI, 
Matayfalfamcntc    ayecyotica#yzc!acat¡hztica.yztlaca- 

mIi°o  malamente,  aqualíotica,  ay ecy ótica. tíaueíiíocayoti 

ca.amoyui.  .      .... 

Malpunto.ynterfedon.     yyo  onotlaueliltic*  , 

Maloeftar!  anino,uelmati,nino,cocoa.ni,cocoya.anicuel 

Mmatiynnonacayo.  m  -■       . 

Maloefarmuchoquafialamuerte.    m,tlanaui.  n^totoca, 
&permetaphoram>yeícnonoc.noconcacauhtoc.nicana 

noeequiuruyc  onechtecaque.  ¿^3fi¿ÍÍ 

MatIÉ    tíaueíiíocayoti,  &ca^^^yot^^ 
Maldezir  de  otro.  nite,aquálitoa.  mte,ayequitoa.  yj&jte: 

lia  níff>  teoutzitoa4nite,uexcatoa.  . 

Mdffi    «aqid  y  toIiztH.teayequitohz.h.  «teput» 

llétíaueUlocaytpaai.  tetelchiuani.  tetlatelch-u.l.am.te 

Mteptiwitoani.  teuexcaitoam.  .  •,  tIave]itta 

MaMeziralao.  nitla.aq  toa.  nitía.telchiua. nitla;tia\eiirta. 

Madiciontal.  tlateláiualixtli.tlatlaye  «atad,. 
MiMitacofá    tlatelcluualli.tlatlauehttaUí. 
MalenS  atleyyecatleyuelmach.  adeypac.amo  pa- 

¡MÍm    at¡eyecyotUttePacyotl-atIeuelmachcho.tf. 


M    ante   a* 


í6i 


Maleficio,  tetoliniliztli.  retía  ixpolhuiliztli,  thvélilcc&yotl 
MaJefico  hazedor  de  mal.  tetoiíniani.  tet/aixpolhuiam.f7a 
ueliloc. 

Maleza  o  breña,  quauhputzalíi,  quauht  apacoJIi.quauhiiia- 
tIat/4 

Malhecho.   aqiiallachiuall^ayefrlachiualli, tetolini. 
Malhechor,  aquallachiuani.  tetoliniani. 
Malicia,    tlauelilocayotlaqualtiiiztli.ayectiliztli. 
Maliciofo,  tlauehloc.atlacatl.  at/acanemi. atlacaneci.ayuh 

momatini.mochicomatinúayuhteittani. 
Mahciofamente.  tlauelilocayotica  atJacanemiliztica. 
Maligno,     cenquizca  tlaueliloc, atlacatl.atlacanemi  tetoli 

niani. 

Malignamente,   cenquizca  tlauelilocayotica.  atlacanemi- 

liztíca. 
Malquerer.  anite,tlacotIa.anontenequi.  nite3cocol/a,ano- 

tloc  nicnequi\nite,tlayelitta. 
Malquerencia.  atetla^otlaliztli.aotenequiliztJ/,  tedaelitta 

Malquifto.  a  daca  nemi,  tía  ueliloeamachoni» 

Malfin.  tetzala tenepátlanemini.tenetechcuam.tenetech 

chalamani.tetzaiantenepantlamotecani  teyoUococolti 

am.  maquizcoatl,chiquimoIin  mochiua, 
Malua*yerua  conocida,   tlaiaala. 
Ma/uarlugardemaluas.    tlalaalatla 
Maluado.    atlacatl.tlaueíiloc 
Malla  oarma  de  malla,    tepuz  matlauMli. 
Alalleroque haze malla,  tepuzmatlachiuhqui. 
Mamar,  ni^chichi.  •    . 

Mamantón  o  mamón,  chichmipul, 

Manadaatfn^d0^nVd00may°r-  «"tlamamin. 

aa  -n^!i     j™o    '  ne2nioIom.nezpipica. 

Mana,  a/godeocraíofa.  twechmey  aPte  techóla,  ceiech- 

do,  n 


■ 


M    ante    a* 

niolonutcteclipípica.  . 

Manarpordiuerfaspartet.  iticmeya.momoloni. 
Manaderoo  manaltial,  a ameyaila,  apapatztla. achichan 

tli.  achichiapan. 
Manantial  cofa,  a ameyallo. 
Mineo  de  manos,  macotonquúmamicqui.macocoxqm.ma 

tzicoltic.  macuecue. 
Mancar  de  manos,  nite,macotona.nite,mapuztequi. 
Manco  de  pies,   xocuecuepqui.  xocuecüelpachtic 
Manceboquandocrece.    telpuchtli» 
Mincebiajuuentud.  telpuchyoth 
Mancebo  crecido,  tlapaliuu 
Mancebo  pequeño,  telpuchtontíí.  teípocaron. 
Mancebía  mocedad  deftos  «telpuchyotl.  telpocay ot!. 
M  anceba  de  cafado,    teichtacamecauh. 
Manceba  de  foltero.   temecaub.mecatl. 
Mancebo  hazer  fe    ni,teIpuchci.ni,telpocati. 
Mancebo  tornar  feotravez.    occeppa  mno.telpuchtiiia» 

ni  no.piltilia. 
Mancebía  putería. auíanicalíi.netTaneuhtilizcalíi.netianeuii 

tiloya.  netzinnamacoya.  netzincouiloyan» 

antaño  árbol,  texocoquauitf, 

angana  fruta  defte  árbol,   texocotí. 
Manzanal,    texocoquauhtla.  [ 

Mincanillayeruaconocida,    caftina#tonaIxiuitI. 
Mancebo  aun  no  baruado.      ayamo  te  nuone  telpuchtli. 
Mancha  o  manzilla.    chichiaii.chichicauiztluchichicaumz 

ManchadoomáziIIado.    chichicyo.chichiaic.chichicauh 

Manchar  o  manzíllar.    nitla.chichicoa.  nitía.chichiailia. 
M  anda  de  teftaméto.    miccanen  auatiliztli.miccatetlama 

maquiliztli. 
MandarhazeraOlmada.  níno,nanauatia.nite,tlamímaca 

nite^laxexelhuia.nino.cauhteua.  > 

Mandar  de  palabra,  tlatoltica  nino>nanauatia.mteítiama- 


M  ante      « 


16} 


maca.  ...  ■. 

Mandado'de  palabra,   tlatoltica  nenanauatfliztli.tetlama 

maquiliztli. 
Mandado  en  retorno*     occeppa  tlanauatilli.  oppanaua- 

tilli. 
Mádar  aííí  en  retorno,    occeppa  ycnitla,nauatia.  yenocue 

Iicnitla,nauatia,  oppanitlainauatia. 
M  a  dar  a  otro  lo  que  a  el  auiá  madado,como  quldo  embia  a 

algunoa  alguno  parce,  y  el  embia  a  otro,   nicitlá  necuil . 
Mádar  el  principe.   nite,nauatia.nitía,nauatia.  quigamni- 

híyo,  in  notlatol.  ni,tíatocatIatoa. 
Mádamientoaflli.     tenauatiliztli.tlanauatiliztli.riatocatía 

nauatiliztli.  tlatocatlatolli.  rlatocatenauatílli. 
Madar  comoquiera.  nite,nauatia.nitla,nauatia. 
Mádadoenefta  manera,   tenauatilizth.  tlanauatiliztli. 
M adon  que muchomada .    atztzá tlanauatiani.  achichicá 

tlanauatía.canicnemfyntenauatia. 
Mído.  tenauatiliztli.  tlanauatilrztli, 
Mídragulayerua.     tepilJaíililonipatli» 
Manera  de  veftidura.    tíatíaliloyá. 
Manera  modo  o  forma,    y  uhcayotí.  yuheatiliztli.  yuhquí- 

yot^ 

Manearbeítias    ni5ma^amailpia.  ni\cauallomayIpia. 
Alaga  de  verdura,    damaytl.  camifamaytl,  yaíFide  los- 

de  mas. 
Mango  decuchillo,  cuchillo  tzinquauhyotl.cuchilloytzirz 

quilova. 
Magorrero  cuchillo,     uey  cuchillo.ypáocmonequi  cuchi* 

llo.muchiytequiuh. 
Magonada.  teixtlacaliztli.nematla$ahztli.tetelchiuaíizd¿ 

tíatlauelchiualiztii. 
Manida  dejornada,  cochiuayá.  neceuiloya» 
M manilla,    teocuitlamaquiztli. 
ManiCeíiar  dar  a  conocer.    nicte,iximachtia.         ¿ 
Manifiefto.    uel  neci. uel  nezqui.  teixpaneci.  teixpaca, 
ManifieíUmente,    uel  teixpa\  teixpá  nexüiztica» 


JMl 


M 


ante 


H 


AUnife/hr.     nicte,machiztia.   nicnextia.  teixpa  ni&lalia. 

uel  niftenextilia,  uel  nicnextia. 
Manifeftacion.     temachiz  til  tztlu  tenextilñiztlL  teixpátía- 

liliztli, 
Manifiefto  fer.    uel  macho,  uel  neci.  ueíteixpáca.  yuhca  te- 

y  olio,  pánica,  yxnetztica. 
Majar  generalmente,     tlaquaííi.  qualoni» 
Májardehauas.    emulli.  epauaxtli.  epauaxmullí, 
Majar  comoquiera  o  guifado.     mullí, 
Majar  decarne,  nacamulli.  totolmuIIimacamuJlúy  affide 

los  de  mas. 
M  an  jar  de  peleado,    michmulli.  cueyamullí,  y  aííi  de  los 

demás. 
Majar  de hueuos.  totolte  mullí. 
M ajar  de  auacatl.    auacamulli. 
Majar  de yeruas.     quilmulli. 
Majar  de  chilliy  tomatl.  chilchomulli.chiluacmulli. 
Maña,  tlariamachiíizt/i.  tlaimati/izrli.  tlamachtli. 
Manear,    mqu,imati.  nitla>tlamachia.  nitíajmati. 
Mañero  o mañoío.    quimatiní.  tlat/amachiani.tlaímatini. 
Mañofameme.    tlatíamachiliztica,  riaimatiliztica* 
Mañana  del  día.  youatzinco,  tlauizcalpa,  tlachipaua.  icip 

pa,  nonchipa. 
Mañana  defpuesdeoy.     muztla.yciuh. 
Mañera queno pare»  tetzacatl.  tetzicat/.apilhua. 
Mano  del  hombre,    maitl.  toma. 
Mano  pequeña,    matepito .  matontlí, 
Mano  derecha,    nomayec,  nomayeccáV  nomaymatca#no 

rnanematca. 
Manoyzquíerda.  nomaopoch.  nopochma. 
Manojo  o  manada,    centja  cuiríalpilli»  cent/aípiíli.  cemme 

catl, 
Manojo  a  manojo^aduerbio     cecentlalpilpa.  cecemmc- 

capá . 
Manopla  armadura,   tepuzmaeuad. 


M    ante    a. 


164 


Máfa  cofa,    ve  noyó,  aquenca  yyoílo.  cenca  tlacatí.amoco 

colé,  amo  tlaueüe.tlatlacatl, 
Máfedumbre,    ye  nouacayotl.  cencadacayotl.  acocoleca- 

;  yotl.tlatlacayotl. 
M afo  de  brauo»   tlacaciuhqtii. 
Aiáfaagua,   yxmatiuhatL^ámatitih  atí. 
Mata  generalmente,    tilmatli.  ríapatidí. 
Mátadecama,    camatlapachiuhcayotl.  camaixxotl.  cama 

íxquemitl. 
Mata  pequeña  de  cama,  tilma  pepechtontli\quachpepech 

tontli<  cochiuanito. 
Mata  de  pared,    quachcalí/. 

Manta  de  marras,  veftiduradellas  o  cofa  afTí.    ocotoch  til- 
matli. 
Mata  para  combatir,     ueyuapalchimalíi.  uey  quauhclii- 

malli.; 
Máteca  de  vacas,     quaqüaueycbiyauaca^quaquaueymáte 

cayo.quaquaueyceceyo.  uacax ymatecayo.uacaxchia- 

uizcotl.  r 

Mateca  derretida,    tlaatilillimáteca.chiyauacatíaatilií//. 
Manteles,      mefá  tlapachiuhcayotl,  tlatlapachiuhcayotí, 

manteíex. 
Alanteles  pequeños»  mefa  tíapachiuhcayototíi.  matelexto* 
Alantener.   nitevtlaqualtia.niteuapaua4niteizcaltia4 
Aiantenido.    tlatiaqualtiíli.tlaizcaltilli,  tíauapauhtlí. 
Mantener  fe.  nino,nemilia.nixcoyanninotlaixnextilia. 
Al  antener  fe  del  ay  re  elaue»  necachichina. 
Mantenimiento,  nencayotl.tlaqualli.  cemilhuítiíoni»  coch 

cáyotl.neeuhcayofí,  neuheayotí. 
Manual  cofa,  campan quaiíücanipáye&li,  ganuel ■motc.uiri 

nemiVcáquaí. ton.  -; 
Mazilla.  bufea  mancha* 
Aiázillaenel  cuerpo  o  cara.  yayapaleualiztli.yxiycuxiJizííi. 

y.xcuicuiliuizdi» 
AlázilladoalTi.  yapaleclic.yxicucic.yxcuicuiljuhqui» 


M    ante    a* 

Manzillar  desamanera.  nite,yapa!eua.  níte,ixicuxítia»nr 

re,ixcuicui!oa*  ,  

Manzillarfe.  ni\yapaleua.n,ixyapaieua.n,ixiycuci.  n,ixcui 

Manzilla  auer.  nitejenoy ttat.eca ni,tIaocoya.nech,tIaocol 

ria.teca  núnentlamati.  teca  ni  no,tequipachoa. 
Manzillapormifericordia,     teicnoittaHztlj.tetlaocolitta- 
lizrlí.tecatUoGoyaliztli.tecanentlamatilizdi.tecaneté* 

quipacholiztli.  _ 

M  apamundi  o  bola  de  cofmografit,     cemanauíttü  y  m* 

chi\  Qttlalticpactliycemittoca. 
Margeneralmate,    ueyatl.ylhuicaatl. 
Mareftrecho.     ueyatl  y  pítzauayá.  ámopattauáCUiyit^ 
Mar  a1ra.aauecatlá,ami&lan.  ueyauecatlá.cetlani 
Marbaxa.    amocencaauecatlá,amocencaami£l*. 
Marauilla,    tíamaui$olli.tetzauitl. '  m    m 

Marauilloíb,    cecatlamaui$cltic%cecamauiztic»t¡ty©.iiii 

uizco.tetzauhyo,  : 

Marauiloíaniente.    mauizgotica,  tleyotica.uelmauíztic. 
Maraui!Iarfe.nítla,maui9oa.nino,tetzauia. 
MarauiHado,    rlarnauigo.motetzaui, 
Marauíllarfe mucho,    cenca  muey tlamauícoa.ninojtetza 

uia.nin,ic/«uia»  . 

Marauedú  tepiton  tepuztla  coualonhtepuztlacouaionito* 
Marcar  plata,    nizrafteocui  damachiyotia. 
Marcada  plata,    yztac  teocuirlati  rlamachiotílli. 
Ms'codeplata.  lomeímo.    vel,yztacteocuitlatltíatama- 

chíuhtlj,  ••       '  .      '  .  /•'.•. 

Mar^o  mes  tercero,    metztli  marea  vel  ye  yejmetztii  yn- 

cexiuitl, 
Margalcofa  deÍTemes.margocayotl.marco  ypanmoem- 

uanifmar$oytechpuhqui.  # 

Marchitarre.ni.cuedauía.ni^quelocbaui.ni^ilichauí.n^pili 

chuaqui.nucototzuaqui.  

Marchito  *íT¿.    cuetlauhqui.queíochauhqui.pmchauchquL 

püichuacqui.cototzuacqui. 


M    ante    a. 


i5j 


Marchitablecofa.     cuetlauiani.cuctlauíni.püichaüini.pt- 

lichuaquini.cototzuaquini. 
Marea  viento  déla  mar.    a  eecatl.uey  a  cecatl. 
garfil,  manatí  elefante  y  coatlan.tlan  omití 
Margen  delibro*  amoxtentli.  amoxtemmalbuilóní.  amox 

,tli  ytemztaca»  amozth  ytenchipauaca,  amóxtcnyztalli. 
Alarhojoomohodelosarboles.  pachtli.chachaua. 
Marido.  teoquichuittenamic,ciyáua.mocaühqui.namique. 

Marido  o  muger,cafadosf    tenamJc.namiaii.. 
Mandabíecoía.  nenamíftjloni, 

ca"otf>,CWd**  nena,ní^i/iznem,7íztIí'.nenaniiailiznet^ 

Marina  cofa  defamar,  iieyapancayotl.ueyatJácayotJ  ucv 

«pan  mochiua.  '         ríh 

Marinero,  acaí/amocuitlauUcalíanélo.  tlanelo.atlacatJ 
Maripofa  generalmente,    papatonV  * 

Maripofa  gi  ande  pintada,  xixicaltecon.  xícaftetccon,  t¡e- 

COCO/% 

Maripofa  pequeña,  papaíotontb,  papalofepiton. 
Marmol  piedra  marmoleña.  acHalchiuití.tezcaln,tepuchtíi 
Ala rmo]  coluna.   terJaquer?alJ¿ .remimiHi.  tepia2tli.  f 

Marmoíejoco/una  pequeña,  tetlaquetzalíótlí.teiíiimiltotí/. 
i  tcpiaztontlí. 

Marques.  Jo  mefmo. 

Marquefa. lo  mefmo. 

Marquefado,  tlatocayot/.  marques  r/atocayot/. 

Marranocochinodeaño.  yecexiuhtiacoyámet/.cexiuhca 

yot/ coyametl.  omonamic  coyametl. 
Martaanimalconocida.lo  mefmo.  vel,ocotochtíí# 
Martes  diadela  femana.lo  mefmo.  ve/,yc  eylhu.tl  femana. 
^Jartj  ar#     nitla^euía.nitla^epuzteuia.njtía.tetzotzona. 
m       «         ri«teuiIIí.tlát«zotzontli.  tlafcpuztéuillf.  ■ 
Martillo,  tepuztlateuiloni.tepuztlatetzotzona/oni. 
Warti/ogio.  tonalpoualoni.  tonaíamatl. 
Hartir»  tianeltoquiliztli  ypampamiqui,m¿quiztica  tlanet- 

RR 


M  '  ante    a,  v 

M^'ílScomparatiua.occencaye.ocyecer.ca.ocye 

M^cÓajunclon.  ™ynda.auhyntIa.aWhynt1acamo, 
Mí  ^^S^n^occcncaueyanonecuin. 
MaS^n"Sa^nfqu,occe„cayenicIudeuiaf 

tlaccntlalilli  tlacalaquilli. 

Sdeganado.  |M|g^S&^  '  - 
M"a0rmn'onIacmiqu¡.uC1nite,mia¡a.nite,1atlaeia.„ite>Po- 
¿dor.  ymacntóuani.  «eUemictiani.  .edat.atiani  te- 

j^aftdor tal.  te.ctocamiaiam.atcnemachpantemia^ 


M     ante    a# 


m 


Matar  animales  o  fieras.    nijmacamiéb'a.niVequammi&ia* 
Matador  deftas,   wia^amidiani.  tequammidiamV 
Matar  facrificando  animales  o  aties.  nhl^mi&ia.nufajquech 

cotona,  ni  ti  abotona. 
Matador  alfi.    t/ami&iani.  tíaquechcotonani.  tlacotonani. 
Matar  facrificando  hombres  alos  ydolos.    iii,tlacami¿tia. 

nité.altia, 
Matadorenefta  manera. ti  amjdiani.tlacami&iani.tealtiani. 
Matador  de  padre.   motami&ianié 
Matadordemadre,  monammi&ianú 
Mataralimefmo»  ninonomamidia. 
Matador  defi  mifmo.  monomami&i.  m  onomamiftiani. 
Alatanc,a.  temi&iíiztli. temac  uelmiquilízrli,tctlttlatiliztli# 

tepopololiztli. 
Materiapodre.  temaJI/.  timalli. 
Material  cofa grofera,    adayolizniatcachitilttlL   tlaylíuiz- 

chiuhtli. 
Materia  tener.  ni,temaIIo. 
Materia  de  donde  Tacamos,   machiyot/,  octacatl.  amama- 

chiyotl. 
Material  perfona,  atIayoIizmacachiuani# 
Material  obra,  tlayliuizuílli.tlailiuizchiuhtli. 
Matiz  en  lapintura.   tlapoyauaíiztli.  tlapoyauallotl.  poya- 

uac,  tlamachíyotilizth'. 
Matizar  en  la  pintura.  nitía,poyaua. 
Matricula  de  nombres  propios»  toca  amad,  tepoualamatí. 
Matricular,  nite.tocaycuiloa,  nite,tocatlaIia. 
M atrimonio,  nenam  i&iliztli.  teoyotica  nenami&iiiztlí,ne- 

manami&iliztli.necetiíiliztli. 
Matrimonial  cofa.   nenami&xIizc,otI.  nemanamiftitízgotl. 

necetüiliz^otl. 
Matriz  gene  raímente,  nanyotl.  tenantiíiztli. 
Matriz  de  codornizes.    £0£oltin  ynchan. 
Matriz  délas  cibdades.   altepenanyotl. 
Maxcara  o  carátula,  tlachichiualli  xayacatl,  xayaca  tlachi- 

dnuatti. 

RR     ¡j 


(%% 


M    ante    a    5c      e« 


Maxcar.  nítlaquaqua. 

Maxcadacofa,  tlaquaqualli.  . 

Maxcada o maxcadura.  tlaquaqaaliztli.neauíyaliztli. 
Maxcarelpanalos  niños,  nicpaniaynpiltzimli. 
Matrona  mugerhonrrada.  ylamaiciuhqui.  ylamatlamat- 

qui,mauizticc¡uatl. 
Mazmorraprifion. .  oufcátecaltzaqualoya.tetIafla  caltza- 

qualoya.  . 

á*Mcar.    nin,axixa.atImc,noquia. 
Mearcon otros,  teua  nin  axixa.teuan,anoquia. 
Mcarfedemiedo.  ni,mauhcam.qu..nin,aaxixa.  nMnauh 

caconequi .  nmo,tzmyaItia .  yuhquin  cuidatzayamno- 

yollo.  .         . 

Mearalcádolaorirta.    nitla?piazoa. 
Meadacofa  con  meados,  tlaaxixtli.  aaxixxo. 
Meada  de  meados ,  a  xi  xtlí . 
Meados  las  orinas,    axixrlu 
Mecapal,    mecapalli. 
Mecer.   nit!a,neIoa.  nitla^neneloa . 
Mecedor,   tlaneloani.tlaneneloanw 
Mecido,   tlanelollutlanenelolli. 
Mecedero paramécer.   tlanelolonr.  tlanenelolonn 
Mecedura     tlanefoli/tlutlaneneloliztli.  . 

Melervnoconotro.    nitia,nepáuiuixoa.  n.t^neuanui- 

Metído  afli     tíanepauiuixolíu  tíaneuíuhiixoHí. 
MecedortaÚ  tlanepauiuixoani.  tlaneuau.urxoani. 
Meleduratll     tlanepauiuixoliZtli;tíaaeuau,u,xol»zt i. 

GTuixoa.  r    .       ..  ' « 

Mecedura  eneftamanera.   tlauíuixotiztfu 
Mecedor  tal.  tlauiíiixoanu  teu.u.xo,  teumixoam. 
Mechade cadilolampara.    ycparlau,  on.        . 
Mecherode  c§dit  olantpará.     ycpatlauíilatzicolnloni. 
Medida  braca-  ceiiyoltotli.      -  •  f  . 


M    ante    c> 


Me&íacofia.  cendacolquamatlatl. 
Media/una.    centlacol  metztlí.  da  páquimez  di. 
Medianoentregradey  chico.    ca  tlaco,  c,a quatti\ca  ypa*. 

tlaconemi. 
M  ediania  aíTi.    dacoyod,  quallod,  tlaconemilizc.Gti.ypa- 

ni  yod. 
Medianamente aítí.   tlaco,  nepatía. 
Medianamente  hazer  algo,   achiuei  nicchiua. 
Medianamente  dezir algo,   achiuei  niquitoa* 
Medianeroen  compra,    tetlatcnnonochili,  tedatentoto- 

quilf» 

Medianería  aíTi.      tedatennonochifizdi.  tedatentotoqui- 
I/ztlí.  í 

M  edianero  entre  dos.     tedaceceuiliani.  tenenotzaltíani, 

teneda$odaIciani.renecniuhdaltiani. 
Medianería  raí.    tedaceceuilizdi.  tenenotzaltilíztli^tene- 

rla^otlahiíizf/i.teicniuhtjaltjíiztl!. 
Medianero  comoquiera,       .tenepahdamoquetzani.ne- 

pandaycac.ytechnecauaJoni.tecamoyoiidacoani. 
Medianería  den*  a  mane  ra,     tetech  necaualizth.tenepada 

moque  n  aliztli  nepanda  ycalíztli. teca  neyolitlacoJizdi 
Medía  ro  demediar  henchir  nafta  lamitad.  mtla,tlacaxifia 
Mediado  odemediado.     t/atíacaxiríllr. 
Mediar odemedíar gaftar hafla fa mitad,  nitla^lacoui* 
Mediadoo  demediado  aíTi.  dadacouilli. 
Medico  o  ñ  fleo,     ticítl,  tepati.  tepatiani.  dama» 
Medicinal  cofa.  padi. 
Medicina,     padi.  nepatiíom. 
Medico  de  oíos .    teixpati,  teix  telo/opa  ti, 
Medicina  de  ojos,   ixpatá  neixpatilonúixtelolopadí. 
Medicode  orejas,  tenacazpati,  tenacazpatiani. 
Medicoexperimentado.    mimatiniticithdayeyecoaniíf- 

citl.  yxpáca,  mozcaliani. 
Medicina  experimentada,    dayeyecolli  padi. 
Medicoquefabepocq.  amo  cenca  mimariniticid. 
Medida  como  de  v  ara.    day  ey  ecolonUlaoclaeaanaiij, 


,. 


M    ante    ¿. 

M^Macomodeceleminoarroba.    ttatamacWualoni' 
Meí3ade"diezPieS.    matlacxocpallatamaduuaiom.ma 
tlac  ycxitlatamachmalom^  mach.uani> 

^fdtrt^/Suact.atamach.uani.tlatlamelauk 
Me1i^toUaniria,necu1ltamachiua.  ^fffe*i*«j 

chiuani.  tlachicoíamachiuani.  #_ 

*,  3 Si  ^w<*h*     tlamelauhcacamachiualonu 
ffití«lSUw«  trapalcan,- 

£&&&  jssssa»  .     • 

Med  dorTel  mudo,    ce  manauaftiatamachjuam. 
Medida  delmúdo.    ««•^fi?WW****' 

tlapouani. 


M    ante      c, 


i6S 


acaltontíí. 
Aiedioafládo.  achitleuacqui* 
M  ed  i  o com  i  do,   chicoquaticxhicoqua  i  chicoquaqua* 
Aledio bíuo.  achí  yolli.c/aquenyolli.c.aquenyoltoc.c,  aquén-? 

ytztoc. 
Medio  muerto,  caquen  quimattoc.  yuhquin  omic. 
Medio  quemado,     achitlatlac, 
Alediocrudo.  achí  xoxouhqui# 
Medio  pie,  centlacolicxitl, 
Mediotono»  fJacotono. 
Medrarpormejorar.  nino.cnelia.ninotíajxnextilia.nino, 

yocatia. 
Medrado  aíTí.   mocnelt,  mbtlaixnextfli.  moy  oca  ti. 
Medra  porme,'ória.    neiCnelilTztli.netlaixnextililiztli. 
Médrofopor  naturaleza,   momauhtiahümicauiani.  mauri- 

catlacátl.tnauhcanemi.  manhcayóllo.  mauhqui. 
Mejor nombrecomparatiuo,  ocyequalli. 
Mejoraduerbio  decomparatiuo,  ocyequalÍi,occenca  yée 

tli.occencaypani.  :; 

Me jor vn  poco,    achí  qualíioc  cachi  qualli.  quentel  quallu 
Me/or;arcada  día,  bufeamedrar, 
Me/orarén  falencia,  yeninimati, yeachininjmati.yeqn 

teltzin,  ye  ni,y olli.  yeninozcalia. ye  nihiyo niecui,  yeqz 

Mejoría  de  dcíencia.    achí quente/.  ycachi quentel. 

Mejoría  en  cada  efpecie.  ynoccencaqualli.ynoccencayec 
tlí.^accenca  ye. 

Melcocha,  necuiíacatztl/,  necutlatzoyonilií. 

Meicocheroque las  vendí*,  necuilacatz  namacac,necuitJa- 
tzoyomlnamacac.  :, 

Melena  de  buey,  yxquapepechtl/. 

Melezina  echar,  buíca  ayuda  echar. 

Melocotón  árbol  conocido,     melocotón quauítl. 

Melocotón  la  fruta  del.  xuchipal  duiazrjccuztic  duraz- 
no, xocotl  melocotón. 

Meló  n  fruta  co.nocid,a,lo  miímo. 


'M^  ante    e*  r " 

Melonar,  melommfipan.  ¿.^«JiiS 

Me.oxalauadurasdem.eI.  ncquatl.ncuqtíaíxpac  atl 
Mcltar m^mvtfo:  „itla,tcntlapana.mtla,tentzicueua.  m- 

da,tenchitonia.nMa,tencotona. 
Mellada  cofa  affi.  tentlapanqui.teutzicueuhqui.  tencoton 

MX  o  nSaTa "    ^apanaliztli.  tentzicueuilizri i.ten*  \ 
cotonaliztli.tenchitoniliztli.  . 

MKladoenlos  dientes,  tlancotpnqui.tlancopmqui.tlanco 
toftic.tlancopiaictlanuetzqui. 

Membriiloarbolconocido.  membrillo quauitl.xocoquitl. 
Membrillo  fruta  del  lomifmo.  veUocotlmembrrllo.     ,,  , 
M-mb rudo  degrandesmiembros.    ypanocm  uey  yn.na- 
«vo ueuevpul.totomacpul,  nouian  tomauac.       . .        . 
Memo;rtXmiqu.lIZtlUotlaloamiqua.totlaInam.gI.Z. 

Memorial,  tlalnamiconi.  ; 

MSKéfSí demanda,   motlatlayeui.motlayeula. 
nrmodatlliclaniani.motlatlaltlani.tepalmoocno.toa.te. 

Me'nearflso.    ñirla.olmia.  nitla.cuecuetzoa. 
gSfc  ^SSSn^cue^i 

Menear     etech  monequili.tli.monequ.l.ztl.. 
Me"éfteíaJer.  notech  monequi.nechnequ,. 

M^letrXm'otoTniMdeytechmonequi.at.eiaxca.ane 
ciniynitechmonequi.tlatemachwm. 


JM     zntt   e 


i% 


M enguante  Se  luna,  ynecuepaíiz  y  n  metztli.  ye i'Ioti  yin* 
metztfi.  ycpoHui  ymmetztli.  yetniétiuh  ym  metztli,  yc- 

tlantiuh  ymmetzüi.  metztli  ynecucpaliz . 
M enguante dek mar.   my ailotüiztlU  uey atlyylorca,  uey 

acl  ynecuepca. 
M engua  ynopia.  y uhcadatíIiztlUtle iuetztoIiztIi\mtdlira- 

1  iztlu  y  cnot]acayotl,cococay  otl.  teopouheay  otLatls  one- 

ualiztlñ 
Menguado.  yuhcatlacatlmotoíima.ycnotTacatl. 
Menguar.  ni,:t/antiuh,n¿,t>oIiuhtiuh.!ni>caxaua# 
M  enor,nojnbre¿:ompatiuo9  tlacotepitoii.achitepitojí  vdS 

tepiton*  *7^ 

M  enos^duerHoeompamiuo.    ¿occenca  amo.  íocyeamo* 

quenoqiieyjiamo* 

MenorJefidadqucíCÍladeBaxodetuton  jlazcatólliáfaua 

paualliayamo  tIachia.áyamo  mozcaua.ay aquímati4 
Mwonadeeihdztfi.  ¿iazcalulizc,©^ 

Menj^edar*   atleípan  niquitta.atlcipanmcinatí.atTcipa 
ni/taactoa.atíeipa  níte,mati„atLeip|  nite¿tta.nuevtdchiua 

ayacipaniteímati.ateijcco^tdcj^cjiitlachia,anite3mauli 
caitta.anitejxirta.niteicxotla» 

Menofpreciado '•    atMj^nittaili.ííatelchíuhtlUt/ainauhca 
ittaiIi.atIaixt¿IiIli.itIacxotIaIli. 

Menofprecíador.  arie^aníeitta^tlcipantematlatleípan 

t!achia,tetekhJmni.atdxco^cicpacíIachíanjUt€in¿jh- 
caittani^tejxittan^teicxotíanj. 

Menofpreciando^dueíbio.    *rfeipanteátaliztka,atlejpa 
tematijízíica.me?chiualmica.atm«talizfica,  ^ 

S^****^*  tcteldiiualiztli.ateíxco.ateícpaaia 

^n^boomenpa.     íedaauiIquixtiJiIiztIi.tetJaauiJpo- 
poIuiMutli.  tetoímüiztli.  teicnotili/iztlí 

^eu°*  tiíUn5íhtitlaHOni^QtitlaniniíMantIi.5c  per 
iaecaphQramtteix4tenacaz,  *    pw 

SS 


Lili 
1 


tía  nonocza.fiUtlatblncx/ttfl.  ;".'«      v 

MenVa.er&devamdad.  auiltitlantli.cannem.thntU 
MenfóWoemredros.  nep.ntlaqu.cat.tlan. £"*£**■ 

uattlli  titla^Vucmetlacatl  yatlan.  necotolanth. 

S^Sci^elani.»,     jiaín^f 

tli,tenqualactl..  ,    át¡    ¡tU.t)    ¡    ¡^ 

^^f^^fe  nÍZdÍCaPa' 

xiana.n¡,cxitotoca.  ... 
Menudencias,  textitrcat laten*!, 
^odeteafeca -^  ^o^eyod.omiceceydo. 

Meepanuia.  „anaiihtli.t!anamaqui1iztli< 

M.rcacerqué  vende ;   F*™££ J,  otIj t,anamaquil.ztl,. 

MSSormifericord.a.te.laocolilizdúteicnoKtaliz.ü.t* 


M   ante   <4 


170 


tetlauhtíiztíi.  teícnelil/ztfü 
Merced auer.  n!te>t/aocoíia.níte,tUu!itía,níte)ícneIjat 
Alerchantejomifmoesque  mercader- 
Mercada  cofa  para  vender,    necuilolonulanecuilolli,  tia- 

mi&Ii.namaconi. 
Mercaduría de  efclauos.    tlaconecuiloliztli. tkcanecuilb. 

liztli. 

Merdofo.     cuitlayo,  cuicuitlayo,  nemanauillo.  tlaillo.tla- 
yef/o. 

Merecer.  nitía>cnopiIhuia.no,maceua] ti\  no.cnopilti.njic 
nopilti.  J 

M  erecedorj    tlacnopilhu/ani.  y maceual  tíni.  y  ycneliltim. 

yycnopiíríní- 
Mererimíento,  tlacnopílhuiliztlí.  maceualtiliztli. 
Mereceré,  amor  de  otro,  mte,tIacctlalizicnopilhuia#nite, 

t/acotlalizmaceua. 
Merecimiento  grande,    ueytlacnopilhiiiliztlj.ney  tlama 

Merendar,  nino,t?acauia. 
Merienda,  nedacauílizríi. 
Merma  ene!  peíb  o  medida, 

Jiztlí.  tlachicoxe/oliztli. 
Mes  parte  dozenade/año. 
Mes  y  medio. 

tlaco. 

Mefa  donde  comemos,    tlaqualoni  mefa  .ílapechtIL 
Mefa  de  metal,   tepuzmefa.  Ti 

Mefademarmo/,     teuapaimefa, 

Serstra.t,acon,eii-  *»*  ^  maá 

Mefa  enlos  lacrilicios.  damanal  mefa. 
Me  aderVr7le'  íáCCycx,n,e,a-ce'c""'era. 
Me-aetnSr8-  r"CXeJmela-  V««»P»v«e  mefa. 
lcomefaPOnen  lo  vend,b!e-    t.yamicmefa.  ypatían* 

Mefadecamtódoroblco.   teocuitlanecu.Ioljz ifi&M 

SS     í} 


t!aczonc!a;aIiztIi.  tlaiíocfm- 

merztlí.metztlapoualiztlí. 
ce  metztli  ypá  tlaco.  centetimetzt/iypan 


M  ante   u 

¿Í  StíSSSk tlaepítil.lii  mela.ePat¡t<*«veft. 

^„«cSSchivalcall¡.tech¡aloyá 
rSS «cochitiani..  tecochíti:  techoquiaienene*- 

MÍftraoUde  mueer;  nemettuilfetlí.  cmacocolli; 
S£r nTt"a%nepanoa.nitla,neneloa.n.tla)cennelo1 

Meter/  ¿itla,caláqgia.n.tla,aclu.a., 
Metido  tlaaquiUi.tlacaíaqwlli;  . 
Sí,  ^calaquiani^aq^  n 

nitlatlalaqui*       ■        tíalTaipachoVr^tIatlalaquiUu 

^Sdi^^^^^4^^ 


M    ante  c   &     U      171 


Meterfe  o  colarfe  entre  otros  o  por  atarugar  efírecho.  m - 

nopitzmamali.nite,xeIotiuíu. 
Metido  affi.    mó  pitzmamalquí.texeloqw. 
Meter  enelfeno.     nidajCíyacapiqaiVnitUjayaGapacíioa,, 

no  ciyacac ni,tlaniana.nitta,cry  acauia. 
Metida  cofaaírienelfeno.  tlaciyacapiaii.tlacjyacapacír- 

olli.  tlaeiyacauilli.  . 

Meterfe  en  pedazo  de  eredado  tierra  ajena?.     nite,tepan- 

xo  coa.  nite,  miIxoc©a.nite,tcpantopeua. 
Mexilladelacara..    tix.teliuhcaryxteliuhcatl. 
Mez  ciar.  nida^ncnepanoa»nitIa,nene  loa.nitla,cen  neloa, 

nitla,cennepanba; 
Mezclada  cofa*    tlaneneloni..tlánenepanollr.tlacenne3ollt 

tlacénepanolli.  . 

Mezcladaménte;  ttaneneloliztica.tlanenepaiioliztica.tla 

cene  loliztica^lacennenepanoliz  tica. 
Mezdaaífi  -  tlaneneloliztliltlanenepanoliztli.  tlacen  nelo 

liztJi  ti  acen  n«panoíiztli. 
M  ezcí  a  de  cali    tenex  poíolli.  tenex  goquitL 
Alezquíno.    bufca  eícaiTo* 

Mezquinamente,     teoyeuacatiliztica.    tzotzocayotícav 
Mezquindad,  tzotzocayotli.  tzotzocapayotl>  teoyeua- 

cayon\ 
Mezquita..     mahomatlatlatíauhtilizcalEmahomacalír. 
€£Micofa,pron6bre-    n>axca,no,yocauh,notecht 

pouiv  , ,         , 

Miedo,.    nemauhtiliztli.nei^auilizíli.mauteyotI.maaíz 

tli. 
Miedo  auer,    nino;máufttia.ni,maui. ni^ciy ocopiniV 
Miel  deauejas.quauh  neeutlic 
Miel  que  nace enlas  flores,    xuchinecutlilxuchinenecutli, 

xuchi  memeyal/otl. 
Miel  rofada,     xuchionecutli.  rofas  necutli. 
Miel  dé  maguey  cruda,  menecutli.necuxoxouhqui.  necftl. 
Miel  ella  mefma  muy  cozida  como  arrope,  necurlatiatilli 


■ 


■  íi 


M    ante   i# 


tiecutlatetzaualli,  necutlatlacallí. 
Miel  efta  müma  cozída vn  poco»  necutfatotonilfi.nsquatf. 
Al  reí  de  canas  de  mayz.  ouanecutli.  necuixquiuill/* 
Miel hazer  las  auejas.   ni,necutlalia.  ni\necuchiua» 
Mi"mbro,parte  del  cuerpo,     centlamandi  tonacayoyno 

quaquic^hztonacayo.ycecniquic.aliztonacayo.y  tlacoyo 

y  cotonea  yntonacayo. 
M  lembro  a  miembro^aduerbio»     cececni  quíc,  aliztica. 
Miembro  del  hombre.    tepulli.tototí. 
AliembrodeJamuger»     tepiíli.  neúetU 
M  ietral  o  miétrasq.oquíc.ynoquixquichcauh  yníxgchcaufi 
Alierco'esdiadelaíemana.    lo  mefmo,  vel,yc  nauilhuirl 

í emana.  ' 
Mierda.    cuirJat^nemanauilIi.tlayelli.tlailli. 
Miefes.  tonacayotl  cogauíztoc.  co£auiztoc,uactoc  ccntlf# 

otzomman.oquiz. 
Migas  de  pancozído.    tlaxcalatolli. 
Migajadepa.  tlaxcaltextlútlaxcalpapayantíí;  queqxolli. 
Alígajasdequefo,   quefopayantli.yafTídelasdemas. 
Mil  numero.bufca  aícabodftelibrodódeefta  toda  la  cuéta 
Milagro,  tlamauicollj.  tetzauhtlamauigollí. 
Alilagrofo,  mauiztic.mauicauhqui.  tlamauijoltíc, 
Al/lagrofamente.     tlamauicoltica. 
Mi  agrofo  hazer  algo»  niteímauizc.otía.nite,tIeyotia,  nke, 

tenyotia. 
M  ilag ros  hazer»  tlamauic,  olli  nicchiua. 
AüUno.    cuixin  uinetii, 

Aldla.    onrzonrl-  ypanmatlacpouaJIíneicxíanaliztlí. 
Minon(fiÍJcet)mií cuentos,  buíca  en  fin  deítohbro  donde 

elíatoda  la  cuenta. 
M  mar  hazer  mina,   ni,  tlallantataca»  ni,tlallan  oztotataca» 
Aliñada  cofa,     tlatlal.antaracl/í. 
Aimafoterrañacueua.  tlaloztotf# 
A\inido,aduerbio.     tlatial/an  tataquilízríca. 
Aiimdor.  tiallanoztofatacac.tlailaa  oztocacacani,  tlatlalll 

tatacaoulariallaatatacac. 


M    ante   u 


172 


Mineral  cofac!  minero(filiceOdequalquier  cofa  que  feaefa 

debaxo  déla  tierra,     oztocayotl. 
Minero  de  oro,  cuztic  teocuitlaoztotl  «cuztic  teocuitlaqx 

tiloyan. 

yzta&eocuitlaoztotl,   yzta&eocuitla- 


Minero  de  plata, 
quixtiloyan. 

Minero  de  cobre, 
tepuzoztotl. 

Minero  de  fal/trc, 

AHnero de  greda, 


chichil  tic  tepuzquixtiloy  an.  chichil  tic- 


tequixqmcuiuayan. 
tlaltzacuquixriíoyan.tlaltzacutataco- 
yá.tlalcacalicacuiuayan. 
Minero  de  piedra  $ufre.  tlequiquiztlalquixtiíoyan.  tlequí- 

quiztlaítatacoyan.  tiequiquizrJalcüiuayan. 
Minerode aguzaderas,  tepuztlatenriloni  yquixtiloyan.tc 

puztlatentiloni  quixtiloyan» 
Mio,coíámia  pronombre,   naxca»  no,yocauh% 
Mirar.  nitlachia.  nitc,itta. 

Aliraderoíugar  de  donde  miramos,  ttachialoyan.  teittalo 
yan.tlatlattoyan.tlatlachialoyan.teyttaloyan.  ceualcalli. 
Mirar amenudo.  non,tlatlachia.  nonteiítta, 
Mirar  al  traueso  de  trauefia, ni ,nacaztl achia.  nite,nacazit- 

•ta.nite^ixtlapalitta,  no,nacaztlampa  nitlachia. 
Mirar  o  acatar  confiderando.    niquitztiniotlalia. 
Miraralcielo,  ylhuicacpani^tlacliia.na^copatlachia, n,aco 

tlachia. 
Mirar  atrás,     nicampa  nitlachia.  noteputzcopa nitlachia. 

noteputzco  ni,tlachia  nite,teputzitta.  ninalno^cuepa» 
MiraralexGS,   ueca  ni,clachia,  m\uecatlachia. 
Mirar  por  diuerfas  partes.    noüiampani,tIachia.ypanocan 
nitlachia.  nonoca  nitlachia.  nonelo  ni3tlachia.  nouíampa 
nitlachia. nouiapa  nste,itta,  auic  ni,tlachia.  au  icnite,itra. 
Mirar  de  anbaabaxo.  tlani  nitlachia.  dalchipa nitlachia.  tía 
ilápani}tlachia.tlani  niteitta.  tlachipanitejitta.tlalanipani 
teitta. 
Mirar  adentro,     caliticpa  non  tlachia.  cal  ificpa  no  nteítf  a, 
tlaticpanoilachia.  tiatkpa  nonte^tta^tlecopa  non^tlachia. 


n 


■&] 


i 


M      ante    i  8c   o, 

t!ecopanonre,itra. 
Mirar  fe  por  todas  las  partes  del  cuerpo*  nino^tlatlatrilía, 
Miraren  derredor  ¡jirio^malajcachoayíiQiílachia.nino^ma 

íacacmoayn  mmm* 
Miradorelqüeiníraaín,  fnomalaéacnoca  tlachianí.ino- 

analacachocairtani. 
Mirarariba,  ii>aco,tlacte.n,acopadahii.aieoijie«i,tlachísi 

acouicn  onfeítta  .note,acopaitta. 
Mirar  aotrp  coenojo  o  andar eo  otro  roñtri  tuerto,    nite, 

ixcueilítta.ñitejxcüelhuia. 
M  jferia  contraria  de  dicha,        peroniíiztli.  nequicajiztíi 

ycnotlacayotl,  '  " 

MiTericordia.    íetlaocojíiztlj^einoittalizílKtedaocolitta- 

liztli,ycnoyoualizt& 
Mifer^rdiofo.    t  etlaocolíaríí»  steicnoittani.;tetla  ocoliz- 

íttani.ycnoyóuaniyyollo,  , 

Aüfericordiofamente/  tetlaocpliliztica,  teicnoittaüztica, 

tetlaocoliliztica,  ycnoyoualiztica.  ^ 

MÜmcor&ia  auernite.tlaocolitta.nlte/Iaocolia.  mte,icno 

Itta.  necht3aoco!tia,  #         , 

Mifcriá  depobreza,     netol/níliztli,  y<:iJ0yot!,ycnotIacar 

yotl  .ompaonquicayncococ  teopouhqui^ynyCrtopilIotL 

roaeuiztti.  chichinaquiztli .  anecini  yncochcayotUcuü 

cayotL  -, 

M iferabie  pobre,   y  cnotkcad,  motoiinia. 
Mife rabie,  bufca  mezqujno/ 
MiíTa.-  Jomifmo,  vé^teouemmanaliztli.  teoyotl, 
M ¡lía  dezir,  niquitoa  milía,  nicchiua  milla. 
MilTal.    miflal  amuxtli,  teomuxtli muTal 
Mitra  de  obifpo.    teopixcatlatocayotl. 

iTMocosdenanzes.    yacacuidatl,yacatolli. 
Mocofo!lenodemocos#yacacuicuitJa.yacacuitJaporíOtzé 

yacacuicuklapol.yacatzotecuicuit/apuK 
Mocofofer,  ni,yaca cuide, nl,yacacuidapotz.  m,yacacuí^ 

cuidapul.  ni.yácatzotecuicuitlapul. 
j^o^odeedadpequeña.   telpuchth.telpocatL 


M    ante  0, 


*7J 


Mofa  de  edad  pequeña ,  ychpuchtlí.  ychpocar?. 
Moyuelo  de  edad  maspequeña,  telpocapiítpntli.  teípoc»- 

coneton,  oquichpiltontli.  tdpuchtzi  mli. 
Mocedad  de  aquellos*  telpuchchotite/poeayotl* 
M  ©cuela  deedadmas  pequeña,  ychpuchpiltontli  .yefipudí 

caconetonrii.ychpuctontli,  ychpuchtzmtj¿  ycíipuch- 

piltzíntlii  ciuapiltzintíi, 
Mocedad  de  aquellas,    y  chpuclipilíonyótl,  ycfipuhcacó- 

neyotl.  ychpuchpiltzinyotl.  ciuapíJtzinyotl. 
M  oeedad  como  niñería  de  niños,  pipillotl,  coconey  ótlM 

puchpiltonyotl.  teipochconeyotJL  íelpocapiitony  otl  teí- 

pochcaconeyotl, 
Mocedadcomonifleriadejiiñas^   yehpucfctepjtoyotl  ycli 

pocatepttonyotLychpuchcaconeyotl. 
Mo^ocrecidpl     ^ínaciftelpuchííi,^iiiacicyyoíiocoteípu 

MocecadoWueltos,     omacic  telpucfachGtl.vyoTIb co~ 
telpuchchotl.  * 7 

Mo$acrecida.    omacicydipuchdi,o«iacicy>rol/ocoycí^ 

Moco  deferuicio.  xolo.  f etllnemitexolonh.  teadivteaacTí 

tet/an  motlayecokia.  tetlaaenéqu,  tepaínemi  mS 

Moca deíermcio.  cocp.tedannemi.tecocouh.tepi  S 

Alocodefpuelas.  tetlatotomilí. 

Mt¡SKandad0S'  ÍÍHdanfliíeíünwffli-»<«¡«t!an<.mo, 

Mogo  que  mudalaboz.  yetlatomauaoütontli. 

yetentzonquiea  telpuchtli.  «UW«/ 

M°o?MaddyetaaSfte-  ^^"^ualizt/Uétzóquifalizt!/. 
Mochacofa  fin  cuernos,  amoquaquaque.  afleyguaqüauh, 

TT 


M  «ante    ©+ 


MoctaeloaCeconocida.  qoammecatecolot/. 

Modefta cofa.  yuiannem¡nuyucuKcanemin..tIaixyeyéCO 

animimatmi.nt¡maccanemini.riacaiiemraf.        , 
AS yuian  nemiliztlí.  yocoxca  nemiliztli.tla.xyeye- 

^ta  fnematiliztlj.tlacanemiliztli.  mimatcanemtetl.. 
™   ¿Xméte    vuiayotica.yucuxcayotica.  yuia,y  ocoxca. 

9acaui.ayeholóavaitcholoa.tomPoxtI.  - 

*A*Sír   nixolopití.  n¡>tompoxri.anicmamati.n,>xtoto 

*a  3™™  la    xolopiyotl.  tompoxxotl.aquimamatcayptl. 

HÜdonalavigiHaantesdelaluayaquequiere  amanecer; 

ilíínlto  nice.quéqueloa.  teca  ma;auihia.te> 
«!,;«« cavaua  carne nite^ueloa.n.te.tlarelchtuilu. 

*# ^urioSto.    tequeqúeloliztli.  .cafce^,^ 
Mdtecan^tS.caaicceiUeque^^^ 

M^ar.  .nft¿niuidpa^t»t^i.>infcaqüli¡a.ycmte;íir 

,^^S^..yxPoxcauhcayotl.yxPox. 

^oSnó.   yxtzóuoliúhcayotl.yxtzotzoliuiliztli. 
H»   poxcauhqui  yxpoxcauhqu.. 


M    arite    m 


174 


Mojáríe  por  de  dentro,  tlanini,paltff  tlanfpanúpalti.tlani 

pa  ni>chaquani. 
Moja  ríe  mucho,  cenca  nipalti.cencanichaquani. 
Mojadura.  paítiíiztli.chaquaniliztli  .goqui uliztli. ■ 
Alojar  a  otra  cofa.  nitiápalti1iá.'tütepaltilia.hite,chaquaniaé 

nite^oquítilia/ 
Mojado,  paltic.tíapaltiliíli.  tlachaquanilíi. 
Mojón  piedra.     retlquaxochrnachiyotl.tepám  roachíyorl 
Al  ojón  o  linde  dé  eredad.    quaxochtli.mil  tepantli. 
Al  oide  vaziadizo  de  y  ma^ines^o  eñampa.    teixipríacopi- 

naloni.tlacopinaloni. 
Mole  r  harina.     ilitlá,t€cí.ni5tecí. 
Molida  harina,    tlatextl/. 
Moler  colores,    ni\tIapalfeci\ni,fIapaJxaquaío«/ 
Molidas  colores,     tlapallatextli. 
Al  oledor  de  colores,    tlapaítezqui.  tlapalterini,  tíapalxa- 

qualoani. 
Moledor  con  que  fe  muelen,  tlapaltéxoni. 
Moledura  de  colores,  clapaltexiliztli.tlapaíxaqüaíoliztlí. 
■  Moleftar.      niíe^cífnia,  ni  té^equipachóa.  nite,y  olitlacoa 

nite.mociuia. 
Móleíria,  tetoliniliztln  tetequipacMizt/i.  teyolitíacoíiz- 

tli,  temociuiliztli, 
Al  olefta  cofa,       tetoIini.tetequTpacno#teyoh'tIaco.  temo- 

ciui, 
M  oldtado.   tlatolímlli.-  tíat equipa cholíi,  tlay  oíitlacolli, tía 

mociuilli, 
Aioleftador.  tetolinianí.  teteqúipachoani.  teyolitlacoani* 

temociuiani, 
Moleítamente,   tetóliniliztfca.  tetequipachoíiztica.  teyoíi 

tlacoíizrica.temociuiliztica.  , 

♦Moleftardádo  mucho  enojo,    nite,yoíquixíia.nite,quaIa- 

cuitia.  nite,tlauelcuitia.  níte,ellelaxitia,  "rrite,yoípocionia. 
A]  oleftia aíTi.   teyolquix tilizlli.  tequalácuitiliztli.  tet/auel- 

cuitiliztli.teelíelquixtiliztliVteyoIp9goniliztIi. 
Aioleítado  delta manera<    tlay  olquixtilli,  tlaqualacuitilli. 

TT    i/ 


Mi 


M    áñte    óf 

tJatkuelcuitfllí.  tlaellelaxitílli,  tlayolpoconilfi. 
Molefrador^al.  teyolquixtiani.  tcquaiacutfiani.  tetlauck 

cuitiam.teeIÍ€laxitiant»teyolpqgQniani> 
Molino  deaguapara  pt  texonú  texouam  molino* 
Molinero  quelo  cura,  caftillá  tlaoltezqui,  tlaoltecinL 
Molienda,    texiliztli. 

Molino  de  azeire.  azeytemolino.  azeitetexoniv 
Moíineradeazeite»  azeitepatzcac.  azeitetezquL 
Mollera. dekcabe^a.  atl. tauh.tQaluaxicalymonantícya.t# 

quaxiealytiopyá.  toquacoyoyáV  ¡ 

Mollete  pan  muelle*/  caMaratlaxcal$oneari.  tlaxcalya- 

Mollejaenlasaues.  tememetlatl*memetlatl;aytztetl* 

Mollir'   lo mifmo  esque  amollentar. 

Mollido,  tlayamaniHitlafotlaimtli. 

Mollidura.  tlayamaniliztli.tJacotlaualiztli, 

Mollir  la  cama,     nijpepeehacocui .  niípeeh^oneua.nijpe- 

pechyamania..  -.     ■ 

Mollidura  tal,   pepechaco<^^zdj*pepechconeualiztli.pe 

pechyamaniliztli*  ■  ,,     .         t . 

Mollidacama.  yamaquipepechtlivconeuhquipepeclitli^ 
fomento  de  tiempo,    c.anixquichcauitluca  cueíachic.  c* 

adiitonca.caaehitzinca.  . 

Momocontrahazedor.  tlatlamati,tetlayeyecalhui. 
Momo  prineipaL  yníeachcaubyntlatlamaíj>  ynteyaca*- 

cauhyntlatlamati* 
Mona  animal  conocidoi   c^umadi.a^aundi  mat. 
Monacordio.    peülacalmecaueuetl»  u 

M*>nazilIo  de  clérigos,    miilatenáquilipiltontli. 
Mondar algocomohauas fruta ovarasverdes,   nitlavj£ipe 

.  m  nÍÉla»yeuayotIa^a^ 

Mondada  cofa  afli.  tlaxipeuhtlwlayeuayotlazth. 
Mondaduras  eneít*  manera,  xipeuhcayotl.euaptl.euat].. 
Mondaraígocoiao;§¥ya9OSO!ai"0^   nitla,tlaeuieui.ia.ni~ 

tla.yeto.  Jg   .      a.„. 

Mohda-c£ra&a&  ríaá*eia^Ml  tlayecMi. 


M    ante     <*♦ 


m 


Mondaduras  deíta  manera,   tíatlacuicuililonr. 

Mondar  como  pozo,     nítla^tlagolcuicuilia»  nttla^tlacur 

cuilia. 
Mondada  cofaaíTi,  atíacolcuicuilililfi. 
M  ondaduras defia  manera*  tlatIa£olcuicufliliztIi.ríatTacui 

cuililiztlí» 
Monda  orejas,  nenactzpopoualonú  nenacazcuieuiuani. 

nenacaz  ye&iloni.  nenacaztataconr. 
Mondadientes,  netlácuicuiuani  netlápopoualoni.  netlart 

yeftiloni»  netíantataconi. 
Moneda*  tlacoualoni.  teocuitlacocoüaloni.  tfacocoualon i. 
Aloneda  faifa,   yztIacatlacouaIoni\tlachichiuhtli,  teyxcue 

paliz  tlacoualoni. 
Monedade  oro*    coztictaocuitlatomin*  cuzticteocuitla- 

couaJoní. 
M  onedero  que  haze  moneda  como  tomines  o  qrtos,  teo- 

cuitlatíacoualehiuhqur.  rominchiuhqui.  quartochiuhqui. 
Monefteríp  de  monges.  teopíxcacallí.  teopixcachátli.  teo 

pixque  ynchl.teopixquein  cal» 
Monge  foíítario.    ríatlatlaühtianiteopíxqui.  yyoca tlatla- 
M  tlauhtiani  teopixqui. 
M  ongia,    teopixcanemiliztlú 
Mongil  veftidura  de  monge.  teopíxca  tJaquemirf.teopixca 

tilmatfi.teopixea  neolololli» 
Monipodio  délos  que  venden,      teca  necetla-Iíztíi.tecá  ye 

íoualJztIi\neaqlcentlaIíliztli» 
Monja»    ciuateopJxqu/.ciuatlmopixtinemi\ 
Monoanimal  conocido.     oquichogomahtli.quaun€mmai; 
Montar»    m  océpoua.  m oeen  ti  alia  y ntlapatiy  orí. 
Monte.    tepetL 
Montaña,  tepe  tía  quauhtla. 
Montáñescofa  demontaña,  tepepácayotKtepetlacayctl 

quauhtíacayotl. 
Montañero  que  la  guarda,     tepepixqui.qiiappixqui 
Montefa  cofa  de  mote»      quauhtlachape.qua  uhtlaua!«u& 
quauhtlamochiua* 


M    ante    o* 

Montero  calador  de  fieras,    anquiamini. 

Montear  cagar  fieras,     nami. 

Montería  ca$adefíeras.    amílrzt/u         * 

Montón  de  cofas  menudas.      ceíJatepeimtitlaJiIIi.centla- 

jtzoneuhtli  cétiatzoneuacatlalilli.  „■■■.. 
Montón  de  tierra. cendatepeuhtidalilii  rlallí. 
Motaría  deíey  rabie..      tepapaquilticáquauhílá,tececemej 

ticá.teellelquixtican.  ^ 

Montañefacofaafi.     quauhtlacayod.tepepacayotl.        , 
Manrofacofa  aira.       cuecue  tlanqul  repetí,  cenca  repetía. 

tepeouican.  tetel/a,  m 

Montón  de  muertos,    nimíqüe  tepeimticate^Qxauhtjcate 
Moral arboí conocido,  amaxocoquauitj.amscapolquauia 
Mora  fruta  defte  árbol.    amaxocotUmacapulin. 
M  ora  de  $arga .    couaclanxocotl.couatlancapulin, 
Morar,    nica.mnemi.  .    . 

Morada,    yelouaya.  nemouayan.  techan. 
Morador*    ne^qui¿jri^irii. 
Morar  cerca  dealgíí  tugar.    ytíoc,ynauac  nincrai* 
Morador  eneítamanexa.'   ytlóc,ynauacnemini. 
Moradaenefta  manera,  ytlocynauacnemili/tli.ytlocyna 

uacyeloualiztii.velnemoualiztl/,  L    '    m 

•Morar  con  otro. retían  ninerni.  tepalninemí.  tetlocninemí 
Morador  con  otro.tetían  nemíni.tepalneminútetlocnemí 

ñuten  a,uacnemini.  . 

¿Morada  c5  otro,     tetlaninemiliztli.tepalnemiliztli.tetloc 

nemiliztíi.tenauac  nemiliztli. 
Morador  de  cafa  ajena,    tepal  ca.  techan  mocallansuia.  te- 
pal  mocallotia,  ...  • 
Morador  de  rio.  atoy ateneo  ychan.  atoyatenconemi.  aro 

yatenco  chañe,  aróyatencatí,  ... 

Morador  de  bofque.   quauhnepantlachane.quauíticnemi. 

quauhnepantlanemi.quauhtlacarl.  .  # 

Morador  de  monte,   quauheenco  chane.quaühteco  nesmu 

quauhtencatU  . 

Morador  de  campo.  millaad,m%anecatl  .milla  nerm.mi 


M    ante    o, 


176 


Ilaychan. 
Morador  del  cielo*  ylhuieácchane.ylhuicac  nemí. 
Al  orado  color  efeüro,   camopalli.  camopaític. 
Morcielagoaue  de  noche,   tzinacan.quimichpatlam 
-Morcilla,  coyamecuítlaxcolli  tlaeztentlL tlaeztemitil It\co 

yamecuitlaxcoíli, 
Mordaza.  tenenepilpacholoni.  tencnepifquappacholomV 
Morder  o mordificar.  nitlaqtzoma.nítlacampaxoa.niteq. 
Mordedura  aíTi,      tlaquetzomaliztli.tIacampaxoliztli.te 

.qualiztlú 
M  orena  cofa  baga-   y  ayactic.  catz  actic.  camile&ic. 
Morezillosenqueeítala  fuere,  a.    tacoJteuh*.  , 

Mo  ri  r#     nimiquí.  nipoliui*  tzonquic,  a  nonemilíz  .  onaefeo 
■  yn  nacían,  yn  nopoliuia^innoxamanya,  ynnopoztequia  T 

ytechnaci  y'ntíaltecutli.  yeoncan  ca  notequmh* 
Morir  decoraje,  nitlauelmiqur.noquaian  ypan  nimiqui.ni 

qualamiuh. 
M orí  r  de  frió.  nipi>ieua.nicccmiqui.nitetzíríui.níretzilg9a . 
Morir  de  hambre,  napizmiqui. 
Morir  cayendo,  nimi&iuetzi. 
Mortaja,    rnicca  tequimilolli,  miccaquimir/uhcayotl. 
Mortajar  al  muerto,    niniiccaquimiloa.nitequimiloua. 
Mortajador  de  muertos,  micca quimiloani.  tequimi/oann 
Mortal  cofa  que  mata.  temifri,temi&iani\micouani.temic 
.  tiloni.tetlatlatiIoni\  tepopololoni. 
Mortal  cofaque  muere»     miquini.poliuini.t/amini. 
Mortandad  aíTi»    míquiíiztl/.poliiíiztli.  tlamilizcli. 
Mortero*    temolcaxitl.tiatexolouiloni.tlatexoni.tlátetzQ 

tzonaloni. 
Morterueloefpecie  de  faifa,  tetzaual  molíi. 
Alortezmo     cocolmicqui. 
Alortuorio.  bufea  efequías. 
Mofea volatile  conocida.    Cayulin. 
Mofea  grande,     miccagayulm, 
Alofca  otra  mayor,     tecú^ayulin. 
Moícardaqueauienta  las  vacas,  teanilotl^ 


M      ante    o« 

Mofcador  para  mofea»,    ecaceuaztli.  ^ayulpeutlom. 

M  ofcador  para  hazer  ayre4ecaceuaztli;neecapeuiIoni. 

iUofcador  grande  para  hazer  fombra*    tzacuiluaztlf. 

M  olead  a  nuez,    necutica  tía  tzoyunilli  nuez, 

M  ofcatel.  yztac  xocomecat^tetzauac^exxOiahuiac, 

Mofquear.    nino^ayulpeuia.  ninotlapeuilia, 

Mofqueadorlo inifmoes  que  mofqueadero. 

Mofquito-        moyotl 

Mofto.    ayamochicauavino;ayamoqualIivHK>. 

Mofto  vino demaguey,    ayamochicauaoctli. ayam&chf- 

chíaodlí. 
Moítrar  con  etdedo,   nitetlaittitia,  nitemapiluía» 
Mottrar.  nitetlattitia.  nitetlachialtia. 
Moftrarlascofasdecafay  retretes  alque  ñolas  a  Yiíto.  nit« 

tiaixtlatia. 
Moftrar  letras  o  do& riña,  nítemachtía. 
Moftrar  fe  convanagloria»  ninoteitritia.ninotcfnaui^oKit. 
Moílrenco.  $ ane  nenemi.  canne  nenemúxoniulco  calteeb 
Mnemini. 

Moftruoen  naturaleza,    tlacacemele. 
Motete»,    cuicatl, 

Mptetelaftimero.   choquizcuicatL  tlaoculcuicatl; 
Motejar,  nitenaualaua,nitepinauhtia;nitenauallacaquiaik, 

nitetiacaquitia. 
Motejado,  tíanaualahualli.  tlapinauhtini.tlanauallacaqtitti, 

tlacaquitillí,  .     t 

Motejador.  tenaualauani\tepinauhtiani.ten-aua!lácaqtian!# 
Mote,  tenaualauaiiztli.tepinauhti/izdi.tenauallacaquitiliz- 

tli.  tetlacaquitüiztli. 
Motiuo,  neyollapanaloni.neyoleualonú 
Moueraffi.  ninoyoleua.  ninoyollapana. 
Mouido  aíTi,  moyoleuhqui.  moyollapanqui. 
Mouera  otroaíTi.  niteyoleua.  níteyollapana* 
MouídoaíTi.  tlayoleuhtli.tlayollapantli. 
Mouedoraífi.teyoleuaní.íeyoJlapanani. 
Mouimiéto  deíla manera,    teyoleualiztlúteyollpariaiiztli 


M     anfe    o 


& 


it 


177 


Mouertklugar.      nitlaquania.tlanauacniclaquania.tlana 

uácnitlafeca. 
Mouidacofa  aiTi.    tlaquanilli.tlanauac  tíatectli. 
Mouerhazia  otra  cofe,    tetech  nidaquania»  teuicnitiaqua 

nia.tetlanitlaquania. 
Moueramenudo.    nitlafiaquania. 
Moucr aparte,    chico nitlaquania.. 
Mouerendiuerfas  partes,  niieccápanitlaquania,aui<^m 

tlaquania. 
Mouercon  dificultad,    ayaxca  mtlaquania.  ayaxcá nitlao 

lima. 
Alouer  Ia muger  o  aborta  r^bufca  abortan 
Mouiblecofa.  rnoIinianr.oIinini.miquaniam\ 
Alouedura  dejo mouiblc.  tlaoliniliztii.  neolimliztli.  nequa 
niliztli. 
ifAluchas  vezes.  miecpa.attzan  .achchica. 
Muchas  vezes  mas.  cenca  miecpa  uei  miecpa. 
M uchedumb  re.  m iequi  11 1  i  n .  m  i ec  ti » 
Muchedumbre  de  hobres.miectlacatI.miequintintmiectiti. 
Muchos  en  numero,      míequintin.  miectín.yxachintin, 

teuhtique. 
Muchosalgu  tanto,   amocecamiequin.canquexquichtifl»  * 
Mucho  en  cantidad.  miec.yxachi.teuhti# 
Mucho,  aduerbio.       cenca. 
Mudar  de  vnlugar  a  otro,  nitlaquanía, 
M udadoaffi.  tlaquani/Ii.  tlaiquani I/i. 
Mudable  cofa  aíTi.    yquaniloni. 
Mudablemente  a  fifí,  nequamliztica,» 
Mudanza  affi.  nequaniliztli. 
Aludarfe.    niniquania. 
Mudar  cafa  de  lugar,    ninocalpatla.  ninocalcaua.  ninoca- 

caca. 
M  udado  afl"ú  mocaipatlac.mocalcauhqui.  mocacacac. 
Mudanza  aíTi .     necalpatlaliztli,  necalcaualiztli .  necacaca 
líztli. 

Mudarlos  dientes  el  muchacho,  nztlanuctzi,  nitlancotoni* 

vv 


■  m 


M    ante    u* 

Mudecer,  nfnonti.ntnotentzaqua.nfnotlatoUzaqiitk 
Mudo  o  cofa  muda,  nontli.noaotlú 
Mueble  cofa,  tlacquití. 
Muela  déla  boca,    tlancochtti. 
Muela-cordal.  ■  totlancochquaquauh. .    ^ 
Muelaparamoletv   temaíacatUtlatexonn       t 
Muela  para  amolar,  xaltemalacatl.tlatentilort!. 
Muelade.manoparamoler.  temalacatl. matexcuant. 
Muellecofa blanda  yamanqui.yamazticpapatzttc. 
Muellecofavnpoco,  aelüyamanqui.  yarnactontli.  y  ama 

catondlachiyamaztiayamaztonth. 
Muellemente,  y  amansa»  - 

Muermo  de  beftía.  ma^acocolrztw, 
Muermoíblleno  de  muermo,    macacoeo  rz<;o. 
MueftTa  de  vanagloria*     ncchachamaual«tl.. rMeylli*. 

dfyznequi^ 

Ijztíi.  nedecaniil  ztli.  nctopa1ifoliztíi  ncachipaquetzaliz 
tM  neveuavtoiizcli.nemauico'laniíiztii. 
Mueft  rlde  cofadecomer.    tedaeatolniorx.teriayecolft- 

•  Mueftrade  mercadería,  teitfaittltilfctli.  ^^f 
Mueftraen  otra  manera  o  indicio.  tlanexxotlaUztlv 
Mueftrao  dechado,    bufea  -dechado. 
Muerte    miquiüztli.miquiztli.  ,.    ,. 

Muenecrueh  tccocoeamicnlizdi  tetonroacapoToliztlu. 
Muerto,   rnicqüi-  micquetK. 
Mijito  del  todo,  ouefjiiic.  ueíomic. 
Mu;;!oquedeltodoremuere.     cemmiqumLcempobumE 
Muerto  de-hambre,   teociuhqui.apizrmqumi. 
Muerto  de  íed.  amiqumi. 
Muaer-caftavhQnrrada.  bufea  matrona. 
Mu?er  calada  panda,  ciuaripilu  a>. 
^«varonil     ciuatloquich^Uo.oquichnacayociuad 

chicauacciuatl.  Ifc. 

Mu«et  demarido,  teenmuh.  ter>armcv 
jtofermachorra-  ciuatloquicíitic. 


M   ante    tu 


178 


Mugerpequeña,  ciuatomli.  eiuatepíton. 

Muger  que  lo  ha¿e  a  otra,  tepatlachuiani.  íepatischui. 

Mugen/cofa,     ciuatic. 

Mugeriímente.  ciuateuh, 

Mugerii hombre  aficionado  a  mugeres,noen  mala parte. 

ciuatla^oua.ciuaiiemiíice.ciuaimpach. 
Mugrón  de  vid*    claaquillixocomecayxíptlayotL 
Muy  mucho,aduerbio,  ocualca.c,a  occenca.occenca.yeic 
Muy  mucho,    céca  miec>  cenca  uey,  yxachi.  cencay  xachí 
Muy  mucho  o  co  vehemécia  ,aduerbio,   occenca  tlaquauh 

occencamolui. 
Muía,   lo  mifmo. 

Muladar,  tlacolpl»cuitIapá.axixpá. 
Multar  penar  con  dinero,  nite,tlaxcíauiltia.  nirepenatia. 
Multiplicar,    nitla,tlapiuia,  nitía^miequiíia,  nitía3  tonaca 

tilia. 
Multiplicado,  tíatlapiuilli,  tlamiequíhlli.  tlatonacatiluli» 
Multiplicación*  tlatlapiuiliztli.  tlamiequihliztli.  tlatona- 

catilizrli* 
Multiplicador*     tlatíapiuiani»tlamiequiíiani.tlatonacati- 

tiliani. 
Mundo,  cemanauac.  cemanauatl,  ti  alticpac.  tlalticpactli; 
Mundano  o  mundanal,  tlalricpacayotl.  •.  * 

Mudanoamadordelascofasterrenales,o  codiciólo  aellas* 

tlakicpacayoeíeuiani.tlaltícpacayotla^otlani* 
Muñeca  de  niños,  quauhcoconetl.  nenetl. 
Muñecaparte  delbrac^     maquechtli.tomaquechtla. 
Murezillos*    acolli. 

Murmurar.     nite,chicoitoa.nite,teputzitoa*  ^ 
Murmurar  co  otro.  teuannite,chicoitoa,teuanite,tepüE£ 

itoa-  -.    ..    ,: 

Murmuración*    techicoitoliztli.teteputzitolrztii* 

Murmurado,    tlachicoitolli.tlateputz  itolli. 

Murmuiídor.  techicoitoani.tereputzitoanú 

Murmullode  gente.       chachalaquiliztli.ycauaqufliztli.y~ 

cauaquizt/i 

H  vv  n 


W    ante   u»    &    {si       ante     a*. 

Muro  de  cibdad  o  villa .    altepetenamitl. 

Mufica arte  decantar .    cuica  tlamatiliztli. 

Mufíco  enfeñadoenefla  arte,    cuicamatini. . 

Muflo  por  parte  de  dentro  ♦    tomaxac. 

Muflo  por  pate  de  dentro  y  defuera»    tometz.metztli¿, 

Muflía  peribna,  tequipachiui.netlamati. 

Muftia*planta#    cuetlauhqui. 

ffDelos  que  comienga  en  K^ 

Aboluengo y  delgado,    mímilt  icnabox. 
Nabo  redondo,    ololticnabox, 
Nacarde  perla.    eptapaJcatl. 
Nacerá  nitlacati.  iii,tlai.ticpacquica. 
Nacer  deí pues  de  otro,     tepani,  tlacati* 
Nacer dédeiitro.  tlaticpa  ni,tlacati. 

Nacer  par  fuera,       pañi  ni,tlacati :  ^ 

Nacer  Iaplanta. ,  n^ixhua.njtzmoíinj,, 

Nacer conotra cofa. ,  teuannixua.teuanmtzmoIim>, 

Nacer  otra  yez.;  occeppani,tlacati^ 

Nacerlos dientes.,  niVtlanqui^a.nijtlanixhua», 

Nacido.      otlacat. 

Nacido  encafaeiclauo.  tfacatlatoctlr^ 

Nacido  al  alúa,    tlauizcalpan  tlacat. 

Nacido  de  pies,  moquetztiuh  tlacat. 

Nacido  en  verano,  xopantla  tlacár. 

Nacido  en  y  nuierno.    tonalcotlacar. 

Nacido  con  otro,  coatí.. 

Nacido  con  otros  dos.  tenamaztli. , 

Nacid'ostresdefta  rnanera,tenamaztin. . 

Nacido  de  materia»   tlaxhutztli. 

Nacido  de  materia  pequeño,  tlacoton. 

Nacimiento  de  cofas  anunadas.  tlacatiliztJu. 

Nacimiento  délas  yemas  y  arboles,  yxhualizííU 


N     ante    a, 


¡79 


Nación  de  gentes,  cecni  tíaca; 
Nada,ningunacofa.    atlei.machitla* 
Nadar  generalmente*   nitla,maneIoa,  ni\tlacxíufrequí.; 
Nadar  con  otro^,    teua nitla^manelóa.  teuá  ni>tlacxiuite~- 
qui\ 

Nadar  porencima:    atíixcon^tlácxíuítequi,  atlixconitlai 

maneloa. 
Nadar  debaxodelagua.  n,aauit20caíáquié 
NadarpaíTadodevncaboaotro.   m\pano. 
Nadador  que  nada<  tlamaneloanú  tlacxiuitequinú  - 
Nadadero,  tlamaneloloyá.tlacxiuitecoyá» 
Nadie,por  ninguno  o  ninguna,  ayac. 
Naypesjuego.  amapatolliV 
Nalga,  tzintamalli» 

Nalgada  o  herida  aíl i.  tetzintanialuirequi/iztli. 
Nalguear  dar  de  nalgadas,  nite»tzinta  maluitequiV- 
Nalgada  de  tocino.tccinometztlí. 
Nao  para  me rcader  ia*    tiamic  acalli, 
Narájo  árbol*    narájaquauití*. 
Naraja  fruta  defíearbol.  na  rija  xocotl. 
Narval,  n  arija  quauhtla.  xocoquauhtla. .. 
Nariz  del  liombte.   yacatl.  toyac. 
Narigudo delargas  na  rizes,   yacaui&ic.  yacauitzt/c  vaca' 

medapil.  'y 

Narigudo  de  gordas  narizes   yaca  tomauac. 
Nariz  aguileno,    yaeapiaztic.  yacatemimiltic. 
Na  nz  romar  yacarapayol  tic.  yaca  ololtic* 
Naíia  para  pelear,  uey  chiquiuirt  michmaloni. . 
Ñafia  para  trigo,  cuezcoma  chiquiuitl^ 
Nata  que  nada  íobrela  leche.      ychiyauaea,ynchicriiuaía» 

yotl.ytlaixxoynchichiuaJayotl.yyxtzotzoliuhcainchi- 
cniualayotU 

Ndtacatn/IcíiUraíeZa*  teydíz-yüCa5;orI-yuhcllli?aliZíIí.yuh  i 

Naturalcofa.  9áyeyuhqui.yuhcayt/achiua//o.yuhquiz 
Naturalmente,   yuhcayotiea.y.uhcaqui^aliztica^ 


N    ante   .a.    &    A 

Naturaieza,tierra  de  dondees alguno,  tctlacatyl  tetlalpl 

«el  techa» 
Natura  de  macho,  tepulh.tototl. 
Natura  de  hembra,   tepilfi,  nenetl, .  .       m 

Natural  de  otra  tierra,  ueca chañe. uecatlacat?.  cauitz.ca 

canapauaíía.  ->  ,     •        .     i-     r 

tf  áuáía debarbero,  ytztíUeximaloni.neximaiitztJi. 
Nauaiadeiaualin.   coyametlycoarlan. 
Najasagu^reljaiulin"    motlachichiqw.  motlatentia  yn 

coy  a  me  ti 
Ñaue  peneral  mente.  caitHJaacal-li. 
Ñaue  pequeña,  caftilll  acakcpiton-  caft.Haacaítontíi. 
Ñaue  de  paíTage.    tepanauíloniacalli. 
Nauetadeencienfo.    copalacaltontli.  _ 

Naueeabié  cofa,  uel  pauauítom.  uel.onca  panoua. 
Nauelarconvelastendida^  quachpáyoacalhycnipano. 
NaueSar  con  remos,    auicricampaao, 
•MíiiiPMrhaftaelcabo.  apalticanacu  . 

Sauefar  paraplazer.   nm^aíhuia.acaiucam^ahauu^ 

n,acalpapano. 
Mauesechar al  agua.    n,acaflaca.  acalauixtia. 

Ñaues facardelagua.    mcacanayn acallí.n^calquixtia. 
Mauegaciom    acal  tica  paño hztli. 
Nauegante.    acalticapanom  acal  tica  nemmi. 
Nauídad,  tlacariliztli.  tlacatilizilhuitl. 
NaUÍO-ÍNme^ranqSamachiHZtlüaqU¡m1mataix£lú 

NecXe°íariaycoft.  monequini,  mechmonequini. 
Neceflkiiament*    uelmonequu ™°™f';      ,. 

calli.  ,     •  r 

Necio,    aquimamati.xolopitii.  . 

Neciamente,     aquimamatihztica.xolopiy  ótica. 


N    ante    e» 


tía- 


Negar.     anicno,cuitia,  anicnamachitoca. 

Negación  tal.    anecumlizdi.anemachitoquiztli.anemachi 

toquiliztli. 
Negar  que  no  lo  hizo,    an  k  n  o  chiu  al  y  etoca. 
Negación  defta  manera    anechiualyetaquiliztíí. 
Negador  allí,  aquimochiuaJyetocani. 
Negar  con  juramento,  j-urament ótica  anrcno^cuit/av 
Negación  enelra  manera,  furamentoticaanecuitiliztíí. 
Negar  meneando  íacabec;a.   ninotzontecouiuixoa. 
Negación  aíí'í.    netzonfecouiuixoüztíf. 
Negador  tai.     raorzonteco  oiuixoañí, 
Negarlo  pedido.  a-níc,caualiztlama.ti,  aníclemaca. 
Negar  de  todo  en  Jtodo.    c.annimanamonicncmachitoca. 

cannimanamo  nicnocuítia»' 
Neguijón  de  dientes,     tlanquaquaíoliztíi,  tlaiipafanafiztlí» 
Negligente  o  deícuidado.tfaauílmatmi.tiaauilcauanj.tlaxic 

cauanh 
Negligencia aífí.  tíaauílmatilatírtlaaüilcaiializtíi.tíaxicca 

caualiztK 
Negligentemente alTr.  tlaatiiÍHiatiííztiea.tlaawilcaualiztica 

tíaxiccaualiztica. 
Negocio,    tequiyotí.tracoyotf. 
Negocio  particular,     nococol.  notlatlacoT. 
Negociado  que  tiene  muchos  negocios,  miec y tequiuh.m© 

tequipachoqui. 
Negociar,  ni^equiti.nijtíacoti.nino^tequipachoá. 
Negociador,    tequitini.tlacotinj.motcquipachoaní. 
Negociado  tal,  tequitiliztli.neteqinpacholiztli.tlacGtiIízdíV 
Negociador  en-mcrcade  ría.    puchtecatini. 
Negra  coía.    tliltic. 

Negro  vn  poco,     ac  h i  tliític .y ay  aéHc.  c  uicheftic»  tlileclic^ 
Negro  de  guinea.  tlH&ic,  cacatzac, 
Negreguear.     niaiicheua.m\tliHui.niVtIiIeiia* 
Negro hazer.-  hitiavtlilba,  nitla^lilcü*. 
Negrura,    tliliuiliztli. 
Neí'uio4  tlaihuad. 


,*»» 


&  .  'N     ante    c.    &     í* 

NeruíoCacofa.    tíalhuatic.tUl.huayo.ííatlalhuatíc.mocatlal 

huatl.tlalhuam'ícqu!, 
Nemiofulad^de  riieruos,    t/alhuayotl. 
Neuarhazernieye.  cepayayi. 
Neuar  caería  nieue.    píxaui.chayaui  taetzsliüi. 

ffNi.conjuncion.poroo.     amo  no» 
Ni  avna  parte  nía  otra,     acampa. 
N  i  vnoíiiotro.de  cofas  animadas,  amoceyéhuan. 
Ni  vno ni  otrode colas  y n  animadas,    amo  centíamantli 

ychua. 
jNienvnJugarnienotro.    acan. acampa. 
Nidal  o  ni  do  de  auss.     tototapacoll/.tototecaxtli,  totacm 

quiuití. 
Nidal  hueuo,deI  nido»    tototeil. 
Nido  haz e reí  aue»     niño,  tapacoltía. 
Niebla G  neblina,    ayauitl. 
Niebla  hazer.    ayaui .  ayauhtimani. 
Nieruo.    lomefmo  esqueneruio. 
Nieto  o  nieta,    yxuiuhtii.  teixuíuh. 
Nietoo  nieta  dos  vezes.  ycutontli.teicuton. 
Nieto  tercero  o  nieta  tercera*    mintonth.  cemintoa, 
Nietos  defendientes  abaxo,    tepilhuan,teixuiuan. 
Nieue.    cepayauitl. 
Nigromancia,    nauallotl. 

Nileunacofa0*  &úeyMeymwtó*.mtchifo* 
Ningún  hombreo  muger.  ayacayadíacatl. 
>Jiñadeloío4     toteouh.  tixtotouh. 
Nlñooniñaque a vanohabla.  conetontli.oc atLoftototU 

conechicliilli,  xochtic.  . 

Niñooniñadetéta.  occhichi  piltontli.      ., 
Kíftoonina  pequeños,  pikontlt.  conetontli. 
N.ñezedadde  aquellos,     p.llotlxoneyod. 
Niñeriasdeaqueaos.    pipillotl.coconeyotl. 

Nifteroamadordenifios.   PillaS°uaP,lnetlulf-./M,#>m!fiá. 
;      Niñearhazercofasdemnos.  pipillo,coconeyo,nicn«ntt«. 


.     .íl 


N   ante    '  f    &    o, 


iSt 


Zt  per  metaphoram.ní,tIalmauíItía.ní>tápaícamauiltit.ni 

no,uilana.nino,quequetza,  quauic^oc,  oleo  nonoc. 
Niñilla  o  niñeta  del  ojo.  toteouh.tixtotouh.* 
Niue1ar.nitIa4xuia»nitlaytkmelaulicaitta4!iitía,íepIolhuiaé 
N.uelarcon  agua  el  edificio»  siitla^tezcauia* 
Niuel  desamanera,  atezcatl. 

ffNo^duerbio  para  negar.amo.caamotfuixiMe^mach  ímo. 
No,  encfta  manera»  nima  amonan  mmanamo«cac#aamo4> 
Noble porfamaconoeido»  pilíi.  juauifcric. 
Nobleza .  piflof 1  mauízc,  otl. 
Noehegerietalmerite.  youalli. 
Noche quando fe  acuefúntodos*  tlacjuauhyoac»  nttetefjz 

Y>an.  llalli  mi&ímotecac. 
Noches  dos,  onyoual. 
Noches  tres.  yeyoual.yaJTideíasdeniaf» 
Nogada  faifa,   nuezes  mullí, 
Nogal  árbol  conocido,  lo  mifmo. 
Nombrar,    nite^tocayofia.  nite,teneua# 
Nombre,    tocaitl  tetocayotiíóni» 
Nombre  propio,     uel  tocairLtíeítetoca. 
Nombre  comu  o  fobrenombre»  ycontetltetoca.ytzoqui* 

catocaitl. 
Nombre  tomado  de  fus  a mepaffados.    tieuetocait?. 
Nombre  poner,    nite^ocamaca.nite, tocay  otia» 
Nombre  por  fama,    ten  votl.uey  toca  itJ# 
Nombre  malo,    aquall  i  tocaitl» 
Nombre  q  fignafica  muchas  cofas»  tocaitl mlecynezcay  o. 

míecquinezcayotis. 
Nombres  q  fignifícan  vna  cofa»  miectocaitl^a  centlamltli 

quínezcayotia.  > 

Nones,    nepantla ueuetzi\ualueuetzi.oueuetzi. 
Nonoo  nouenoe  orden.buícaal  iindeílelibro  dondeeíta 

todalacuenta. 
No  poder,    ani ¿ittüití.  amoni,uelitLaueli.amoijelli. 
No  querer»    amo  nicea.amonicia,  ani  c/a,amc«a,amonic 

nequi, 
Noiaber,    amonic,matUnic,iTiatL 

XX 


H      ante    o    &    n« 

No'adoaiT,     t]ayollomachdlf!aiz.lacoll.. 
fíotarenefta  manera,    nite.iztlaepa. 
potable  cofa,     mauíztic. 

melaualiztli.tlapotiliztli.        _ 
Motar  feñalído.  nidamachiyot.a. 
noticia  conocimiento.  tlayximach.Iiztli.  . 

«  dar  aalgunodeloquelea  deacaecerau,fadple,per 

mltaphorá.  ve  ni,xonexca.ycnljdamatzoa.ni>cemixca. 
Not¡ncar.nite;tlacaqtia.nite,machiztia.n.teda,<x.macht!a: 
Notoriacofaconocida.  yximachom.  uelte.xpanca.ane.x. 

NS£  numero,  bufcaalcabodeftelibro  donfefe  po 

nela  cuenta. 
Ñouédad,    yancüiíizm. 
Nouela  o  confejapara  contar.bufcaconfej*. 
Kouenasdcnucue  días,  chicunaudumea,.  . 

vLi.v.v, r.n«ioeneada arte,  quinyancuic.yancuic» 
SreXXr^tUnJembre.ycnmtlaaUoce.nea 

tli yn cexiuitl.  ,  ,.      "„-.„„ 

■Nou.lo.buey  nueuo.  telpuchtliquaquaue.  _ 

NonloScafada  yancnicanmoc.uauan.yancu.ca da^ 

Nouiarezteñcafada.    yancuicanmoqnicluuti.yancuicaa 

ir Nucaddacabeea.   tocuexcochteuh,  «rexcochtetL 
Nueuacafa*  yancqic,q«inonez* 
Hueuamente,    yancuican, 

Tsjueuas.bufca  faina  de  nueuas^  jv/*-«««»í* 

Kueuen^ro,    bufea  lU.Üa  deíle  libro  donde  fe  poncí* 


N    atifc    u,    8c    O    ante    a»     1S2 


cuenta. 
Nueuo  en  la  guerra.  moyaomaniachtiani.inoyaoniamacli 

tiqui. 
Nuera  muger  de  tu  hijo,  ciuamontli. 
Nuez  fruta conocidajomefmo. 
Nuez  del  cuel  16,  cocoxixipuchtlí.  tococoxixípuch. 
Nuezmoxcada.   tianecutzoyonilhnuez. 
Nunca  en  ningún  tiempo,  ayc.  aycquemman.  aqueman. 
Nutria  animal  conocido,   cenca  chíyauacayo  michin. 
Nuuadadelluuia,  tetzauacimxtli, 
TSTuue.     mixtli. 

Nuues  parecer  enelay re.  mixtíeua. 
Nuue  con  toiuellitio.  mornoloca  mixtli.eeacouayo  mixtli, 
Nuuedeojo.    ayauitl.yxcueponiMztlú 
Nublado,  mixtemilíztli. 

Nublado hazer.    mixtentoc.  mixtentiman/,  l 

Núblofa  cofa,  mixxo.  mixteconiaeyo.  '    i 

Nublo  del  pan.  ay  auithquirlacoa  tonacay  otl 
NCído  como  quiera,  tlalpilli. 

Nudofacofa,  tlatlalpilli.y  ylpic.  :' 

Nudo  decaña,  acaixtjiyxtli, 
Nudo  hazer  desamanera,   nitla^ixtia, 
Nddos  hazer  en  cuerda  o  ropa,  nitlajtlalpía. 

4fDelos  que  comienzan  en    O; 

^A  duerbio para    llamar,    ui.xi,  arje4  níceít 

nerJe. 
Obedecer.  nite,tJaCamati/nite3caquiV 
Obedecido,  tlatlacamattli. 
Obediente,   tetlacamatmi.tecáquini. 
Obedientemente»   tetlacaní  atiliz  tica,  teca  í 
quitiiizticaT, 
Obediente  fer.  nitctTacamati.nitccaqu?, 
O  bienauenturado.   quemmach  uel  yehuat^quemach  amú 
Obifpo.   teoyotica  tlatoani,obiípo. 
Obifpil/o  de  puerco,    coyametl  ycuitíatecon  tíanacatítli. 

XX 


Hr  M 


O    ante    b    &   %' 

nhifDalcofadeobiipo.   obifpotlatquitl. 
Sbí,E'fe,nmo)tlatIaia¡a.mítlateneua.nmo,tIateneu,!lii 

obSr&^í»#Pf^^ 

O£*|acion,  netlatlalUilizta,tlaceneuaUitb..ietlac  equdita- 

"tli.netlareneuililiztli,,  „     .       .       .,.•,... 

ObüzaríecÓ  ¡uraméto.    urametoticanmo.tUt  ahí  a. 
nb  f adoconjuramento'  juramento, ycmot  at  a  1, ha  yr 
gbilaaoneaellamaftea;  juramétoycnetladahUzeh* 
Obligar  a  otro  por  deuda,   nite.czoyotia.. 
Obligado  afli.  tlacoyotilb.. 

Obligación  tal.,  tetzoyouhztli 

Obra  la  nvefmacofa  hecha.,  tlachiual^tracbíulitli 

Obrapequeñadefta  manera,  tlactaualtonth.  **"*"»* - 
ObraeltrabaioquealUfepone.  tequit .  tequipanohzth. 
SS  tlaWuipanolL.  tUchiuhd,.  tlayocoxtlu 

Obradade  tierra,    cemilhuiehmicth 

oh™  dar    nütequíti.nitla.tequipanoa..  .. 

oferenvnó ]  leuaanitlatequípanoa.teuan^tequ.tí.nt- 

tespanquüia.nite,paleuia*        #  / 
ASrero;    tlatequipatioaai.tcquitmi^^ 

i^cafiotr  paíTiuc.    neyolcualrztli.peuaIiztIL 
Q^^S    nite,Yoleua,nic)peualtia,n1tc,pePi, 

a£aató    teyoleaaliztlKtep^eualtiHztl,. 

ojioíb:   arte  «gBSafc.  tlatziuiztica.. 
OcCoochauari^chicueahuiquixtilizthVchicueilhut 


O    ante    c    d    f    g    & 

Ochenta,  bufca  al  fin  defte  libro. 

Ocho,    bufca  al  cabo  deftelihro  donde  eílatoda  la  cuenta* 

Ocuparlugar.   uey  nícnodaltia.. 

Ocupada]  ugar.  tiatlaícuiuaya.. 

Ocupadoen  negocios ,  miec  y tequiuh.  motequípachoav 

Ocupación.    tJatequipanoliztli.netequipacholíztíi. 

^fQdiooenemiftadi.  tecocoliztli^tetlayelittaliztK 
tequalacaitaliztli. 
Odiofo.     cocohloni.  tefchiualomV  tlaelittoni^  qualanca.- 

ittoni. 
Odio  tener»   nite^cocolia^nice^laelittavnite^qualacaitta.. 
Odre  para  vino,     uey  vino  euatl.  uey  vino  euaxiquipil  li. 
Odrczillo  odre  pequeño;  ^áypaqualljeuajciquipííli. 

€f  Ofender»    nite,yolitIacoa»  teixco,teicpacn,eu a.te 

íxcoiteicpacnínemi. 
Ofenffa»  teyditlacoliztli.teixco^teicpacneiniliztliv te ixcoi, 

teicpaceualiztli.. 
Ofendido..   tlayolitlacoHL  ixco'.ycpacyeonant 
O fendedor.  tey olitlacoanL  teixco,teicpac  nemmi»  teíxco, 

teicpaceuaní. 
Oficio  propio  del  hombre,     t^quití. 
Oficio teneraíTi,   ni>tIacoii»  nx\tequiri» 
Qficioarteparabiuir.    toltecayotli  tlachichiuhcayot!^ 
Oficial  defta  ma  ñera»    toltecatl 'i  tlachí  chiuhqui . 
Oficio  publico,    altepetequipanoliztli. 
Oficiopropio  fer  de  alguno  foío*    no,neixeauiI* 
Ofrecer.  niYtlamana,  ni,uemmana. 
Ofrecimiento;    tlamanalizt/i.  uemmaaaUz  ti L 
Ofrenda,  uentli. 
.,„       ^ÍO^año^diierbiodetiempo^   ynipayxiuitl.yna*- 

caxiuirC. 

€JOy,aduerbio  de  tiempo,    axca, 
Oyatresdias.  yeonuiptla. 
Oyaquatrodias»    yeoueyopaV 
Oy  a  cinco  dias.  ye  onnauhyopa  * 
Qy do/entido  para  oy  r.    tlacaquiliz  di* 


O    ante    y 


&   l 


Oydorelqueoye,   tlacaquini. 
Ovr  comoquiera,    rotla,caqui.  ■ 

0)eara,m¡.aravncaboyaotro.  auie  campa  ti¡}tlachia.n,« 

totomaua.  w 

Ojeras  hundidas,    yxtecocoyoniliztli. 
Ojeras  teneraííi.  n,ixtecocoyom. 
O  o  con  que  vemos,  ixteloloth.yxtololo tli.  ,. 

Qjopequeñodeftamanera.    yxtelolototh.yxtololotontli, 

O^uSomalla.    matlatzalamR  --lacarr^j. 
J    ^Olaoondadeagua.  acueyocl.armmilh.atotomoaii 

Oler  a  cabrón.    ni,toquayaya.ni,quipiyaya. 

Oler  para  facar  por  raíiro.    nijladanecui-. 

Oler  recibiendo  olor,    nitlanecuu 

Oler  bien  echando  de  íi  olor.    mauíyaya. 

Olorofa  cofa  q  huele,    auiyac.yne  coro. 

O'iua  o  azeituno.     azeite  quauít!. 

Oliuasplltar.     n. azeite  quauhaqui  a. 

0!iuas lugar   deoliuas,    azeite quauhtla. 

Oíovbueno.    auiyayahztlli. 

Olores  como  perfumes,     xuchitlenamad  i 

Olores  de  cofas  fecas,    uaequi  xochitl  y  atriyaca. 
O  or  de  vianda  caliente,    totonqui  daqua  l.y  au.yaca 
Olor  como  quieta.    auiyayaliztli.potoml.ztH.yyayal.ztU. 
Oíorbazerodat.    nttla3auiyalia. 


O    ante     I     &    m* 


184 


Olorofa  cofa  que  ¿abuen  olor»  auíyac. 

Oíorofacofa  que  da  mucho  olor,     cencaauiyac.centlalma 

mycauiac.  centlaliniotecaycauiac, 
01uidargeneralmete.nitlaKcaua,anitlaInamiquí.ani5yolIo. 
Oluidadizo.     tlalcauani  atlalnamiquini,  amoyollo, 
Oluidada  cofa,    tlalcaualli.r/alcauhth  .molcauani. 

^¡"Ombligo,    xicdi. toxic. 
Ombreomuger.    ti acatl.maceualli»  | 

Omb re  varón,     oquichtli. 
O mbre  pequeño,   tlapaltontli, 
Oomb re  enano,    tzapa. 
Ombre y  muger.   ciua  oquichtíútepuíe  ciuatl* 
Omb  re  de  gtan  cabera,  quatecoma,  quarenaniaz,  quacha- 

chai, 
Ombre  de  gran  nariz,     bufca nariguda 
Ombre becudo degran  bego,  tentilauaci,  tentemauac. ten 

xipaltomauác. 
Ombre  befo,    ten  xipalcuepqui.  tenxipaluilaxtic* 
Ombre  carrilludo  o  de  grandes  mexillas.    campuputzüíe. 

«¡antetetic  4  cacane*  eampopoca&ic.  campopona. 
Ombre  de  gran  frente,  yxquaye,  ixquapatíauac 
Ombre  de  grades  pantorriílas,    cocotzteua>cotztotomac- 

tic.  cotztatapayoltic. 
Ombre  de  grandes  pies,  xopapatladic.xocpalueueyac.xoc 

paíxaxan.  xotitiíadic, 
O  mbre  de  íeis  dedos  enías  manos,     niapilcíiiquace* 
Ombre  de  íéis  dedos  en  los  pies,     xopilchiquace. 
Ombre  armado  de  guerra*    tlauice  oquichtíi. 
Ombre  nueuo  enías  armas,    quimmoy  aomamach  ti*. 
Ombre  exercitadoen  armas,    yeixcoca  oquichchoti .  mica 

lini, 
Ombro  de  hombre.    aeolli,tacolteuh. 
O  menaje  de  torre,    yaocaltzonyotl,' 
Omenajequehazc  el  alcaide  déla  fortaleza,     y  aoañpmliz 

netolíi. 

OmezillQ  enemiflad  mortal    tecocoliliztli,  teiniquitíani- 


O    ante    m     ti    p   &       ** 

OmiSnohombrequ.andihuydo.porauermuerio.a1s» 

no.    mauhcanemi.motlatitinemi. 
«ronca  animal  conocido,  lonuimo» 

0&toS?¿.r.    tnocuecueyctíaínylhuimtl 
Ontortaeroototaiiitr.    nitlMcW*». 
Ondcardeondacnonda.   cecemacueyopa. 
oñdSbltenodcondt..    actienyo. ac^cueyo. 
Oaeftacofa.    niimatquj.momahuiani. 
Oneftidad.    jicmatiliztlj.ncmalhuihztw 
Onrra.    ileyotí.  mauízsotl. .  tenyotl-  tocaitl.  ytauncayou. 
Onrraraotro.    nite,mauiztiha. 
Onrrablecofa.    mauíztflilOPU 

<Ssii^SsSfe  áSfc 

ixtihlli,  :   .    - 

dlizcuini.tenematiJiztocann        _  ^  ^         f  a# 

Opnrtunidad.  ymonequun  moneqoil«tli. 
F  ¿TOradeldia.  lomelmo.  .-.) 

*V,„     tenonotzaliztll.  tedatlauhtdizrii. 
Oración  razonam.ento    tenonew         ietl¡ltlauhmni. 

Oradorque taMOM,   ««™°  nlte  tladauhtia. 
2irrrZI0SdadaSVnMadauhtlayndioS. 


O     ante  t. 


185 


Oración  afft;  tJat/atlauhtiliztfi. dios ytlatJauhtiloca. 
Oratoria  o  refrorica.  tenonotzaliz  machtilizrJi.  te,t/apa]©- 

IizmachtiJiztli,  " 
Orea vafode barro,    chichiualayotetzaualonicomitl. 
Orcue/oquenaceenelojo.  yxtomonilizdi. 
Or^ue/o  para  tomar  fieras,     tlapeualli. 
O  rden  o  ordenación  de  Cualquier  cofa.  iÍthcpkMiiñi;ilh 

tíaliiiztli. 

O rdenar.  nitla.tecpana .■nit'la,tíalia.níitta;urpaná. 
Ordenación diuina.   teút/arlalilli. teutfatecpanalii. 
Ordenadamente.  tJatecpanali¿tica.tIauipanaliztica.t/atía 
liliztica. 

Orden  continuada.  tJacepoualiztl'útlacentoquilizpouaííztli. 
Orden  continuada  cJequalquíer  coíaque  eírao  va  concertá 

da  comoen  proceíTion  ocofa  aifi,  tiacemuipanrli,  tlacé 

tecpanalJi.  v 
Orden  facra,  facerdoteyotJ,teopixcayotI. 
Ordenar  de  ordé  facra.  ni.teopixcatlalia.nivteteopixcatiíia. 
Ordenado  de  orden  facra.    teopixcatlahlli.  teopixcatiíilla. 
Ordeñar,   nirJa,patzea,  ! 

Ordeñada  cola.  tlapatzquitl, 
O  rdtate  para  dolientes/  ceuadaatollí. 
O  rea  r  poner  ai  ay  re.  nitla,ecauatza.  eecatl  níquif  títit* 
Orégano  yerua  conocida,  iomífmo. 
Orefa.       nacaztli.tonacaz. 
Orejudo,  nacazpatlac,  nacazuey  ac, 
Oíejear.  nino.nacazcuecuetztza. 
Orfandad.   teicnocaualiztli.ycnopilJotí.yenoyot?, 
Organoinftrumento  mufico.  cuatJapitzaíueued. 
Oriente»  tonauuh  yquicayan,  tonatiuhvnemanayan  to- 

natiuhixco.  -  ■■  -■     'o 

Oriental  cofa,    tonatiuhyquicavancayod  tonatiuh  yquj- 

cayanpauuz.fonatíuhixcopauítz.  ' 

Origen  o  principio,  bufea  comienco. 
Originaicofa  de  origen,    tlapeuahiloni.tlatzintifoni. 
Orilla deia  mar.  uey  atendí,  y  Ihuica  atendí, 


O    ante    r 


&    f. 


©tillaáeveftidura.   tilmatentli-  . 
Orillabordada.   tilmatentlanwchtli. 

uetzcavotl.tilmatliytenueuca. 
Orinar.,  átl  nic,noqma.  nn^axixa,. 
Orina,   axiXtíu  atí. 

Oriniento,  puxcauhqui. puxcauhcayo. 
Orla,   tlsgotlatentli. 

Orlar.  nitla,tlam.ach.rentia.  .     . 

Orlador    ktlamacbtentiani.  tlatlamachtentrqm. 

Oro.   cuztícteocuiclaatcckogauhqiii. 

Oroenpoluo,  tcocuitlaialliueocuitiatlaliv 

Oropel,  tcocuitluamatl. 

Oruga gufano.    oxruilin* 

Ortaliza,    cp'üitl»  ,  •  ,      ~ 

OrteJano.  quilchiuhquf.caenchiuhqur._ 

ITOfer.  mno,t/apaloa  nin.ixtlapaloa. 
Ofadia  netlapaloliztU.  neixtlapaloiizt  i. 
Oíate  e.  Betlapaloliztica.neix.tlapaloliztíca, 

Ofadamcnte  alTi.  aixmauiliztica.  atíamauhcaittahztica. 
OlUduerbio..  v  Yoyntla.yetla.y  yoma,  . .        i   ¿¿¿¿ü 
Ofoedar  fe   tepal  nicochi.mno.callot^tepal  niño  cal/otí* 

ÓfpedaU  tecochitiliztli:  tecelilrztíL 
niopaeria    tecochitüoyan.teceliloyan. 

On^ro^ 

Oto  peleado,  amarzcalh.  epdi. 


O    ante    f   tu   &    x    \$6* 

Oitiariodeoftias.     ofiiacalli. 

Oftinar  a  otro,    niteyyollo  teu/ia4n/te,yoIlotíaquaiia4)'pan 

nitechicaua  yn  aqualli» 
O  ilinación  »ney  olí  otetiliztli.y olio  tlaquaualiztli.aqualíi  y  pa 

nechicaualiztli, 
Oftinado  confirmado  en  mal.       yclío  tlaquauacoyclío- 

tetix.oypanchicauacynríauelilocayotí.  ^         > 

Oftinada  mente,     yoílo  rlaqu  aualrztica.vollo  tetilízrica. 
Oftinarfe  en  mal.    ni,yolotIaquaua.ni,yollotetia.ypan  nt- 

chicauayntlaulilocayod, 
^Ororgar^íacauanoyono.nlcniacaua.nfc^íatlauhtú 

fioyollo.ni^cea.nitlajuelcaqui.nire^laiuecaquilia. 
Otorgar  inclinándola  cabec^n^íxtlatoa.nicea. 
Otrascofas.     ©ccequi.occequi  yuan.ocniíecüamantli. 
Otra  vezaduerbiaocceppa, veno  ceppa. 
Ótro.vtio  délos  dos.    ceyehua.ce  yehuantiri* 
Otro.vno  délos  muchos,    occe  ilacata 
O  tro  tanto,    ocnoíxquich.^an  noy  xqUich. 
Otros  tantos,    ©cnoizquiniin.c.annoizquintin. 
Otubre  mes.     nietztliotubre.vel,  ycmatlactetlmetztlsía 

cexiuitl, 

#£Oua  que  nace  enel  agua     acpatL 
Ouarías  aues.    nino^etia.ni^iatíaca. 
Oueja.ychcatl.ciuaichcatL 
Oneía  merina.yamanquiychcatl. 
Ouejagrcfera o burdalla.  chamauacychcatl.uapauacych- 

catf. 
Ouejeroque  guarda  ouejas.    ychcápíxqtii. 
Oueiuno>cofade  oueja.     ychcayori.ychcatl  ytechpoui* 
O  vergenca,ynterjccion.yyoomotlatieUltic, 
Omllode  hilado,    ycpatetl. 
Ouillo  pequeño,  ycpatetontli. 

ffOxala.  yyointla.yetla  matel.yyomatei. 
Oxear  aues  o  fieras.  m\tlapeuia. 
Oxeadas  aues,      tlapeuiltm. 
Oxeo  de  aues  afTi.tlapeuiíiztli, 
Oxear  como  conejo^mda^lapeuia* 

YY    f 


Ó    ante   x*    &    P        ante"  a, 


m 


Oxeados  aífí.  tlátl  ápeuíltí  h « 

Oxeodeíkrnanera.    tlatlapeuiliztlfc 

ffDeíbs  que  comien  Caen    P. 

Acer»    ni,tlaq£aqua.  n i,t\ atlaquaqua. 
paciencia  teriéf**  ñitla,paccay  hiyouia.ni- 

tla,oquichuía.nino,yoIIotepitztilia. 
Paciencia,    tlapaccayhiyouihztli.tlaogch 

L?iliztli.tlayGÍlGtepií2u!liztIñ 
Paciente,     tlapaccayhyyouiani.  tlacqch 
uiani.  moyollotepirztiíiani., 
Pacienceméte.   tlapaccay  hyyouili¿tica.tIaoquichuíliztíca 

nevollbtepirzril  iztica. 
Pacificar  íarierra  por  guerra,     yaotica -nrtla,ccceuía.ni,ual 

tecalaquia,tlamachnj,tlatlalia,. 
pacificada  tierra.    yaoyoticatlaceceiiillulamaehtlatlalilli. 
Pacificador  enefta  manera,    tlaceceuiani.ualtecalaquianv 
,   tlamachtlatlatlaliani;  , 

Pacificación  tai.     tíaceceuiliztli^ualtecalaquiliztli.tlamach 

tlárlarlalíliztli;    .  . 

Pacificar  hazerpaz^    nitetíaceceuiIia.nite3icniuhtJa  nite,. 

nenotzalfta;  '         ,,,.,,,.,.  ,. 

tedaeec/uiliztliteicmuhtializtíi.tenenotzali 

PacificoimzedbTti^^^t  tetía  ceceuilianf.teicniuhtlani.te' 

nenorzal  tía  ni.  ^    .-     . 

Pacifico  queeílaenpaz;  #pa&inemñyuiannemi.yucuxca- 

nemI.tlamarcanemir*,     rr0^^ 
Padecer.    nida,yhiyouja;Sc?permetaphorain;   cococ  reo- 

pouhq  niernati.  c'ocgc  'eopouhqui  notech  moteca .  ni,to 

neLja.ni.chichinaca.an.aujaani^ellainati.. 

adecer  decontino,     nic^cemihiyouia.aycn^uia.aicni^e- 

llaman-  "     $¿     vi         .        .-,,.. 

Padece  r  hazer  a  otros  por  el  mal  qy  o  hize,  nite^cuitJachiujat 


i>  tante    % 


»S7 


Padraftro.    tlacpatatli. 

padre.     tatli.teta.yzGacauhtli.teizcaGauh.tetatziii. 

padre  vmadre.    teta,tena.vel,tená\teta. 

Padre  fanto.lomifmo,    vel,vey  reopixcatlatoani. 

Padnnodebautifmo.   nequatequiiiztica rera.feoyoticaretap 

Padrino  deboda,    nenamiquilizticateta.teoyoticateta. 

Padrón. bufca  matricula.^ 

Pagar  deuda.    nijtlaxtlaiia^ice^laxtíauilia.ninOíXtlaua.^ 

fte.cuepiíiaynteaxea'. 
Pagada  druda.   tla^tlaualli. 
Pagar  pena.    n»tla,tzaqua,nifía,xtlaua. 
Paga  o  pago  de  deuda .    tlaxtIaualiztli.tetlaxtIauiliIÍ2tIi.te- 

tlaxtlauiJiztli. 
Pagar  vna deuda  cootra.  ypanníc,poIoa.ypan  nitla<p  o!off 

ypapolíuí. 
Pagar  odar  por  tercios  algü  dinero  ocofa  aíTi.    nitlachico' 

quixtia.  '  \  '  ' ' 

pagano,     tlateotocaní.  v 

Pago  de  viñas  o  vfcdo.    <;$.  cemmaní  xocomecamfllí.mo* 

netechanTimanixocomeca  milité 
Paja  gene  raímente,  cacatL 

Paia  par  a  cama,  cacayamáqui.  polol^acatl.^acayamaó 
Paja  para  hazer  cafas,  oco^acatl.malirralli.^a^cueitl.' 
Parapara  fexer  tela,  tecacatí. 
Paje,  tetlauícal.reach.teaach.        .'*-".%  ..  *' 

Paje  de  plato,     teríaqual ti. retíaquatf h r\\  teflamacaí 
Paje  de  copa.    teatliri.teamara;te^pp£^feámácac, 
Paiedeíancaí    tepu¿topiIitqumi.^  *' 

Paje  para  mádados.  niot^anini^motitJt/anini.tititláirior^ti': 

titíarífl/.tJriátífi  *  ^ 

Pala  para trafpalar.     tlaacanoni.tJáecaquetzaíoni.patlatjac 

uiftli;  •  '     * 

Palabra:     tlafc]li.  • 

Palabrero,    tlariatoani.tlatolueyac.cenca  datóle: 
Palacio  real.     tecpan.tJatocan.totecuacan4 
Paianciano  deíle  palacio.tecp#antIacarl,tecpatincnquis. 


■<* 


P    ante    á# 

Paladar»     copa&li.tocopac. 

paladeare!  niño  quid©  mama,     ninojcocomotz*,  nmd,cfi- 

comonia. 
Paííca.    qua mm? ti.  tlaquammiuilonú 
Palenque,    qiiaufatlatzaqual/i. 
Palma  árbol  conocido,    coyatl,  coyaquauit!, 
P  a  i  ma  a  rbol  ot  ro,    c,  otolin, 
Palmaotra.  ycjod. 
Palma  otra,     nequametl. 
P  al  ma  ot  ra ,    tec  oy  a  ti . 
Pai  ma  r  lugar  de  pal  ma  s  donde  nacen,  poyada  t  c,  oyaquauli 

,tla.90tolla.yc90tla.neqtiametla.¿ 
Palma  déla  mano,    maepaíli. 
Palmadelamanoacucharrada.  macpalcomuíli. 
Pal  madaconla  mano  o  bofetada,  tetlatziniliztiú  teixtlatzi 

njhztlv 
palmito,   ceyatepíto. 
Palmaron*    temacpallatziniloní, 
P^lmo  tendidooxeme.    cemizíet-U      > 
Pato,    quauhuarzalii. 

Palo  pequeño  o  palillo,    quaulitontlí.  quaunuatzaltontli. 
Palizada  derenfton  de  palos»      quauhchinamitL  quauhte- 

Paloparaafaetearopícota,     quammmulliycechtctlacza- 

cuiítilo. 
PafovaraJ.    matiaquauitl. 
Paloma  aue  conocida     uilod. 
Paloma  macho  defta  efpecie .    oquichuilot!. 
Palomar  luga  rdondecriá.     uilocalli. 
Palominopollodeftaefpecíe,    uíloconetl.  uilopiltontli. 
Paloma  torcaz,    dacauilotl. 
pampanbde  vid,    xocomecacelie. 
Pá  generalmente,  tlaxcalli. 
Pádeceuada.   cenada  tlaxcalli» 
Pádetrigo.    caftiIJátlaxcalii.  trigo  tlaxcalli» 
Pa cozido  debaxola ceniza»    tlecoyotl.  1 


pancozidoenhorna  texealco ycucjctTaxcalli. 

Pan  de  acemite»    tlatzetzeliuhcatlaxcalli. 

Panadero  el  que  hazepa.    tlaxeafchiuhqui.tlaxcalo. 

Panadería  artedello.    tlaxcalchiualizth.tiaxcalohzt]  v 

Panal  de  anejas,  mimiyauatf.         ^ 

Panarizodelavña,    mautztemilíztE 

Pan^ade  vientre,  tocnitlatecon  cuitlatecomatí. 

Paludo,  y  te.  yteua:  cuitlapitz»  cmtlapetz . 

Páderopara  tañer*    euaueuet!. 

Panderetero  que  lo  tañe,    euaueuetzotzonanueuaueue- 

tzotzoiiqui. 
Pando  cofa  teíá*  filiare,  ti ünquí.  ^ 

Panetería,    tlaxcalnamacoyá.tUxcaínamacaca, 
Panera  pa ra  pan  cozido,   tlaxcalpialoy  an.  tlaxcalí atiloy m 

tíaxcalpixca. 
Pañales  paracriar niños,    cerne  tzotzomatli*  conequinú- 

' ."  liuheayorf, 

Pañezuelodemefa.    netempopouaíonf.  ^ 

PañezLieíodenarizes,      neyacapopoualoni.netzomilonr. 

Pañodeiinoolana.    canáuac.petzrie.yaniáquú 

Paño  para  cubrir  h  cabera,  quaquim&uhcaybti.  quatlapa^ 

chiuhcayotf. 
paño  de  cabera.    neqüaquímiíoíomV 
Patonl/adela  pierna,    cotztli.  cotztetf, 
Pañofo  veítido  de  remiendos»  tatapaua. 
Papa»  uey  teopixcatlatoani.fantopadre. 
Papadgo dignidad  defíe.   ijeiteopixcatlafocayotf. 
Papagayo  aue  conocida,  cocho,  toznene. 
Papagayo  grade,    alo. 
Papagayo  chiquito,  quifiton* 
Paparriua,    aquerzaliztli. 
Papada  de  jyue  rcov  coy  a  tire  eíf  2  otzolíi. 
Papada  de  galio.   rotoleltzotzollí.  uexoloertzotzollít: 
Papaspa  niños    tlaxcalatolii. 
Papahígo.    quechqkiemitl.orlicatlatquid:. 
Papera ehlos-animales.  macaquechpocauaiiztJii. 


P    ante    a4 

Papera  comoquiera,  quechpocauaíiztíi» 

Papel.     yztacamatl\ 

Papircteofloretonenlafrente.    tequaíztemínaliztli.tla^- 

teminaliztli.      * 

Papo  de  papudo,  quechtlacxollotl .  quechnacayotl. 

Papo  délas  aues.      rototlaqualtecoitiat/.  rotóme  ¿ntlatla- 
líayaV 

Pa  rdc  dos  cofas  yguaíes.   ¿cntlamátlineneuhque. 

Parayfo  terrenal,    xuchitlalpá. 

Parayfo  celeílial.  yihuícatlitic4 

Paramentos  de  cama,  quachcaílú 

Paramento  de  delante,  xIaíxcopi/cac.tIaíxtzacayotl. 

Paraméto  deI,cielo#   tlacpaccatlat/accayotl 

Paramentos  de  caual/o.    cauallo  tlapachiucayotl. 

Paramentar fala.  nit/aji'xquachuia.  ni,quachcaIpipiíoa# 

Paramentarcama,  nt,quachcalíalia. 

Paramentado  cauallo.    tlapachmhcay  o  cauallo. 

Pararíe  lo q anda^deeoíá*  animadas,    nmo^quetza .núio, 
telquetza. 

Parada  cofa  aíTi.  motelquetzqui. 

Parar  lo  queanda,de  cofas  y  nanimadas»mocaua,motz/coa* 

Parado  aifi.    t¿icauhqui. 

Pararoeílácaralo  queanda,decofasanimadas4    nite,quo 
t7a.nite,tzicoa#nite,telquetza,nitc>ciaIoa. 

Parado  aíTi.  tlaquecztlUlatzicoiJi.tlateJquef  ztu\  tlacaloIIL 

Parar  oeftácaraloqanda  de  cofas  inanimadas,  nic.tzicoa. 

Parar  fe  la  perra  cahoda  o  yegua,  motcchiyalia.  mote,nec 
fia  mote,chiyaIr,ia. 

Parcionero  que  tiene  parte,  teuaa  ycac.teuanpouhquí, 

Parcionero  hazera  otro  át  algún  bien,o  de  algún  fecreto, 
jiite,ueuechiua.  nite^lamaciiiua. 

Parcial  que  íígue partes,    tetlocpa  moquetzani.  teuam  mo- 
queta a  ni. 

Pardo  color  depaño,   nexn'c  nexedic. 

Pardo  Jeon  animal,  cuitlamiztli» 

Pardal  o  gorrión..    moioil.quachichi]#teocaltototL 


P    ante    ¿ 


189 


Parearo  hermanar  algo.  nitla?potia.     . 

Pareada  cofa,  tlapotilli. 

Pared  generalmente,  tepantli. 

Pared  de  tapia  de  tierra;    tJaatzotzontli.  tlaataottontepail 

tli.tlaatzorzomepa  ncalii.  tlaatzotzontenamitl. 
Pared  deladril  lo.xaroixcaltepantli. 
Pa  red  de  dos  ladrillos,  ompatitiuh  xatmxcaltepantJi, 
Pared  de  tres  ladnlJos*  yepantitiuh  xanúxcaltepantJi. 
Pajed  de  adobes.  xantepantJu 
Pared  encalada,    tlaquiltepantli. 
Pared  pintada,  tlacuiloltepantlú 

Pa  reja  coi  a  y  goal  y  pa  r.    cemmíqui.  neneL&qui.  cetr  cnec* 
Pare(a  pared  oedificio  le  alto  del.  tziímmanquitepantli. 
Parenreícoporfarigre.   uányolcayotl.neixjniatiliztli.ten- 

tlacatilíztli.cfíiieualízti^Híecayotl.ccnciJitiaxcolíí» 
Parentesco  por  caíamlento.    ciuauanyo.'cayotl,  uepollctl 

texxotl  uexiuhyptl. 
Parentela.  Jomcfmoes  que  parentefeo. 
Pares  de  mugei  que  pare,  ciuatláy  elli.mixiuhcatlayeHL 
Pariría hembra,  mixíui,tlacachiua»  tctlacatilia. 
Parida,  mixiuhqui. 

Parida  de  dos  mellizos,  míxiuhqui.couapilhua. 
Pariente  por  fangre.  teuanyulqui.uáyolcat/. 
Pariente  por  casamiento,   ¿iuateuáyolqui.ciij*  ua*yylcatíf 

ciuatica  uanyoícatl. 
Pargammo.  euaamatl. 
Parlar  o  hablar,  nitla,tIatoa, 
Parlería,  tlatlatoliztli. 

Parlero.  tIatlatoanMlatetoaní.papal,tequitIatoam\ 
Parlero fer,  ni,papaka.nijtequitlatoa.  ni,tlatetoa. 
Pa  ría,  tlatlatoliztli.  tlatetoliztli.  tequitlatoliztli^ 
Parpado  del  ojo .    ixquimiliuhcayotl.tíxquimiliunca. 
Parpadear  conlos  parpados,  nín^xcutcucy onia^nin^xcuf 

cueyotza. 
Parra  vid  o  cepa,  xocomecaquauitl. 
Párrafo  de  «ícnptura,  tIapeuaUiÍQw;tIiItet?. 

Z2 


¥  P    áritc    *♦ 

parrillas  para  aíTar.  tepuztlapechtlatlauatzaloni. 

paree  del  todo.  riacot5yod,tkcotoncayotI.tiatGCYOtf.tlax9 

Parte  pequeW;     tlacotóntontíi.tlateccayotonrli.tlaxenuk 

cayotontíi.  ... 

Parte  «lar*   nitetlaxotonia.nitetia^elhuia. 
Parte  delantera,  tiayxpanyotl.tlaixquayotl. 
Pirtétrafera*  tIateputzyotJttIaycanipayorh 
Partera  que  ayuda  a  parir»    femixiuinanuttathtlamatquf. 
Partería  oíkio  delta,  temí xiuitiirztli. ticiyod.ílaHiatcay orí 
Partera  Ter  de  alguna»  nitcmixiuitia. 
Partiblecofa.  xeloJoni.xelíuiíiñ 

Particularcofa,  cecniquizqui.  rronqua quizqui.  centíama» 
;"  quizqúíl  ■     m 

Particularmente,  cecni  quizcayotica. 
Partidapárte  del  mundo,  cecnitlalpafr. 
Partida  del  lugaroperfona.  ompeualtttíí.yaliztfi.netlalca- 
uiIi¿t!i.uiIoualiztf¿;necau3lizth.  - 

Partido  o  concierto,  yuhnenoíjotzaliztli»  yuhtlateiieualis 

tli,yuht1ácemitóií/tlí.  •    T 

Parndoen dos  partes,  occan  tlaxelollúoccanqmzquj.tla- 

occanquixtiili;  tf. 

Partido  en  t  ré$  partes,    yexca  n  tlaxeíolh.  yexcanqurzqui. 

tlavexcanquiíttiTIi.  y  ándelos  de  mas. 
Partimiento,  tía xexeloliztli. ti axeloliztli.  tlariorronqua  tla- 
liliztli,  tlacececni  quixtiliztii.  ... 

Partir  en  partes,    nitíaxexeloa.  nrtfa^ononqiiaquixtiíL  m- 

tla,ccccanquixtia.nit/acececnTquixna.      . 
partí  r  en  dos  partes  nitlaoccan  qurxtía.  y  alí  i  délos  demás. 
Partir fede íugár operíbna.     nonpena.  nite,tíáfcauia. ru, 

yaub.nitecaua.nírla^laicauia^non.eua; 
PaVtidoaifi.  ompeuahúoneüani.  retláicaui.yaqun 
Parto,  ■mi'xi'úiliztÍLfla-cabhñjalizth'.  ; 

Paicuacísñore^       xuchipafc'ja.  toteeuyo  ineyzcafinziK 

líuttzin.  .  . 

PafaiaJacúKuefau,  yualIMiíárlhutt^ner^intHianto. 


P    ante   ¿ 


190 


Pafcua  denauidad,  y tlacatttiztfhuirzinfotecuyo jefuxfo. 
Pafcual  cofa  de  pafcua.  pafcua  riatquirf»  pafcua  y  techpoui. 
Patato,  neicauiJiztli\mauhcamiquiliztli.  1  ecuitiuechiiiztli. 
Palmado,  mi^auiani.mauhcajniquiní.inocuiríuetzitif^ 
PaiTavnapaiTada.  xocomecauatzalli.xocomecatetzojl!. 
PaiTaje  de  ñaue  o  barcael  precio,  acallaxtlauilli,  acallan*© 

uaní  .acallaxtlauíloni.  panouani. 
Pafiajero  defta  manera»  panon¿,acalticapanoni, 
Pallada  tendida,  cemlacxitl.cennecxiantli, 
Paflador  tiro  de  ballefia.  tiachichtli .  ttexicML  yacauitztíc 

mitl.tzapticmitl. 
Pafladero  lugar  por  donde  paílán»  quixouayan.  ui7ouaya# 
Paflamiento  de  muerte»  nemi/iztzunquicaliztli. 
Pallar  alibi  oaíolear.    nitIa,tonaIhuatza.nitIa,tonaIquaub 

uatza, 
Paflareldia  oel  tiempo  íiti  prcuecho.    nicnenquixtía  yo 

cerní] huid  nicnencaua.  nicnenti  ac,a.  nicnenpoloa, 
Paflar caminando,  ni^naíquica. nulajmelaua.c,anniquiztt- 
,    quica,nite,panauitiquica, 
Paflaratíi  allende  e/ mar.    anaícopa  niaub. 
Paflar  afíjala  otra  parte  de  íierra.tlateputzconiaub. 
Paííar  con  tiro  de  balleíra  o  arco,  ni  tía,  nalquixtia, 
PaíTar  por  donde  efta  alguno  o  topar  alguna  cofa,  ypan  ni. 

quica.ypanniauh, 
PaíTar tiempo,  ninellelquixtia.ninaui/tia.nin^aana. 
Paflai  fe  el  papel,    papolaqui  in  amatl.  papauetziin  amatl. 

chíchicaui  ynamatJ,  ylaquiyn  amatl, 
Paífatiempo.  neellelquixtiliztli.neaauíltiliztli.neaanaliztli 
PaíTearfeporcalIes  píalas  o  huerta*.    nijUenenemi.  ni^qui 

quiztinemi.ni,quica. 
Pafleaderolugar.  nenenemoayan.  quiquíxouayan. 
PafTear fede  vna parteaotra.s  nmo,cuecuepa. ni,yayatine 

mi.ntylottinemi. 
Paireadero afTi.  necuecuepaloyan.yayatinemoayan.nene 

nemoayan.y  ylotiuaya  n» 
PalTion  d«l  cuerpo,  cocQÍiztl/.tlayhiyouiliztlí. 

zz  q 


n 


P    mt   a* 

paflton  del  anima.     toyolíaycocolíz.  ...    .' 

PafTiontrabajofa,  uevcocoliztli. u*y  tlayhiyotiilizrlf. 
PairiaacongoxQfa.    patzmiquiliztli.  nentlamatiliztlL 
PaiíbdelqueíepaflTea.  cennecxianaliztli  cennecxiantli. 
PaíTo  apaiTo,aduerhio.  $anquenyaliztica.  necxitecpanahz- 

tica.tlamachvaliztica.yuianyaliitica» 
PaíTo  apaíTo  andar  por  no  fer  fenr ido  o  con  las  puntas  délo* 

pies,  ni,quequatzilotiuh  núquétzüotiuru  [_;' 
Paltolugarparapacsr.  ma£atlaquaqualtiioya#mamaciayit 

tlaquaqúayan. 
Paftoíoquefepace.  magatlaqualli.  ; 

Paito  el  afro  de  pacer.     tlaquaqualiztliVtlatiaquaquauztli» 
Paftor  délas  ouejas,  ychcapixquí» 
Paftorear*  n>ichcapia. 

Paílorilcofa»  ychcapixcayott.  ychcapixq'uytechpoui. 
Paílel  para  teñir*   xiuhqmÜtU 
Paftel  de  carne.     caíliUaiinacatlaovorlaxcaili. 
Pato  añade  domeftica.  canauhtü.  cartilla  canauhtti,patoxi 
Pata  o  planta  delpie^  tIaccayatltotlac*aya#,  xocpahxtli.to 

xocpalix.  .   , 

Pau hendídoendosparte?,   xomaxalt¡c.xotzayanqui,cno 

Í>a*a  macicaaoyauaític.macitica  vcxití.  jnotquJtíca  ícxitL 

Patada  o  huella.  ycximachíyotlxocpalmáchiyotl.ycxirl 

Patsartólaropifar.    nitla.queque^ 

Parear  ha¿ereft  rúenlo,  iiitla^etecintza  mrla  eocomotza- 

Pateada cofa  o  p¡ ¡acia    t;aqusque¿tlié  tiaqueque^a  ii» 

Patena  de  ciliz.  lo  mifmo. 

Patín  de  ca^     aythuaHi.  ; 

Patio  qualquiera,     ythüaUL 

Pática  h^odeí  anide.    canauhcónetlcanauhconetonriu 

PatooaiilTar.  atiatlalacatUiaíalacatL  _ 

Pato  partid  á  o  c  9 /trie  rto.,    ne  nonarzal !  i .  tlacemitoliztU.ne 

rta'JitiiiztU.r/acentlalilI¿vneceJiiionotza]/«.  [ 
P amarca  lo  rnifm 3.  veí ,uei  tepacho  teupixquu 
Patrünoiiiot  ueuetlacquid. 


£&fífbQmá!tíe>ft^-:  ueuetlatquícayotl. 

Patróoderenííbr.  tepantlato.  teñan,  teta. 

Patrón  de'  nao  o  carraca.acalcotiachcauh.acalcQ  tepaehoa. 

Pauellon  de  cama»  quachcalyauallí. 

Pauellon  de  red  para  moxquitos.    cayoltzaquaIom\ciay  oí- 

peuiíont.moyolcalli. 
Pa  uefa  de  candela.     xicociiitlaocótIyyacacotonca.xicocuí 

tlaocotl  yye&iioca. 
Paues.    chimalli.quauhchimallu 

Pauefada  de  a r mados.     centlamatinyaoquízque.  y  cxineníí 
.  queyaoquizc^i 

Pauo  pana  o  pauonxarM/á  quetzaftototí. 
Pauilo  decandela»,     candelayollotl.  o  coycpayollotífxíco- 

cuitlaicpayollotl. 
Pauor  miedo  natural,  bufca miedo* 
Pauorido.  bufca  med  rofo. 
Pauor  auer,hufca  teme  r. 
Pauor  hazer,  bufca  amedrentar» 
Pauíanes  eftar  hechos  fin  hazercofa  de  prouecho.    tictes 

pouhtica  te.tito  cece  poual  titícatc. 
Paxaro  generalmente,  tototL 
Pax aro  pequeño,  tototontll.  tototepítort, 
Paxaroca^ador de  aues,    totomanú totQtlapirzqut,  tota- 

notzquí. 

Paz.   tlama  tcanemiliztli.  paccanemiliztli . yuia vocoxcane 

miliztii.     . 
Paz  tener.     n^tlamatcanemi. ni,paccanemú  y uiá,yocox- 

cani.nemu 

ffPeal.    xocpalquimiííuheayotr. 
Peca  o  manzillade  cara,    y xchiy ancuícuillotL  yxcuicuiíi- 

uiztlí* 
Pecado,    tIadacolIi.tlapiIchjuaíiztlí. 
Pecada  grade,    tetzauhdatlacolii.  tetzauitl.  maca  xoc.  uei 

rlatiacolli.  tercaui  tlar/acolli. 
Pecador,  tlatlacoani .  1 I  api  lchiuani 
lacador  grade,  tetzauhdatiacoani.  tetzauhtlátlacole* 


m  h 


P     ante   e« 

Pecadocotitranatura.  amotlacayoti.  ayoct!acayotF,*c«. 

Pecador  eneft*  manera,  amotlacatí.ayoctlacatl  ¡¡  _ 

Pecadoquefepurgaporfacnficio.  tiamanahztica  poliuml 

tlatlacolli.  . 

Pecar»     nitla  Rehuía.  nitia,tIacoua. 
Pecofollenode  pecas,  yayapalecctic.  tlidileftie. 
Pccebpefeado  generalmente,    mi  chin. 
Pece/grande.  tlacamichin. 
Pecilgo.  tecotonaliztli.  tetlatzcoconalmli.  teylacatzcoí*- 

PeSígaí.  *  nite,cotona,  nítctlatzcotona.  nite,ifacatzco- 

Pecon  de  teta,   chichiualyacat!.  chichiualyacauitztlí. 
Pecon  de  fruta,   xocetzinquauhyotl.  xoceácxul. 
Pechero,     tequitqui.tlacalaquiani. 
Pecho  o  tributo,  tequitl.  tlacafaquiNi. 
Pecho,part«delcuerpo.  elpátli.elchiquiuitl, felpan,  trida 

Pcchugadeaue.   yciciyotca.yelciciyutca.yeltepitz. 
Pechugueraenfermedad,    tlatlaaztu. 
Pechuguera  tener.    ni\tlatlaci.  ' 

Pedaci    centlacotontli-centlateaii.  centlatzayanth.  een 

tlacol. 
Pedernal;'  tecpad,  -juí'ai 

Pedigüeño,  teclatlaitlaniliani.tetlatlaitlaniH. 

Pedimiento.lo  mifmo  es  que  demanda. 

Pedir,    lo  rniímo  es  que  denudar. 

Prdtr  de  puerta  en  puerta,    bufea  mendigar. 

Pediíconfejo.    nite,nonotzalitlani.nite,tlatIanj^nit«.tIt- 

toltemoua.nite,tlatoliriani,  .     „ 

■  Pedir  en  juyzio.  ninote,ilhuia.  ninote^xpauía. 
Pedorro,    miexini. 
Pedo,  neyyexiliztli.yyelli. 
Pedrlda.    centlamotlaíii.centiatepacholli. 
Padregallugardepíedras.  «teda,  tecla,  techachaquach- 


P    ante   c* 


192 


» tla.mócaretU 
"Pedregofa  teyo,  teceyo,  techachaquachcho,  moctteyo. 
Ped regofo  de  piedras  menuda*    xaxalteyo*  texallo.  moca 

xalretl,  mocaxaJI/, 
Ped  rcra »    tetlapanaloy  !  tequixtiloya.  tctatacoya, 
Pedreroqhscortao  faca!    terlapaqui.tequixtiVteraracae 
Ped  rero  de  pied ras  preciofas.    tlateojui,  chalchiuhiximat^ 
Peder.  nin,iexi. 

Peercn  diffauorde  otro.  nite,iyexi\  nite,telchiua. 
Pegar  con  pez.  oeotzoticanitía^aloa. 
Pegado  afl  i.  ocotzotica  tlaca/olli, 
Pega  o  pegadura  de  pez,    tlaocotzocaíolíztK. 
Pegajofo  como  pez  engrudo  o  liga,   tctechcalfuini.  g^zhz, 

fá?afticf¿ 
Pega r dos  cofas,    ñifla .nétechc. aíoa.  ni.tlariac alhuia* 
Pegada  cofa  aíli.  tlanetechealoíii.tíatlacjilhuijii, 
Pegadura  tal.     tlanetechcaloliztli,  tlarlagaihializtít 
Pegar foídando.  nida^aloa» 
Pegada  cofa  allí,  tlacaíolíi,. 
Pegadura  tal,     tlacaíolíztlí. 
Pegar  huego.  niti^tleniina.  nitla,tlequechiai 
Pegadura  dehuego.    t/atleminalizdñ  tlat/equechiífztfíL 
Pegador  de  huego.  rlatleminani.  t/atJequechianL 
Pegar  con  liga.  nitJa^ecpauia.niria;  jaíoa, 
Pegado  allu  tlatecpauiíli.  tlarlacalhuiíii. 
Pegadura  tal.  rlatecpauííizcíi  c/atla^alhuilizcíiV 
Pegajofo.   cacalic.cacalnc.tetechca/iuini. 
Pegar  enfermedad  contagiof*.    HieeJmau*.tecech niccauai 

ynnccocolrz. 

Pegujal.  niiífomli.axcatontK.fíatquitont/?V 
Pegu,alde  pocas  óuejas.     cáquezquiteme  ichcame. 
Feynarlacabeca*     niiiG,tziquauazuia.nmQ,pepeíIa.. 
ley  nado,    motziqtiauazui.rnopepetlac. 
Peynadura.    netziquauazuiíízfli.nepepetkliztíi, 
Peyrie generalmente,  fziquauazríi, 
Peyne  decardador,  tepuztíapochinaloiii, 
Peyuarcardandolana*  nida>pochina,nJ¿icayeai*. 


I : ' 


"". 


P"   ante   «. 
Pelarfaearlos  pelo»,  nitla.tomiyopi.  n¡tIalPi.n¡tIa.tomiyo 
pSeVa  fin  pelos,  atomiyo.tlatoffiiyotep.ulitli.    , 

PeIaÍtt|a!1Íílaeom¡yote^uaTizt1¡.tlátom¡yot]a¥aI¡ztli. 

Pdefne^calili^neyaoehiualizri^ 

Pe  cade  ñaues porla mar.  acalticanecal,  mh.acal -catl*. 

P  y«oMi.  acalpan  necaliliztli.  acá  pan  «layecotoh. 

Pelear.  nite,yaochiua.nite,icali.nitla,yecoa. 

Pekchadaa^' m"ü¡;o«epeuhqu¡.miuiyo,lazqU1.mop,xo4 

aquiliztli. 
Peliarofo.  ouicayo.  . 

Pdlrofolugar.  ouican.temamaifaean. 
Pel.|rofameme.  ouica  ouicayonca 
Pelli  cofa  redonda,  ololticcentiaololo i.    . 
Pe  leía  de  animal,  maja  euatl.  tequan  euatl. 

Pelo  déla  cabeqa,     tzontli. 
Pelocomohellofotil.  tomitUotomiyo. 
Pelofo.  tomiyo.tzotzonyo         ^¿¿¿& 

Pena  generalmente,  tetlayhyouiltihztli. 
Pena  tener,  nitla^yhiyouia. 

yoíjíloiiztliatccococapololiztUa 


P     ante   « 


W 


Penacho,  quequetzaJíí. 

Pena  de/ tanto  por  tanto.  Wpffii  fiíoeuepaltztli» 

Pena!  cofa  que  da  pena»  tétlayhíyoiailri. 

Penarcomoquiera.    nite,tlayhiyouiIfia.  itíeetía,t7aetrilti*. 

Pena  rpor  tormento,  nite)toneua»mte<chichinat£aínite»t<» 

neuacapoloa.niteichichinacapoloa. 
Penar poreJ  tahon.  tepan  niccuepa.tepan  níctlachíaltiá. 
Penar  recebirpena,-    nítla.ylíiyouia,  ni»toneua,  ati>efa¿el*i* 

naca. 
Penca  de  be  rea  o  cofaaffr.  quilatlapattí. 
Pendejo  o bedija,  ymaxtli. 
Péndola  o  peñóla,  totolacatl.tlacuiíoloaL 
Pendón,   quachpanutl, quachpantli, 
Penitencia,    neyoteoeolíZtU  nemamaciulíztífc  neyéltofta. 

ualiztli,  neyoltequipacholiztli. 

Penitente.    moyolcocouani.momamatmíVmóy©Iteqúfpá». 
choani. 

PeníTar.  nitlalnamío^i.ninOjyoInoiiotza.nino^oIiMaxiítiá. 
noyoflo  maci. 

PeníTamientoaíTu  tlalnamiquiliztli.neyolnonotzaliztli  ne 

yolmaxiltiliztíi. 
J>eníTa  rr antes,  nitla^achtopa  ilnainiqui  .y  uhca  JioyoIIo^ y uh 

quimati  noy  olio. 
Pensamiento  afll.    achtopa  ilnamiquiliztli,  ytmea  teyollo. 

teyollo  yuhquimati. 
PeníTar  muchas  vezes.  atztzan  nítlaínamiqui,  niela,  tlalna- 

namiqui, 

PeníTamiento  aíli,atzá  tlalnamiquiliztíí.tla^tlaínamiquiliztli 
Penlfatiuo.     moquexquitztzauíani.  can  onueuetzcmemi 

y  yoílo.tlatetoa.  y  y  tic  tlatetoaní. 
PeníTarbertias*   ni,macatlaqualtía,niimacatíaqijaquaítia: 
PeníTadabeíha,   tlatlaquaqualtilíi, 

PeníTar  con  opinión,     nino^mati.niomeyojloua^uh  nind- 
mati, 

PeníTamiento  aflfi.  yuh  nematiliztli.omeyol/oualizt/i. 
Peafsionquefepagaporalqmle,    daneuhtlivpatiuh. 


i 

I 


P    unte  m>~] 

Peña granptedra,    uey tétl. texcallü 
Peña  cnrrifcada.    tcxcalli oumca.      t      <j,vn% 
Peón      tlacxipaui.tlacxipanuiant.  ycwncnenqui. 
pfonlanceroenguerra.    tlacx.panuitlatepuztopilhu.ani. 
P^mornalero,  ílaqueualli.  tnotetlaqueualnani. 
fSS^^;^^    cencaaqualli ocualcaytnea. 

Peoriacneftamancra.  cenca  aquailotl. 

Peoromaspeligrofoeftar.  oyequene  ueloninotlanalhut. 

Pepino»  ayotontlixoxQuhcaqualomY 

Pequeño  o  pequenuelo.  tepiton.tzocoton.  pmton» 

Peral  árbol  conocido»    peral  quauttl. 

Pera  fruta  defte  árbol,  peral  y  tiaaqurl  o.  . 

Percha,  quauhtlapochinaloni. 

Perder,  nitla,poloa. 

Perdidacofa.  poliuhqui. 

Perdimiento alTi.  poUuiliztlr.  tlapololiztb.  i 

Perdld™'  mixcuepqui\mixcuepani\  ™*^°™'k 
^erderíaverguencav    ayocni,pmaua.ayocnino>mamat* 

1^^^^^    ouetzynitozqui.  oconcauh y* 

PeKsunaco^porperezaone^gencia.   nino,xiccá, 

ua.nino^neuiamiia.nixcoyanic.caua. 
Perdida  o  perdición,  tlapololizdi. 
Perdido  fin  remedio,  poliuhqw.poliumu 
Perdizaue  conocida,     tepeguiw. 

Perdón,     teriapopolhuilizth. 
Perdonar.     nite,t!apopolhuia. 

üiUni 


P  ante   <% 


'94 


Perdón  a fiTi.    nemalmiiliztliVar/etefecnneaxítfliztli. 

Perdurable*  cemicacca.  muchipaca,  muchipayeni. 

Perdurablemente*    cemicac.  muehipa. 

Perecer.   ni,poIiui.  ni,tlami. 

Perecido,  poliuhqui.tláqui. 

Perecimiento,    polim'ztli.  poliuiliztli.  tlamiliztli.. 

Perecer  fin  remedio.  ni,cempoIiu¡. 

Perecido  aíTi,    cempoliuhqui. 

Perecimiento  f al.  cempoliuilútíi. 

Peregrina  cofa  fuera  de  fu  tierra,  uecauitz.  uecacayurJ, 

Peregrinar,   n^otíatoca.  ni.nenemi. 

Peregrinación,  otlatocaliztli.  otlatoquilíztít.  nenemiliztlí 

Peregrino  mucho  tiempo*  uecauhtica  otlatocani.  yani. 

Perenal  cofa,  bufea  perdurable. 

Perexií  yerua  conocida,  lo mifmo. 

Pereza.    tJatziuiIiztli,  tlatziuhcayot!,  ciHtIatzoUotl,quit&> 

.  manliztli. 
Perezofa  cofa,    tlatziuim.tlatzíuhqui.cuitlatzol.  quiteña- 

mat!. 
Perezofa  mente,    tlatziuhca  tlatziuiliztica. 
Perezofofer-  ni,tlatziui.  n^cuitlatzoi.nitla^cemmatú 
Perezofo  o  negligente  íér  enel  fenjicio  de  dios.    hiCjtlaco 

mati  ynitíayecoltiloca  dios. 
Perfil  o  perfiladura,  tlat exxinepaloloni.  tlatenuimololonii 
Perfilar.  nitla,texxinepaloa.  nitla.tenuimoíoa. 
Perfumar,    nitla,popochuia.  nitla,auiyal/at 
Perfumes,  popochtli.  xuchi  tlenamaftli. 
Perla,  epyollorli. 
Perlado  por  prelado,    teopixeateyacanani,  teopixeateach 

cauh.  teopixeatepachoani. 
Perleíia  dolencia,    couaciuiztli.  nacayomimiqui  Jíztli. 
Perlancodolientedena.    couaciuhqui.  nacayomimicquí. 
Permanecer,    iji,uecaua.  ni,uecauitia.  cemicacnica.muchi 

pa  nica- 

Permitirconfentir.  nite,tlaue/caquilia.ni\cia.ni,cea.  . 
Permiffion  aíTi.  tetlauelcaquililizrl/. ciyaliztli.ceyaliztli. 
Pemil  de  tocino,  piczomeuuatzalli. 


:; 


P    ante   e* 

Perpetutrocentinti^.  nít^cemana, nitla.mefaua.  _ 
P^rpcruaocontifiuameme.  tlacemáca. muehipa ceimctC 
Perpetuaocontinuaeofli.    cemicacyeoi. c€micacea,ay* 

Perpetuidad  aictíamitiztit  cemicac  yefcztli 
perrito  de  halda.   cfaichitQn.  royaran, 
Perrooperra,  chichi,  y tzcuint!^ 
Perrochia,    teucalli.teupí,  ; 

Perrochiano*    teucalli  ytechp©uí.üeitpatfiytechpoui» 
Perruno  cofa  de  perro,  y  tzcuiny otl*  chichty  otL 
Perfeguii  enemigos    nKMocatkaiaquL  fiue,t©ca»  aite>«* 

Perfeauído*  tlat^atk^aaU.tíayelua1tiIIi%t1atot©aili 
Perfeluidor.    tetotocani,  tetoeaticalaquini  teyeuaFuani.. 
Perfe|nimiento  o  perfecucioa,   tetoioquiliztli.tetocatiet 
lanuiIiztli.teyeuahiliztU.  .  „.  . 

Perfeueiarenbieri.    nicla.cemanaypSnmemtyaqyalli. 
Perfeuerate.    tlaCemanani.qualliypánennrrf. 
PcríeucráciaaíTi.    tlacemanaliztli.quaUíypanemiIiztH. 

Perfona.     tlacatt 
PerfonalmenteaiTi.  uelyehuatí. 
|£rfonaquetienefc?uicradei^ 

has  fino  criadas,    ciua  tlautcate.  eiuay o. 
Peffpetiuaarte.    tlarxuiliztH.  _    : 

Pe  rí  utdi  r  o  induzi  r  con  razones,  bufea  mduzi* 
Pertenecer,     notechpoui  ¡ 

Pe  rre  nec  iente  cofa-    tetechpouhqut. 
Pertenencia,    tetechpouiliztli. 
Perte necer me  arai deofteio,  noíequiuk  noteeñea.  nfiíuai» 

PeTtigapalo  de  cierta íbrma  paraearreta.    qüauhtemalaca 

tlapeckquauhyotl. 
p^ruemraotro,    nite,yoltocuepa,  nrt*tfauéWoc»*quiha. 

nite,vdauililocacuiti,a.nite,tlaueiilocamaca- 
perueilo.    a^acarUJauetitoc* 
Peruétano,    xieotzapoil» 


P    ante    <♦ 


*95 


Pefadacofa.    étíc. 

PefadumbreaiTi,  etiliztTi, 

Pefoenefta  manera,   etiliztl?» 

Pefarporarepemirfe.     n¡no>yQÍC0Coa,nin&,y©ltorieua.ra 

n.eHettw.ninayoltequtpachoa. 
Pefadumbreaffi.  neyolcocoliztli,  neyelconeualiztlúneyo! 

tequipacholiztli.  neelleltiliztlt. 
Pefar  nombre  aíí¿#    ney olitlacol  iztli. . 
Pefaren balanza*    nitlatamachiua. 
Pelada  coi  a  aíTi,   tlatamachiuhtli, 
Pefar  el  negocio  con  diligencia,    uelniquitta.uelnicyeyecoa 
Peladamente  con  cordura  y  icfo,     nematca..nezcalica»yx~ 

ría  matea. 
Pefado  hazerfe.    n,etia.  nin,crictuíeia. 
Pefador  de  moneda,  teocuitlaramachmam.tomrotaroachí 

uanú 
Pefador  de  otra  cofa.    t!atamachiuhqni.^atamachiuam. 
Pefcado generalmente,    atlannemi.arlan  chañe, 
liefeadopropiamere.    michin. 
Pefcado  blanco  de  a  palmo,    amilotl. 
Peleados  del  mifmo  tamaño  que  parece  truchas,    xouíf  ¡tu 
Pefcar  peces,    nulatlama.n^mimichma.n^mimithaci. 
Peleador  de  peces,     tlatlama.mimichmani.michmani.mf- 
I  chaeinú 

Pefca de  peces,     tía tlamali/ di. mjchmaliz th.  micha x'ú¡ /xU 
P^fcaderia  donde  los  venden,     mkhnamocoyan.michna- 

macaca. 
Pefcaderoque los  vende.  michnamaéac.micrmamacamV 
Pefcudaropregimtar,    nitela  clama» 
Pelcuecooceruiz.    quechfli.quechtepullí. 
Pelco^ada.     tequech  tepinüztU.  tequech  tzotzonan'z  r.  í. 
Pefebreopefebrera.  macatlaqltiloyá.maniacayrnlaquayá 
Pefo  pa  ra  batlanc  a.     tlatamacmualoni  peib»  tlao&ac  ay  orilo 

■■•  ni  tíapefoittíciií. 
Pefquifar  algún  maleficio.    nitetla,femolia.nite,nemfiia,ní 

te,í  U  tzincoquiíi  a,  nite,  nemihz  temoua*te  tía  iiijtJatlani  ¿  m  - 


P    ante  %    &     U 


te¿tzímmatoca,nítetíavíeputztoquiíía.níte?tziiitIlura. 
Pefquifidor  taí.    tec/aeernoliani.  ce.ismiliani.tetzintlanuí- 

ani.  teriaczintoquiliani.  tenemilíztemoani.  tetlantlatltni- 

ni.tetzinimatocanUetíateputztoquiíiani. 
Pefquiíá  enefta  manera,     tet/atemoliliztli.tenemtf  ilíztlí.  te- 

íziatlanuiliztli.  teda  tzintoquiliíiztli.  tenemyliztemoíilíz 

tíi  .tetlantlatlaniliztli,  tetzimmatoquiliztli.tetlateputzto 

quifiliztli. 
PeíTana.     tocochia.tocGcochia, 
Peftaiíearo  tenblar  el  parpado  delojo.    n>¡xpapatlaca.n,be 

pepeyoca. 
Peftilencia.     uey  cocoiiztli. 
Peftilencial cofa,    ueycocolizco. vel.temauhcocoliztln 
Peítillo  o  cerradura  de  palo,      quauh  ríaezaqualoni.  quauh- 

ayotl.quauhcacalachtli.  quauh  tepuczotlí. 
Peftorcjo  de  puerco,    coyame  nacaztlate&Ii. 
Pctafío  de  fepuítura.  micca  tlacuilol  machiyotJ, 
Pez.    ocotzo  tlatetzauhrii.ocotzotetl. 

tfPiar  el  pollo  o  halcón .    ni  tía  >pjpiuía .  nitla,cuí- 

cuiuia» 
Piadofo.    teícnoíttani.ceicnomacmí  .ycnoyo,tlaocole.yo 

noua. 
Piadofamente.    teicnoíttalíztíca.tepltlaocoyalíztica 
Piara  de  ganado  menudo,     piequintincocoyame.miequíii 

tinpitzome  y  afíí  del  os  demás. 
Piara  deganado  mayor,  mjequintinquaqueque,  yaífi  délos 

demás. 
Picada,  techopinifiztíi. 
Picar,    nitechopinia. 
Picada  cofa -aíTi.    tlachopínilH.  , 
Picar  como  abifpa  o  tauano.    nite,mina# 
PicadaafTf.    teminalizrlú 
Picada  cofa  de  muchas  picaduras,  tlachochopítztlí. 
picar  muela  paramolcr.ni,  nietlatzotzona.nite,malacame 

tlarzorzona. 
Picarla  pared  para  tornarla  a  encalar.    nirIa,íxtetzotzona. 
picauiemo,    eecaixnamiquiliztlí. 


■■ 


P    ante    i. 


196 


Picina  efiaaque  de  pece?.     michamanallí.michacaxitl. 

Picodeaue,     tototenrli.tototenuitztl!. 

Picota,     tepinauhtiloyá.tepinauhtilizmomoztlú 

Pico  del  gran  o  de  may  z.   tlaolxoneuatl. 

Picote  ofayal,    poxacücychcatilmatli, 

Pie  conque  anda  el  animal,    ycxitl. 

Pie  medida  comü,    tlacxitsmachiualoní. 

Pie  pequeño,     iexitontíi. 

Pie  de  ve  rfo  o  copla.   centlacxití. 

Pie  de  copaovafo.    tecomaiexiti. 

Pie  de  vaneo,  quauhicxitl. 

Pie  a nte  pie  o  paflo  a  pallo,     tlamach.y  uia, y yolic.nem  a. 

nematca. 
Pieca.  lomefmoesquepedaco.    veljCenctirl.centetl, 
Pieca  o  moneda  de  oro.    cuztic  teocuitla  clatemátli. 
Piedad  clemencia  o  mía.    teicnoittaliztli.  ycnoyotí.tíaocQ^ 

Wotí. 
Piedra,    tetl. 

Piedra  pequeña,     tetontli  .tepicilli. 
Piedra  de  bexiga  que  ynpide  la  orina,  ne  axixtzaquaíiztetí. 
Piedra  eíte  meíma  enfermedad,     neaxixtzaqualizrii  axix 

cocoliztíi. 
Piedra  tener  por  enfermedad.naxixmorzaq.n3axixcocoya 
Piedra  yman.     tía  yhiyoanani  tetí.  tlaacocui  ni  tetl» 
Piedra areniíca.  texalli.xallú 
Piedra  para  fepukura.    mi€eatetl.miccaret!acuilclli. 
Pied  ra  que  fe  traíluze.    atictetl.  ompaontlaneci  te  ti,  nal  £©~ 

naterl. 
Piedra  preciofa,      tlacotetí. 
piedra  íbbrequefacrificauá  omátaua  honbres  ante  los  ydo^ 

ios.  techcarL 
Pied  rapara  moler  «odores      tIapaltexoni,tIapaImeííatl 
piedra  de  águila,     tetl  quaulitliytlatlacatiliaya. 
Piedra^ une.    tlequi quíztíalli. 
Piel  o  pellejo,    euatf.euayot]. 

Piélago  de  rio  ornar,     auecatia. amidll. aeztbc,cct!an^ 
PieoíTo  de bellia.   ma$a  tlaquaüi. 


P    ante    fe 

Pierna  de  animal.     metztXi* 

Pierna  pequeña,    meiztóñill 

Pila  de  agua.    tecaxiil.teapafc*H* 

Pi/adebaptizar.    neqüaatequilizíeapaxtí^ 

Pilar  de  madera  para  fuftenéf.    tlaquerzalmimiflí» 

Pilar  de  piedra.     temimr'lIi.tetIaqueÉzalii;te|iia2df. 

Pildora,    c^ámótoloatlanoquiloni 

Piloto  principal    acal  lachiani  yaüeachcátah,  a«?allaehi*ca 

tiachcauh.  ■ 

pimienta  eípecie  conocida,     caltila  chilu. 
Piiipoíloalpie del  árbol,    quauitl y rzincelicaquauífly tzfn 

itzmolinca.quauitlyaimpac.oliuhca.  * 

Pimpollo  para  planear,  quauhixualii.quauhixualldclquaull 

itzmoliticayotl. 
Pino  generalmente»    ocoquauitU 
Pino  mas  ecelentte.    ayauhquauíti.  ¿ 

Pinarlugar  depinos,     o  ocotla.ayauhquauhtlaio  ocdquauH 

tía 
Pina  riego  cofa  de  pino  coma  filia  meía  o  coiaaffi,    ocayé 

palli.  &c. 
Piñón,     ococenyollotli. 
Pintar,    nitia,cuiIoa.  nitla,tlapalaquia. 
Pintada  cofa*   tlacuílotti. 
Pintorgeneralmente.  tlacuilo.  tiímatlaeuilcv 
Pintor  de  hombres,    dacatlacuiío. 
Pintura,  tlacuilolli.tiacuiloliztli. 
Pintura  de  hombres,   tlacatlacuiloliztli. 
Pintor  con  huego.  deticatiacuiio.tlatleicuijo, 
PintadacofaaíTi.  tladeicuilolU.tlacIecuicuiloUi.        i.  i -. 
Pintutadeítamanera.  tlatleicuiloliztli.tlatlecuicüifoliztlf, 
Pmturade vn color,  gancecniy^ac  tiacdilolu.ganceeritua 

chia  tlacuilol li. 
Piñade picones,  ococentli. 
Pina  fruta  conocida,    matzaéli. 
Piojo,   atemitl.  . 

Paojoblanco  del  cuerpo,    tatzauhatemM  p»mmmm 


ftietolín. 
Piojento  o  piojofo.  arenyo.  ateme.afempach. 
Pifada  de  pie.   ycximachivotl.  xocpalmachiyotl.  tlacxiW 

tíallí. 
Pifa r con  los  píes,  niria,quequec;a.  ni  t<ac,xixaqualca. 
Pifa  r  con  pifon.  nítIa,xixilúnirJa,teuia. 
Pifon.  tíaxixiliuani.tlateuiloni. 
Pitoaue.  quauhtotopo&li, 

Piueía  de  halcón  o  acor,   tlaicxíuícollotl.  tíaicxi ylpilcnf. 
Pixa.  tepulli.  totora 
Pixa  de  judio  retajado,   tlaxipintedli  judio  tepulli.  tlax  win 

teñli  judio  y  totouh. 

f  Placa  fugar  donde  vendé,  tianquiztli.  t  iamicoy  an. 

tianquizco. 
Placera  cofa,    tianquizcayotl. 
P/ana  dealbañn;  tenextlácaloloni. 

Plancha  dehierro.  tepuzaniatl.tepuzet'atl.yalTideíosde 

mas  metales. 
Planta  de/  pie.  totlacf  aya . 
Planta  para  plantar.  quáuhtoftli.quauhixKuaííí. 
Plantar  arboles,   m\quauhaquia.ni,quauhtoca. 
Planta  con  íu  rayz  y  tierra.  nelhuavoquauhtoctIi.tzímev& 

quauhtodli.quauhixualli,  ; 

Plata  metal,  yztacteocuitlatl. 
Plata  cendrada,  tlachipauhtlíyztaéreccuitTarl. 
Plata  marcada,  tlamachi)  otilliyztafleocuitlat!. 
Platear,  nitJajztacleocuitlauia,  nitla/yztafleocuftJayotia. 
i  latero    yztacteocunlapitzqui.vztaclcocuitlaua.  teocuitía 

chiuhqui. 

Platero  que  labra  oro,  cuztic  teocuitlaua.cuzticteocuítla- 
pitzqiif, 

Plateroquelabra anillos,    teocuitlamat/atzchiuhquí, 
Piateroqu3  labra  vafos.    r  cocui  tía  recomachmhoui. 
Placero  que  ha¿e  joyas,   teocuitíacozcachiuhqui.  'tcocukh- 

cozcapitzqui.  ^ 

Platel platopequeño.    caxpechtontli. 


%.     - 


P  *%ié 


í   8c   'o. 


5*1?; 


Plato,  caxpechtli. 

Plato  para  aguamanos,    nemateqmicaxicl.  neiMtcqudca* 

pechtlü  .         v 

Plazer  o  deleite,  papaquiliztlUhauíyaliztli, 
Plazenteraeofa.  paquini4ahauiani.    .  .,     #  . 

Plazenteroaotro.  tepapaquiltiani.teahauíyaítianí*    , 
Plazo,   tecentlayecoltihztii.tetlateneuililiztlia 
Plazo  de  tres  días,  yeü huirica  teda, yecoItihitIiiyeiIhuiticai 

tetláteneuililiztli.  ..;  ■     .  . 

Plegar.    íiitU^uelpaGhoa.mtla.cuecuelpachoa^nitla^xoIo- 

Plegadacofa.  t-lacuelpacholli.  tlacuecuelpaeholli.  tlaxolo- 
Plegadura,  tlacuelpacholiztli.tlacuecuelpacholiztri.tlaxolo; 

Pleyto!ZneteUhuihztli.iieteilhuilU.netIatolhua 

niliztli. 
Pieytear.      ninote,yIhuía. 
PWceador,   moteilhuiani.  iy 

Píeyto  omenajeopleyteita.  tlatieltihliztlatqlU. 
Pliego  de  papel,   ceamatlcuelpachiuú 
Plomo,   temetztlú 

Plomo  de  albam.  temetztepilom.  Iwm^ 

Plomar  coa  íello.  temetzticamtla,machiy otia.nitIa3temet* 

Plbniada  para  reglar,  temetztlauauanoni.  temecztlamachi- 

,yotiloni. 
Pluma  de  aue.   yhuitl. 

Plumael  cañón,  totolacatl  totoacatl.mamazrtu 
Plumaje,  quequetzaili., 

CPoblacioii  calla. onouayan.  nemouayan^ 
Poblar  de  nueuo,    yancuicaanino,chantia.  yancuícan  nt- 

nochantlalia.  ,  t  ,.       í  ....-■ 

PobUr.eibdadolugarf  naltepectelia»uaitepetzirituu 


P    ante    o. 


19S 


Pob/adoraíTi.  altepetlaliani.  aJteptfuntiani  f 

Poblazon  obra  de  poblar  affi.  altepetlaliliztlj\altepepeual- 

Pobrc  varón  o  muger.  motolinia»motoliniqui.ycnotlacatL 

motoliniani.  , 

Pobreziilo  opobrezilla.  motolinicatontli.ycnotlacatontli. 
Pobreza,  netoliniliztli,  ycnotlacayotl, 
Pobrecon  granmiferia.    atleoneua.ompa onquica,cococ, 

teopouhqui.timaliui. 
Pobreza  eneftamanera,  atle  oneuaIrztli\ompaoquicaliztlí. 
Poco,  nombre  adje&iuo.  achi.canquexquich,  qí  tepitzin» 

amomiec,  tm  ^ 

P  oco  tiempo,aducrbio.    amo  uecauh.  can  achitonca.  ca  y x 

quichcauitl  y .  can  cuelachic» 
Poco  antes,  quinizqui  y.  quinixquichcauid  y.  quinica  y.ay a 

mouecauh. 
Poco  defpues.  ay  ocmouecauh.cay  xquichcauitl  y.ca  yzg  y, 

ynoiuh. 
Poco  mas  o  menos,  achí  yxquicn  .achi  y  ey  uhqui. 
Poco  mas.  ocachi«ocachiuey»ocachiqiiexquich. 
Poco  menos .  can  achiquexquich,  amo  cenca  y  xquich,  amo 

cenca  quexquich. 
Poco  a  poco,  caniyolic.can  yuian.can  tlamaeh»  can  quem- 

roachcan  matea. 
Pocilga  oc  ahu  rda  de  puercos*  coy  ame  callí. 
Podar  vides  o  arboles.  nitiajmatequi^quammatcqui.ni, 
i   quauhye&ia. 

Fodada  cofa,  tlamatete&li*  tlaye&ilfi, 
Podador  tal ,  quammatequini.  quauhye&iani. 
Podadera  hoce  para  cito,  tepuzmatlateconi.  tepuzquauh- 

tlacuicuililoni. 
Podadura»  quammatequiliztli,  quauhtlacuícuililjztli. 
Podenco  ofpecie  de  can.  y  tzcuintontli  tlapeuiani.y  tzcuin- 

tlitlapeuiani. 
Podernombre.  uelítiliztli.  ueUyotI.ueliulizc.otI. 
Poder  verbo,  niuelití. 


P     ante    o* 

Poderofo.  uélitini.uelirí» 

P ode  rofo  en  todo,  yxquichúicli  ,y xqiiicbuelitíní.muchiuel!# 

Poder afli.   yxquichuelitiliztli.muchueliti!i¿tii. 
Podrecer  fe.  ni,palani. 

Podrecer  fe  de!  todo,   cennipalani.ue^ni.palani. 
Podrecerá  otra  cofa,   nitepalanaltia.  nitla.palanakia.  niela* 

palaniltia. 
Podre.  palanfliztíutimallúfemalli. 
Podrecimientora!.  clapatanaltihztlúquallocatl. 
Podrido  palanqui.palanini. 
Poeta»   tlatallaliam.  tlatlaliani  tlatolchichiuhqin. 
Poeita.  clatoUaUliztlt.tlatolchiualiztíi, 
Poyo  para  alte iitar  fe,  tlacotoctli.netíaÜloyan. 
Poyalpara  cubrirlo,   tlatotocquímiliuhcayori. 
Polea,   qijauhtemalacatlatlecauiloni. 
Poleo  yerua  Gonocida.  atochiyetl. 
Polidacofa.  uel  miman,  uelqualli. 
Polideza,   nemachiIizrii.nematiliztH.uelquailot?, 
Polm    nitlanemachilia.  nitla,qualrilia.  niiia,yecchiua* 
Polideropara  >olir.  tíanemachililotii.  rlaquaUiliíoni. 
Polilla,    tilmaocuiHn.quachocuilm. 
Poluo»  teuhrli. 

Poluiro  poluo pequeño,  teuhtontlu 
Polüoío.    reuhyo.  / 

PoUjerear.    nitla5teuhyotia  nitlajteuhpachoa.  nitla,ixtcuft 

votia.  . 

Poiuos  de cofas  fecas molidas.  coxonqur,potonqui%moIori 

qu\ 
Polwora.    tlequiquiVtlallf. 
dolió hijo  de  aue  man  fía.   rotoconetl. 
Pollahijadegallinas*  totolconenV 
Pollayagrand  *  cali  gallina,  ychpnchtotoTL 
Pollero  que  ios  cura,    tocoluapauani.  totolncraitiani»  tofo- 

lizca¡ciaju# 
PoJlmohijodeafna.    ai"naconétl. 
Pea  coña  beuedi¿os  mortales,   micouanipatlú 


Ponzoña  de  biuora.  coayztfaeW» 

Poncoñoíó.  yzflacyo.micouant. 

Poncoñaromorderlabiuora.   níteíztlacnitna* 

poner  generalmente,     nic,  dalia. ni,tlatlalia# 

Ponercoías  anchas  ollanas.  nic,mana. 

Poner  cofas  largas  tendidas.    nic,teca» 

Poner  enhiefto.     nic,quetza» 

Poner  enci  ma.  y  pan nictlalia.aconitIatIaIia.pani  nic,  dalia, 

Ponerdebaxo.     nicla,tlani  dalia. 

Poner enelíuelo,  rlalpannic.tlaJia* 

Ponera  alguno  engran  dificultad  o  peligro  de  pecad  os,,  ni- 
tela ríacolouirilta» 

Ponerañadienda aotra cofa,    nitla^tlatlalilia. nictlat/ama 
nilia. 

Ponerdelanre.  tlaixpannrtla^Jalia.nitetla^xpanrilia, 
Ponerendiuerfas partes.  nitla,tlatialia. 
Poner encontrario.  nitla,yxnami¿lia.teuicnictlalia. 
Poner  alléde  o  en  otrolugar¿  nitJa>quania.nipa  nitla^nia. 
Ponerla  comida  por  orden  enlamefa..    nitla,mamana» 
Poner  en  guarda,    nitla^t  latía.  nic,píat 
Poneraparte,  nit/a.nonquatlalia.nitía\nonquaquixtia 
Poneren  vno.   m  tía, cent/alia.  nítla.céteina*nitla,cémana. 
Ponerfuera  oen  publico*  quiyauac  nitíatlalia.quiyaüac  n  ¿ 

tetlalia* 
Panerenlugar.  cana mría,tíalia; cananite,tIaJ/a 
Poner  deba xo  de  agua,  arlan  nitla>tiaíia ,  nitia,apachoa.n^ 

tla.atlanaquia. 
Poner  boca  baxooenbrocar  olfas  ocofa  afíi.    nitla.ixtla- 

pachma  na,iut/a,ixtlapachcuepa. 
Poner  de  baxo  de  tierra.    nitlatIaitQca^iiitIa,tíaIpachoa,  m 

tla.tialaquia. 
Poner  por  cafo.    ypannicmanV 
Poner  hueuoslasaues..  tlatlaca. 
Poner  fe  ti  Í61.  calaqui  roiiatiuhvonaqui  ronariuh. 
Poner  enpreciocomo  en  almoneda..  nitU,t¿atzit¡¡ 
namaca* 


¡a.  mcl'a^ 


Mi 


t  . 


P    ante      ói 
Poner ofendiculoparaquealgunbtropieceociya.  nlte,«lí 
Ponronpuenwdc madera,  quauhpantli.quaubpanauaztli. 

iggSSESL.  acalcuexcochtti.dacuexcachtH 
Poquedad  de  animo;  nuuhcayollotl.yolmau.l.ztkayollo- 

chicaualiztli.  .  . 

Poquedad  de  otra  cofa,  amo  ueyyotl.  tepitonyotí. 
Poquito,  achi.achiton.xrchtic.pimoinamouey. 
Por,  prepoficion  para  dar  caufa.  ypampa.yehica.  *  _: 
Por,frepofiGÍon  para  jurar.  yca.ypampa.  ypaltzinco. 
Porauentura.  aco.at.acaco. 
Poráüentura,preguritando,  cuix,cinx  amo.  . 
Porauentura alguno,  cuixaca. 
Por auentura alguna  cofa,  cuixitla. 
Por  aleunluear,aduerbio*  cana.canapa.  ■ 

Po  dondepreguntando^cam 

achmcamyepa.achincamn.  cacocanin,    _    r*ntun¡c 
Pordemas/odemafiada    cannen.canyliuiz^antlapic. 
Por  el  contrarío»   ycuepca;camcuepca. 
Porende.5  yehica.ypampay. 

Porque  preguntando,  tíeica.  rleipamp*.    ^^mA  tI  •  ,> 
PorV^moftrando.t!e¿canamo.tle.panpanamo.tIei^ 

Po^refpondi^ 

Porftarfinrazon.    yzninoquixtia. ni  e,t  «^¡^. 

Porfía  defta  manera,  y znequixt.liztlia    te datzouililiztli. 

Porfiado  alTi.  yzmoquixtianñtetlatzouüíani. 

Porfiando.aduerbio^znequixtiliztíca.  tetlatzoumlizt,ca. 

Porfiaren  bien,  nitlacemana. 

Porfía  aíTi.  tlacemanaliztli» 

Porfiar enefta manera»  nite,chachajania. 
Porfiando  afíladuerbio.    nechachalamUztica. 


P     aíte     oé 


'200 


Porquero,  coyamepixquúpitzopíxqui. 

Porra  para  aporrear»    quauhololli. 

Porrada  herida  deporra»  tlaquauhoíolhuiliztlí.tequauholol 

huitequiliztli 
Porretas  hojas  de  puerro,  xonacatlytzun.xohaca  adapalli. 

puerro  atlapalli» 
Portaca  rtas,    tlacuilol  amapetlacalcontli,  y  t  corrí  petlacal  - 
:  tontli#  !. 

Portal  de  fuera  de  cafa,  quiyauacpa  caíixtli. 
Pórtatele  dentro  de  cafa    calitecpacalixtlú 
Portada  de  cafa,   calixquatl.calixxotl. 
Portero  que  guarda  la  cafa,  tladapo.  tíatzacuilpixquí. 
Portero  de  clauft ro.  áithuaUapixqui. 
Porte  de  cartas .     amatlacuilolitquica  tlaxtlauilí. 
Portillo  de  muro.  altepetettancoyo&Ii.altcpetenanxiticthV 

altepetepancoyo&li.altepetepan  xitictJi, 
PofadadondealuergamW.   cochiuayan.teceliloyan. 
Pofaderooafentadero.  ycpalli.  netlaliloni. 
Pofarenpofada»  ninó,callotia. 
pofarafentar  fe.  nino,tlalia.nino}uetzitia. 
Poipelo.  acopa  y  tztiuh  tzoníli.acopa  pettiuh  toinitl. 
Po  fponer.  nitía,panauiltia. 
Poffeer.  naxcam'cpia.notechpoui.  nofecfrpouhqui\nocoec* 

cauh. 
Poifeiíion.  axcatl.tlatlquit!.  axcapiaíiztli. 
Poíléeder,  axcaua.tlatquiua.cococaua» 
Pofii  ble  cofa  que  puede  íer.     üelíyo.uelitini.chíualiztli^ehi 

ualoni. 
Posiblemente  afli\  ueli.  ueliy ótica ♦ 
Poffibilidad.        uehriliztli 
Porte  para  fortenerpared.    qühtfaxilíotl,  tlaquauhtíaxrllo 

tilom. 
Poftígo  puerta  tras  cafa,    calcuitlacoyo&lf . 
Portilla  de  fama,  paíaxyopeuiliztli. 
PoftiHofo  lleno  de  portillas,  palaxyoyopeuí. 
Portreroopoftrimero.  tetzacutica.  tlatzacuia.  quitzactria* 


P    ante    o    &    r* 

Poftrimería.  tzonquicaliztli.tlatzacuticayotl 

Poíhira.    t/atlaliliztli. 

Poftura  de  plantas,  tlaaquilli.quauhaquillí, 

Potencia,    uelitiliztli. 

Potente  o  poderofo.   uelitíni. 

Potrode  dos  años,  onxiuhtia  cauallo. 

Potranca,  onxiuhtiaeiuacauallo.  ,. 

Potrjcomenorquedeaño.conecontlicaualIo.ayaueIcexíuh 

tiacauaHo  conetU 
fJPradodeyerua,    thceliayan.tlaxoxouiayan.cacacatla. 
Precio   patiuhtli,  tlapatiyotl. 

Preciofo  cofa  deprecio.  patiyo.tJagotli.tlacocápatiyo. 
Preciar  tenerenmucho.  ni  tla,uey  cama  ti  mtla,tIatla<¿otiIia. 
Preciarfe  defi.  nino^eycamatnnino.ueylia.yznínogxtia^ 
Preciaren  pocoomenofpreciar.  atleypanniquitta.atleypa 

nic.mati.  .  .      , 

Predicar  diguulgar,   nic^moyaua.  nic^emmana.  mtctlaca 

quina,  nitetlajxrnachtia.  # 

Predicar hazerfermon.  nu^machtia.nitcnonotza. 
PredicadoraíTi.   temachtiani.  tenonotzam. 
P  red.cacion.   temachülli,temacht¿Iiztli<  terionotzaUztli.te 

nonotzalii.  ■■  . 

prciicatorioopulpito.temacHtiloyantenonotzaloyan.   ¿ 

Preferiroanteponer.nite,yacatticatlalia.yznite,qu.xtla.m 

tetIatpanauiItia.nite%nachcapáquetza.pariinite,t¿aJia. 
Pregonero,     tecpoyotl.uatzini. 
Prego  de  aquefle.    tecpoyotlatolh.tzatziliztli. 
Pregonar,    nitzatzi. 
Prestar.    nice,tlatIania,nitetIa,temoIia. 
Premura,  tetlatlamliztlvtetlatenioliliztli. 
PregCítado.    tlatlatlanilli.tlatlatemolilíi. 
Preautarparatentar.     nite,naua11alania  mre.tlatolana. 
P  refuta  delta  manera,    tenauallalaniliztli.tetlatolanahzw 
presiíta  de  que  es  cofa  y  cofa,     c^á  tleyno. 
Preíado.  teupixcateachcauh.teupixcatlayacatia.teopixca 

ilatoani. 


PreIadatciuamopiayntepixcauhxiuamopiaynteyacácauh 

Prelazia  diginidad  de  prelado,    teopixcateyacanaliztli, 

Premir.    nite.patzoa*  níte,patzmictia. 

P  remido,    tlapatzolli.  rlapatzmi&ilji. 

P remia  for^ofa condición,    tetíacuitlauiltiíiztf/. 

Premio  galardón  déla  buena  obra*   tetlaxtlauillúteicnelin* 

Premiado.  tlacnelilli»tlaxtlauilli. 

P  rendar  por  pena.    nitetlajUitomilia^nitla^iuixoa. 

Prender.   nite,ana.nite,tzitzquia.  nite,yjpia. 

Prendimiento,  teanaliztli,tetzitzquilizdi.teyjpilizt//. 

Prenderla  planta.    ni,celia»n,itzmoIini. 
Preñada,     otztlúoytlacauh.ococox, 

Preñez,    ©tztiliztí/.otzyotl.ytlacauiliztli. 

Prenfaparaefprcmir.    tlapatzconi.tlapatzcaloní* 

PreníTaraíTi.    nitla7patzca; 

Prenfa para  apretar»    quauhilacatztli.tlapacholcni. 

P reía,    tlamaliztl i.tlaaxiliztli. 

Prefa  para  prender,  tlamaloni.tlaaxiuani. 

Prefentecofa.    axcancayod.axca  mochiua. 

P refencia de  cok  prefente,    daixpanyotl 

Perfentequefeda.    tetIauhtiHi.temaálí.uetIj. 

Perfemepequeño/    tedauhtiltontli. 

Prefentar.     nite,tIauhtia.nite,nemacT:ia. 

Prefo,    tlaandi.tlalpilli,tlaaxitl.malli. 

Preñar  como  quiera,     nitetla.tíaneuhtia.  nitetla}tlacuiltia 

Preftadoratfi    teílatlaneuhtiani»tetlatlacuiltiani. 

Preftidoenefta  manera*    tetlatlaneuhtilli,  tetlatlacuiltill/; 

Preftarfomefmo  que  fe  torna,    nitetla}tjaneuhtia . 

Preílido  eneíla manera  ti ancuhtilli.  teríaneuhtilli. 

P  reftarloque  fe  torna  en  efpecie,    nite,tlatlacui]tia. 

Preftador  aíTi.    tetlatlacuiltiani. 

Prcftidotal    netlacuilli. 

P  reliada  cofa  afíi.    netl  acuiloni. 

P  refiado  tomar,    nino^tlacuiya^ninotla.t/aneuia* 

Prefto  aparejado,    mocencauhtica. 

Preíleza  o  prontitud.  yciuhcatiJizífi.yciuhcayot^ 


t 


P    atttc    u 

tli.neueyliliztlUtleontepoiiahztli,  . 

eílmtuoía  moyeuaitoani.moueymatmumoueyliam.atle 

Prontepouanuyzmoquixtiini.  _ 

emtuofamentc.   neyeuaitoliztica,  neueymatjlutica,  ne- 
Puevlitiz  tica.atlc  ontepoualiztic*.  yznequixtihztica. 
Prcuenir  anticipar  fe,  achtopa  m,yauh.  mcyacatmuh,  m, 

rvacattiuh»  .  . 

P reuüegiotey para vno.   teicnelilotii. 
Preuilegiado  aquien feda.  tlacnelilli. 
Prcuilcsiactolugar.  nemaqiuxtiioya. 
preuilegiar.   nitcicnelia. 
Prieto,  bufca  negro,    ■   ' 
Priefa.  yciuhcayod.yciuiíizt1i.yctuhcatiliztlié 
Priefadar.  nite,icu.itta.  nite.tototza, 
Priefadarparaque hagan  malaatguno.     ntte, tlatotocb.- 
IianiteJtlecoteca.nite,tlecoatiia.  [ 

P ?mitnUithora».lomifina  veKquiyacatianeteuchual^. 
ib  ttozcaiptneteoohiualizriK  achto  neteochiuaUztli. 

Prima  encada  genero. ti ayacati.tlayaeatia. 

Prima  noche,      tlapoyaua. 

Primero  de  muchos.       ye  ce. 

Primero  de  dos,    quiyacatia.teachcautn       ■     . 

PdmVrizamugeren parto,    vch^i.hpilhaa.yac^cap^u*. 

PnmerovpnnciPa!^ciachcauh.tachcauh.teyacanquK 

p  rimaros  del mieblo.    títecucin.tlatoqiie.  . 

pirrpl^d^ó^uepareUquenüca.u.-.pando. 

vvaneuíyo.yychpuchconeuh, 
Prima hnodehsrmaio.   teixuiuh.yxmuhtli. 

Pnajipeopnac'pal.  tUtocapilU. 


Pwicefa.  tlatocaciuapilfí. 
Principal  cofa,  tlayacatia.  teyacana,pillí. 
Principalmente,    occéca  yehuatl.occcncaye.^accertcaye. 
Principe íbloenel mundo,  nouian tlatoam, cemanauac  tit 

toanñ 
Principado  deaquefie.  ncuiantlatocayotU 
Principe  vno  de  cuatro,  ceyehuantin  yn  nauin  tlatoque. 
Príncipe  del combite»  couatiuayan  teachcauh. 
Principio  de  libro,     amoxtlatolpeualúrli.amoxtlatoltzin 

tiliztli. 
Principio  de  oración  de  orador,  tlatolpeualiztlutlatolpeuh 

cayotl.tenonotzalizpeuhcayotl. 
Principio  enladotrina.  temachtilpeualiztli, 
Principioenla compoiicion.   tlatlarlaliipeualiztli. 
Principio  principal»  tzintiliztb'.peualiztli.peuhcayotí.iieJ* 

huayotl,  tetzonyotl.pepechyot/. 
Pringue  de  torrezno,  tocinocruauacayot!, 
pnfiondepies.  bufea  grillos. 
Prifion  de  manos,  bufcaefpofat. 
Priofionero.  tlalpilli,  malli. 
Priuada,  cuitlacalU,  axixcalfi. 
Pnuadodegranfeñor.  quimotechtia.  quimottacauia  yrech 

mocaua, 
P riuar de  algoa  otro.     nitetla,cencaualtia»  nite,tlatquica- 

ualtia, 
Priuar  de  oficio.  nite^ac,  a.  nite,yquania# 
Priuar  de  cola  amada,  nite,icnotiIia.y cnoyotl nicte^cuitia. 

nite,ycnotIacatiíia.  ycnoyotl  nicttyttitia. 
Ptiuado  de  cofa  amada.tlacnotililli.tlacnotlacatililli.  yeno 
yotltlacuitilli.  ycnoyotl  tlattitilli. 
Priuar  con  alguno,  nicnojtlacauia»  ytlá  n,icac.yxpánicac# 

notechmocacaua* 
Proa  de  ñaue  o  canoa,  acalyacatl. 
Procurar,^  nitía^emilia.  ninotla,cuitlauia,  nitla5te  moa. 
Procuracio.  tlanemililiztli.netlacuitlauiliztli.  tlafemoliztlt. 
Procurador,  tlanemiliani.tlajnocwdauiani.  tepsntlato. 

a    íj 


P    ante    t 

Proceder  poryr  adelate,  ni,y atíüh,  nfc¿emmattiáh.nin<fc 
P     tequimattiuh,  .   ■;  . 

ProceiToenelpleyto.    neteilhuihztlacollf.    _ 
Proceflion.  cempaaquigaliztli.tlayauatoliztli.  : 

P rodigo gaftador.  tla,riempopol<aani.tla,aui/popoloani. tfe,f 

Prodigalidad"  \lanempopdoliztli  tlaauitpopoiolíztli.  tk- 

auilquixtihzttL  ¿      ■■  ,.,      '*  . 

Pródigamente  darla  hazienda  aloque  me  e&  pedido»  ante 

t^tlamadimaca.anifretlacjDmaca.  maemiecamaca» 
Prafacioenlamiira,lomifmo*         ■        ■■  ,.,.7. 

P  rofeflion  de  votode  religio.  netolli  JietUtzpntequiliItztn.. 
Profefílon  hazer  afíl.  nino^netoltia.  nino,tlatzonrequiIíafc 
Proferto  enefta  manera,    monetolti.  monetokiqui,  yte- 

qbiuh.ynemiliz»,  ■ 

Profeta varonomuger.  tlaaeheopa ytoani.tlauecaytoam. 

tIauecateneuani.tlauecayctani.uscaontIachian^ 
Prohiiaro  ahilar.    ninote,piítzintia.runoxpilpepen,a.dizert 

etío&y  ellas»  y  ^inotcconetiavdizcn  folamente  eUa«. 

ProTixocofafaenga.    ueyac 

Prolijidad eftalongura.  ueyaquiliztli. ueyaeayotL 

Prolixamenteaffi.  uecauh. 

Prologo  de  alguna  obra,    amDXtlatolpeualizt/i. 

P  romper,  nitla^eneua.nino^entlalia.  nitla,cemitoa . 

PromeíTaofrQmecimíento.tlateneualiztlKtlarlaliliztli.tia- 

Pro^SrSios.  níno)netoltia.nina)datlalilia,yuiazineo 

nino,netolciayndios.  ^íiikí^li 

Prometimiento  afsi,     netotti.  netoltiiizth.  netlatlaüíiztli. 
Prometida  cofa,    tetechytauhqui.tctechytolli. 
Pronunciar.  nitla^nquixtia.  nitlanexcia  para  nitla>tlalia. 
Pronficiacioa  tlatenquixtihztli.tlanextiliztli.pani  tlatlaU- 

feli*  ...    ,. 

Pronoílico,  tlavoíteouiliztb.  , 

Pronoílicar.  nida^olteouia.nmo^olteouia.  ,        . 

proponer,  teixpa  niatalia,nitetla,ixpatia.  mtetla.ixp^ntiha* 


propofito.  nelnuiliztli»  nenonotzaliztli, 

P  ropofito  tener  de  hazer  algo.  mcno,lhuia  ,nino,notza. 

Proponer  enla  volutad.  nitla,cemitoa.ninotIa3cemitalhuia. 

Propofito  afii,   tlacemitoliztli.netlacemitalhuiliztl/. 

Propriacofa.    teixcoyan teaxca.  uel teaxca.ueltetlatqui.ix 
coyanrii. 

P  ropriamente5aduerbio.   uelyehuatl. 

Propriedad.  yuhcayotl,  yuhcatiliztlk 

prpprietario^  quimixcoyItiani*quimaxcatianr»quimotech 
tiani.quimotlatquitiani.quimoyQcatiani. 

P  roprio  oficio fer  de  alguno.  no,neixcauiI. 

Profpera  cofa,    tlacempa&iani.  uelquieani.  nixcoyan  no- 
tequíuh.  *>.  .       . 

Profpero.  quicempa&ia*quicempaébíani.uel  quic/ani. muchi 
tech  uel  moqhiua.muchitech  uel  mochiuani.qcétlam  ach- 
tianL 
Profperamente.        pacca. 
Profpe ridad,    quicempaccayotL  quicempa&iliztli\  quicen 

tlamachtiliztlú 
Prouable cofa  que  fe  p rueua  coateiftgo».  neltililoniV 
P  rouablemente  affi*  tlaneltililiztica. 
Prouancaenefta  manera.  tlaneltiJíIiztlú 
Prouar afíi .  nicla>neltilia* 
Prouar  el  manjar.   nitla,yecoa#nitlavpaIoa. 
P  roua  r  muchos  vinos  pa  fe  hartar,íoc©Io  r  de  querer  coprar 

vino,  nino.tlatlapeuia.nitla^íapaloa. 
Prouar  a  hazer  alguna  cofa. ...  nitía,yeyecoa# 
Prouecho,  y  tía  ontequixtiíiztliVtlaíxnextüizt/i, 
Prouechoib»  y  tía  ontequixtianúmonequinLtJaixnextiloii  $¿ 
Prouechofamente»  y  tía  ontequixtiliztica. 
Prouecho  y  plazer.yt/aotequixtiliztli.ytla ytechpaittaíiztll 
Proueer.  nitla,ymati.  ninote,cuitíauia. 
Proueydo.     tlaimattli. 

Proueedor.  tlaimatquLtlaimatinLmotíacuitlauiani^ 
P roueidamen te.    tlay matea» 
Proueymiento.   tlaimatüiztlü 


P    mu   t  8c   ih 


Prouenaomugrodevid.  xocomécacclic. 

Prouiforde  obi!po.iomifmo.vel,obifpoyxiptla\  obifpoytf 

cutlatocauh, 
Prouifion Jo  mifmo  es  que  pioueimiento. 
P  rouincia.  ue  y  ai  repe  t\ . 

Prouincialcoia  delta  prouincia.   altepeua.aua^epeua, 
P  rouifion  de  cafa.  caliticmoneneqm.caliriatlatquitI. 
Prouocar  a  y  ra.  nite3tlauelcuitia.  nitCjCocoIcuitia^m'^qua 
lácuití  a.nite,yoIquixtia.  nitCjpepeualtia^nitcyolpogonia. 
Prouoeacionayra.  tetlauelcuitiiíztli.tecocolcuitiíiztli.tequa 

1á€uitiiiztIutcyoJpo5oniliztIi.tcyolquixtiliztli,tcpepeualíí 

liztli. 
Prouocado  a  y  ra»  tlatlauekuitilli.tlacocol  cuitilli.tlaqualan 

cuitilli.tlayolquixtillí^lapcpcualtílli.tlayolpo^onillí. 
P  rouocador  tal.  tctlauelcuiriani.tecocolcuitiani.tequalácui 

tiani.teyolqumiani.tcpepeualtiani.teyolpoconiani. 
Próximo.  tocotonca.touiltecca.touampo# 
Prudencia  virtud.    nemachilíztli.yoUomatüiztli,yulizma 

tiliztli.  tlaixyeyecoliztf  i. 
Prudente,    mimatiiiúyollomatqu!\yolizmatqui#tIaixyey« 

coani. 
Prudentemente,  ixtlamatca.yolizmattliztica, 
Prudente  o  difcreto  fer.  n^yolizmatin^y  oliuhtlamati. 
Prueua.  bufcaprouanc,a, 
Prueua  efperiencia.tlayeyecoliztli, 

^fPua  para  enxerir.  quauhtJacalollaxintln 
Púa  de  hierro,  tépuzyacauirztic» 
Publico  oficio,   tecutequicltíatocatequitl. 
Publica  cofa  fabida  de  muchos  ,nouiámacho,yetepan  onoc 

vcieixpanca. 
Publicación  de  bienes,  tlatquínamaquiliztli. 
Publicar  bienes,  nitlatquinamaca. 
Publicar  alguna  obra.   ni&ejiext¡Iía.nicre,itt¡tia. 
Publicación  tai.  tetlanextihliztli.tetíattitilizth. 
Publicarlo  que  no  fe  fabe.  m&ejmachiztja.ní&ejixpanttlia. 
Publicación  tal,  cemach¡ztiliztli,teixpan tiliztli. 


P  mtt   u 


204 


Publicamente,  teixpam 

Puchas,  comicatolíi.totoca  atolli. 

Puchero  de  barro*   xo&ondi.chachapatontli.xocuicoltori 

tli. 
Puebla  deeftrájeros.  tlacanechicoltin.tlacanepapan.nepa 

pantlaca. 
Pueblo  de  menudos,  ciiirfapflli^tlapallúytconijttumaloni, 

maccua'tin. 
Pueblo  de  todos  juntamente,   altepetl» 
Puente  de  maderos.  quappandi.quauhpanauaztli.aquappa 

nauaztíi. 
Puente  pequeña  defta  manera,  quappantontIí»quappanauaz 

ton  tli. 
Puente  de  arco,  tenolli.uitoliuhqui.tequappantli. 
Puente  pequeña  aíTi.tenoltontli.uitoliuhcatontli. 
Puente  del  pie.  toxocpaluacaliuhca.toxocpalcopichauhya 

xocpalhuacaliuhcayotJ#xocpalpichauheayotl# 
Puerco  o  puerca»  coyamed. 
Puerca  grande  y  parida,  ciuacoyametl  mixiuhqui. 
Puerco  pequeño,  coyametontli, 
Puerco  m  yates  jaualin,  quauhtlacoyametl.quauhcoyame 

ti 
Puerco  efpin.  auayocoyametl.uítztzocoyametU 
Puerro.lomifmo,  vel,uey  caftillan  xonacatl. 
Puerta  por  do  entramos  o  falimos  decaía,  calacouayá^qui 

xouavan- 
Puerta  de  madera,  quauhtlatzacuillotl, 
Puerta  pequeña.  tlttzaaiillotonth.tlatzaeuilíotepiton. 
Puertas  ambas  ados.  ontemani  quauhtlatzacuiHotí. 
Puerta  de  cibdad.    altepecalacouayantaltepequixouayan. 
Puerto  de  mar.    acaltecoyan.acalquixouayan. 
Puerto  de  monte  y  fierra,    tlapauetzyan.tepetlvtzonyoc 
P  uja  en  al  moneda  tiaacoquetzalrztli.  uailaaquilí ¿tli. 
Pujaren  almoneda,  nitía.acoquetza.niuaílaaquia. 
Pujan£a tal.  tlaacoquetzaliztli.ualíaaquiliztl i, 
P ujauante»  tepuztu cauallo caftiloni,  tepitztli cauallo iztex't 


I 


ante    u* 

maloni. 
Pulga,  teepin- 

Puígofolleno  de  pulgas,  tecpiyo.mocatecpm. 
Pulgoíolugar.  tecpintlan.tecpitla. 
Pulgonque  roelas  viñas    chiauitU 
Pulgar  déla  mano,  toueymapil.tomapiltecu. 
Pulgar  del  pie.    toueyxopil.toxopiltecu. 
Pulgada  medida,  cemmapilli  ynica  toueymapil. 
Pulmones  o  liuianos.  tochichú 

Pulpa  carne  fin  huefó.motqüiticanacátl.amó  omiyonacatl. 
Pulpejo  delbraco,  facolnacayo. 
Pulpito,  temachtíloyan.  tenonotzaloyan. 
P  ulpito  de  paío.  quaimcomitl. 

Pulfo.   tlalhuatl  y tetecuicaca.  tomatlalhuayo  y tetecuicaca. 
Pulja.  n@camanalhuili¿tli.  netentlamachhuili/tlú 
Puncar.  nite,tzapinia.nite5tzopinia,  nire,tzoponia. 
Punzadura.  tetzapiniliztlí.tetzopinílizdLtetzoponiliztli. 
Puncadacofa.  tlatzapinilli  tlatzopinilh . 
pungador.  tlatzapiniani.tetzapiniam.tlatzoponiani.tetzó 

poniani. 
Puncon.   coyolomitl.  tepuz  emití. 
Punircaftigando.  nite}tlatzacuiltia,  nite,tIayhiyouilíia, 
Punición,  tetlatzacuíltiliztli.  tetlayhiyouiltilizdi. 
Punido,  tlatlatzacuiltillíjlayhiyouiltilli, 
Punidor.   tetlatzacuiltiani.tetlayhiyouiltiani. 
Punta  de  cofa  aguda,  yacaúitzauhcayotl.yacatzapticayotl. 

y  yacauitzauhca.  yyacatzaptica. 
Puntada  cofa  con  punta,  tlayacauítzolli.  tlayacatzaptilil/f. 
Puntado afíi.  yacáuitztic.yaeatzaptic. yaque. 
Puntada  con  aguja,  centlacotl. 
Punteropara  feñalar.  tlapoualoni. 
Punto  de  tiempo  o  momento  comoabrir  y  cerrarel  o/o. 

cenneixcuey  onilizth.auel  cenneíxcueyorwliztli.cenca  cí; 

achitonca« 
Punto  de  partida,  uel  iquacynuiloua* 
Puntoencimadeletra.  tliltecl, tladiltzicuiniliz  tR 


P    ante    bu 


205 


Puño  de h  mano  cerrada.  maololl/, 

Puno  opuñado  Jo  q  allí  cabe  como  de  cofas  demayzo  otras 
íemil/as,  cenrJamapicmcentlamatzoJIi  cemliirottotfi 
clVm^na]°MáeCOUS  IarSas'comodePaja$  oyeruas 

Puñada  hendadepuño.  tecompotzoliztlí. 

Punaarmavfada.Iomifmo.   vel.tepuzteixiliuanu 

Puna  pequeño.  puñaltontJi.tepuzteixiJiuaniton. 

SS*^ tepuztica  tiaxii,,/2tií»  ptitá? 

Pura  cofa,  motquit/ca.  macitíca.  atlé  neneliuhtíca. 
juramente,  cenquicaliztica.cenquizca. 
Pureza,  motquitaliztli.macitalizí/i.  cenquiztaliztlj' 
Jurga  para  purgar,  tlanoquiloni.  tetlanoquili/oni. 
Purgarcon  purga,    nite,tIancquiJia.         ^ 
Purgado    tlanoquílilh.tlapamaaii. 
^urgaral«mpiar.  nitIa)Chipaua.nitIa,yeaiat 
Purgación  afíi  tlachipaualiztli.tlayeaiJiztli. 
Pur! !lC    ardeña  manCra*  flachípauhtli,tlayea;iíí. 
PureíífrH f0aqUjepUr^  tlayediani.tlachipauani, 
Purgarfedepecado.  nino,tlatíacolIaca4 
Purgación  tai.    netiatlacol/acaliztii. 
Pnr!!í,UaC?fadeí}anianera-   netlatlacollaxoni. 

^ura^era-    auiínenqui,  maauihia. 

tfani!  aL,,an¿^otzinnamacani.moterIaneuh- 

Puteria.    auianícallí. 

Puíañea? '    !noíetIaneuíani-niotet^,ncouiani<Sui?nequ/. 

vEZL  n;?ore't,aneu,a-ninotc>tziiJcoUia.dizeeI varo 
P  Jnn     8e!ídl2e-     nifl0'ri»n'»hn«.niiio9t2jiiMMca 
Puto  que  padece.cufloni.chíinoiihqiB.cucuiquí 
Futo  que  haze.    tecuilontiüni.  S 

b 


<X  ante      u* 

Puxo  de  vientre,    nstittóalixtli.netiliniliztli. 

ff  Délos  que  comienzan  en  Q¿, 

Val  y  qntoy  ademo  c5 todos  los  otros 
nobres  que  pueden  comentar  en  qu* 
los  halla  ras  en  la  c, 

Quecofa.    tleiff» 
Que^onjuncion.       ca. 
Q¡¿,aduerbio  decomparatiuo.    qu* 
1     nin  occenca.queninocualca.yeic. 
Joucparadarcaufa.    ca.yehica. 
¿b^uS^&  oUas,vafos,tabrasopiedras.m 

tla,tl  apaña,  nitia.tei  nía,  # 

Quebrada  coCaa^  tladapantlntlatem.    . 

cas    nitla.xamania.nitla.tzayan*. 
nuXadacofaaÜl.'  tlaxamanMi.tlatzayantli. 

Ouebrardefmenuzando.  iTitla.cuechnl.a.nit a.textma. 
girada  cofaafíL  tlacuechiHillí.  datext,  ,1  ^  , 

(Quebradura  defta  manera.  tlacu3chti!il  ztíi.  tlatextmiiziii. 
^rShrantarfee    nmo.netolitlacoua.nino.netoipoloa. 
^bramadardeTe/monetolpoloani.monetoUtlacou* 

C^Sre'S  fee.neaetolpolouzrh.  nenetolielaco 

oStador  de  cÓfederaciÓ.  netionotzalpoloani.  nenono 
^aluacoani.moyoluiacoani.moxixmuim.mellelt.ani. 
r>,,íhrirfe°a  Pierna  por  el  muflo,   nino,metzpoztequi. 
gbrarfcla pierna  por  la  efpinüla.  hl^diAtapuwWB 


CL  ante     u» 


206 


Quebrar  felá  cabera,  nino.quatlapana.ninOiquaxamania. 
Quebrar  fe  Ja  ñaue,   tlapaní  yn  acalii. 
Quebrantamiento  de  ñaue,     acallapanaliztli. 
Quebiada  de  monte»     tepetzalan.tepetzalantli.  tíatzalan. 
Quiebra  do  potrofo.  oncayxoxaí,  xoxale. 
Quebrar  vna  cofa  a  otra.  nitla,netechtlapana.  nitJa,netech 

chalania.  nitlaynetechmotla . 
Quebrar  terrones,  nitla,payana.tlalted  nicpayana.tlaltetl 

nicuitequi. 
Quebraroquebrantarpuertas  con ympetu.    nic,petla  yn 

tlatzacuiilotl,  nictíapoua . 
Quebradas  puertas  o  quebrítadas.  riapetlaíli  tlatzacuiilotl. 
Quebrar  el  crédito,    nite,mauizpo/oa .  níte,mauizicJacoa« 
Quebrare!  efpinazo.     ni  texuitlapuztequi. 
Que  buena  cofa,  admirandofe.    yeicqua Ui. 
Que  cofa.    ^eino. 
Que  cofa  y  cofa.  $ac,antleyno. 
Quedo  ofofegado.    tlamttani.tlamáttiea, 
Quedocofa  fofegada  como  agua  viento  o  cofa  aíü.    tíamat 

timani*  . 

Quedo eftar,de  cofas  animadas.    nMIamattica.ni.pa&íca. 

ni,tlamatcaca.  y  de/as  ynanimadas  dizé.    tlamattimaní 

tlamatcamanv  -    * 

Quedar  alo  que  huye.    nite,yacatzacuiíia.nite,tzicoa.nite 
quetza4  ' 

Quedarte,     nino.caua.  nino,cauhteua.  nino,cauhtiquicafc 

Quedada,      necauaiiztli.necauhteua!iztli,necauhtiquica' 
líztli,  ■  * 

Quedar  ©permanecer  lo  antiguo,    oc  neztica .• 
Quemar  alguna  cofa  como  pimienta  o  axi.    cococ# 
Quemar afíi  mucho,    cocopatic.tlauelcococ, 
Quemarconhuego,  nite^latía.nite^chichinoa. 
Quemadacofa afíi.   tlatlac.tladatilli.tlachinolli. 
Quemadura  tal;  tetlatilü  t/i.techichinoliztli. 

Quemar  mucho,  nitla,tequitlatia,nic>tequitlatia.cenca  nic, 
tlatia, 


i 


Q,    ante    u« 

Qu*mirfe.  ni,tlatla,nino,tlatia, nino,chichinoa. 

Oií-cnilaraafá.    nedatiliztli.nechichinohztli. 

Qjeaiar  eaderredor.     nic,yaualiuhca  tlatia.  mctlcyaua- 

lochtia.  .  .,    . 

Qr-mir  los  arboles,   qaauid  tnctla,chinalruua. 
Quemar  los  campos.    nitla,chinoa. 
Quemadura  aifi.  tlachinolizth.  tlachmollu 
Quemador  délos  campos,  tlachinoa.  .  _ 

QlTe  materia  o  de  que  materia  trata?  tleitechpa  tlatoattey 

pati  ya  tica?. 
Querella,     neteilhuíliztli, 
Querellofo.    moteilhuiani. moteilhuiqui. 
Querellar  fe.     nino,teyIhuia. 
QuerellatTe delamigo.    nin,ellelmati# ni,qualam. 
Querella afíi    neellelmatiliztlí.qualanilizth. 
Querellofo  defta manera,  mellelmatini. qualamim. 
Querer  por  voluntad.  nic,nequi.  ni,cea.m,cia. 
Querermas.    occencayenicnequi. 
Querer  bien  amando,    nite>tlacotla. 
Querencia  con  amor,     tetlacotlaliztli.  . 

Quero.tlatetzauhtli.chichiuaíayotl.vei.tlatetzauhcáuatzal 

lichichiualayotl. 
Quefofrefco.    yancuic  chichiualayotlatetzauntli. 
Que  es  cofa  y  cofa,  cacantleino. 
Oueftionopregunta.    tetlatlaniliztli. 
Q^eftio  de  tormeto.tecococatet!atoltiliztli#tetIatokiliztlI. 
Queftion  en  pleito,  neixnamiquiliztli, 
Quexa.      bufea  querella. 
Quexar  fe.  «bufea  que  reí  lar  fe. 
nuexarCe  el  enfermo,     ni,tena. 
nuexurapriefa.     teiciuitiliztli.  tlaiciuitihztlu 
Quexar  fe  primero  que  otro  antel  juez,    nitcyaualoa. 

^dó  o  quicial  de  puerta,     tlatzacuillotl  y  nemalacacho- 
Quienquiera,        muchitlacatl. 


Q,    ante    u. 


207 


Quien.       aquin. 

Quilate  de  oro .  cuztic  teocuitlamachiyotl. 

Qujlate  dar  al  oro.    ni,cuztic  teocuitlamachiyotia. 

Quintal , lo  mifmo»  vel,macu¡lpoaílatamachiuhtIi. 

Quintoen  orden,    bufcaalfindefte  libro  donde  fe  pon  ela 

cuenta. 
Quinientos  numero,  bufea  al  fin  defte  libro  donde  fe  pone 

la  cuenta. 
Quinze.bufca  al  fin  defte  libro. 
Quiñón  deeredad.     miltepiton.miítontli. 
Quiñonero  que  tiene  allí  parte,   miliecatontli. 
Quitar  apartar  algo.    nitla,quan/a.nit/a,ana. 
Quitamiento alTi.  tlaquaniliztli.tlaanaJiztli. 
Quita  raigo  a  otro.  nite,t/acuilia.nitetlavtlacaltía. 
Quitamiento  aíTi.tetlacuiliíiztli.tetíatlacaltiliztli. 
Quitar  rompiendo.  nitIa,petIa.nitIatopeua. 
Quitamiento  aiTí.tlapetlaliztli.tlatopeualizth. 
Quitar  por  fuerca.   nitetía,cuicuilia.nítetla,tlacaltfa. 
Quitamiento affi.   tetlacuicuihíiztli.tetlatlagaltiliztlí. 
Quitar  la  ley.  ni,nauatillaca.  ninauatilpoloa^ninauariltzin 
quixtia. 

Quitamiento  de  ley,    nauatfflagaliztli.nauatilpolol/ztlj  na 

uatiltzinquixtiliztlf. 
Quitarla  ley  en  parte  ni,nauatiIxeloa. 
Quitamiento  de  ley  en  parre,  nauatiíxelolizdi. 
Quitaría  hacienda  por  Sentencia,    tlatzontequiliztíca  mte 

tiatquicaualtia» 
Quitar  deía  memoria,  nitlacemilcaua.    / 
Quitamiento  déla  memoria  tlacemilcaualiztli . 
Quitarfeloscafados.  nino,matoma.nitecaua. 
Quitarla honrra.  nite,mauizpoloa.nite,mauizcopoíoa. 
Quitamiento  de  honrra.  temauízpoioliztii.temauízcopolo 

Quixaroquixada.    camachalli. 
Quixote a rmadura.   tepuzquacalaíatli. 
Qui'xones  y  erua  conocida,  lomifmo. 


¡ 


J 


R    ante    a, 

ffDelosque.  comienzan  en       R« 

Abadilla  de  aue»    tzinchocholli* 
Rabea  r,ninocuitIapilayacachoa. 
RabodeanimaI4cuit1apílH. 
Rabo  de  veftidura.  ulmacuitlapilli. 
Rabo  porelfaluonor.cuilchilli.tzoy  orí. 
Raga  depaño,.yy  t/acauhca  yn  tilmatli. 
Ración  de  palacio,  netlamaftli. 
Ración  (fe  pan  mendigado»  tlaxcalleualli 

tlaxcaíeubtli.  n. 

Ración  de  cada  vno.tctona1,tetechpouitliquaflL 
Racionero.teupam  motlamamacam* 
Raer,  nitlachichiqui  .nitlaixchichiqm. 
Raedura.tlachíchiquiiiztli,tiayxch!chiquiliztlu 
Rreramenudo.atztzanitlachichiquLatztzanitlaixchichiqui 
Raerdelamemoria,nitlapopoloa. 
Raedura  tal, tlapopoioliztli. 
Raezcofadehazer.amooui.aour. 
Rayaparafeñalar.tíauauantli.tlaxotlalli.tlilquauítl. 
Rayar  hazer  raya,  nitlauauana.nitlaxotla. 
Rayar  el  fol.   nino,tonameyotia  .nino,tonaImiyotia  .m3pc 

RaPyadocon rayos,  tonameyo  tonalmiyo.pepetlacac. 

Rayo  del  fol.  tonameyotl.tonaimitJ, 

Rayo  del  cielo,  tlauitequiliztli. 

Rayode  rueda,   lomifmo.  j 

Ray  da  cofa.  tlachichiaeli.tlaixchicmct.li. 

Rayaar.  nino,nelhuayotia,ni,nelhuayoua. 

Ray  z  de  arbolo  yema,   tlanelhuatl.nelhuayotl. 

Raía  de  madera,   quauhtzicueualh. 

Ra  apequena  de  madera,  quahtzicueualtontli. 

Rajai  madera»  ni>quauhxeloa  ni,quauhtzatzayana.ni,qua 

uhtlapanae 
Ralacofa  o  rara»  atic.amotetzauae. 
ítalas  oraras  vezes.  c.anquemman,$anyca. 


R    ante    t» 


ao8 


Ralezas  de  cofas  ralas.atiliztlí. 

Ralear  hazer  fe  ralo,  atia. 

Ralas  efta r  las  cañas  o  cofa  aífi.  cacayacatimaní  y  nacatl.ch* 

chayacatimani  ynacaíl. 
Ralea,  tlacamecayotl. 
Rallar  con  rallo,  nitla.textilia 
Rallo,  tepuztlatextililoni. 
Rama  de  árbol,  quammaytf, 
Ramadeyerua.  quiímaitl. 
Ramada  fombra  de  ramos.quauhxiuhecauhyotí.quauhxiuií 

tzacuilhuazdi.ceualcalli.^acaehimalli. 
Ramal  o  ramón,  quauhxiuhpacolli. 
Ramera  puta  oneíla.  auiant.ma'auiltiani.. 
Ramo  de  árbol,  quauhxiuitl. 
Ramo  para  plantar,  quammaitl.aquilonr. 
Ramo  del  renueuo.  quauhitzmoljnalíiVquauhceíicayotE 
Ramofo  lleno  de  ramos,  quauhxiuhya 
Rana,    cueyatl.cuíyat^acacuiyatl. 
Rana  otra,    milcalatl. 

Rana  qfecriaétre  las  yeruas  verdfczicaypeqña,  xocncafL 
Ranaquajo.    atepocate  atenpolocorír. 
Raneoryraenuejecida,  uecatihcocolli.qualantlv 
j^ancio  o  rancio íb.    yxpuxcauhqui.  xoyauhqui. 
j^apar  raer  el  pelo.  nite,xima.  nite.tetzicoa.m*te1ayoicfiige. 
j^apazmuchachovellaco.  gantlaueliloc  piltonrií. 

apofo  animal  conocido»    pe£otli\ciuatlamacazquf. 

afcar4  nmo,tataca.  niuo.momotzoa» 
Rafcadu  ra.    netataquiliztli  nemomotzoíiztli. 
Raleado r  para  rafear,    netataconi"t netnomorzoloni» 
Rafgaralgo.    nit/a,tzatzayana» 
Rafo  cofa  rafa  y  llana,  yxmanqui.uel  manqui.  tlaatezeam€ 

tli,  tlauelmantl  i.tlaueltectli»  tlaixmantfc. 
Rafofeda.    tetzcalticfeda, 
Rafpar.    nitJa,chiqui. 
Rair.nl/arlino.  nijinopochina» 
Raílro  para,  raíl  rar  paja,    tlagolololoní» 


• 


%_     - 


R    ante    a    &    e* 

RáftriHopequeñoraítro.     tla^otololonito. 

Raftrode  pifada.  ycximachiyotl.  tlacxipetíalli. 

Raftroporolor.    tlanecutialíztli. 

Rafurao  raedura,  tlachiquiliztli. 

Ruó  a  de  tiempo,  yecuel  yeua.yecueluecaun.yccuelacnic 

Ratoncillo.  quimichpil.quimictiton. 

Ratón,    quimíchin.cuitlapilhucyac.tcpapa.ucgacotl. 

Ratonera  para  tomarlos,      montlí. 

Raudo  por  cofa  ligera  como  de  rio  corriente»     totoca.mo 

tlamina. 
Raudal  agua  que  va  rezia.  $olom\totoca. 
Rauano yerua  y  rayz.Io  miírno, 

Rauia.    ytzcuintlauelilocayotl. 

Rauioíb.ytzcuintlaueliloc. 

Rauíar,nitzcuintlauelilocati4 

Razimo  de  dadles  o  platanos^cemochillicoyatlaaquilot^ce 
momocholli  plátanos.  vel,centlaantli 

Razimo  de  vuas.cemocholli  xocomecatl,centíaantIi. 

Razimo  ocolgajo de  mayz.  centlayaualollicentli. 

Razón  ocuenta,tIapon  aliztli» 

Razón  atural  tlaacicayotl,tIaacicayttaIiztli. 

Razonar, nitenonotza* 

Razonamiento,  tenonotzaliztli. 

Razonable  cofa,  tlacaqmni. 

Razonabíecofa  algún  tanto  buena.  achiqualli>ypanquallí# 
quentelqualli. 

CJReal  cofa,tlatoca  tlatquití.tlatoaníytechpouú 
RealmSeda  plata,o  tomi\  yztacteocuitlatlacoualoni  toiní» 

&eat,de  gentes  armadas,  yaoquizque  in  cenyeliz.  yaoquiz 
queintlatequiliz. 

Realafentar.ninoyaoquizcatlalia.nitlateca. 

Realmente  hecho,  tlatocatlachiuhtli. 

Reatar   otra   vez.    oppa  niquilpia.  occeppa  niquilpia* 
nitlaoppaylpia. 

Rea  tadu  ra,oppadalpiKztl  i\tlaoppaylpiI¿ztIi'. 
Reatado^  tlaoppaylpüoni. 


*«■■ 


R    ante    e* 


2og 


Rebaño  de ganado,  centlamantinyolque.  ve] ,ccntlam m 

tinychcame. 
kebanar,njtlaolo/oa,nirIacentlalia. 
Rebatar,  nitIacuitiuetzi.nitlaacitiuetzi,nitIa,namoya»niiIt, 

tlalochria. 
Rebatadacora.tlacuitiuetztli.tJatlalochtilli.tJananioyall^tla 

cuitiuetztli. 
Rebatiña,  thcuitiuechiliztli.  tlatlalochtiJiztí/.  tlanamoyaliz 

fJi.tlaacitiuetziliztli. 
Rebato,     necomoniíiztli.tlaltecuiniliztli.chachaíaqiiiliztli 

chachala  quiztli.teacomaniliztli. 
Rcbatohazer,nitecomonia,nitIaItecuinia,niteaccniana. 
Rebelde,    atetlacamatini.ayocmo  ommocaqui.aommoca 

qui. 
Rebeldía,     atetla  camachilíztli.aonnecaquilíztli. 
Rebelar,  nicqualtzaqua.ni^nakepetlaJia.noyocaninotlalia 
Rebentarfonando.      ni,tlecueponi.ni,cueponi. 
Reben  tarde  enojo,    ni,qualanteua.niípoc,onteua. 
Rebentar  planta»    ni,celia.nitzmolini, 
Rebentarcomola  fimicnte.  ni,yoIlotlatzini.nixhua.nino 

cuitlapiitia. 
Rebidar,     niqualaquía.  ni,quallalitiuh.ni,quaíaqmtíuh.ni, 

quallalia. 
Rebiie,uallaaquiliztli.ua11atlaliliztli# 
Rebiuir4occeppa  niyolty  occep¡>a  ninozca1ia.niyoyob\nino 

ozcalia. 
Rebolar,n!,patIani,n,eua. 
Rebolca  r.  n  i  noniim  il  oa .  ninocuecueptiuh. 
Rebolcadero.nemimiloloyan»necuecueptiouaya»é 
Reboluer.nitlajneneloa.nitlajixneloa. 
Reboluedero.  tlaneloloni. 
Reboluedorque  mete  mal  entrealguos.  teyollococolti.tla 

cocoltiani  .teneteeheuani. 
Reboflarlolleno.    ni,p€xoni.ni,peyaua* 
Rebofladura*    pexoniliztli.peyaualiztli. 
Reboflar  el  mayz  o  cofa  femejante  quando  fe  mide.  ni,tzo 

c 


MI 


K    ante    e* 


netia*u!no,tzo£iquetza» nmo,tzontla1ia4 ni,uitzqüéüa«  '* 
ReboíTadura  aíTi,    tzoneualiztli,  netzonquetzaliztlünetzo 

tlaliliztli.uitzqueüalinli* 
Rebotar  lo  agudo»    nitlatempixoa.  nit/atentetecuinoa.  ni- 

tlatentilaua* 
Rebotadura  allí.     tIatenpixoliztlíttIatentetecuinoliztIi,tIa 

tentilaualíztli. 
Rebota rfe.  poliuinayollo.anijtlacaqui.niyoílomimiquí. 
Rebotadura  afifú    yollopoliuiliztli.  atlacaquiliztli.yollomi 

miquilizth. 
Rebotado  eneftamanerá*       yoHomicqüí.yolIopoliuhqui. 

atlacaqui. 
Rebotarfe  la  color.    n,ixpoui.n,ixtIatziui. 
Rebotada  cofa  aífi»    ixpouhqui.ixtlatziuhqui. 
Rebotado  vino»       oyhiyóquiz.  oyhiyoceuh^oyhiyocauli^ 
Re&aelco,    nemimilolli.nemimiloliztli. 
Rebufcardéfpúésdela  vendimia,     nirio^titixia. 
Rebufca  defpues  déla  vendimia»    ítetitixiliztli*. 
Rebuznar  el  afno.    tzatzatzi.tzatzi.choca. 
Recabar  o  recaudar.    no,eoncui,nocon,icxitoca. 
Recaer  caer  otra  vez.    yenoni,uetzi.occeppani,úetzi. 
Recaer  en  enfermedad.    niiio,cocolilochtia.ninoícaxan& 
Recalcar.    nitla,cacatztza.  nitla,teteuhaquia, 
Recamara,     tlatlatlaliloyan. 
RecatarCe.    ninijmattinemi.niriíjmatcanemiV 
Recatado  aiTi.     mi  mattinemi.mimatcanemi  ni. 
Recatón  deíanca  qcuento*    topilli  yrzintepuzco* 
Recatón  el  que  reuende.    rlanécuilo»mopepeuiani. 
Recateara   nitla^necirilbá.ninojpepeuia. 

Recaudar  renta3.ni,tequinechicoa' ni  jtlacalaquilnechicoa* 

ni,tiaca1aquilteca» 
Recaudador  deílas.     tequinechi¿oani.tIacalaquiInechicoa 

n  i,  daca/aquil  recaní. 
Recaudamiento  allí,     tequinechicoliztli.  tlacalaquilnecliir- 

coíiztlí.tlacaíaquikequjüztíi. 
Recauioponer euias coías.    niiioxla^cuitlauia^ 


R    ante    £ 


210 


Recaudo ponerpara  dezír  mifla.  n/tla,tlatlalia .nitíajteteca 
Reclamar  deagrauio.      occeppa  nino,teilhuia.nino,tlacue 

piba. 
Reclamación  aiíl    nct/acuepililizth. 
Reclamo  para  aues.    rotonotzaliztli.tototlapitzaliztlí, 
Recoger,    nitIa,nechicoa.nitla.,cemlalia.nitJa,eemema. 
Recogimiento  aííi.    tIanechicoIiztli.tIacentlaliJ¿ztli#tIacen 

temaliztli. 
Recogimiento  el  lugar.    tlanechicoloyan,tIacentlaliJcyan. 

tlacentem  aloyan. 

RecompeíTar.  nitetIa¿cuepcayotiIia\nite3icnelia.  nite,tlaxtía 
uia, 

Recompensación,  tetlacuepcayotiliIjztIi..teicneIiIiztIi,tetIax 

tlauiJiztli. 
Reconciliar  al  enemigo,  nitetlajCeceuilia.nitejnenotzaltia. 

nite,necniuhtlaltia. 

Reconci^acionaiTi.tetlaceceuiliIiztIi.tenenotzaltiIiztJi.ten€C 

niuhtíaltiliztli, 
Reconoeer.  noyolíomaci.noyolloypanyauh. 
Reconocimiento  afíu  teyollomaxiíiztli» 
Reconocer  el  beneficio*nicno,machiIia. 
Reconocimiento  aíTi.    nemachililiztli» 
Recorda  r  fe  acorda  r  fe.  nitíalnamiquí. 
Recordar  algo  a  otro.nitet/alnamí&ia. 
Recordar  al  que  duerme.  nite,ixitia. 
Recreara  otro.  nite,eUeíquixtia  .nitejCeceltia.nitejCecemel 

tia.nite,acotlaga. 
Recrearfe,  nin^ellelquixtia.ninOjCeceltía.ninOjCecemeltia 

nina,acotla£a.nin,aana. 
j^ecreacio,    neellelquixtiliztli.nececeltiliztli.nececemeltia 

liztli.  .neacotla  galiz  ti  i.  neaanaliz  tli. 
Recrecerle  algo  que  impide,  ocytkycnonnelleltia.  ocachi 

ycnonnelleltia. 
Recrecimiento  tal.  ytlaycneelltiliztíú 
Requa.  centlamantin oztomeca cauallome. 
Recudir  conla  renta»  nitlaxa]aquia.nitePtlamamaca, 

c  n 


R    ante    K 

Recudimiento  affi.  tlacalaquiliztlltetlamamaquilfetli. 

Recuero,  bufea  harriero. 

Recuefto  demonte,  tlacuetlanya. 

Recebir.    nic>cui,nic,ana,nic,celia. 

Recebimiento.  clacuilizcli.tlaanaliztli.tlaceWizdi. 

Recebir  par  el  fentido,  nic,caqui.nicxui.nic,ana. 

Recebimiento  aflfi.  tlacaquiliztli.tlaanaiiztli. 

Recebir  para  íi.  nicna>cuilia.n:c,celia. 

Recebimiento  aíTi.   tlaceliliztíi. 

Recebir  medicinao cofa alTi.  nicno,maca. 

Recelar  íbfpechando.  ntn^mati.teuicpaninjmatcanemú 

Recalo  aítuteuicpa  nematcaneniiliztluteuícpa  nematiíizclí. 

Receptor  o  recebidor.  tlaceliani. 

Recumarfe  el  vafo  otinajaquandoes  nueua.     n,aqua. 

Rechazar.    anitla,uelcaqui.cánipa nictlac,a. c,annie,xopeua 

tcdatol. 
Rechazo»  atetlauelcaquililiztU. 
Rechinar.  núnanatzca.ni,pipitzca. 
Red  como  quiera,   matlat/. 
Red  pequeña,  matlatoncli.matlatepiton» 
Red  para  peces.  michmariatl. 
Red  tendida  para  tornar  pagaros,    totomatlad.tl  apeen  m* 

Re^para  rieras  o  venados.  tequamnatlatl.ma;amaríarl. 

Red  enque  nace  el  niño,  conematlatl. 

Rederoquslas  redes  cura,   madael  quimocuitlauía. 

Red  con  que  lleaan  la  carga,  matlauacalii. 

Redaño,    telmatl. 

Redemir.   nite,maqutxtia.nite,quixtia. 

Redentor,  temaqm'xtiani.tequixtiani. 

Redoblar,   occéepa  n<\tlacudpachoa.nieIa,cuecuelpachoa, 

Redobladura,  occeppa  tlacuelpacholizdi.  tiacuecuelpacho 

liztli. 
Redoma  de  vidrio,  teuilotecomatl. 
Redondofphericocomo bolao botija,  tolontic.tapayoltic. 

oSoi  tic. 


R    ante    t* 


lu 


Redondez  aflfu  ololiuhcayotí. 

Redondo  como  mefa  redonda»   yaualtíc.  yaualiuhqui.teui 

Iacachtic.malacathtic. 
Redondez  aiTi.  yaualiuhcayotl  teuilacachiuhcayotl.malaca 

cbiuhcayotl. 
Redondo  como  coluna  o  palo  rollizo,    mimiltic,  mimiliuh 

qui. 
Redondez  aíTí.    mimiliuhcayotl. 
Redrojo  de  fruta,  tlacpatl.tzonquizcayotl.riatzony  otL 
Redrojo  de  miefes.   mulquitl.quitzacu/a. 
Redropelo,    acopa  pettiuh tzontíi. 
Reduzír.    nitla,nechicoa.nítla,cécIaIíatnitla.cenquíxtíá. 
Reduzimiento.  tlanechicoliztli  tlacenriaíiliztli.tíacenqjuix 

tiliztli . 
Redu/ir  al  medio,  nepantía  nicquixtia.niquixyeyecoa. 
Reduzimiéto  aíTí.  tlauepantlaquixdlizdi.tlaixyeyecoljztli» 
Reformar.  nitla,papatia.nitla>yancuilia. 
Reformación,  tlapapatiliztli.tlayancuililiztli. 
Reformador,    tlapapatiani.tlayancuilianiV 
Refregar.  nin>ochichiqui.nin,oteIcchiqui. 
Refregamiento,  nechichiquilíztli.  nete/ochíquílíztli. 
Refrefcar.nino,cecelia.  nin,itztilia.acliue#  nice,ceceiia  .nite, 

itzflíiá.  . 

Refrenar,  nitetla^aualtia.nitcelíeltia» 
Refrenamiento,  tetlacaualtiliztli.teelleltiliztli. 
Refrigerio,  neelleiquixtiliztli.neacotlagalizrii. 
Regalar.   nino)xincui/oa.nin,apana» 
Regalado,  tlaxincuilolli.tlaapantli. 
Regado,    elpantfi. 
Regalar  derritiendo.  nitla,atilía. 
Regalamiento  afíi.  tlaatiliíiztli. 
Regalar  halagando.bufca  halagar. 
Regar,  nitla,auilia.n¡tla,acequia.  n¡tla,apachoa. 
Regadacofa.  tlaauililli. 
Regadura,   tlaauililiztli.tlaapacholiztli, 
Regatón.  tlanecuilo»mopepeuiani. 


I 


R    ante    e* 


Regatonia.  tlanecuílolfztlí.tlapepeuilíztli. 

Regatonear.  nitla,necui/aa.mno,pepeuia. 

Regañar,  nijtlanxolochoa.nijtlanciutzoa.ninctlanqua. 

Reguizcar.    nitetquequeloa»  teca  ni,tlatelchiua» 

Regla  de  biuir.     tlatlaliliztli.tlatecpanaliztíi,  náuatiíli. 

Regla  para  corta  r  o  feñalar  derecho,    tlauauanoni* 

Reglar  afín    nitla>uauana, 

Reglapara  reglar  papel,  tlauauanaloni.  tlamachiotiloni. 

Reglar  desamanera.  nitla,uauana.  nitIa3machioria, 

Regiftro.     tlacemmachiotihztii. 

Reglar  o  regular  cofa,    nauatile.nauatiJpíaní. 

Regularmente,  nauatiítica. 

Regoldar.    nin,iputza, 

Regüeldo,  neputzaliztíi. 

Regir,     nite^acana.nitejpachoa^níte.uica.nite^tqui.níte, 

Regimiento.    teyacanaliztli.tepacholiztli.teitquiliztlnte* 

mamaliztíi. 
Regidor,  teyacanani.repachoannteitquini,  temamann 
Regidor  de  carro,     quauhtemalacayacánqui. 
Regir  cano*    ni,quauhternalacayacana» 
Región  o  reynadcx  tlatocan,  datocayotl. 
Rehazer.    occeppa  nitla,cencaua.  occeppa  niíla>chicmua, 
Rehazimiento,    occeppa  tlacencaualizth,  occeppa  tlachi- 

chiualiztlir 
Rehén,    tecuitlatzacuiliani. 
Rehollar.     ni,tlaqueque§a. 
Rehufar,  nitla>cuepa.  anicchiuaznequi» 
Rey.    uey  tlatoani.altepetl. 

Rey  pequeño,  tlatocatepiton.tlatocatontli.tlatoaniton^ 
Reyna.     uey  ciuatlatoaní.ueyciuapiüi. 
Reyno.    uey  tía  tocay  otl. 
Reynar.  njtlatocati, 
Reyr.    ni,uetzca 

Reyrvnpocoo  fonrreyrfe.    njxuerzca. 
Reyr  ala  rifa  de  otro.    nonte?uetzquilia. 
Rey rjcon otro,  teuanniuetzca» 
Rgyrdsorro,    teca  niuetzca.  ., 


im 


R    ante   eS 


212 


Réyrdemafiado.    ni,tequiuetzca.  nitlacíapfczaiMU'hbnmi* 

miclocynniuetzca» 
Rejalgar.  tetlayeltimicoanipatli. 
Relamer  fe#    ninopapaloa.  nm,auiyalia.  HÍno3ueItz©fioa. 
Relámpago,     tlapetlaniliztíi. 
Relampaguear,    tíatíapetlani.  tlapepetlani. 
Relatar.  nite,nonotza. 
Relación.     tenonotzaliztli. 
Relator,    tenonotzani.  tlanonotzáni. 
Relator  de  proceífo,     amapouhqwY 
Relatar  proceíTo.    n.amapoa. 
Relentecerá  btrá  cofa     niria,cuitlaxoa# 
Relíeues  déla  mefa.     tencaualh. 
Religión,    teoyotica nemiliztii.  yecnemiliztlf. 
Rehgiofo.     teoyotica  neriqui.yecnemilíce. 
Religiofamente.    yecyodca.quaííótica.téoyotica/ 
Religión  faifas    yztlacateoyoticía  nemilizthV  - 
Religiofoaffí.    yztíacateoyotica  nemín/. 
Religiofamente afíi,  yztíacateoyotica nemiliz tica,  yztfacsí 

yecnemiliztica*  .,  .  *         ^ 

Reí  iquias  de  fáto.necauhcauhyotl.  teoyotica  necauhcayotf 
Re  íiquario  dónde  eftan.  teoyotica  nécauhcapiáloyan       • 
Relincharel  caual/o,     ni,pipitzca.  nitzatzi. 
Relincho.  pipitzcaliztli.  tzatzihzt/i. 
Relinchar  al  relinchido,    teuan  m\pipitzca.  teuan  nitzatzr 
Re  inchido  affi.    teuan  pipitzcaliztli,  teuan  tzatzilizrli 
Reiox  de  agua.    atonaJittaloni.atonalmachiotív 
Relox  de  campana,    tlapoaltepuzttí, 
Relumbraro  reluzir   mJtlanextia.,n¿pepetlaca.ni,pepetz- 

ca.  ni^zotzotlaca. 
Reluzirlaspied  ras  preciofas  oíos  peces  dentro  del  agua  co- 

elmouimíentoquehazenoelayútamiento  délas  hormi^ 

gaso.'aslagunasycamposogeníesayutadasDoi  el  mouii 

mientoquehazen.    cuecueyoca, 
Relleanada  cofa  por  elíuelo,    melauatoc.  manioc 
Relleno,     yxuic.tenquñpachíuhqui. 
Relleni  cofa,    ytictlarlali/ii. 
Kraanftb deiio.    atoyad ymomana^a.yceuiyair^«»fo- 


R ,  ante    e* 


:  cacttiuiyan. 
Remador,    tlaneJo. 
Remadura,     tlaneloliztli. 
Remar.     ni,tlaneIoa. 

Remar  harta  el  cabo,    nicnalquixtia  ni,tlaneloa. 
Remedar.  t#tpch.nin,ixcuiria.tetechniqi3itta,nitc>nciiiiliz.- 

toca.tetechnitlaana.tetechninonemiIizcui. 
Remedarmento aíTi.    teteeh  neixcuitiliztli.  teteeh  ittaliztli, 

tenemiliztoqüiliztlj.tetechnenemilizcuitiliztli. 
Remedar  al  padre,    nicquixtia  yn  notatzi» 
Remedar  alos  de  otra  nació»  ompa  nitlauica,nmo,neneqm 
Remediar.  nitla,patia,nitla,yectilia.nitla>qualtilia. 
RemedioaíTi.   tlapatiliztli  rlayectiliztlittlaqualtiliztli. 
Remembrarfe.  nítla,lnamiqui. 
Remembrar  a  otro,  níte^lalnamictia» 
Remenbran^a»   tlalnaniiquiliztli.    ^ 
Remendar  veflidura  o  capato.      nitl^tlatlainanilia.nula, 

chichi.. 
Remendón,   tlatíatlamamlianiitlachichini. 
Remendón  capatero,    cactlamanilianixaccalchicmtmqui. 
Remo  para  remar.  auietli.tlane!oloni.  i  - 

Remocecer.      ni^elpuchncci^occeppani^telpuchti.  ni5tel- 

puchtlamari. 
Remojar.  nitla,ciyaua.nitla,paltilia. 
Remojo  aquella  obra  vriaciyaualiztli.tlapaltiliííz tu. 

Remolino  de  viento,    ecamalacotl. 

Remolino  de  agua>  axictli. 

Remolinado  aíTi.  axieyo. 

Remolino  de  pelos  o  cabellos,   tzonteuilacachtic.tocuezco 

quaylacatztli. 
R ^molino  comoquiera,  teteuilacachtlic. 
ivemolinarfe,  nino,teuilacachoa. 
Remondar.  ni,tlayectia.ni»tlachipaua. 
Remoftecerfe  el  vino#  occeppa  poconi  vino. 
Rempuxarechado  algo  de  fu  nitla>topeua.nite,ixicquetza. 


■'$i 


*+m 


R    ante    e. 


313 


Remudar.   nitfa,papatla. 

Riñon  de  animal,    netloctetencatl. 

Rendirfeel vencido,  temacnino,tcca.ninote,maca. 

Rendir  por  rentar.m,tlacalaquiatni,tequiti. 

Rendir  porgomitar.nin!,cotla.nino,xochtia. 

Renegar.    nitla,centelchiua.nino,rIanelroquiIizcaua. 

Renegador  o  renegado,    tiacentekhiuani.  motlaneltoqui 

lizcauani. 
Reniego  del  renegado,  tlacentelchiualiz  di.  netlanehoqutfiz 

cauaiiztli. 
Renglón  deferiptura.    cempanditlacuiíolli. 
Renombre prop rio.    tecutocaitl.tlatccatocaitl* 
Renombre  de  linaje,    tetoca.ueuetocayti. 
Renouar.    nit/a,yancuilia. 
Renouacion.    tlayancuililizr/i. 
Renouar  lo  caydo,     nitla,papatia.nit/achichiua, 
RenouacionaíTi.    tlapapatiliztli.tla,chjchiualiztli. 
Renouar  el  arboloyerua.    n^celia.njitzmolini. 

Renueuodearb&l,quauhceiIotl.quauhceI:cayotf»quauhitz« 
molinalli. 

Renueuologro  víura.     tetechtlamieccaquixtiliztli,  tetí*- 

t/acuiltiJiztli. 
Renta,     rlacalaqui/li.  tequitl.tequinechicolli. 
Rentarlo  que  da  renta,     niría^calaquia. 
Renteroque arrienda,    tlacalaquílliquimocouiani.momil 

couiani. 

Renunciar  dignidad,    ni}mauizcoteíchiua,  m\tIatccayo- 
relchiua, 

Renunciación  aíTi,     mauizcotclchiualiztli.tlatocayctelchi 
uaJiztli.  ' 

Renzilla  o  reñil/a.    neaualizrii.ncchaJaniIíztli. 
Renzillofo.     tlatíaueichjuani/quaíhnini.techalaniani. 


Reñir  lifando. 


nite,aua,nite,acitiuetzi.nite,quatJLeíz?. 


Reñir  vnos  con  otros,    inonetechaua.  neteckmahua.mcce 

panaua.m  onetechuía  ym  maua. 
Reñir  o  gruñí rímeauía,  nite^tenquauhapana. 


R    ante      e* 


deparar.    nitla,patia. 

Keoaros  de  cafa,     calchicWmliztli. 

Repamr.    nftetla,xexelhuia.  nite^íamadhia.nitejtíams- 

maca. 
Repartimiento,    tetlaxexelh'jilíztii.  tetlatlamachiliztli.  te 

tíamaquiliztli. 
Repelo  o  pad  raíl  ro  cerca  déla  vña,    yztetzmnacayotl  .yz 

tetzinxoneuatl. 
Repentimiento  vide arepentímiento  &  penitencia. 
Repicarcon campana,    nit/ajtzitzilitza^nítla^tzitzilinia.m 

tla.matzilinia* 
Repique  allí»    tlatzitzilitzaííztli,  tlatzitziliniliztli.  damatzt 

liniíiztlí. 
Replicar,  aezanniquttoa.nictequíytoa.nitetoa. 
Replicados.    atzanytoliztli,tequiytoliztli.cetoliztli. 
Repollo  de  verga,    coles  tapayollk 
Repofar.    nino.ceuia, 
Repofo,    neceuiliztlt. 

Repófadó.    yuiyanyo.yocuxeayo.tíarnattinemmí» 
Repolle  rolo  qus  fe  tiende»     quachpepechtli» 
Repode ro el  que  lo  timis,    quaclipepechtecac.  quachpe- 

pechgouhqui. 
Repoílero  deía  plata,    yzuc  teocuitlacaxpixqui.y ztac  tea 

cuitlacaxpiani. 
Repullo,     nepapan  tlacenquimtlolli.  nepapan  cemlaqui- 

quimilolli. 
Reprehender.  niee,tionotzít.-nite>aua.tstl qiíauitInicte,toc 

tia.  y tztic  cecee  tecéch  niepachéa.   omití  eziczicazcli  te- 

teehf>icpachoa.tenacaztitechninopiíoa# 
Reprehenfion.    tenonotzalizrti.  ceaualiztlí,  tetlquauídte- 

toctiíiztli.yc£rticc3C3Ctetechpacho]iztÍ!.  omitltzitzicaz- 

tücecechpachofiztíi.  tenacaztitech  nepilolizcü. 
Reprefentar.  tepanniquica.nite,ixiptlati,nitetla;,yeyecal- 

huia.tepanninochi'ua,nire,ixeuíi. 
Réprefen ración,    tepan qmgaliztli.  teixiptíatiliztíi.  tetlaye 

yecalhuiliztii. 


ismmm 


R    ante     e, 


214. 


Reprefentador.    tepan  quiganí.  tepa  quizqui\f  eixiptlatini 

tedayeyecalhuíani. 
Reprochar,    nitla^ejchiua.  nitIarÍKnauat.Ja.rífc3íxnauatja# 
Reproche,  tlatelchínalizííí.rlaixnauatiliztli^tcixnaiiauliztlü 
Reprouaridemeftquod  reprochar. 
Reqríramorieftado(nite5rierii«chtia.nite5yo/juhtIsiriachtía. 
Requerimiétoaflj#terieinachtiIizrii.feyoIiühtIaniachtiIiztJi. 
Requerir  de  amores,  nitía^auatia.nitejyolJapana. 
Res  por  cabera  de  ganado  mayor,     centetl  quaquaue» 
Res  cabera  de  ganado  menor*  ceichcatl.cemetlquaqiíauh 

tentzone. 
Resbalar  o  deleznar  fe»  nin^aíaua^ino^petzcoa.  nino3xo- 

íaua. 
Resbaladero,  neaíaualoya.nepetzcoloyan.  nexolaualoyf. 
Reícatarorefgatar»    bufcaredemir* 
ReíFríarfe.    n3itztia,  ni,€eceya. 
Reffriara  otra  cofa.  nitla,cecelía.  nitla5itztilia* 
Refinade  árbol,    quauh  ocotzotl,  quauh  oxid. 
Refina  de  pino.       ocotzotl. 
Reíldir.      ni,nemi.  m,ca. 
ReMir,    nite,ixnamjquí.  niteatlauelnaftuqui.  níte?ellelti*. 

nite,topeua  nite,ylochtia» 
Retinencia.  teixnamiquíliztli.tetlauelfiainiquíIiztJi.tecUeJ 

tiJiztlí.teíopeualizEli.teylochtiliztlú 
Refollar.      nin,ihiyotia* 
Refpe&o  tener.    riite,ixiilia. 
Refpirar.foufca  refollar. 

Refpigon  cérea  déla  váa*  bufca  repelo  opadraftro  cerca  de 

lavña. 
Refpiracion.    neyhiyotiliztlí. 
Refpiradero.    neyhiyotiíoni, 
Refplandecer.    nitla,nextia.  ni,pepetlaca. 
Refplandecienfe.    tlanextia.pepetlaca. 
Refplandor.    tlanextiliztli.pepetlaquiliztli. 
Resplandor  de  cuerpo  gloriofo,     nacayopepetlaquiliztJi, 
Relpender.  nite^nanquilia.nite^tlatolcuepa.niíla^áquília, . 

d      i\ 


/   I  f        R    ante    e« 

Refpcmder  amenudo.    nite,nananquilia.  nítctlatlarolcue- 

pa.nitla.nananquília. 
Reiponderacarta.     nite^matlacuíloícuepa.  mte,amatla« 

cuilolnanquilía.  . 

Reípuefía  de  carta,  tearnatlacuilolcuepaliztli,  teamatlacui 

Jolnanquililiztli. 
Refponder  a  argumento,  nitejtlaxiniliá.nitsjtlaíolpopoloa. 

nite,tÍatzouilia» 
Refpuefta  afli.   tetlaxiniíiztli,  tedatolpolohztli.  tetlatolpo- 

pololiztli.tetlatzouiíüiztíi. 
Refquebrarfe.   ní\tzar¿ayani.ni,tlat!apaní.ni,mom0tzini; 

nUiyotomi.  nutzotzonyauh. 
Refqueb rajado,   tzatzayanqui.  tzatzayact/c,  t/atlapanqui. 

momorzinqui.  ciciyotonqui,  tzotzonyaqui. 
Refquebrajadura.  tzatzayanaliztl/,  momotzintliztli.  cici- 

yotomiliztli.  tzotzonyáiiztli. 
Refquicio  o  hendedura  de  palo  o  tabla,  quauhcamactli. 
Reftañaroreffcríñír.  nitla,tzaqua.  nitla.y/ochtia. 
Keftituir.    nictceuapilia.  vel,niteda,cuepilia»  nicte,maca. 

nitIaxt!aua.nitla,popoa. 
Reftitucio  i.  tetlacuepÜiliztlí.temaquiliztli.  tlaxtlaualiitÜ. 

tlapopoualtztlú 
Reftriñidora  cofa,    tlatzaqualoni.tlaylochtiloní, 
Refuícitaraotro.  nite,yolitia.nite,yzcalía. 
Refuícitarleuataríe.ninjeua.nino.quetza.nijtlachia^ninjOZ- 

calía. 
Refufcitado  de  muerto,  yolqui.mozcaliqui. 
Refurre&ion.  yoliliztl.nezcatíliztli.nequetzaliztli. 
Retablo  de  pinturas  enliengo,    tilmatíacuilolli. 
Retajar,  buíca  circuncidar. 
Retablo  de  pinturas  en  tablas»  uapallacuilolli. 
Retajadojudio.     tlaxipineuayote&li  judio. 
Retama,    tlacotlytlacollo. 
Retardar  a  otro.     nite,uecaua. 
Retardar  fe.    ní)uecaua.nino,uecaua. 
Retener,  nite^zicoa^nite.tlalia.  nite^aloa. 


R     ante    e. 


2  '5 


Retención    tetzicoIiztK.tetlaliliztli.  tecaloliztli. 

Retener  apretando.   nit1a,teteuhpachoa. 

Retefarías  tetas,       ni\chichiuaItoinaua.ru\chichiualnana- 

tziui. 
Retefrmicnto  de  tetas,  chíchiiialtotomaualiztli.chichiual. 

nanatziuiliztlí. 
Reteñir  el  metal,  ni.tzilini,  nixalani. 
Retobar,   nite.aauilia.  nite,auiltia. 
Retobo.   teaauiíiJiztJi. teauiltilíztlr. 
Retozón,     teaauiliani.  teaui'tiani. 
Retoño  de  árbol,    quauhytzmolinallf.  quauhcelicayotl. 
Retoñecerlos arboles,  n  iczmoíini.ni, celia» 
Retorcer.    mtla,tetzi2  malina,  nitla.quámaíina.  nitla,tetem 

malina.  nitla,tepitzma!ina4 
Retorcedura,  tlatetzilmalinaliztli,  tlaquammalinaliztli.tJa 

teteuhmalinaliztli.  tlaíepitzmaíinaijzrh". 
Retorno  de  p  retente,  teclacue pcayotiliztli . 
Retornaren fí,    nino^caíia.ninojcuitiuetzi. 
Retornado  aíTi-  mozcaliquunocuitiuctzqui. 
Retratar.   ninotlatoIcuepa.nino,tencuepa.mno,tJatoIiIoch 

tía. 
Retratación.  netlatoícuepaliztli.netlatolíJochtiííztli.neten 

cuepaliztli. 
Retraer  fe  ala  yglefia  el  culpado,  nino,maquixtia. 
Retraerfe  o  apartar  fe,     nite^lallotia.nitejtlaícáuia.nino, 

caltzaqua. 
Retraymientoaffi.  tetlalíotilíztli,  tetlalcauiliztli.  neealtsa 

qualiztli. 
Retraer  fe  enlabatalía  o  retirar  fe.  yaoc  ni,tzinquic.  a.  yaoc 

n.iloti.yaoc  ninoxuepa. 
RetraymientoaíTi.  reinquicaliztli.necuepaliztl/.  ylotiliztlL 
Retraymiento  o  retrete,    caitonth. 
Retray miento  de  mugeres.  c/ua  yn  necaltzaquaya. 
Retronar  o  tronar,     tlatlatzini. 
Reuanada.     centlaxotlalfi.  centlatectli» 
Reuanar,    nitla,xoxoda .  nitla,tetequi% 


R    ante    ti 


Rellanada  cofa,   tlaxoxotlalli.  tlatete&Ií* 

Reueíar.    nicte.nextilia.  nicte,itritia. 

Reualacion,    tetlanextiliztlú 

Reualada cofa,  tlanexcilli. 

Reuelador.     qumextiani. 

Reuerencia  hazer.  nino,tlanquacoloa.nín©c>x¡coloa,níte, 

mauiztilía. 
Reuerencia  affi.  netlanquaccloliztli,  necxicololiztli.tema- 

uiztiliztli» 
Reuerécia  catar.  nire5mauizt¡liatnite,jxtilia.nite,mauiztla. 
Reuereciaaíri.temauiztililiztli.teixtililiztli.temauiztlaliztll 
Reues,      yxtlapal.nacacic. 
Reues  de  ropa,     y  y xcuepca  yn  ti/matli. 
Reuerdecer.   n,itzmolini.  nijCelia. 
ReuefTar,por  gomitar.bufca  gomitar. 
Rexa  de  palo,     quauhchayauac.quauhtzatzapitztli\quauh 

tz  atzapictli.  quauhtecpañtli. 
Rexada  cofa  defta  masera,     quauhchay  auallo.  quauhtza- 

tzapitzyo.  quauhtecpanyo, 
Rexa  de  hierro,  tepuzquauhchayauac.tepuzquauhtzatza 

pictli.tepuzquauhtecpantlí. 
Rexa  de  hierro  de  vétana.tepuzcolotli.  tepuzquammatlatl 
Rezar  pronunciar  alto.  nitIa,tempoua.  nitía3tenitoa. 
Rezador  delta  manera,  tlatempoani.tlatenitoani. 
Rezar  como  clérigo.  nino,tempepeyotza.  nitlatlatlauhtía. 
Rezador  defta  manera,  motépepeyotzani.tlatlatlauhtiani. 
Rezentar  hazer  reziente.  nitla,yamania.  nitla^otonia.  ni 

tla,cuechaua. 
Reziente  cofa  frefca .    auic,  pal  tic>  xoxouhqui. 
Rezia  cofa,  chicauac.  chica  cric,  tlapaltío  uapauac.pipinquí. 
Reziura.  chicaualiztíi.tlapaltihztli.uapaualiztli.pipiniliztli. 
Rezio  no  doliere,  chicauac.uel  nemi.mcuelmati.padinemí. 
Reziura  defta  manera,  neuelmatiliztlúpacTinemiHztli.uel 

nemiliztli.  chicauaíiztlú 
Reziura  defpues  de  dolencia,     yequentel,neuelmatiliztl¿« 

yequentel  uelyeliztli. 


mmm 


R    ante    c    &     l 


216 


Rezma  de  papel,   centlalpilliyztac  caftillaamatl. 
Rez  milla  áú genital  miembro,    xipintzontecomatf. 
Rezno  garrapata. bufca  garrapata. 

tfffüanlio  pequeño  rio.    ato/atóntli.  atoyapitzacrii. 
Ribera  de  mar»  uey  atentli.  uey  analli4 
Ribera  de  rio.  atoyatentli.anaico. 
Ribera  dequalquier  agua,  atentli.  anal. 
Rico,    m@juii£onoa»motlamachtia,motíacamati#axcaua. 

tlatquiua. 
Ricamente,    necuiltonoca,  netlamachtica. 
Rienda  de  freno,   cauaílotemmecayotl. 
Riefgo,  tlaouican  aquiliztli.ouitiliztíi, 
Rieftradeajosoceboiías.  cémecatl  xonacatl.  centlau/patlí. 
Rifarloscauallos.  nite,quiquinatza.  nice,quaquatiuetzi.ni- 

te,tlanxolochaluia. 
Rifadoracofa.  tequiquinatzani.tequaquaciueczini,  tetlaxo 

lochaluiani. 
Rigorofo.    cecepatic.tlauele.tequaqua. 
Rigoroíamente.  tecococa.  tlauellotica. 
Rimao  rimero,  tlatepeuhtilalilizcli.tlacentíaíiüztli. 
Rincón,    xomulli.caltechtli. 
Riñonada»    ceceyotl 
Rio,      atoyatl 

Rio  pequeño,    atoyatontl/,  acoyapitza&ontll, 
Rioquefefecaatiempos,     aquicalli.aquetzallü 
Rioaribayr,  njatoyaixnamiqui. 
Rioabaxoyr.  n,atoyateputzmama. 
Ripia  de  madera,    tlaxamanilli. 
RiPio.  tepicilli. 
Riqueza,    necuiltonolli,  netíamachtil/i.  netlacamatili'ztíi, 

totoncayotl.  yamancayot/. 
Rifa,    uetzquilrztli»  uetzquiztli. 
Rifa  demafiada.        tlatlapitzaualiztli. 
Rifueño.   uetzcani\uetzuetzcani.uetzquiztomac, tlatíapi- 

tzauani. 
Riíco  de  peña,  texcalli,  tetí  ueueyac, 

^fí^Qbar faiteando.  nicc,tiatIajalcia.nitccIa,cuicuiIia.o- 


R    ante    o* 


tiles  nite,namoya* 
Robador,  teriatíagaltiani.tctlacuicujíianí.otlica tenamoya- 

ni. 
Roba  rio  publico,  n^altepetlatqui  íchtequi,tecemaxca  nic- 

no\tcchtia. 
Robador  délo  publico,  altepetlatquiychtequiní.tecemaxca 

ychtequini. 
Robarlo  fagrado    bufea  hurtarlo  fagrado. 
Robar  a  íaco  mano.   nitIa,namoya#nitla>maccua.niteJpepe 

tlaua. 
Robador  aíTi.    rctlatqui  acini.  tlanamoyani.tepeperlauani, 
Robar  alos ladrones.   nite,tlatlac,altia# 
Robador  de  ladrones.   tetlatlac,alciani. 
R oba r  o  hurta r.bufca  hurtar. 
Robodel  que  faitea.  tet/acuicuiliIíztlKtetIatIagaItiIizth>tB 

ca  tenamoyaliztli. 
Robo  déla  cofa  publica,  altepetlatqui  ichtequiliztli. 
Robodelo  fagrado  bufea  hurto  de  fagrado. 
Robo  de  faco  mano,   t/anamoyaliztli.  tlamaceualiztli.  tepe 

petlaualiztli. 
Robo  de  enemigos,  tlaequia  xihztli  .tlatquinamoy aliz  tü. 
Robo  de  ladrones.  ychtequili¿tli. 
Roble  árbol,  auaquauitl.auatl. 
Robledal  de  robíes.  aauaquauhtla.aauatla. 
Robliza  cofa  rezia.  chicauac.uapauac.tlapaític* 
Roca  enlamar,  atexcalli. 
Ko$ar.  nitla.chichiqui. 
Ro^a,  tlachichiquiliztli. 
Robador inftrumento.  tlachichiconi, 
Roció,   auechtli.auachtli. 
Rocío  déla  noche.  youalauachtli.youafauechtIí, 
Rociada  cofa,  auecho.auacho. 

Rociar  el  tiempo,   ahuechquiauí.auachquiaui.auachpixauí. 
Rocía'  a  otra  cofa.  nite,auichia.nite,auachia.niteJauelhuia, 
Rocío  affi.  teauechiliztlí.teatzelhuihztli. 
Rodar  traer  e¿iderredor.  nitetIa,yauaIochtia» 


R    ante    <% 


217 


Rociar andarenderredor.  nir/a,yaualoa* 

Rodaioinitrumentopara  rodar,  tlatlayaualochtiloni. 

Rodar  cueftabaxooporel  fuelo.   nino,mimilot. 

Rodado t  delta  manera,  momimiloani. 

Rodear.  riitla.vaualoanitlamalacachoa.nifla^coloft. 

Rodeo,  tlayaualoliztli.tlacololizdi, 

Rodeo  de  camino,  oyauaioliztli. 

Rodezno  de  molinojomifmo. 

Rodilla  déla  pierna.  tIanquait!#tetepontíi. 

Rodil/a  para  cargarla  capeja,  quayaualli. 

Rodrigón  para  vid,  tlauapauilotl.tlatoquilot!, 

Rod rigar  vides.  nitla,uapauillotia,  wtIa,toqui!otía, 

Roer.  nitla>quaqua.nitIa>tetequi.nitla,totopotza.  nitía,tete 

ytza. 
Roedura,  tIaquaquaIiztIi»tlatetequíIiztIi.tJatotopotzaliztli 

tlateteitzaliztli. 
Rofian.  telpuchtlaueliloc.ahauilhenqur. 
Rofianeria.  telpuchtíauelilocayotl.auimeTnifiztfn 
Rufianear.  ni,telpuchtlaueftlecati.  n>ahauilnemi. 
Rogar  alygualomenor.   nite,tlatlauhria. 
Rogar  al  mayor*   niteyícnótlatlauhtia,  nino^cnoteca.  njt* 

notlatoa. 
R  o$ádo  affi  impétrar.nifía^nópilhuia^itlajtlaocultia , 
Rogar  halagando,  nitctlatlacaauiloa.nitejceccltia. 
Rogarías  por  ruegos,   tía tlatl a nhtiliz tíi. 
Rogar  como  quiera.    nitla,tlatlauhtia. 
Rollizo  cofa  redonda  y  larga,    mimiltic 
Rol/o  de  donde  ahorcan.    tepilolquauitl  temccaniTquauítT. 
Romance  lengua  romana.     romatlatoUí.caftilII  tíatclli# 
R  omangar.     nitIa,cuepaéni,nauatIatolcuepa. 
Romadizo.    tzompiliuiztli.tlatlaxiliztli.t/atIaciztli. 
Romadizar  fe,    ni,tzom  piliui,  n,iriatlacf, 
Rome  ro  que  va  en  romería,    tlamaceua  nenenquí. 
Romería defta  manera,    tlamaccuhcanenemiliztli. 
Romeroyeruajomefmo. 
Romper  batalla,     nite,petlaticalaqui 


R    ante    o    &     u* 

Romoerropa.  mtla,tzavária:nitia,tzómpnia. 

Romper  en  diuerfas  partes,  nitla^zatzayana.mtla^zotzd 

monia  nitfa,miveccan  quixtia.  t 

Romper  pormedío.     nitla^lacotzayanaaiitiajtlacotzomo 

nia.tiitla^épantíatzayana; 
Roncar.     n,icotoca.n¡,cotaloa, 
Roncería,     texochiyotl,  _     _. 

Roncha,    cacamoliuüiztli.  tatapaliuíUztli. 
Ronchahazerfe.tapaliui.tatapaliiH. 
Roncero.    téxochitl.texochipul.tenqúaipuU. 
Ronco.    y$auacacfy$íiuactic.  tozcachachaltíc*tozeariarial 

tic.  ,  1t    .  .-. 

Ronda  lugar  por  do  rondan:    youallapialoyan» 
,Ronda  el  rondador,     youallapixquv 
Rondalaobra  del  rondar.    youaüapiahalit 
Rondar,    n^youaltapia.      - 
Roñaoíarna.    ;$auatUx!yotI.   .    . 
RoñoíbUenoderona.  ^aS^ati.xixiyot^ 
Ronquera,     ygauaquiliztli.tozcachachaliuihztí,. 
Ronquido.ycotoquiíiztli,cotaIoliztí«% 
Rola  flor  y  mata  conocida,  caíhilatlapalpopoco. 
Rofadó  d3  materia  de  íofas.xoch/.y o. 

Roiado  color  de  roías.    Wgflsfí 
Rofcadepan.   tlaxcafmlmilyauaUí.t  axcalconY 
Roíquilla  defta  manera/tlaxcaimimilyauakontíi.  tlaxcakol 

tontli. 

Roft  ro  o  cara,  xay  acatl. 

Roftroolabio.   texxipallú 

Koxo.  quacocoztic. 

ffRubi piedra  preeiofa.   lo miimov 

Ruda  yerua  conocida.lo  mifmo.veUcoíipatii. 

Ruda  cofa  de  ingenio,   ayollo.yollomicqui.nacaztepetía. 

Rudeza,     ayoUocayotl.  yolloiniquiUztlr.nacazcepedatilrz 

Rtíeca  para  hilar,   tzaualoni.tiaoíololoniy 
Ruedade  carreta,  quauritemaláeati. 


n 


MB 


R    ante 


ll 


218 


Rueda  como  de  pefcado.  centlatectl/. 

Rueda  qualquiera.  temaJacatl.       '   "\ 

Ruegoal  y  gual  o  menor,   tlarlatlauntiliztlf. 

Ruego  al  mayor,   teicnotlatlauhtiliztli.. 

Ruego  como  quiera.  tlariatlauhtihzrfó. 

Ruñan.  teSpuchtlaueíiloc.aauünenqui. 

Rufianería,  telpuchtlauelilócayotl.ahauíinfttiilizrl!. 

Rufianear,  ni,tcIpuchtlauelilocati;n,ahauilncmi.      _ 

Ruga  de  cofa  arrugada,    xoíochtlj.cototztli.pilichtli 

Rugirías  tripas.  no,cuiWxcolteeoyóua.no,cuitlaxcoItece 

yoca.no,cuitlaxcolchqca%no,cuitlaxcplycoyoca. 
Rugimiento  délas  tripas,  cüitlaxcoltccoyoquijiztlu 
-  Rugofo  cofa  arugada.  xoxolochtic,cocotptztic.pipil!chtíc 
Ruibarbo  o  rayz  para  purgar.   tlanoquilonitianelhuatUno 

Ruydo  de  gente  armada,  tlalquiquinaquiíiztli.  tlaltetecui; 
tzaliztlitlalcoccímotzaliztli.tlaltecuiniliztli.tlacauaqliztlu 
Ruydohazereílos.  ni^tlalquiquinatza.ni^altetecuitza.ni 

tlalcocomotza.tlacauaca.  . 

Ruydodecofas  quebradas  de  barro,  xaxamaquilizth.tei- 

mliztli.  xittomoniliztli.  .  .        .. 

Ruydo  de  cofas  quebradas  démadera.  xittontlatziniliztlu 

xittoncapaniliztli.tlatlatzcaliztli. 
Ruido hazer el  noque  varezioylleua  laspeñas  conlasaVe 

nidas  de  grades  aguaceros,    tetecüicatiuh.  xicjquinacan 

uh.ycoy  ocatiuh.c,  ocoíocatiuh. 
Ruydo  de  pies  pateando.   tlatetecuitzaliztUtlacocomotza 

Ruydo  de  dientes  rechinando.  [  netlantexilíztli.tlananatz- 

caliztli.  netlantzitzilitzaliztli. 
Ruydohazercolosdiétes.ninotlanteci.ninotlannanatztza, 

Ruydo hazerconyra.    ni,quaíanca  tlaqueque^a,  ni.naco- 

mana.ninjamána.ninojmociuia. 
Ruidoenefta  manera,    qualancatlaquequecalizdi.neaco* 

írianaliztliVneamanalizth  hemociuiliztli. 
Ruido  hazer  el  agua  oíos  meados  delcauaUo  quando  mea, 

e   íj 


R    ante    ti    &    S    ante    af 

oeofaaíTi,  nitla,xaxauatza. 
Ruido  de  murmuradores,  chachalaquiztli.chachalaquiliztlí 

popolocaliztli» 
Ruin,  daueliloc.atlacat!. 
Ruifeñor,     cuicani  tototl. 

Rumiareiganado,    nitla,oppaquaqua.nitla,oppaui*. 
Ruuiacof.    cogauhqui- 
Ruuía  cofa  vn  poco»    ixcuztic. 
Ruuia  coa  encendida»    xochipaUic.tletic,tIatIactic. 

^"Delos  que  comienzan  en    S* 

Abado  lo mefmo.    veI,ycchicomiIhuitI  ín 

centerl  femana» 
Saberofentir  algo»   noco5matí.  commatt 

noy  61  lo,  noy  olio  cotoca.  ; 
Saber  en  cofas  diuinas»      teoyotlnicmati. 
Saber  como  quiera.  nitla,mati.nic,mati. 
Saberellugardondeayalgo,  n,íxnentla.n, 
íxmachic. 
Saber  el  manjar    nitía,uelicamati .  nitía^uiyacamatiuiír/a, 

uclmatú 
Sabio  o  fabidor  de  cofas  diuinas.    teoyotl  quimatini.  teo- 

tlamatini.  teoyomatini. 
Sabidunaeneíla manera»   teotIamatiliztíi»teoyotica dama 

tiliztli. 
Sabiamente  afli.    teotlamatiliztica. 
Sabio  que  fíente  las  cofas,    iyollo  commatini.  iyolloconto 

cani. 
Sabiduría aíTí.   teyollo  conmatiliztli.teyollocontocaliztli. 
Sabio  como  quiera»  tlamatini.mihmatini. 
Sabiduría  alfi.    tlamatihztli.nehmatiliztli. 
Sabiamente  aífí.   nematca. 
Sabio  fingido,  clapic  tlamatini.  yztlacatlamatJni.motlama- 

chitocani. 
Sabio  experimentado,   tlamatini  muchi  ixpanca. 


ante    á* 


219 


Sabor  de  manjar,    ueliliztli.auíyayaliztli.uelicayotí, 
Saborearfeo  relamerfe,  nin,ahuiyaIia#nino,ueueIiIía.nino, 

tlancochauialia. 
Sabrofo manjar,  uelichauiyac. 
Sabrofo  fer  el  manjar.     ni,uelic,n,auiyac. 
Saca  facogrande.  ueyxiquipilli.  tomauac  tlamamalxiqui- 

pilli. 
Sacabuche  Jomifmo.    vel,íepuzquiquiztli# 
Sacar  algo  fuera,    nitla.quixtia. 
Sacado aflí.  tlaquixtilli, 
Sacar  lo  enterrado.  ni,ualíapaiiitíaca»ni,uallapatlaca.níaual 

laquixtia. 
Sacarloguardado.  nite,tíaquixti/ia.  nite,tlapantlaxi/ia. 
Sacar  vna  cofa  de  otra,    nitía^opina. 
Sacado  aíTi.   tlacopintli. 
Sacar  vna  cofa  por  otra,   nitlayolteouia, 
Sacada  cofa  a íTú  tlayolteouil/í. 
Sacardienteomuela.    nite,tIanana.nite,tIancopma. 
Sacar  de  regla  general*     nitla.nonquaquixtia. 
Sacar  del  feno.   nociyacac  nitlaquixtia. 
Sacar  de  piélago*    ay  tic  nit/a,quixtia» 
SacarnauesdeUgua»    n,acalíalhuaccaquixtía. 
Sacar  como  agua  de  pozo.    n,atlacui.n3apiioa. 
Sacar vafura.  ni,tIa5olIaca.ní;tIajolqúixtia.ni,tíacoItepeua 
Sacar  polios  las  aues.  nitla,tlapana.nitla;tlacatilia* 
Sacarpodreo  materia,  ni,temafpatzca.  m\tem'alquixtia. 
Sacarla  verdad  porfuerca.  nite>tlatoItia.mte,t/atoltemoa. 
Sachar  o efcardarla  tierra,     nútlatlamoíeuilia. 
Sachaduraoefcardadura.     tJatíamoIeuiliztli. 
Sachadoro  eícardador.    tlatJamoIeuiliani. 
Sachuelo  o  efcardillo  para  efcardar.    clatlamofeuiliíon/. 
baco  o  coftal.    tlamamalxiquipilli. 
Sacomanopara  robar,      tlananióyaliztli.riamaceualiztj/. 

tlaaxiíiztli. 
Sacre  efpecie  de  halcón*    cuidatlotli. 
Sacrificar  o  ofrecer,    n^usmmana.ni^tlamana. 


S    ante    a» 
Sacrifiearo  ofrecer  algo  al  muerto,  nit^tonaltia.  ni.mfce* 
SacSanuentIi.tlamanal¡ztli.uemmanaIlztli.nextlauan¡. 

Sacificioencendido.    uentlatlat.Uv 

til,  firádoímoetrar.   uemicani.tlacnopilhuia 

tac  So huZ Ido  fagrado.  bufca  hurto  d. icofa  fagrada. 

latí  leloelquelo cómete,   teopantlatqu. .chtequmi. 

Sacnftau    teotlatqui,pixqu..teopantlamocmtlau.. 

lacriftL"ugardeloqfagrado.    teotlatqu.calu.teo.Iatqu.pxa- 

loyan.  .  . 

Sacudir.  nitla,tzetzeloa «1;, 
Sacudida  cofa,  tlatzetzeloili.tlauiiutecilu  # 
l!rnd ,^ieHto  iffi.  tlatzetzeloliztli,tlauiuitequilizth. 
LculfcSI r  a  partes,   miyeccaa  nitla  tzetzeloa 

Sacerdote,  tlateochiualliteopixquu 
Sacerdocio.teopixcay  otl. 

Íaa«erao"trónera.  tlacoyoctlaminaloyan.tlacoyoctlequi- 

^SXeochiualli.  tlateochiuhtli.teoyo.     . 
ISl&ftc-ÍKwoy  K  *crame„toyeyaml,.f«r. 

mentó  calli.  . 

Sahornadodefudor.  ^ichmcahm. 
Sahornodefta  manera.  chichmealmmztU. 
Lhumar.nitla.popuchua.m.laau^ 

auivaliani#  ^«^i^triatli.uapauacichcatflmatli. 

cüademuaer     calt.llanciuatlatqu.tl. 
fafonovefe.  tet!ayhiyou.ltian..  tem.ft.an.. 


S,    ante    a* 


22© 


Sal  generalmente,    yztatl. 

Salen  panes,  yztayaualíi. 

Sal  pedaeodeftos  panes,    yztatetl. 

Sal  de  mar,    yztaxalli. 

Sal  molida,     yztapinolíi. 

Salar  con  fal.    nitlaztauia,  nitíapoyelia. 

Salada  cofa  con  fal.  tlazrauillú  poyec.  tlapoyeliíli. 

Saladura  de  fal.     tlaz  tauiliztli.  tlapoyeliliztlí. 

Salada  cofa  muy  Talada,     yztapatic.  yzuchichic.yztaqua- 

uit/.poyelparic. 
Sala,  calpulii.oquichpantli.ueycalíí. 
Sal  a  larga,  calmelactli. 
Sala  alta,    calnepanol  mela&li. 
Saíario.  tlaxdauííli.tetlaxtlauiloni  tepatiyotiloni. 
Salariado  de  publico,   tláxtlauile.tlapatiyotíUi. 
Salamanquera  animal,    cuetzpaliiv 
Salero  pafá  tener  fal.  yztacaxitl,  yztapinolcaxitl* 
Salir,  n^qui^a.  non^quica, 
^Salida,    qiiigaliztli, 
áSáíirarebatádamete.  ni>quiztiuetzi,ni,quiztiquica.ni)chi- 

tontiquica. 
Salida  enefta  manera*    quiztiuechiliztli.  quiztiquicaliztli. 

chitontiqúicaíiztli. 
Salir  debaxo  del  agua.  niual,panuetzi.niual,qui^a. 
Salida  enefta  manera,    ualpan  uechiliztlu  ualquicaliztli. 
Salir  a  nado.  tIamanelolizticaníuaí;quiga.tIacxiuitequiIizti 

caniual,quic,a. 

alir  fe  el  vafo.    n>ixica.  ni>pipica. 

Salir  fe  el  fieiTo.  nino,cuilchilquixtia.uaImopiloanoeuiIchi?. 
Salida defta  manera»    necuilclulquixtiliztli.  necuilchilpilo- 

liztli, 
Salida  enbien,   qualli  tepan  mochiuaíiztli,  qualli  tzonqui. 

caliztli. 
Salida  en  mal,  aqualli  tepan  mochiualiztlnaqualíi  tzonqu 

^alizTli.      : 
Salina  do  fe  coje  fal,  yztachiualoyan,  yzca  quixtiloyan. 


Ü 


S    ante    a# 

Salineroquehaze  fal.  yztatlacatl.  yztachiuhqui,  yztatlati. 
Salitre fudórde tierra,  tequixquit!.  _ 

ualitroíollenodefalitre.  tequixquryo.  tequixquipatic. 
Salitrallugardofecria,  tequixquipan.  tcquixquidalpan,» 

quixquitla. 
Saliua  delaboca.    chicnitl.yztlactli. 
Salmuera.    yztaayotl.yztayotL 
Salobre  agua»   poyecatl. 
Salla  pa  el  manjar,  nacatlapalollotl. 
Saliera  o  tólfereta.    caxtepiton» 
Saltar.  ni5choloa.ni\panchoíoa. 
Saltador.choloani.pancholoan/. 

S  altar  el  macho  íobre  hembra,como  animarías.  níre}quetzaé 
Saltar  aflílas  aues.  nite,quequec,a,nitla,quequeca# 
Saltar  a  lexos.    tiehcanon,choloa. 
Saltar  de  arriba,  niualcholoa.  ¿- 

Saltar  de  abaxo.    non,acocholoa.n,acocnoloa. 
Saltaratras.  m\tzinchoIóa. 
Saltar  hazia  otra  cofa,    teuiepa  m,choloa.       ^  ^ 

Saltar  refultiendo  atrás.    nino,t/jnaquitiuetzi.  ninóatzi»> 
tclaquitiuetzi.nino,tzintelmacaua. 

Saltar  en  otra  cofa,  tepan  nicholoa, 

Saltarallende  de  algo,    nitla.cholhuia*  nttla.cuecxolhuia. 
nit/a,cueacxolhuja.nitla,cuenchoIhuia. 

Saltar  contra  alguno.  tecan,eua.teuicn,eua. 

Saltear  a  alguno.    nite,tlatlacaltia,nite,tlacuicuilja. 

Salteador  alTi.  tetlatlacaltiani  tetlacuicuiliani, 

Saltogeneralmente.    chololiztli. 

Saltoafalto,aduerbio.  chochololiztica. 

Saludara  alguno.  nite,tlapaioa,nite,ciyauhquetza»  nitla>a 
vauhquetza,nite,tlalia»  . 

Salutación enelta  manera,    tetlapaioliztli.teciaunquetza- 
liztli.tetlaliliztlí,  [  . 

SaludadoraíTi.  tetlapaloani.  teciauhquetzam  tetlaliam. 

Saludarfevnoaotro.    tito,tlapaloa.tito,nepantlapaloa.ne 
panotitito,tlapaloa.titociauhquet/a. 


S    ante    té 


211 


Salutación  aíTi,  nenepan  tlapaJoliztlí. 

Saludar  a/ que  nos  íaluda.    nitexuepca  ffapaToa. 

Sai  u  ración  enefta  manera,  recuepca  tlapalolizríí, 

Salud,    pacayeliztli.pa&inemiliztíi. 

Saludable  cofa,  patíuani.  teuelnemiti.  teuelnemiíianl, 

Saludablemente.  paccanemiíiztica, 

Salua»    tJatocatlaquallayecoliztli. 

Salua  hazer.    m\tlatoca tlaquaílayecoa» 

Saíuacion»  nemaquixtiliztli. 

Saluador.  temaquixtíani. 

Saluados.    tlaoltzetzelíuheayotl.  tíaoltextzcfzelíühcayotL 

Saluaje.   quauhtlachane.quauhtk  nenqui. 

Saluar.    nite,maquixt/a. 

Saíuar  de  peligro,     ouihean  nite5quixtia, 

SaJuo  de  peligro,    uelcaiyollo.pacíani, 

Saluo  como  quie  ra.  aquenca  iy olio* 

Saluonor,    tzintli.cuilchilli.tzoyotl, 

Saluiayeruaconecida.lo  mifmo. 

8anacofa  en  íi.    chicauac.amovtIacauhquj\quaIIi.acantiiie 
nami.  ^ 

§ana  cofa  a  otro.teneuelmachiti.  teceui.  teacotlaz.ttchíéaufa. 

Sanar  aotro.    nitcpatia.nite^elquetza. 

Sana  reí  meímo.    n!,pahti.ni,yoli» 

Sanable  cofa,    patíni.parj/oni. 

Sana  potras,    teatepocaualizpati. 

Sana  ojos,    teixpati.    téixteíolopati* 

San  dalias  de  cuero  crudo,    euacactli. 

Sandalias  de  madera,    quauhcacth.uaparcacfíí. 

Sandalias  de  arboles  como  palmas*    $otolcactlL 

Sanearla  cofa.    nitla,patia.$aicmtfapatia. 

Sa  neamiento.     tlapatiliztli.caic  tlapatiJiztlí. 

Sangre,    eztli. 

Sangriento,    ezco.ee/50. 

Sai^diIIUUÍa*    ezmo]onií,zt][i'  czxaxauaniliztli.czpipíct- 

Sangrecorrompida.aocmoquanittztli.ytJacauhquietztli. 


«ííí! 


%_    - 


(  S    ante    a* 

.Sansrcntar.nitla,ezuk.nitla?ez?otia.nitla>eznelGa. 

Sanlrar.  nite^o.  nite,ytzmma 

KadSla Jeta.  \ecoani.  «^«..««««..lon.. 
SanSiadera  deagua  cogida,    acoyoftli. 
Sanguijuela,    acuecueyachin. 
o*  ¡Haden  fi.    patilizth.  chicaualiztli. 
1an!dadparaotro.   tepatilfcdi.  «echicauauzth. 

iro^tgrar^Cail.U.a.ecchiuhtti. 

SanaVnnejecida.    mi al^SfZ*fanngqUa!aniFiztI». 

Sañudo.0nqlualanini.t1aue1cu¡ni.poconini. 

|ffi¡SSS3.SSS£^   c.Mamichua.zahepitó. 
c^i-^i>nroenlavld^  xocomecamaytl. 

Sar^pamfreir.    tepuz  aPaz  natzoyonfloni,  .epuzcax- 


S    unte    a    &    e,        nt 

pechtzoyoniloní. 
Saftre.    tlatzonqui.tlatzomaní. 
Satiffazer  por  la  deuda.    nitla3popoua.  nítla,xtlaua. 
Satiffacion  déla  deuda,  tlapopoualiztí  i,  tíaxtlaualizrii. 
Sauañon  o  frieras»    xoteteconauiliztli.xotzatzayanaliztIí. 
Sauze  árbol  conocido,    quetzaluexotl.  uexotl, 
Sauzedal  lugar  deftos  arboles,    uexotla, 
S  auze gatillo  árbol  defta  efpecie.   uexotl. 
Sauze  parabimbres  como  Pimiéto.  uexopa^olli,  uexocba 

padli. 
Sauana  delienco.  canauac  tlaixpechchot!. 
Sazón  délo  fazonado.  maciticayotl. 
Sazón,  qualcanyotl.  uelypanyotl.uelimmayotl, 
Sazonar,    nitíacencaua.nitíachichiua. 
f  Secaral  fol.   nitía,tonalhuatza# 
Secar  al  huego.  nitla,tíeuatza. 
Secar  alabare.     nitla,eecauatza.nitla,hecauatza# 
Secar  fe,    ni,uaqu¿  . 

Seco  cofa feca.  uacqui.t/auatztlí.tlauatzalli. 
Seco  vn  poco,  achiuacqui.  ixuacqui. 
Seco vnpoco  medio  feco  como  mayz  ofriíbíes.  camauae. 

camaáic. 
Secreracofa.  ychtacay o.  neíy anal/o,  tlatlatillo. 
Secreto,  ychtacayotl. 

Secretario,  ychtaca  tlatolpixqui.  ychtaca  tíatolpiani. 
Secretario  ala  oreja,  ynacaztitJanychtacanotzaloni, 
Secreto  enJo  diuino.     teetlanezcayotilíztli.teonezcayori- 

lizt/i. 
Secreta  cofa  aífí      teotíanezcayotiloni. 
Secreto  lugar  enel  tenplo.     te  opan  mauizgocán. 
Secura.    uaquiliztlúuaquiztliVuaccayotl. 
Secreítar  en  tercero,    nitetlatqui  pieltia. 
geaefto  enefta  manera,  tetlatquípieltilli. 
Secreftacion  afíi.  tetlatquipieltiliztli. 
Sed  gana  de  beuer.  amiquizth.amiquiliztli, 
Sedauer.   n.amiqui, 

f  i 


3 
i 


S    ante    c* 

Seda  como  de  puerco  ocauallo,  ttomitl. 

Seda  o  firgojo  mifm  j,veI,ocuiltzaualli  .ocuilicpatl. 

Sedal  para  pefear.   michmecatt» 

Segar  las  miefes  tepuzchicoltica  nipixea  .n¡tIa>tepuzchicoI 

.   huia»n¿pixca.nítla,tepuzotíapalhuazuia. 

Segador  de  miefes.    tepuzchicolticapixcani.tlatepuzchicol 

huiam..pixcaní»tlatepLizotlapalhuazuianii 
Segador  de  heno,  cacapinútepuzchicoltica  $acapic,tláotU 

palhuazuiamv 
Segui r,  ni te,tacatiuh* nite^eputztoca tiuknité,teputztoca. 

tetechniquitztiuru 
Seguidoras  otro,   teteputztocani.tetocatiani. 
Seguimiento,  tetocatializtli.tetepütztoquiliztíi.  . 

Seguir  acompañando»   nite,uica.  tetechni,pilcatiuh,tetlari 

nicatiuK  .    ....      , 

Seguidor  enefta  manera»   teuicanLtetechpilcatian?#.tetIarj- 

icatianiV  ,    .t     .  ..    ,.      .^.     . 

Seguimiento  afl"ú  teuicaliztU.tetechpiIcatializth. tetlaicau* 

liztli*  .       .      ... 

Seguir aíTíamenudo.  nite>uiuica.ntte,uiuicatmemi. 
Seguidor  eneíla manera»   teuiuicani.teuiuicatinemí. 
Seguimiento  tal.  teuiuicaHztli.teuiuicatinemiliztli. 
Seguir  alexos.    nite)uecapauitiurunite,uecapauia,uecapar« 

te,itztiuh. 
S  egui r  harta  el  cabo*  nite,axitia. teuann^ací» 
Segun.aduerbio,  yniuh^yniuhca. 
Segiindaenorden.bufcaeníindeílelibro donde  íeponela 

cuenta* 
Segundo  pan»  icoccan  uetzulaxcalli.icoccanqui^atlaxcani 

papayan.  .  1    .  ... 

Segundo  vino,   icoccan  uetzi  y  maapa tzcal  vino,  aquixtiL 

vino. 
Segur  para  cortar.  tepuztJateconi. 
Segur  que  corta  por  ambas  partea  necoctene  tepttri mee® 

Segure^  a  pequeña  %urv    tepuztlatecomto». 


R     ante    c. 


22? 


Segura  cofa  defeuidada  tlacacoca.paaica.atIequimattica 

Segundad,  tlacacoyeliztli» 

Seguramente»  tlacaco. 

Segurar.  nite,ueíyollotia,niteyol!alía. 

Seguro  de  peligro,  tlacacoca.tJacaconemí» 

Seis  numerobufea en  fin  defte  libro. 

Sellarefcriptura»     n^amaclacuilolmachiyotia.n^amama- 

chiyotlacuiloltzaqua. 
Sellada  eferiptura,    araariaculolmachíyotilli.amatlacuiía 

llatzacutli. 
Sellador.  amatlacuiíoímachi  yotianr.amatlacuifoítzaqni» 
Selladura»     amatlacuiIolmachiyotiíiztli»amatIacuiíotlat2« 

qualiztli. 
Sel/arde  baxo. tlatzin  tlan,namatf  acumolmachiyotia. 
Sellada  aíTi.    tlatzimlanamatlacuilollamtchiyotil/i, 
Sellador  defta  manera»  tlatzintlá  amatiacuilolmacmy otia- 


nr. 


Selladura  defta  manera»  tlatzíntlan  amatíacuiformachiyc» 

tiliztlu 
Selloquitar aJoefcripto.    namatíacuilolmachíyoana» 
Sello,    tecuiluazcli.  nenecuilhuazrit. 
Semana,  chicueylhuittfemana. 
Semanero,    chrcueylhuitequipane. 
Semaneracofa,    chicueyfhuiyo. 
Semblante  de  cara,  ixconexilíztlL 
Sembrar,  como  may  z  o  hauas  o  cofas  femejantes.  ni,tcc&. 
Sembradacofa.    tíatoftlr. 
Sembradura.  tíatoquilizcliV  toquiliztlL 
Sembrador,    tlatocani.tocaní. 
S embrar efparziédo  í  as  femiilas *  ni tIa,pixoa*nitía)chay &- 

ua,nitla,tepeua. 
Sembrador  tal  tíapixo»  tíapixoani»  tlachayauanútlacepe- 

uani, 
Sebradura  tal.  tlapixolizíli,  tlachayaualizrli.tlatepeualíz?/i 
Sembrada  cofaaffi.     tlapixolli.tlachayauhtli.  tíatepeLihrií., 
Sembrar  otra  vez*  nitlaJoppatoca.nitÍ3,oppauia,  niepos» 


S    ante      e* 

Semejare  comparar vnoa  otro.    nitla,neneuiiit4 
Semejanza,  tlaneneuilili/tli.  I     ¿ 

Semejantemente,  can  noyui.cáyenoyui.canyeyuj#cayuu 
Semejante.     neneuhquJ.yuhqiii. 
Semejar  o  quafi  parecer  vnacofa  a  otra,    achíuhqui.  ytloc- 

quica.achineneuhqui. 
Semejante  con  otro,    ueltequixti.  qan  uel  iuhqui,  acan  te- 

tlaneui. 
Semental  cofa  de  fimíente.   xinachy  otí. 
Sementar,  bufea  fembrar. 
Sementera»    centemillí. 
Senador  romano  o  de  otra  ciudad,     tecutlato, 
Senado,  tecutlatoliztli» 
Senda  ofendero.     ycxiotlí.  bpitza&li. 
Sendos,      cecemme.cecentin. 
Seno  de  veftidura.bufca  manera  de  veftidura. 
Sentarfe  en  coclilias*     ni,xoIoca.  no,tzinacoctica.  ni,c®- 

totzca. 
Sentarfe.    nino.tlalia. 
Sentado,     motlali. 

Sentenciado,    tlatzonté&H.  tlatzontequililli. 
Sentenciar.   nitla,tzontequi.  nitcrlatzontequilia. 
Sentencia affi.  tlatzontequiliztli.  tetlatzontéquililiztíf. 
Sentencia deloque  íentimos.  tlauelittaliztli.  nemachiliztn. 
Sentenciandodar.  nite,tlatlalilia,nite4atquiniaca,nite3tla 

tzontequilica-tlatquimaca. 
Sentencia  enefta  manera,  tetlatlalililiztli.  tetlatquimaqui- 

liztli.  tedatzontequilica  tlatquimaquiíiztli. 
Sentenciando  quitar.  nite,tlatzontequilicatIatquicauaItía, 
Sentencia  enefta  manera,     tedatzontequilica  tlatquicaual- 

tiliztli. 
Sentina  de  ñaue,  acalco  hiyaliíiztli.  acallayayaiiztli. 
Sentir  por  algún  fentido,   iuh  nicmati.nocommatí. 
Sentido  con  que  fentimos .  nematiliztli.  ontlamatiliztli. 
Sentible  cofa,  commatmi. 
Sentimiento  obra  de  fentir.    nematiuani. 


Sentir  con  otro»  teuaniuhninomatú 

Senzillo  cofa  no  doblada,  centlaixtli.cemmani.cemani. 

Senzillamente.     cemmanca. 

SenzilIeznod©bladura.  cemmaniliztli.centlaixxotl. 

Señal,     machiyorl. 

Seña/dar  enel  comprar»   nite,patiuhmachiyotia. 

Señal  enla compra,    patiuhmachiy otl. 

Señal  de  virtud  en  los  niños,    qualnemíliznezcayotl.qual- 

iiemilizmachiyotl. 
Señal  de  infamia^    temauizpololiz  nezcayotl.  teaui/quixti 
»i  liznezcayotl. 

Señalado  affi.  tlamauizpoloíiznezcayotilIiV 
Señalar enefta  menera.    nite,mauizpololiznczcayotia» 
Sefialarconlapalma»  nitla9macpaImachiyotia. 
Señalado  aíli.  tlamacpalmachiyotilli. 
Señaíde  palma  delamano.     macpalmachiyotl. 
Señal  déla  plantía  del  pie.  xocpaímachiyotKicximachiyotí» 
Señalar  coneldedo*    nitla>mapilhuia. 
SeñaladoaíTí»   tlamapilhuilli. 
Señal  del  dedo,  tlamapilhuiJiztli» 
Señal  del  a  herida,  uiteccanezcay otí, tetequilli 
Señal  de  golpe  o  a^ote.   xoxouiliztíi.  yapaíeualiztli/euiuíte 

quilizmachiyotl, 
Señalar,  nitla^machiyotiamitlajnezcaycma. 
Señalado  delta  manera.    tlamachiyotil/i.tlanezcayoti/Jj, 
Señala  r  con  huego,  nitía^tepuztlemachiyotia. 
Señal  de  hierro  aífi.  tlatepuz  tlemachiyotiíiztli. 
Señaldar  alguno  por  dode  fe  prefuina  que  el  hizo  algún  mal 

o  bien.    nitla,nexxotla. 
Señaladoen  bien,   mauic,  auhqui.teyo.mauizco» 
Sen  alado  en  mal.    atlacatl,cencatíaueliIoc# 
Señas  para  íé  entender  enla  guerra,    yaomachiyonecaqui 

lizrii. 
Señor  de  fiemos,  tlatoani.  tlacaua. 
Señora  de  fiemos,  eiuatecuyotl^ciuapilli 
Señorear  matecuti.iw,tlato cati. 


S    ante    e« 

Señoría  de  gran  feñor.   tccuyotl.tlahtocayotl.petlatl.icpa 

ííi.  .   ;       . 

Señor  foberano.     vey  tlahtoam.  tlacatl. 
Señor  de  cafo,     motlacamati.motlacamatmi. 
Señora  decaía.  ciuat1motlacamatini4 
SemJÍcroofepultura.  tlatatacth,  tecochtli. 
Sepultura  con  epitaphio.  míc^a  tlatatactzaccayotl. 
Sepultura  de  piedra,  micca  tepetlacalli, 
cepukuranueua.    yancuicmíccatlatatactli. 
Sequedad     uaquilizfli.uaquizrii.tlaluaquiliztli 
Sequera  cofa  de  íequero,  dalhuaccapanmochina.tepepar*- 

mochiua. 
Ser.       ni,ca.  „  .  . 

Ser  de  vnaedad  ambos.  ti\cemeua.  timuehteuaécetiuitze. 
§er digno  dellorar.    nischoquililoni, 
Sererperimentado.  yenixonicac.  yenücpanca» 
Sera  de  efparto.    cacapetlatanatíi. 
Serena  déla  mar,   ciuatlacamichiri.  ■  m 

Sereno  y  ciaro  tiempo.    tlanaliuhtimani.cacltmani.í  íauer- 

mamanu  .        ,      « 

Serenare! tiempo,  tlanafjüi, t?aqualcantia»t?atfóuefmantia. 
Serenar  poneral  fereno,  nttla,youaJauaehchotia,  nitla,y© 

ualcecelia.  ...      , 

Serenidadde  tiempo,  tlanalluiiíztíi, cactimaniliztii.  tiauel 

maniliztli. 
Serón  defparto.   ueycaeapetjatanatli. 
Sermón,  temachtilli.  tenonotzaliztli.teotemachtilU. 
Sermonar.  n/íe,maebtia  nite,nonotza. 
Serpiente  generalmente,     coari. 
Serpiente  del  agua,  acoatí. 
Serranía  tierra  montañefa.  tepetf a.  quauMa. 
Serrana  cofa  de  fierra,  tepetíacayod.  quauhtlacayotJ, 
Seruidor,    tetlayeeoltiani.tetlayecultiqui. 
Seruidorbacin,        cuitJacomithncmanauilcomitl.  axi*- 

comí  ü  . 

Seruidumbre.  tetlayecultiliztlhtequiyotl.tlacoyotl. 


S    ante    t   8c    u 


:j 


225 


te  dayecdtiliztli  y  tcchcpoui.  maceualíotl.  tlt- 


Seruilcofa. 

coyori. 

Seruirel  efclauo,   niretla,yccoltia.nii  tequia  nitlacoti, 
Seruirel hbre.   nirer/a,yecoltia. 
Seguido,     tlayccolriloni. 
Seruir  ala  mefa,   nite,tl amaca. nite,tíaqualtia% 
Seruír o  adminiftrar.    mte.tlamamaca. 
Sefenta  numero.bufca  enei  fin  defte  libro  donde  fe  pone  la 

cuenta. 
Sefmo  por  feíta  parte,    tlachiquacenteca.  teehiquacéteca, 
Seibo  fentido,     nehmatiíiztli. 
Sefos  pormeol/os»  quatetextli.quatextli.  toquatexxo# 
Seiudo  cofa  de  buen  feto,    mimatqui. 
Seftea  r  tener  h  íieftra.  nepantla  tonatiuh  ninellelquixtia. 
Seíleaderolugardefiefla.  nepantla  tonatiuh neelelquix ti 
loyan» 

Seta  de  loque  alguno  ligue,    teteputztocalizdi.fenemilíz* 

tocaliztli»  tenemiliztoquíztl!. 
Setenta  numero.bufcaalcabo  defie  libro  dondefe  poneía 

cuenta. 
Setenas  penas  del  hurto,  chicoppa  ixqch  tetlaxtJauiJtilizdi. 
Setiembre  meslo  mcfmo.    vel,ic  chicunauimetzdi  vncexi 

uitl.  J      ** 

Seto,  chinamití. 

Seuerocoíagraue.    bufcagraue  perfona» 
Seuode animal,    cecevotl.macaced. 
Seuo derretido.  tlaat/V/Iíi ceceyotl. 
Seuofoí/eno  de  feuo.    ceceyo, 

f  Si,aduerbioparaaffirmar.  queme.quema.quemaca. 
yye.yyetzin.  n  M 

Si,coniun&ion condicional,  inda. 
Si  alguno.  yn  tía  acá. 

Sien  algtí  lugar.    intlacana.imlacá\intlacanapaé 
Si  de  algún  lugar.  índacanapa. 
Si  a  algún  lugar,  intíacana. 
Si  por  algún  lugar,  intíacana. 


S     ante    ú 

Síempre,aduerbio>  muchipa.cemicac.aiccaui. 
Sienes  parte  déla  cabera,  canauacantli.tocanauacan. 

SíerS^^a^^     tepuzchichiquillateconi.te- 

puztzitziquillaceconi. 
Sierrap^quenaaíTi.  tepuzchichiquillatecomton. 
gierra  o  monte  alto,    tepetl. 
Sieruo.    tlacotlí.xolo. 
Sierua»    ciuatlacorii.coco, 
Sieruo  oeqneño.    tlacotontli.xoloton»  i 
Sierua  pequeña,  ciuatlacotonth.cocoton . 
Sieruocon  otro  o  con  otra.tetlacopo.  tlacopotlu 
Sierua con  otro  oconotra.teciuatlacopo.ciuadacopotlu 
Sieruo  nacido  en  cafa     tlacatiatoctli. 
Sieruo bo-al.  tenidacotli.  pinotlacotli. 
Sieruo  matrero,     ixtlarnatcatlacotli. 
Si>moaue  fe  vende,  tlacotiamicth.riacanecuilolli 
iSmoScSmwte.     tlatlacotin.  tetlayecult.am.tenen- 

Sieftaend  medio  del  día.     lepanda"tonatiuh  nedielqujxti 

Sefoelfaluonor.cuilchüli.tzoyotl  tocuilchil ^^. 

Siete  numero,  bufca  al  cabo  dette  libro  dode  fe  poeia  cuera. 

Siete  años  tiempo,  chicoxxiuiti. 

Sieteñal,  chícoxxiuhcayotl.  &s„Í¿A\¿tU 

Sigíoefpaciodecien  años,  macmlpoalxiuhtiliztli. 

Signo  por  feñal      machiyocl. 

Signar:     nitIa,machiyotia.nitIa,nezcayotia. 

Signar  debaxo,     nit1attzinmachiyona. 

Sienadura.  tlatnachiyotflizcli.  danezcayotiliztli. 

Signadura  debaxo.     tlaezimmachiyonliztU. 

Significar.    nitIa,nezcayotia; 

Significación,    tlanezcayotiliztli. 

Significar  mal  venidero,    nida.ciuhcaclatoa.ni.uccatlaroa, 

Siflencioporcalíamienco.     necaualiztli. 

Silo  para  guardartrigo.     tlallancuezcomarU 


S    ante    i» 


226 


•  ■ 


SHuo.    tíanquiquixíliztli.tlanquiquiztíi. 

SíJuohechocon  las  manos,    mapípichtli.  matlapitzaliztlj, 

Siluar.   ni,tíanquiquici. 

SiluadoraíTi    tlancjiVíquicíríi. 

Siluarcantando    ni,tlanquiquizcuica. 

Siluar  a  otro  en  diffauor,    nite,pichilia. 

Sil/a  para afTentar fe.    tzatzazicpal/i, 

Siliareal.  tlatocaicpall?.  ílatocatzarzazícpaílú 

Silleta  común,    tzarzazicpaltontli. 

Silla  de  caualloo  muía,     caualloypanicpall^caualloplcua 

icpalli. 
Sille  roque  lashaze.     cauallo  pan  euaícpalchiuhqui. 
Sima  por  cárcel  de  mazmorra,     dallan  tecaltzaqualoy  an 

tetíallancaltzaquaíoyl. 
Simiente,     xinachtli.  achtlú 
Simiente  de  rabos,     nabos  xinachtli. 
Simiente  de  .cebollas,    xonacaxinachtli.yafTidelas  demás. 
Simonía.     teotequicoualiztli.teotequipatiyQtiIizcli.teoyo 

ti  ycoualoca. 
Simoniaco,    teotequico  uani.teotequipatiyotfani.teoyotl 

quicouani. 
Simular  lo  que  no  es.     nino,tlapiquia,ni,tlaixpania. 
Simulación  aífi.     neíJapiquilizrli.tlaixpaniliztli, 
Simulado  aííi.    motlapiquiani.tlaixpaniani. 
Simuladamente,     tiapic.  cannen.^ampaní* 
Simple  cofa  no  doblada,  bufea  fenzillo. 
Simplemente  fin  dobladura,  melauaca. 
Simpleza  no  dobladura.  melaualiztli.atleneneliuiliztli, 
Sin.prepoíícion.ynatíe.ynayac. 

Smieftra cofa,     amomeiauac.  tlachicochiuhtli.  chicoyotl. 
Sinieftramano   opochmaytl.topochma. 
Singuíarcofa.    nonqua  moqusxtia. 
Singularmente,    nonqua  nequixtiliz  tica» 
Sino.conjunctíon.  intíacamc# 
Sino  fuera  por  ti.   intlateuatl. 
Smzelinftrumemo  de  platero.  teccuitlacuiciriloíoni\ 

g  i 


S    ante    i    &    S» 

SínzcT obradera  arte,    teocuitlacuicuiloliztlt. 

Sinzelada  cofa,    teocuitla  tlacuicuilolli. 

Sinzclarlabrar  de  finzel,  nijteocuitlaycuiloa.nijteocuitla- 

cuicuiloa. 
Sírguerito  aue,    tiocuil.chiquimufinv 
S  i  rgo  o  feda.bufca  feda. 

Sitio  por  afiento  de  lugar,  onouayan,  yefouayair» 
Sitio  porcercodel  pueblo,  altepetepatli.  altepequaxochtlL 
Sitioponer  afll.    «Hialtepetepanquetza.  n,altepequaxoch.- 

quetza. 

éfSo»prepoíicion.      tlatzintlan.  ti  ani.tlacxitlan. 
Sobaco  lugar  fo  el  braco,   ciyacatl,  ciacatl. 
Sobaquina  hedor,  ciyacatoquayayaliztli. 
Sobacar o fobarcar.  nitIa,Giyacauiá.nitla,ciyacapachoaf 
Soberana  cofa,    uecapan.uey. 
Soberanamente,    ueica.mauizca* 
Sobetuia.  nepoaliztli  neueyliliztli.nepátlagaíiztli.nenaclt 

capan  quetzaÜztli.iznequixtilizdü  ariamatiiiztli. 
Soberuia  cofa*  mopoani,  moueyliani.  mopantlacani.  mo~ 

nechcapan  quetzani.yzmoquixtiani  atlariíatini. 
Soberuecerfe»  nino,poa.nino,ueiIia.yzninoquixtiaji,atIa, 

mati,mnOiUeilia»mno,pantlaca. 
Sobe rui amenté .  nepoaliztica, atlamatcayotica. yznequix- 

tiliztica, 
Soberuio en  hablar,  mopouhca  tlatoani. 
Soberuiaenlahabla.     nepouhea  tlatoIiztlV 
Sobornar.  nite,tempachoa,  nírctezcolhuia. 
Sobornado,  tíatempacholli.tlatencolhuilli. 
Sobornador,     tetempachoani,  teten^olhuiamV 
Soborno,    tetempacholiztli.  reten^olhuiliztli, 
Sobra,    tlacaualli.  tlacaiñllotl. 
Sobrar íoprepujando.   nite,panauia. 
Sobrar  lo  que  queda,       immocaua. 
Sobrada  cofa,    tlacauhtli.tfacauaili. 
Sobrado  de  cafa.   calnepanoIii,aeocalIi,tlacpaccanjV 
Sobre,prepoficion.     ypan. 


S    ante  o< 


**7 


Sobre  nombre,  ye  ontetl  tocaytí.teontetoca.ontetocaití,. 

Sobrepujar.  nite,panauia.  nite,caua. 

Sobrepujado,    panauilo. 

Sobre eícreuir.   panini,tlacuiloa.  nipanijtlacuiloa: 

Sobre  venir,    tepan  n,aci.tepan  ni,ualaci. 

Sobrino  hijo  de  hermano,    machtli.  temach.     t 

Sobrino  hijo  de  hermana,     machtli.temacru 

Sobrina  hija  de  hermano,  lo  miímo.mas  las  mugeres  llama* 

alfobrinoy  fobrina.    nopjlo. 
Socarrar^bufcachamufcar. 
Socolor,  sannen.tlatoctiloni:  ytechnetlamiliztli. 
So  col  or  o  en  achaque  de  algo  haze  r  mal.      §  aimic,toctia¿ 

nicnOjnaualtia.nicnOjtlaneuia. 
Socorrer,  nite^paleuia.  nitctlaoculia.. 
Socorrido,    tlapaleuilli.tlarfaocolilli, 
Socorro,  tepaleuiliztluteriaocoliliztli* 
Sofrenar,    nitetlacaualtia,  niteelleltia. 
Sofrenada,  tetlacaualtiliztli.teelleltiliztlú 
Soga  cuerda  de  efparto,    ^aeameeatl, 
Soga  gord a  para  arraftar  vigas,    uepara  mcca-tl.tlauifaia 

meca  tí. 
Sol  píanetav    tonatiuh» 
Solar  cofa  de  íbl/    tonatiuhyo.. 
Sola  cofa.     ycel.  yyo.  mixeauia. 
Solamente,  ganiyo.^anixquich.^anyeyo.  c.ayyo. 
Solana  o  corredor  para  fol.    netotomloyan, 
Solano  viento,  tonayampa  uttzehecatl. 
Scürdecafa*    callalli. 
Solar  echar  Ajelo  ala  cafa,  caliticnitlaueímana.nirlatepitz 

mana. 
Solaz  confolacion  con  ob  ra„  teyollaliliztli.  terlapaloliztli. 
Solaz  pequeño  deíta  manera,     tey  oilaliliztontli.  teda  palo 

Hztontlí, 
Soldada,  tíaxtlauillLpatiuhtíL 
Soldar.   nitla5uapaua, 
Soldar  trabando .  ni  tia,tlatoctia, nitla,tIatoquiHctia* 


S    ante    o* 

Soldadura.  tlauapaualizt1ítíatlatoqni11otiíÍ7tlí. 

Soldarcon  plomo,   nitla,caloa.  nirIa,netech$aIoa> 

Soldar  metal  o  otra  cofa.   ni\tepuzcaloa, 

Soldar  felá  herida,   nacatemi.  nacaxhua. 

Soledad,  csctimamliztli.ayac  tlatlacathyuhcatla. 

Solenecofa,   uey.mauíztic. 

Soienemeute.  uevca.mauicauhca. 

Solenidad,   ueycayotl.maiuzcorl.mauicauhcayotl. 

Soler  acoftumbrar.    yeniuhcmi.  yuhmcchiuani.  yeíuhnine 

mini.canyeniuhqui. 
Solicitar,    nítla^iuitia.nitlaiyciuttia,  icninemi. 
Solicitado»  tíaciuitilli,  tlayciuitilli 
Solicitoeftar  y  congoxojo.     nino,tequipachoa,  ni,nentla- 

matj. 
Solicita  cofa  con  congoxa.  motequ'pachoani.netlamarini. 
Solicitamenteyconcongoxa.  netequipacholiztica.nentla 

machiliztica.nenrlamatiltztica. 
Solitaria aue.    ylamatototl. 
Soíiuiarlo  pefado.  nítla,acocui.nitla,yeyecoa. 
Soliuioofoímiadura,  tlaacocúiliztli.  tlayeyecohztl/. 
Soltartiro.  nitlatla$a.nitla,mayaut. 
Soltar  deuda.  ni,netlacuiipoloa.  nite,tlaocuIia. 
Soltardepnfion.  nite,toma.nite,quixtia. 
Soltar fueños.  nitla,namicl:ia.ni,temicnam¿cl:ia.ni}temícixí 

mati.  ,  «• 

Soltador defueños.  tlanami&iani.temic  namictiani.temic 

iximatini. 
Soltarlo  atado,    nida,toma. 
Soitarfemela  palabra  con  defcuidofm  consideración,  níc, 

chitoniayntlatolli.nNtlatolchitonia.nitlámexxotla, 
SoUura  délo  atado,   tlatomaliztli. 

Soltura  para  mal.  atíe  neelleltiliztli.  atíacanemüiztlí.  ■ 

Soharel  juramento,  tito.nenauatilpoloa. titonenauatil xi- 

nia.tito,t!atlal¡hcaxinia,nto,)uramento  xinia. 
Solí  ero  o  íbltera  no  calados.  c,an  iuhnemi»  anamique.  amo 

na  m  ¿que. 


S    ante    of 


22S 


Soltería  de  aquellos.     can  luhnemiliztlí,  anenamicriliztli* 

amonenami&iliztli. 
Solía r como  fuelles.    ni\gocoíoca.ni39a$auaca4ni\coyoca. 

núxiquiqumaca. 
Sollamar,     tIem¡auatlnotechaci\tlemíauatInotechquica# 
Sollocoenel  lloro,    tzitzicunoliztli.tzotzoníliztli. 
Sollozar  enfla  manera.     ni,tzitzicunoa.nit/otzonoa. 
Soilocaranienudo.ni^tequitzicuaoa^n^tetequítzicunoa. 

m\tequitzitzicunoa. 
Sollo^ado.aduerbio.    tzitzicunoliztica.tzoztonoliztica» 
Sombra,    ceuallt.ceuallotl.ecauillotl.ecauhyot/. 
Sombra hazer.   nitia.ceualhuia.  nitia^eualldtia.nidaecauís 

y  ocia,  nitla,ecauiJIotia. 
Sombrajo,   ceuaílotit'an.ecauiífotitla* 
Sombrero,  nequaceualuiloni.  fombrero. 
Sombría  cofa.  ceuallo.ecauhyo. 
Somera  cofa,   campaní.amo  uecatlan. 
Someter»    tetlan  nt,calaqui.  nite.cem  maca» 
Sometido,  tetlancalacqui. 

Sometimiento,   tetlan  calaquiíiztli.teceni maquiíiztlL 
Sonofonido.  caquiztli.caquiztilizcli» 
Son  bueno,  uelcaqui/tli. 
Sonde  trompetas,  tlatlatzcaliztíí. 
Sonajas,  calillan tetzilacatí.tepuzayacachtli» 
Sonajas  otrasconquebaylan.   ayacachth. 
Sonable  cofa»  nauatl.nauatini.caquizti.caquiztírii. 
Sonadero  de  mocos,  netzomiloni 
Sonarlos  mocos,    nmitzomia. 
Sonarquebrando.  nitlajXittoncapania.nitlaxittomonfav 
Sonar  comoquiera,     mcaquizti. 
Sonar  bien    ni.uelcaquizti.ueln^caquiztt. 
Sonarmal.     aniuel,caquizti. 

Sonar enderredor.  nouiyanni,caquizti.ypanocnicaquizt^ 
Sonar  refultiendo  el  fon.   mtetla5narjanquilia. 
Sonda  para  el  hondo  dela^ua.    tepuzpilol  auecadan  rama 

cíiiuaionü 


§    ante    o* 


í 


Sonido*     ctquiztlú 

Sonidode  trompetas-     tlatíatzcaliztli. 

Soñar.     ni,temiqui  nitla,cochitta* 

Soñoliento,    cochiruquini. 

Sopa  de  pan,     taxcalciaualli. 

Sopear,    ni,tlaxcaíc<yaua, 

Soplar.    ni,tlalpirza."m\tlatla'pitza. 

Soplado.   tlaSpitztli.tlatlapitztli. 

Sopladura-   tlalpitzaliztli.tlatlapitzaliztli.* 

Soplaren  diuerfas  partes.    ni,tlatlalpitza. 

Soplarafuera.  pañi mVtlalpitza.nitla^aniylpitza. 

Soplar  haz  i  a  otro.    nite,ylpitza. 

Soplo,    thlpitzaliztli.tlatlapitzalíztlí. 

Soportar,     nite.yhiyouia. 

Sordo  cofa  que  no  oye.  nacaztzatza.  nacazt/atzatl.  nacas 

taPa1»  »  •  .T.    ,. 

Sor.dedad.    nacaztzatzayotí#nacaztzatzaiuiIiztii.  nacazta 

paliuiliztli. 
gordecero  enfordecer.  ni,nacaztzatzati.ni,tzatzati.ni3na 

caztzatzayui.ni,nacaztapaliui. 
Sortearechar  fuertes.    nite,tlatlamanifia,nite,tlatíaanilia. 
Sorteamiento  afTi.     tetlatlamaniliztli.  tetlatlaaniíiliztlí» 
Sortearechar  fuertes  concórdeles  o  mayz4nite,tlapoma.ni, 

mecatíapoa  jn\tlaolchayaua.atIan  niteitta.ni^ticiti. 
Sorteamiento  aíTV.     tlapóualízdi,  mecatlapoualiztli.  tlaol- 

ehayaiíaliztli.atlanteittaliztli.tici^yotl. 
Soruer.niríajtequi,    nitla^oíotza. 
Sorui  ble  cofa  que  fe  forue.    ilteconi.iltecoani.tlaltectli. 
So  ruó.     tlaltequilíztlí.tlaltequiztli. 
Soruito.foruo  pequeño,    tlaltectontli.  tlaltequilizton  di. 
Soruoquanto  vna vezíoruemos.  cendal tecdi.  centlaítequi 
S  oliztli  cen  necomonilli. 
S orze  ratón  pequeño,     tetzauh  químichin.tetzupan.quimi 

ch  te  tz  orzoyo  ti. 
Sofpechar.  ni,chieotlamati,aíuhninomati. 
S«fpecha.    chicotlamatiliztlí.aiuhnematiiízdi. 


S    aiite    o4 


229 


Sofpechofoque  fofpecha.   chicctlamatini  aiuhmomatini. 

S  ofpechofo  de  quien  fe  fofpecha .   y  ceeh  chicoííamachoai* 

S  ofpi  ra  r,     n,clciciuü 

Sofpi  rado.    elciciuiliztica. 

Sofpiro.    elcieiuiíiztli, 

Sofacar.     níte^uequeloa.nítejauilchiua, 

Sofegar  a  otro,    nitejceuia.nitcacotlaca. 

Sofegarfeel  mifmo,     ni\ceui.n,acouetz¿. 

Sofegado.    tJaceuilIi.tlaacotlaxtli. 

Sofjego.    tlamattimaniliztli. 

Sofegarfe  oeftarfeguro  oahuadodealgu  trabajo  enferme 

dadoanguftia.    ni^pouhtiuh. 
Softener.    nirIa,tzitzquia.nitIa,napaIoa. 
Soften  i  miento,    tlatzitzquiliztli.tlanapaloliztlf. 
Softitutoferde  algunoo  puerto  en  fu  lugar  conforme  al  orí 
cioque  tiene  como  de.  t1atoani.nitetIatocatiIia.de  calpixg 

nite,calpizcatilia.yaffi  délos  demás. 
Soterrar.     n¡tIa,tiaítoca.nitIa,tlaíaquia. 
Soreí  rar  muerto.     nite,toca.  nite,tlalaquia^ 
Sotilcofa.    mihmati.mihmatqui. 
SotiJ  mente,  mihmatca,  « 

Sotileza.   mihmatí/izt/i, 

Soto,     quaquauh  te  pa  ncalli  .quaqtiauh  repaca  fco# 
SouarIamafla.nitla3xaquaIoa.nírtexxaquaIoa. 
Souarqualquiercofa     nitla3xaquaIoa, 
Souadura.  tJaxaqualolizfli, 
Souajar.  nitla,cotlauatnit!a,yamaniI/a.  nítla,cepca. 
Souajadura.  tlacot/aualiztli.tlayamaniliztli.  tlacepcalizrfl 
S  uaue  cofa  al  fenndo  del  gufto.  uelic.auiac.auíyac. 
Suauídaddeíla  maneta,  uelicavotl.  auiyacayori. 
Suauementeaífi.  uelica.auiyacá. 
Suaue  cofaal  olfato,  auiyac,  teyolquima. 
Suaue canto  omufica.  teyo/quima, 
Suaue hablador,  tlatoluelic.  tlatoltzopelic. 
Suaue  habla,  tlatol  ueliliztli,tlatoltzopehIiztIi, 
Subir,  ni,tleco,  n,acoquic,a, 

h 


v, 


; 


S    ante    ui 

Sabida  cofa»  tlatlecauilli,  acoquizqui. 

Subida,  tlecoliztli.acoqui^aliztli. 

Subiralguna  cofa.  nitla>tiecauia,nitia>tíecoItía» 

Subir  con  otros,    teuan  ni,tleco, 

Súbita  cofa.ateymachiti.atenemachpan  muchiua.canícqui 

temachiti^amequiteymachiti. 
Subitame£ekaceymachitica(atenemachpan.ayuhcateyo1íot 
Sucederá  otro  que  precede.  nocó,toquilia.  note,toquilia. 
SuceíTor  de  otro,   contetoquiliani.  ontoquilíani. 
Suceffiua  cofa  que  fucede.  contetoqutfi.  tetoquili. 
Sudar.  nin,itonia.nt,panuetz¡. 

Sudario deliengo.  ney  tonal  popoualonineytonalcuiua  ni* 
Sudaieroenelbañojugar.    neytou/Ioyatu 
Sudor,  ytonalli.  neytomliztli. 
Suditooíbjeto,    pacho!oni.yacana[oni»uilanom\  uicalo- 

ni. itconi.mamaloni» 
Suegro  padre  déla  m uger.    rnontatti. 
Suegra  madre deíamager.    monnantlú 
Suela  de  empato.    cacxopetlatUcxipepechtli. 
Sueldoen  la  guerra,    yaoquizcapatiyotl.yaoqutzcatlaxtla 

iiifli. 

Sueldo ganarafíi.    niyaoquizcat1axtlauilo.yaotica tutlax- 

tlautío.notzont  econelchiquiuh  nicqua , 
Suelo  Tacado  a  pifon.   tJatepitzmantli. 
Suelodeíadnl/os.     tlaxamixcal  maritJi.  tlaxamixcalteetli. 
Suelo  d?  íofas.  tlateuapalniaadi.tlatepapatlacrnantli.tlata 

tapalmantli. 
Sueloda  arte  mofayea  tlatexiuh:alaímantli. 
Suelocomo quiera,   tlalpan  li.  tlalpan. 
Suelto  cofa  no  atada,  tlatontli.  tlatomallí.tonquí. 
Suelto  loque  fe  puede  defatar.  tomaloní. 
Suelta  cora  dieffcra.  atle  iyouicauh.atíeyueueyacauh. 
Suelta  de  muía  o  cauallo,    cauallo  xoternecatUaual/oicxt- 

mecatl. 
Sueleo  dei juramento,    mojuramsnto  tomani.  juramento 

tonqui. 


S    m  te    a. 


230 


Sueltamente,  ayouica.  ayoui. 

Sueno,     cochilztli.cochiztli. 

Sueño  lo  que  foñamos,   temi€tU> 

Sueño  vano.    carmen  temiTtli.yztlacatemiefli. 

Sueño  verdadero,  nelíitennftli.meiauacfemidl^melaua- 

catemicdi. 
Suero  de  leche,     chichiual  ixamexeayotl.chichiualayoatl. 

chichiualayo  patzqirítl. 
Suerte,     netlatlamaniJrztli.tlahpoualiztli, 
Suertes eehar,   nttejtlaclamanilja.niíejtlapouianite^Jatla- 

anilia. 
Suerte  de  tierra,    ti  allí  tetona/. 
Suerte caeiíbbre alguno.  nopanyauh.nouicytztiuh, 
Sufre  o  piedra  cufre,  tlequiquiztlalli. 
Sufrir,    nitla.yhiyouia.nitlajoquichuia.nitlajtíeinatí.nitía, 

quamm  a  ti. 
Sufrimiento.  tlapaccayhiyouiliztli.tlaoquichuiliztli.Élatíe 

matiliztli. 
Sufrido.    tlapaccayhiyouianñtJaoquichuiani.tlatlematmi. 
Sufrible  por  íufridera  cofa.  yhiyouiIoni\oquich  uiloni.tle 

machoni. 
Suyo  cofa  Tuya,  teaxca.yaxca.y  tlatg.yyocauhéycococauh. 
Sojuzgar,    nitcpanauia.  nite,tlanitJaca4 
Surcarhazcríurco.    nitla)cuenteca.nitla,cueritataca. 
Surco  de  arado,  cuematlauhtli.  cuemitl.- 
Surcaraffi.  nitla^uematlauhchiua. 
Surcoparafacarelagua.  apanpitzactli. 
Suma  en  la  cuenta.  tlacempouaIiztIi4tíacematililiztIi\ 
Sumar  enla  cuenta*  niccempoa. 
Sumario  de  fumas,   tIacecempoaloam\ 
Sumir  de  baxo.  mte^polaftia.  atlan  nite^calaquia.nit^apo- 

laclia. 
Sumido,  tlapoíaftilli.  atlan  tlacalaquilli.tlaapolafrillú 
Sumir  ken  agua  o  en  cofa  afíV  n,aéiuetzi#  ni,polaqui# 
Superfina  cofa,    yliuizgo.  cannenyo, 
Supeifluamcnte,  yliuiz^arinea^ant/apie. 

h     i\ 


i 


m 


S    ante       u, 

Superfluidad,    ylíuiz$otlcannenyotl. 

Suoitacofa.bufcafubitacofa. 

Suólir  lo  que  falta.    n¡tía,axiitia.nitla,maxiltia. 

Supiidicofa.    tlaaxiltilli.  tlamaxiltillí* 

Suplimiento  de  lo  que  falta»   tiaaxilti[iztli.  tlamaxiltiüztK» 

Suplir  por  otro,   tepati  ni,tIayecoua. 

Suplimieutoaffi.    tepan  tlayecoliztlú 

S  urzir  o  cofer.    nitlachíchi,  ni  tía  jxaquía» 

Surzidor.    tlachichic  t/aixaqui» 

Sufo  aduerbio.  mayecueí  macuele.  ^ 

Sufpenfo  por  incierto,  motzotzona.  motzotzonaní#mop© 

poloaní. 
Suftancia.  yeliztli. 
Suftituirenlugar de otro*  nitc,patla,  tepl  nífe,aquía,  nite„ 

yquania. 
Suzia  cofa,  catzauac.atzactic.tzoyo,tzopetztic»  tzotecui 

cuítíat  ic4 
Sueziedad.  catzaualiztlu  catzactiíiztlí.  tzopetztiliztli.tzo- 

tecuicuitlatüiztli, 
Suziedad  del  cuerpo,     tzotl.  tzocuitlatU 
Suzíacofa  noafeitada.  oquimaxiltUoc  ommomatoca. 
Suziedad  enefta  manera,    quimaxitiliztli.  aoc  onnemato*- 

quiliztli» 
Suzioeftarafíi»  nic,tnaxiltia. 
Suzia  tenerla  cara,  njxchiehicauu  n.ixtetzocuielayuí.. 
Suzio por noeftar lauado»   atl  a  pacrii.catzauae.catzac  tic. 
Suziedad  de  niños,  coaecuirlatl. 

í|De/os  que  comiengaa  en»    T^ 


Tablilla,   uapaltontli. 

Tablilla  paraefcreuir*  tiacuiloluapallú 

Taca  o  tacón  para beuer.  tetlauan. 

Tacha  en  qualquier  cofa,  ítlacauiliztli.  itlacauizth.  ytlaeauh 

cayotl. 
Tachar.  nite,tlaxiníIia.nitc,tIatzouiIia.anitc?tlauelitíiIi«.ani 

te  tlauelcaquiíia. 
Tachar  juzgando  entrefi  echando  ala  peor  parte  lo  que  otro. 

haze  o  dize  o  vee  teniendo  afeo dello.  nite,pinauia¿ 
Taita  pad rédelos  niños,   tata. 
Taheño enla barba,  tentzon  coztíc» 
Tajar.  nite,teteqw\  nire,xoxotIa» 
Ta jadu ra.    texoxot/aliz tli, tetetequiliztlú 
Tal  cofa,  yeuatl.yuhqui. 
Tal  quaí,    magiuhqui.magoiuhqui.macagiuhqui.mateliuh^ 

q.u  i. 
Talar  montes,    nítla  ,quauhuitequi.  ni,quauhte  qui. 
Tala,    tlaquauhuitequiliztli.quauhtequiliztíi. 
Taladro,  tlamamaliualoni.tlacoyonilon!» 
Taladrar»    ni1tíamamali.nitIacoyonia. 
Tálamo  de  nonios,  nenamictilizyeyantlú 
Talega  generalmente,  xiquipil/i . 

Talega  de  red.    matlaxiquipilli., 

Talionla  pena  del  tanto,     tepam  mocuepaliztlL 

Talón enel  animal,   chocholii., 

Taluina d  e qualquiera  cofa,    tetzauacatoIliV 

Tallo  de  yerua.  quryotl. 

Tal lecerla yerua,  quíy oquica.qifiyot% 

Talluda  cola  aiTi»  quiyoyo* 


T    ante    a 


Tamaño,  yxquichi. 

Tamaño  quamaño»   yxquichynquexquich. 

También jaduerbio.   noyuan. 

También  conjunción,  yuan. 

Tampoco  .aduerbio,   amono.anomo,anok 

Tan  lelamente .  c,  an  yeiye.^anixquich. 

Tamo,  ixquich. 

Tanto  y  medio,  yxquichypltlaco,  ixquich  ypan  dftlacoK 

Tantos  en  numero  de  hombres  o  mugeres.yzquinti.  yzqui. 
yzquime* 

Tanto  squátos en  numero  affi.  yzquintin'ynquezqumtin* 
yzquin  ynquezquin.yzquimeynquezquime. 

Tantos  en  numero  de  animabas,  yzquiteme. 

Tantos quitos  é  numero  affi»  yzqui  teme  ynquezquiteme, 

Tantosen  numero  de  cofas  inanimadas  y  redondas  o  car- 
gas fierras  eredades  o  cofas  femejantes.  yzquitetl. 

Tantos  quaetos,en  numero  aflfi\  yzquitetl  ynquezquitetl.  \ 

Tatos  en  numero  de  maderoslargos  o  tablas  o  cofas  ancha* 
y  delgadas,  yzqui. 

Tantosquantosennumeroaflí.  yzqui  ynquezquí. 

Tantas  vezes,  yzquipa* 

Tañer atabai.  nitla,tzoízona.ni3ueuetzona. 

Tañedor affi.  tlatzotzonqui.ueuetzonani.ueuetzonqui» 

Tañer  teponaztli.  ni,tepona$oa» 

Tañedor  aífi.    teponago.tepona^oani. 

Tañer  campana.    nitla,tzilinia. 

Tañedor  affi.    tlatziiiniani. 

Tañer viuela»    ni,mecaueuetzotzona# 

Tañedor  aífi.    mecaueuetzotzonani.  mecaueuetzotzoquí. 

Tañer  flautas  o  cofa  femejame  o  trompeta.    nitla,pitza. 

Tañedor  affi»  tlapitzqui. 

Tañer  pifaro  o  cofa  affi.  ni,uilacapitzoa# 

Tañedor  tal.  .  uilacapitzo.uilacapitzoanit 

Tañer  trompeta  déla  tierra.   ni,quiquic©a. 

Tañedor  affi ,  quiqui^o.quiquicoani. 

Tardarfe.  ni,uecaua.  nino,tzicoa,  nino,caloa. 


Tardara  otro.  nite,uecaua.nfte,tzicoa.nite,caíoa» 
Tardanca.  neuecaua!Í4th  netzicoliztli.  necaloliztii. 
Tardador  de  otro,  teuecauani.tetzicoani.tecaíoanú 
Tardadorqueferarda.   uecauani.motzicoani.mocaloani. 
Tardadora  cafa,    uecaualoní.teuecauh.  netzicoloni.terzj- 

co.  necaloloni.tecalo» 
Tarde  del  día.  teotiac. 
Tarde  feraffi.  yéteotíac. 
Tardía  cofa  afíi.   teotlacyo.tíaeeotlacuillí, 
Tardón,  uecauítia.  uecauitiam. 
Tarea  de  alguna  obra,   cemil  huitequitl. 
Tarreñas  para  taner.bufca  chapas. 
Tarro  en  que  ordeñan,   tíapatzconi. 
Tartamudear,    n yelmimiquK  n5eltzatzacui# 
Tartamudo,     elmimicqui  eltzatzacqu/. 
Tarugo  clauo  de  madera,  tlaquauhtoconi. 
Tafeos  de  lino,     ti  acoichpacol  li. 
Tallar  precio.    nJtIa,patiyotIalia.nitla,patiyomacriiyotía# 
TaíTador  tlapattyotlalianj.  tlapatiyomachiyotiani, 
Taflfa ota.Tacio  tJapatiyotlalilizt/i.tlapatiyomachiyotiííztlí. 
Tafar tributos,  niquixyeyecoa  imequitl.  nite/equitlalilia. 
Tauano.  tecmilotl.ultetzcan. 
Tauei  na  de  vino,  uinonamacoyan,  ocnamacoyan» 
Tauernero  o  tauernera.  vinonamacac.  ocnamacac* 
Tauernear.  ní,uinonamaca.n,ocnamaca. 

CTeadepino,  ocotí.quauhocori. 
Techar  cafa.  mtla,tlapachoa. 
Techo  déla  cafa,  caíquaytl,  calquatl. 
Techar  de  caquicami.  nítla^uauhtzaqua.nitlajUapaltza^. 
Techo  afíi.    uapalcalquatl. 
Teja  de  barro,   tapalcacopíxtlí. 
Tejado,     tapalcatlapantli. 
Tejar  do  hazen  tejas .    tapalcacopichchiualoyan. 
Tejar doihazen ladrillos,  xamixcalchiuaíoyan.xamixcoya 
Tejero  que  haze  tejas,  tapalcacopichchiuhqui. 
Tejo,  tapalcatemalacati. 


T    ante    <% 

Tefueía  pedazo  de  teja»  n palcacopichtlapactS. 

Tela  por  texer.  icpatlatetectli. 

Tela  tejida,  tlarzuptli. 

Tela  del  coracon.   peyotl. 

Tela  delgadiíTunadequalquiercofa.  tocapeyot* 

Tela  de  granada,  granada  peyotl. 

Telar,    yquitiualoní. 

Telaraña,tela  de  araña,    tocatzauallí.  ^ 

Tema  defermonopropofito  de  alguna  platica  o  túndame- 

to    netlatolpepcchtilizcli. 
Tema  tomar  afíl.  nitlatolpepechtia* 
Tema.bufca  porfía. 
Temblarde  frió,  nitzitzilca. 
Temblorafíi.  tzitzilcaliztíi. 
Temblar  generalmente.   niuiuiyoca.ni,patIaca. 
Temblor  ta!»  iiiuiyoquííizth.ipatlaquiliztlí. 
Temer.   iiino>mauhtia.ninJcauia..nite,tmacaci. 
Temer  con  verguenca.    nitia^imacaci.  nitla,mamatilnités 

pinaua. 
Temcrofo.  momauhtiani.micamani. tejmacacinu 
Temerofacófa,    temamauhtt.  teicaui. 
Temor,     nemauhnliztli.  neicauíJiztlUeimacaxíliztli.  ma 

uiztíi.mauhcsyotl. 
Tempeftad.     arJatlacamamanüiztli.amamaniliztJi, 
Tempeftad  hazer.     atlatlacamamani.amaman/. 
Tempeftad  de  vientos  padecer  en  lámar.      t>eecauiIo.  ene 

catl  topammoquetza  m^eecanamicdantacal  cenca  ypa- 

totocaehecati.  .       . 

Templarelaguaíriaocofa  affi.  nitla,yamania.  nitla.yama 

nilia. 
Templancaaffi.  tlayamaniliztli. 
Templadacofa.  yamanqui.  tlayamanilli4tlayamanililli  ; 
Templado en-1  vino,     nematca  tlauanqui.  tecpillauanqui. 
Templanca  defta  manera,  nematca  tiauanaliztli,  tecpilia- 

uanaiiztli, . 
Jtmp  te>lo  mefmo  es  que  templanza» 


^W^ 


T    zttte 


Temp!o.  tf  iicalli  reupantlf. 

Temp/o  pequeño,   teupanconíli.teuca/tontlí. 

Temprano,  a  vaquem  rnan.  ayacuei. 

Temprana frura.   cancuekayotl. 

Tena/as.  tepuzílaanom  tepuzcacacalotl.tlatepuzcacaloc© 

tonaloni, 
Tenazar con  tenazas,  bufca  atenazar. 
Tenazuelas  para  cejas,   neixquamuítzoiripiuaní,  tepuzca- 

caíotontli. 
Tendedero  do  tienden,  tlacousíoyan. 
Tedero  q  vede  en  tiéda  o  vededero,    tJamicg.tlanamacac. 
Tender,    nirla.coa. 

Tenderen  diuerfas  partes.    nítIa,gocoa# 
Tendida  cofa,    tla£ouhtJ/. 
Tendedura  affi.    tlacoualiztlú 

Téderlo  écogido  nitla,tinl!nia.nítra,teteuana.nítla,titícana. 
Tendida  cofa  affi#  tlatitiüni/Ii.  tlafeteuantli.tlatiticantii. 
Tendedura  affi»   tlatitiliniuitli.  tlareteuanaliztl],  tlamica- 

naíiztli. 
Tener,   nit7a,tzitzquía. 
Tener  fed.     n,amiqui« 
Tener  hambre.     ni,teociui.  m\mayana. 
Tener  frió.     ni,cecui.  nicecmiqiii.ni,cíuápauf ,  nKtetzi/iui. 
Tener  en  mucho.    nitla,ueymatif  nitla,ueicamati. 
Teneroeftimara/gopor  grandes  riquezas  y  deley  tes.  nic, 

necuiltonolmatinic,netiamacritiirnati\ 
Tener  en  poco,     atleypanniquitta.atíeypan  nietnatí. 
Teneralquefequierecaer,    nite,cuitiuetzi.nite,tzitzquía. 
Tener  mala  fama,     tepanníno,teca.tepanni>moyaua. 
Tener  buena  fama.     nkyec  hitólo,  ni.qualihtolo. 
Tener  o  tomar  vno  por  otro.    nite,ixtlaneuía* 
Tenerfe  en  algo  el  que  fecae,  nino,tzicoa.  nitla^aloa.nino, 

tzotzona,nitía,tzotzona. 
Tener  fe  afido  dealgo  el  que  fe  cae,      ytech  ninotzitzquia. 

ytechninOjpiloa, 
Tener  íe  por  digno  de  algún  bien,  nicno^mactoca.  nicno» 

í 


! 


' 


T    ante    ef 

fiuiltQca.mcnotoiialtoca. 
Tenencia  de  fortaleza.  yaocal1apixcayotI.yaocaIIapializtIi. 
Tenebregofo.  tlayoualío.  mixtecomacyo. 
Teniente  de  fortaleza.yaocallapixqui. 
'Tentar,    nite ,yeyecoa.ninote,ycyecoítit ♦ 
Tentación,  teyeyecoliztli.teneyeyecukiliztU. 
Tentador,     reyeyecoani.moteyeyecolciani* 
Teñir  de  color.    nitla5pa* 
Teñidoaffi,    tlapalli, 
Teñiduraaffu    tíapaliztíi,     .    . 
Tercero  en  orden,  ycei.ycetetí.  teeca. 
Tercera  parte,  ycetlamántlúteetíamancf. 
Tercero  de  quieíí  dos  confian,    tetlauellaliliani 
Tercería  afir     tetlauellalililiztli. 
Terciar  barbecho  o  viña,  nitla.expauia. 
Terciana  calentura,     uiptlatica  atonauiztli. 
Terciopelo  lo  mefmo.veKpucbinqui  feda  tilmatiil 
Tericía  enfermedad;      axixcoc;auiIiztli, 
Termino  por  fin.  tzonquicalíztii,  tlamiliztli, 
Terrainoporlinde.  bufealinde. 
Te  rmino  o  efpacio  de  carrera,    cennetlalolli, 
.  Ternero  hijo  de  vaca,    quaquaue  conetl.quaquauhconetL 

Ternezuelo  tierno  vn poco,  celticatontli. 

Ternura»    celticayoti* 

Ternilla  entre  huefo  y  carne.  cecelícayotL 

Termlíofo  cofa  de  ternillas.' cccelícayo. 

Terrenal.tJarticpaccayotí.tlalticpaconoctíaltícpacpoufi^ 
'Terrortpedacode  tierra,     tlalterl. 

Terregofo  lleno  de  terrones,    tlaltey  o.tlatlal  rey  ó. 

Te  rroncillo  pequeño  terrón,  tlaltetontli. 

Terrible,  ternamauhti.teijgauí.teciiecuechauho 

Territorio,   necailotifoyan.       ; 

Terruño,   dalli.milli. 

Tefbique.    bufea  tabique; 

Tefo.     ti/ínqui.tilictic. 

Tefo  ínobidiente,  atecaequi  .atetlacamatqúKnacaztzot  etí. 


Teíbneria aííi.    atlacaquilíztli . atetlacamatiHztli.  nacaztzo 

tctili  ztli. 
Teforo eícondido.    tcocuida tlatlatilli. 
Teforo publico,    tcocuí tía  tlapialli. 
Teforero.    teocuitíapixqui. 
Teforar,  bufca  a  teforar. 
Tenar hazer  teftamcnto.   aic,chmateíf  amento. nmo}jr%2í 

ñaua  ti  a« 
Tefíamento.    nemiquiznenauatiliztli. 
Tcftadorquehazetellamento.niomíquiznauati4momiquiz 

nauatiqui, 
Teftamentario.    teftarnento  chiuanú 
Telftigo.    ílaneltílitlaneltiliani. 
Teíbguar.'  nitla>neleilia» 
Teftiraonio.    tlaneltiíiliztíí* 
Teta,    chichiualli* 
Tetuda  de  grandes  tetas,  chichiualatecomatl.chichiualine 

capal.chichiual  a  apiIoLtlacacolchichuaale, 
Texer.  n,ihquiti, 
Texida  cofa,    tlaquittli.yquittlí* 
T^xedor,     yquitquá.yquitini* 
1>xedura,    yquitiliztli. 
Texendo»    yquitiliztica* 
Texer  enderredor,    nitlayaualiuncayquití. 
Texer  vno  con  otro  como eíleras  o cofaaffi.       mtla.xíne- 

panoa. 
Texidodefta  manera,    tlaxinepanolli. 
Texedortal.    tlaxinepanoam.tiaxinepano. 
TexeduraaiTi*    tlaxinepanoliztlú 
Texerhaítaelcabo,    mtla,tzopa, 

^["Tia  hermana  de  padre  o  de  madre, auitJ,  teaiiiY 
TiahermanadelaueíoodelaueTa,    ciht/iftec,ié 
Tibia  cofa  como  agua,    yamanqui. 
Tibiamente aiTi.  yarnaniíiztica. 

Tibia  cofa  perezofa.    tlaquelchiuani,  tíatlatzñmcachiuanv 
Tibieza aífi-  tlaquelchiualiztii^tlatlatziuhcachiualiztli. 

"i    íj 


T    anee   U 

Tiempo,    cauítl. 

Tiempo  oportuno,    uel  ypanyor!  qualcatn 

Tiempo  de  fegar.    pixqnipan.quixquizpan. 

Tiempo  no  tener  para  hazer  algo  niopportunidad.    atía- 

quanmatí  ynic  nicchiuaz. 
Tiempo  menftruo  de  muger.     nemetzuilrzpan, 
Tienda  donde  vmiden  algo,   tiamiccalli.  tlanamaquizcalli,, 
Tisnda  delibros,  amoxnaniacoyan.amanamacoyan. 
Tienda  de  barue.ro.  neximalcalíi.cexincacalli. 
Tienda  de  texedor.  yquftcalii.yquitcacallú 
Tienda  de  olleros»  conchiuhcacalli* 
Tienda  de  platero,  teocuitlapitzcacaíli. 
Tienda  de  vnguentos .  paheal  lúpannamacoyari» 
Tienda  de iienco,    quachcallú 
Tierra,    tlalíi, 

Tierra  naturaleza  de  cada  vnojbufca  patria* 
Tierra  firme,    cemantoc  tlalli . 
Tierra  amontonada,     tlaltepeualli.tlatellú 
Tierna  cofa,  camotic.goquitic. 

Tierna  cofa  vnpoco,  cacamotic^o^oquitic.  _ 

Tierno  mayz  queeíta  feco  y  no  del  todo  curado  ocofa  anu 

camauac.  : 

Tiideenlaefcriptura»   tlatliltzícuiniliztli,  ;        m 

Timón  degouernalle.  acal ue'teco  ni*  tíacuexcochtiloni. 
Tina  de  füitor,  tepuzapaz .tlapaioni» 
Tinada  de /eña.  quahtlalilli. 

Tinada  de  madera,  quauhtemailúflacententli  quauítU 
Tinaja  de  barro,  uey  comitl* 
Tinaja  de  agua,  acomírl. 
Tinte  de  t/'ntor,  tlapaioni. 
Tinto r.tlapahqui,  tlapani. 
Tintura,  t/apaíiztJi. 
Tinta  paraefcreuir,  tliJIi. 
Tinta  de  humo,  ocatliliú  ;  . 

Tinta  de c^pateros,  cacchfli  cactl¡lhuilon^ 
Tinta  de  agallas,    nacazcolotiiiíi* 


Tintero  para  tinta,    tlilcecomatl. 

Tío  hermano  de  padre  o  de  madre,    tlatli.tetla. 

Tío  hermano  de  abuelo  o  auela.    colli.tecol.  _ 

Tira  braguero,    nequexilpacholoní.nequexil  ilpiloní. 

Tirano,    meeleuia.mihicokia.tlanenequi. 

Tiranía.     neeieuiliztIí.neihicoltiÍiztlútlanenequiliztIi# 

Tiranizar.    nitla^eleuia.nJi^íhicoltia^iiríajnenequi. 

Tirar  echando  algo.    nitla,tlaca.nitla3mayaui. 

Tiro  quefe  echa,    tlatlagaíiztíi.tlamayauiliztli. 

Tirar  dos  juntamente  yacertar  ambosaIoqtiran»tic,tiane- 

pan  ylhuia.ric.nepan  moda. 
Tirai  con  piedras.nitla,motIa.nitla,tepachoa. 
Tiro  de  piedra .    tlamoclaliztíi.tlatepachoüztli. 
Ti rar  faeta  o  flecha.    nitlt)mina.nitla>uitoloa. 
Tiroaííi.    tlaminahztli. 
Tirar  algo  delugar  apartarlo.    nitla,quania. 
Tirar  certero,     amo  niquineua.amo  nicnenquixtia. 
Tiferasjomrfmo. 

Tiíereta  de  vid.    xocomecayacatzontli. 
Tífica  dolencia,    tetzauhcocolíztli. 
Tífico  doíienta  della.  tetzauhcocolízco. 
Titulo  de  libro.    amoxtocaytl.amoxmachiyocL 
Tizne ohollin.    contlilli. 
Tiznar  afll    nite,contlilhuia. 
Tiznado  desamanera,    tlacontlilhuilli. 
Tiznaduratal.     tlacontlil  huiliztij. 
Tiznarfe  aífí.    niño,  contlilhuia. 
Tizón,     tlequauicl.tlecaualli. 
^Toca  de  mulero  tocado.Iomifma.  veI,toca.cíuaneqtja- 

tlapacholoni. 
T  oca  como  a'  may  ¿al.     nequatecuiyaloni. 
Tocar  con  tocaaifi»    nite^uatecuiya. 
Tocarle  defta  manera.     nino,quatecuíya. 
Tocar  con  la  mano  algo.    nitla,matoca. 
Tocamiento  aíTí.    tiamatoquil  ¿ztlL 
TocarfeÍ4s  partes  vergon¿ofas.    ixinOjUiaíoca, 


I 


T    ant¿   ©♦ 


Tocamiento  affí.    nematoquiliatlí. 

Tocar  juntamente,     teuan  nitIa,matoca. 

Tocaríi'iiianamete,tlamachnite,matoca.yuiylnite,matoca. 

Tocar  pertenece  rbufeaperte  necer. 

Tocar  vna  vaíija  con  otra.    mo,netechchalama. 

Tocino.ío mefino.vel,    coy  amenacauatzalli. 

Todo,    ixquidumuclii. 

Todo  ojo  le  mira,    cemixtli  yuic 

Todo  poderofo»    yxquichiuelli. 

Todo  poder  de  aqueñe.    yxquich  ueliciliztli. 

Todopunto,aduerbio.    ganniman» 

Todos  los  días  y  todas  las  noches»    cecemilhuitljCecenyov 

ual. 
T  olí  i  do.    couahciuhqui. 
Toííirfe  piernas  o  brac/os.  ni,cocotOtzam*# 
T olí  ido  affi-  eocototzauhqui» 
Tomar,     níc,cui.ní,cana. 
Toma,    tlaanaliztli. 

T  ornar  o  f /coger  aigo  primero  q  los  otros*  nmó>tlamachia. 
Tomar  afechando.    niCjCuitiuetzí. 
Tomar  querer  afli.  nitccuítiuetzizaequu 
Tomar  por  combate,  nire,pol©a.n¿te,peua.  nitc,popoloa. 
Tomar  con  anzueíot   nitia,pipiIoa. 
Tomar  pndíédo.nite)i/p¡a.nite>cuitiuetzi.niteía5i\nitIa,rna. 
Tomar  aíu  cargo*  n¿cno,tequit!a.n?cno,tlatlacultia(nicao, 

mamaltia,nicno5tcniztia4 
Tomar  fe  lasaues.  mo,cc,a. mo,quequeca# 
Tomar  en  buena  parte,  qua/li  ypanniecuepa. 
Tamiza  cuerda  de  efparto,  cacamecatl. 
Tonto,  xolopihtlí.tchpuchtií,  tcpochcoyotl. 
Topar  encontrado  co  otro.n¿te,namiquí.  nmotemamictíáU 
Toparconlacabe^a.nino^uatzotzona.nino,qtctzotzona. 
Topar  con  pared  o  cofaaíTi.    caftechtíi  icnino,morIa, 
Topircon  otronoaduernendo.   teca nino,motIa. teca ní- 

iiG^tzotzona, 

T^parfe  ai íí ambos,  tito/ieteehmotla,  - 


Topo  animal,    tocan. 
Torquaza  paloma.  tlacauilotl. 
Torzal ♦  tlamalmtli. 
Torcer»,  nitlamalina» 

Torcer  enderredor.    nitla^emmalina^nitla^tenilacatzoa. 
Torcerlo  derecho,  nitla,np!oa,  nítla,coloa. 
Torcer  délo  bueno.   ni  ,chicoy  aun.  ni,chicoqui$*# 
Torcida  cofa  como  cordel,  malinqui.  tlanialintli, 
Torcon  de  tripas,   y  ticocomoquiliztli. 
Torzonado  defta  dolencia,  y  ticocomocani. 
Tordo  paxaro.  acatzanatl. 
-Tormenta  demar,  atlatíacamamaniíiztli.neehecanamíc- 

tilizrk, 
-Tormentar,  bufea  a  tormenta u 
Tormento,   tetlayhiyouiltiliztíi» íctoneualiztli.  techiehina 

quiltiliz.tli. 
Tormento  decuerdas,  temecatítlantlaliliztli.temecapatz* 

caliztli,  \  m    . 

Tornar  dedo  fuifte,  n3i!oti»níno5cuepa»niuaIiloti.  ni^ualao 

euepa. 
Tornada  aiTi.  ylotiliztli.nccuepalizfli» 
Tornara  otro  guiando  lo.   nite,cuepa.  nife^Iochtia, 
Tornarlo  preñado,  n¿tlaxtlaua»nicte,cuepilía. 
Tornar  en  nada.  niVa,popoIca. 
'Tornaboda,     tlacuepcayotiliztlú 
Tornar  en  fu  fefo  el  loco,   ninozcalia.  ni,tlachiaf 
Tornar  en  fiel  beodo.  njxniccui.  ni,uallachia. 
Tornadizo,    yetlaneítocani.monemilizcuepaní. 
Tornear  con  torno,  tornoricanitíaxiraa.nifría^ornouia, 
Torneada  cofa  al  torno,    tornotica  tlaxintli.  tlatornóuillu 
Tornero  el  que  tornea,    tornoticatlaxinqui.  tornotica,  ílp~ 

xiniani»  tlatornouianí. 
Tomo  para  tonear.lomifmo. 
Torno  para  premiar,    torno  t/apacholonf» 
Toro  animal  conocido,  oqiiíchquaquaue. 
T orondónt  xiquipili  uiiiz  tli , xix ipochauiliztlk 


T    ante    o  &    n    . 

Torp?  cofa,    ameua.  aocmeua.  9a  onoríuh.  caquenvatiuh. 
Torpedad  o  torpeza,  aneeiíaliztl?.  aocneeualiztli.  caquen- 

yaraliztlf.^aquen  onoraíiztli. 
Torre  pa  ra  defender,  uecapan  yaocalH, 
Torreznodetocmo.cécíatedlitociao,tocinotlatlcuatzallí. 
Torta,      tlaxcalli. 
Torterodehufo.    malacatet?. 
Tortuga,   ayutl. 
Tórtola  o  tortolita  aue.  cocotl/, 
Toruellino.  ueyehecatl. 
Tofcacofa.  ayocuxqui  ayeyccauhqui.armmat?. 
Tofqdad,  avocuzcayorJ.  aveyecauhcayofl,ancmatcayotf. 
Toífe.   tíatlaxiztli  rlatfaciztfi.  t/atlaxiJiztlí. 
ToíTegofo  que  mucho  toflfe*    tlatlaztinemi.  totolcarinemí. 
TofTer.     ™\tlatlac> 

Toftar.    nitla,uatza.n;t1atotopochuatza. 
Tortada  cofa,  tlauatzalli.tlarotopochuatzalli.  totopochtli. 
Toua  de  dientes,    tiancocauializtI¿# 
Touaias.  nemapopoualom, 
Touiííodelpie.  quequeyolli. 

CfTrabajo.    ttetequipanolizcli.  tlaayliztli.  fequítiliztlf. . 
Trabajo  conpaffion.    netequipacholiz  di.  tlayhíyouilizt!?, 
Trabajofacofa.  tequivo.tlacoyo. 
Trabajar,    nicia.tequipanoa,  nit!a,ay  m\tequipanoa. 
Trabajador.  tlareqiripano.tlatequipanoani.tJatequipanog. 
Trabuco,    quauhtematlatl. 
Trabar,   nitía^auana.nitla.tamachiua. 
Traco.    tlauauanahzrli.tlatamachíualiztlí. 
Traduzir  de  vna  lengua  en  otra»  níc,cuepan  tlatollí. 
Traducida  cofa,    tlacueptli  tlatollí. 
Traduc'on.  tlatolcuepalrztli. 
Traer  por  ñ^rca.  n«te,uilana%nítla,uilana# 
Traer,  acueftas.  ntte,mama.  nitla,mama. 
Traer  en  íi  niefmo.  ni,quitquitmemi,notechyetinemi# 
Traer  en  derredor,  nitcdayaualochna. 
Trafagar.  ni,tíatoIyuinanino,mociuia4  nanemú 


Tragar.    nitIa,toloa. 

Tragada  cofa,  tJatoIolH* 

Tragón»  bufca  glotón.  . 

Trago  decofa liquida,    cennecomomin. 

Traiedc  venido,    tlatquiti.  ¿n¿»'¿wAH& 

Traycion.  temac  cecaualiztli.  tetcnanaiiatiljztli. tettrrt*- 

Tm€dor!ntemac  tecauani.  tecenaHauatiliani/tetcntlaquc- 

Ttaycronhazer.  temac nife^aua.nit^tenanauatilia.fíití!, 

tentlaqueehiíia,  . 

Trailla  para  atar  perros,    ytzcuintli  y  ylpica» 
Tramádmela,  pacyotl.tetlanacqut,  , 

Tranca  de  puerta,  tlatzaeuillo  el quauhy<>tl,tjatzacvilk>tla 

xillotl. 
Tranco  debeftia.  ccnneexianalizth. 
Tran$adodemuger.  quatzontlacuiyalli* 
Trapo,  tzotzomatlú 
Trapero*  tzotzoma  tetecqui.tlanextJati. 
Tras.prepoficion.    tIaycampa»tlateputzco. 
Trasdoblar,  nitlacuecuelpachoa. 
Tras  dobladura,  tlacuecuelpacholiztli. 
Tras  doblada  cofa,  tlacueeuelpachollú 
Trafera  parte.  toteputzco,tocuítIapari.ticatnt>a.  \ 

Trafera  cofa,     tlatepuzcay  otl.tlacuitlapacay  otl.  «layca- 

payotl. 
Trasladardelenguaenlengua.  mua^uepa. 

Traslación.   tlacuepaliztJv 

Trasladador.  tlacuepanL 

Trasladar  efcriptura.  nitlacopina*   _ 

Trasladada  efcriptura,  tlacopindi. 

Traslación  affi.  tiacopinaliztlí. 

Trasladadortal*    tlacopinani. 

Trasladar  cuerpo  muerto,  mtlaquama. 

Trasladadoaffi.  tlaquamllj. 

Trasluzientecofa.   atic.ompaontlanegi,  naItona4cuecu** 


T    ante    r* 


nícpan  auiaí  nauatflli. 
te¿cxitlaquechilil¿ztl¿ 


y  oca* 
Trasmañana,  aduerbio.    utptla. 
Traf  mañana  differir.    nitla^ufuiptlatlaztiuh^ 
Trafnochar.    n,ixtozcoa. 
T  rafpaiíar  departe  aparte,  nitla^nalquixtia* 
Trafpaflar  a  otro  elfeñorio,  tetechniccaua  yndatocayod, 

nictemacain  t!atocayotl# 
Trapafíar  mandamiento  de  alguno. 
Trafpie cnlalucha,   teicxitlauiliztli. 
Trafponerplantas.  nitla,quetza. 
Trafponerfe.  noniypoliui. 
Trafquilar,  nite,xiraa. 
Trefquilado.  tlaxintli. 
Trefquiladorv  teximaní.  texinquí. 
Trefquiladura.   teximaliztli. 
Trafíegar  vino  o  cofaliquida.  nitía^uepa, 
Traítor  nar  efcodilla  o  cofa  afíi.  nitla,ixtlapaohcuepa.nítfa, 

ixtlapachmana. 
Traftornado  afíi  traixtlapachcueptli t  tlaixtlapachmantlí, 
Traftornar.  nitla^zonicquetza^nitlajixtlapachquecha. 
Traftonarvafo,  nitla,mimiIoa. 
Traftornadura»  tlamimiloíiztlú 
T raftornada cofa»    tlamimílolí/, 
Traftornador.   tlamimiloani. 

T  raftornar  madero  vel  íimiíe.  mtlajCuepa  nit^nacacíctccft, 
Traftrocar.   nitla3papatiíia. 
T raftrocamiento,  tlapapatitilrztlí. 
Traílrocadaeofa.  tlapapatilillf» 
Tratar  algún  negocio*  nitla,nemiíia.  níno,notzt # 
Tratar.  nic,tequipanoa.y  tech  nijnemú 
Tratar  fe  bia  o  de/icadamete.  nino^xuchmati.ninomalhuia^ 
Tratar  mercadería.  ni,puchtecati. 
T  ratar  t  rayeion  a  otro.  nite,tíachichiuilja. 
Trato  de  mercadería,    puchtecayotl. 
Trato  de  cuerda  tormento»  temecapatzquiliztli 
T¿auar#  nitía,an&.  nitla;tzitzquía, 


** 


Trauazon.  tlaanaliztli.  tlatzitzquiliztli. 

Trauadacofa  affi  tlaantli.  tlatzitzquilli, 

Trauar  pelea»  nite^xnamiquinite^cuitiuetz/, 

TraudTar.bufca  atrauellar. 

T rauefiura.    atlacanemiliztli.atlacayotl.  yollo  dauelilocar 

yótl.aquen  tlatializtli.  aquen  tlatuiztli, 
Trauieflb.  atlacad.atlacanemi.yollotlaueliloc.aquen  tlatta. 

yxtotomac.acatcane«cuecuetz.cuecuech. 
T rebol  y erua  lo  mifmo. v  dr  canillan  ocoxocfrid. 
Trecho»  ixquichca. 

Treguas  paz  acierto  día.    iieyaoceuiliztli, 
Treinta  numero»  bufea  en  fin  defie  libro  donde  fepone It 

cuenta. 
Tremeilna.  «ymetzcayotl. 
Trementina»  ocotzotl. 
Trena  o  trenga*      tlaxodipitzaftli.  tlamecayotl  tlapetla- 

chiuhtli. 
Trepa  de  veftidura.    tilmadatenxoxotlalli.  tilmatlatentli. 
Trepada  cofa,  tlaxoxotlalli.  .  ■ 

Trepador  en  cuerda,    mecatitech  tlamati.  mecatitech  tía- 

matquú  mecatitech  tlamati  ni. 
Trepa  affi.  mecatitech  tlahmatiliztli. 
Tres  numero.bufcaal  cabo  deftelibrododt  fcponelacüetff* 
Tres  años  deefpacio.  exiuhtica. 
Tres  días  de  efpacio.  uiptlatica . 
Tres  días  ha  aduerbio.    yeouipdá, 
Trefquilador.    texinqui. 
Trefquiladura,   teximaliztli. 

Trezeaumero.  buíca  e  fin  defte  libro  dode  fe  pone  la  cuE  ta, 
Tribunal  onde  juzgan,    tetlatzontequilica  icpalli.  tecuílah 

tocaicpalli. 
Tributo,  tequitl.  tlacalaquHIi. 
Tributario,  tequitqui.  tetlayeculti. 
Trigo,  canillan  tlaulli. 
Trigo  tremeíino.  ey  metztica  muchiua  tlaulli. 
Trillo  par*  trillar,  lo  mifmo. 

k    íj 


T   ante   r. 


Trillar,  lomifmo. 

r  anchante,  nacatetecqui,  nacapan  cah«  naca  tlamatquú 

Tripas,  cuitíaxculli* 

Tripas  del gadas.    cuitlaxceípitza&fí. 

Tripas grueias.  cuitlaxcoltoma&li. 

Trifte.  tlaocuxqui.  tlaocoyanf. 

Triíteza.  tlaocoyalizth; 

Trifte  eftar.  ni>tIaocuya. 

Trifteloayuda*     nemacónipahtli. 

Trocar,    nití^patla.  nitla,papatla.  ninotIa,patifia* 

Trocar  felosque  trabajan.    mo,papatla» 

Trompa  de  trompeta    tlapitzaltengouhcayotL 

Trompeta,    tepuz  quiquiztlú 

Trompeta  que  las  tañe,    tepuz  quiquiz  pitzaniy  tepuz  qüi- 

quicoa  nh 
Trop  ^ar.  ninOjtecuinia  nino^eputíamia. 
Tropezadura,     netecuiniliztli.  neteputlamiliztfi. 
Trompecadero.     netecumiIoyan.neteputlamiloyarL. 
Tropellar.    niteitquitiuetzi. 
T  rompoío  mtfmo.  veKpepetotL 
Tronar,    tlatlatzini.. 
Troncode  arboL    quauhtzbntetí. 
Tronco  pequeño,    quauhtzon  tetón  tli. 
T  roncho  de  berca  o  cofa  áffi;     quily  ollotlí* 
T  ronera,  tlequiquiz  tlacoyoctli . 
Tronido  o  trueno^     tlatktzinilizthV 
Tropel  de  gente.    mie&lacatl* 
Trotar.     ni,chochoi©ti  uh.  n,ahactiuhv  ninóiCxiquauhtflía* 

ni  no,cxitlaloa. 
Trote.    chocholotaliztliVahacfializtl^necxíquauhtililiztli». 

necxitlaloliztli. 
Troxedepan.    cuezcomatV 
Troxeotra.   quauhcuezcomatl. 
Trucha,  lo  mifmo. 

Trueco  o  trueque,  tlapatJaliztlL       , 
Trueno.    tlatlatzini  líztlú, 


*J 


T    ante    t    8c  m 

Truhán,    tetlatlauetzquiti»  tlatlaxochti. 

Truhanear aquefte.    nite,t!atlauetzqu¡tia.nite,x©xochtia. 

fTuertocofá noderecha.  coltic,necuiltic.nultic.noliuhg» 

Tuerto de  vnojo,  ixpatzacjxpatzaaic.  ixcapítztic. 

Tuertohazerdevnojo.    niteixpatzaua. 

Tuétano  del  huefo.  ceceyotl 

Tumba  fepultura*  miccapetlacalli. 

Tudirpaño.    nitla^xtequi.nitla^ixxima.nitlajixtctzíeoiia. 

Tupir  recalcando»    nitla,teteppachoa. 

Tupido.    tlateteppacholli. 

Tupidor.     tlareteppachoani. 

Tupidura.    tíaceteppachohztíi» 

Turar  por  durar»  ni\uecaua. 

Tura  por  duración,   uecaualiztli. 

Turbar  o  turnar.    nite^lapololtia.nite^ociuít  * 

TuTbadacofa.    motlapololtiant  momociuiani. 

Turbada  mente,   netlapololtiliztica,  nemociuiííz  tica* 

Turbador,    tedapololti.tetlapololtianí,  temociujani.temo 

ciuí. 
Turbar  fe  el  agua  con  tempeílad  de  viento*      macomaiía* 

po^onu 
Turquefa.  tlaquauac  xiuitl.xiuirl.  xiuhtomolli. 
Turquefadocolor.   xippalli.  xiuhtic. 
Turma  de  tierra  o  cofa  afíí.    camotli. 
Turma  de  animal,    atetl. 
Turuio  deojos.  íxnecuiltic.  ixnecui!. 
Turrón  de  miel,  necutlatepiuatzalli. 
Tutor,    tlaca/calti.tlacauapauhqui. 
Tutela  de  aquefte»  tíacazcai  tiliztH.  tfacauapaualizt?!* 


ífDe  los  que coimenga ne n 


, 


V    ante      b  -  f   n  &  '£ 


gre  de  puerca  parida  o  de  vaca,  eltz? 

tzelli. 
Vbre  teta  de  parida,  chichiualli. 
fVeca  cofa  no  maciza,    yticoyonquí. 
'  Ve rfano con  pobreza,    icnotlacatl.mo 
tolinía. 
jfíVerfano  fin  padrc.icnopilli.icnopiltotli 
IP  Vertaparaortaliza,   quilmilli. 
Vertocomo  vergel,  xuchitía. 
Vertosdeplazer.  xuchitepancal/i.  ahauilpan. 
Vefped.  terlancochqui.  techa mocaliotia.tepalmocailotiáU 
Vefíapara  encerrar,     tlatatactli.tecochtli, 
Vefifo  de  anima!,     omití. 
Vefte  de  gentes,     yaoquizque. 
Veno  generalmente.    tetl# 
Veuo  de  gallina,     totolted. 
Veuodepaxaro.    tototetl. 
Veuode  patos,      canauhtetl» 
Veuo  de  culebra,     couatetl* 
Veuo  de  pefeado.    mtchin  yteuh#michtetLaffiiIotetI,y  affi 

délos  demás. 
Veuo  güero,      y  tía  cauhqui  torottetl. 
Veuoquefuena  por  ©ftar  menguado,    cocoxoca. 

€£  Vfano.     yzmo  quixtiqui.mochamauhqui. 
SfVnacofat  eentlamantÜ.cecni  hicac.cecníqüi$a» 
V  na  vez.  ceppa. 
Vngir^nite^ga.nite^natiíoa. 
Vncion.      tehojaliztli.tematiloliztl!. 
Vngido.    tía  ho^allLtla  oxitl.tlamatilolli* 
Vnguento.      tlanechicolpatlifoxití. 
Vn  par.     entlamancli. 
Vnpoco  mas.  ocachi.oc  quexquich.  £acachí. 
Vnpoco  menos,  c,  anachi  quexquich  .macan  quexquich. 

flfVrdtembre.    icpatlatece&Ii. 
Vrdir  tela,    ni  >teteca.nitla,teteca,  n,iépatececa.  ni,quatzu- 
ma.nitla^xiyotia. 


Vrdidatela.  tlatetc&li. 
Vrdidor  tal.  tetecani. 

«¡[VTarmal  dealgo,  tiitla^auííquíxtía. 

^fVntar,  nite3oc>  nitematiloa. 
f£  Valle,   tepctzalan. tepey tic4tlatzalan.tepey tictli, 
V allcfta.  tepuztlauitolíi, 
Valleftero.  tepuz  ti auitoloanú 
Valleftero  quelas  haze.    tepuztlauirolchiuhqiri. 
Valleftear  tirar  covallefta.  rii,tepuztlauitojoa» 
Vaneo,   quauh  ytzcuintli . 
Vañarfeen  varío.    nino,tema. 
V  añar  afíi  a  otro,  mte^ema. 
Vanado  enefta manera,   motenqui. 
Vañadortal.  tetemani.  tctenqui. 
Vano,  temazcalli. 

Va ñarlauar fefuerade vano,  ninjaltia^nir^aaltía. 
Vanara  otro  afíi.  nite,aaltia. 
Vañador  tal,  teaaltiani. 
Vano  en  palabras,  motopal  itoanl mochachamauani.  mo- 

uehueyliani. 
Vandear.    teuan  n,eua. 

Vandera.  quachpanitl.quachpantli.quachpamirL 
Vandero  hombre  de  vando.    tetlocpa  moquetzani,  teuan 

moquet/ani. 
Vaporofa  cofa  qechabaho  o  vapor,  ipotocquica,ipotocyc^ 
Vaquero.  quaquauhpixquiV 
Vara,    tíacot!. 

Varaparahoftigar,  tlacopítza&Ii. 
Vara  real,  tíahtocatopilli, 
Varadejufticia.  jufticia  topilll. 
Vara  de  feto,  tlacochinamitl. 
Vara  de  medir,   octacad. 
Varandas.  quauhchinamitl. 
Va  ral  vara  grande,  matlaquauitlfquaukacatl* 
Varón,    oquichtli. 
Vafatfó.  temaceual.  maccualtí* 


4 


V    ante    a  &  e, 

Vafalíaje,  maceuallotl, 

Vefailos  o  gents  plebeya,  per  methaporam,    cuitlapij/i.na, 
tlapalli.y  tconi.  mamalona  quilticanemi.  quauhticaneirn* 
ynhaualnecini  ycochcayneuhca^ycemilhuitica.  yoma- 
huitica, 
Vafar.  caxmanaloyan.caxpialoyan. 
Vafo,   teeomatL 
V  a  fo  pequeño  aííi.   tecotontli. 
Vafo  de  barro,  coquitecomatl, 
Vafo  para beuer,  atliuani.tlayuani, 
Vafo  de  oro,   cuztic  teocunlatecomatj»  . 

Vafo  de  fínzel  labrado*  teoeuittetecoma  tlateycuilollú 
Vafo  de  gran  vientre,  tccontapayoíli. 
Vafo  de  dos  orejas,  necocuicollo  técotxml 
Vafo  para  manjares.  mulcaxitL 
Vafura.  riacolli.tlaehpanali!.  . 

Vaziar  algo  como  agua  o  cofas  líquidas,  nitla^noquia.nit/a 

petlania.nitla,xauania.  *"'         , 

Vaziar  algo  como  troxes  o  caxas  llenas,  nitla^uhtiqíietxa, 

nitla.iuhticaua  nitla,íuhtiteca4 
Vaziacofa.  yuhcatla-nemiuhyan.cacticac^aiuhticac. 
Vaziedad  afli.  y uhcatlay otl, nemiuhyanyptUcaaícacayptí. 

caiuhtieacayotU 
Vaziamente.  yuhcatla.  "* 

§T  V edar.  nitetla,caualtia. 
Vedada  cofa,  tetlacaualtilli. 
Vedamiento .   tetlacauaítiliztti. 
Veer.    m\tla  chía,  - 

Vesa  cainpollano.     tlauehnanyan.yxuauatu 
Vega  que  fe  labra,    y xtl auacam  milli. 
Vegada  porvez.     ceppa. 
Vehemencia.    tlatlapaliuhcauíhztli.chicaualiZtli* 
Vemee  numero,    bufea  al  cabo  defíe  libro  donde  fe  ponela 

cuenta. 
Veinte  años  tiempo,  cempoakiuitl. 
V  einteñal cofa  de  veinte  años»  ceinpoalxiuhcayod. 


■ 


Vejedad  de  tiempo,  upcauhcayot/.tieuctcayotl. 

Vejez  de  varón .  ueueri/izt/i.ueueyotl. 

Vejedad  de  muger,  ylamayotl.yíamariliztli: 

Vejczueío.  ueueto.ueuento.ueuetcatontli  ueuepil, 

Vejez?jela,  ylamato.yíamapil.ylamátcatontfi. 

Veía  de  ñaue.    acaíquachpanit/.acaíquachpantí¿ 

Velacandela.Iomefmo.vei^/auil/i.ocot^ 

Vela  de  noche,   yxto£oíiztIi.tozcoliztli. 

Vela  déla  prima,   tlaquauhtlapoyaua. 

Ve/a  déla  modorra,  tlauizcalpan.  dathuinauac» 

Velar,    nixtozc,oua# 

Velador  desamanera.   tozc.oaniVxtozfo, 

Velador  de  toda  la  noche.  ceyouaIyxtoc,oani.cenyouaIitz 
toni.  cenyouaíixtlatuini. 

Velada  la  noche,  cenyoualixtozcolizrii.cenyoualitztoliz-t 

th.cenvoualixtlatuilíztíi. 
Velar  toda  la  noche,   cenyoualnixtozgoa.céyoualnitztOG. 

cenyoualnixtlatui. 
Velar  hafta  el  cabo,  yuhnixt/athui.yuhnictla^ayoalli. 
Vela rfe  el  va  ron  o  muger.  nopanmitoamilTa.niteochíuaío. 
Velo  o  toca  de  muger.   tJapachiuhcayotlnequatlapacholo- 

ni.quaclapachiuhcayotl» 
Velo  del  templo,    teupanytztzacayotl.  tilmatzaeuiluaztÍjV 
Vellaco,  tIaueIiíoc.atlacatl..atIacanemi. 
Vellaco  hazer  a  otro.  nite,tIauelilocacuitia,nite,tIaueIiíoc* 
tilia. 

Vellaco  hazerfe.  nino.tlauelilocatilia.nino.tlaueli/ocacuitia 

Vellaqueria.    tlaueliíocayocl.  atlacayotl,  atlacanemiliztíi, 

Vellocino  o  vel/on.    centedichcatomitl. 

Vello  de  pelos  (otiles-  auhtic  tohmitl.homitl. 

Vellofo  deftos  pelos,    tohmiyo.honaiyo. 

Vello  de  barba,  yancuic  tentzontli. 

Vellofo  da  pelos  afperoso  fedas.  tzotzonyo,mocatzomli, 

V eí/ota de  robleo  enzina.  auatomad.auaquauhtomatl* 

Vena  generalmente,  ezcocotli.  eztli  youi* 

Venalotikiefangre»  ezcocopitza&li. 

I 


V    ante    e* 


■:';:^> 


Venadeayttoefpiricu.   yhiyotlyouf. 

Venanudoradepiernas.  cotztla  huatf.  eotztlatlaluatí. 

Venadepiedra.  tetl yíiecayo, tec  yuauanca. 

Vena  deagua,  atlycocoyo.  atlyhoui. 

Venablo  de  montero»    tepuztopiüt. 

Vencer,  nitela nauia.uel  mte,chiua.mte,pcua. 

Vencímiétodclosqüe  huyeron»  tepanauíZiztli.tepeualiztlí* 

Vencedor,  tepanairiani.  tepeuani. 

Vencida  cofa.  tlapanaui/li.tlapeiiaíMapeuhtli. 

Vencejo  para  atar,    ttatlacalhuíli  cacatl 

Venda  delino,  tlaxochtlú  ^ 

Vender,  nitla,namaca.  ni,tiamiqui. 

Vendida  cofa,   tlanamaéfcli. 

Véder  fe  yemplear  felá  mercaduría,  aqui.calag.oac.ocaíac. 

Vender  por  menudo.  nitla,píxauhcanamaca.  mtla.pixauh 

Vendedor  de  mercadurías,  tíanamacac.  tlacanamacani.tia 

nu'cqui» 
Vendedor  de  fiemos,  tlacanamacani.  ■ 

Vendedor  de  veftiduras.     tilmaiiamacac.  tlatquinamacac. 

tlaquennaniacac.  1 

Védedordepfumes.xochiocotzonamacae.copalnamacac^ 

Vendedor  dé  vnguentos .  pahnamacac. 
Vendedordelibros.  amux  namacac. 
Vendido  fer .     ni)namaco.ni>tlanamacíi. 
Vendimia r.    ni\xocomecapixca.  ni,xocomecacoton*# 
Vendimiador.  xocomccapixcani.xocomecapixcac. 
Vendimia  tiempo  de  vendimiar,  xocoraecapixquizpaaxa 

comecapixquípan. 
Venero  o  minero  de  algunmera!.    tepuzhecayotl.  tepuztfc 

Vénpar fe.  nino>tzoncuümtetla,cuepcayotiIja. 
Ventanea,  netzoncuiliztli.tetlacuepcayotililiztli»  , 
Vengador,  motzoncuinitetlacaepcayotiliam, 
Venfderoqueha  de  venir,  quinuallaz.  quimmochiuaz* 
VenideróqueUadefer,  cminyez.quimmochiuaz. 


Venino  ponzoña,  micoani  pahtii, 

Venenofo.   temte 

"Venir,     n^ualratih.  ni,uftz. 

Venida,  uallaliztli.  uallaliliztli. 

Veni r  ala  memoria,   niquilnamiqui .  noy ollocontcca.  nci<ú 

locommati.  .  . 

VenpteíToynotetardes.    canyeizduiíz.  cjmyztiuitz. 
Venta,  ozcomeca  caiíi.techiaícallú 

V  entero  deíla.  oztomecachixqui. 
Venta  délo  que  fe  vende,  tlanamaquiliztli. 

V  ema  por  menudo,     tlapixauhcanamaquiliztli.  tlapixauhr 

cacaualiztli  %     t  '  .,.    ,. 

Venta  aquien  de  mas  t  uehcatzatziliztiamfqmhztlj. 
Ventaja,    tlapanauil  rztli.  tlayacanaliztli. 
Ventaja  dar.  yznite,quetza.  yznite^uixtia.. 
Ventana  o  finieftra.   tlanexiüotí . 
Ventana.  tlachialoyan.puchqiíiauatl. 
Ventana  enrrexada.  tepuzmachandanexilfat?, 
Ventofa  cofa  de  viento,  éhecayo. 
Ventofa, medicinal,  techichinqui. 

Ventura  buena.  quallionnenamiftiliztlnquaHioquicaliztli» 
Venturofo.  qualliquimonami&iani.qualliic onquícani, 
Veroveer.     rn\tlachia. 

Verano,  xupantía.xupan. 

Verano  fer  o  hazer.  tlaxupantlatia.  tlaxopantlath 

Veraniega  cofa,    xopaniztli.  xopantlacayotl. 

Veras  no  burlas,    nelli.uelnelli. 

Veruena  yema.    tlaltzitticaztlú 

Verdad,  neltiliztli.nellú 

Verd  adera  coía.     neltitíca.  nelli. 

V  erdadero  en  loque  dize.    tlanellítoani. 

Verde  cofa  no  madura,     xoxouhqui.ayamoyeuci. 

Verde  cofa  en  color,    quiltic.xoxoclic. 

Verde  cofa  en  demafia.    xiuhcaltic. 

Verde  pluma  rica,  xupaleuac  quetzalli.xopale&icquetzallt. 

Verdecer  fe.    ni,xoxouia.nL xiuhcaliui. 


■ 


V    ante    e> 


Verdura.    xoxouiliztli.xiuhcakiliztli.  xiuhc*!ibu¡liztlú 
Verdeguear.    tlaxoxouia.tlaxiuhcaliui.tla,xíuhcaltia. 
Verdugo  ofayon.    miquiztequipane.'tetlayhiyouikilizte- 

quipane. 
Verdolaga  yerua.  canauhquilití. 
Vereda  ofenda,  opitza&li» 
Verga  o  vara»bufca  vara» 
Vergajo  de  coro,    quaquaue  ytepul. 
Verguenca.  pinfluiliztli.pinaualíztli.netoneiializtli. 
Vergocofa cofa,  pinauani.motoneuani. 
Vergocofamente»  pinauaca,pinauiliztica. 
Vergueca  auer»  ni)pmaua.nino,toneua»nino,pinauizpoloa» 
Ve rguenga  coa  infamia,     pinauiznemiliztli»  pinauacane 

miliztli. 
Vergongofacofaaffi.   pinauatinemi.  pinauacanemí. 
Vergüenzas  de  varón  o  muger.  tepinauiz. 
Vergel,  xochitla.xoxochitla. 
Veril,    teuilotl. 

Veftidura  generalmente,  tilmatli.tíatquitl,  t/aquemitl. 
Veftidura  remendada,  tlatlatlamanililli  tilmat/u 
Veíhdura  para  el  campo  o  trabajo.     tetequitiuani  tilmatli, 
V eftidura  del  cuerpo  folo,    xicol  h4  cicuilli» 
Veftidura  fincoftura.  cancentlacati riimatb\mática  tilmatli, 
Veftidura  vellofa.   ychcatilmatlvpochicric  tilmatli* 
Veftidura  muelle,    yamanqui  tilmatli. 
Veftidura  para  remudar,  tlamalhuiloni  tilmadi. 
Veftidura  real,    tlahtocatilrnatli» 
Veftidura  interior,  tlam  tilmatli. tlanauhtli. 
Vertido defta  veftidura»  tlanitiímayo.  tlanauhyo. 
Veftido  de  blanco,  moztaca  quetza.  yztacytilma»  yztaca- 

titlan  aftinemi. 
Veftido  de  luto»   micca  tilmaua  tíacoquipal  tilmaua, 
Veftido  dsxerga  o fay al.   chamauacati/maua. 
Vez  primera,    quiniuhti.quiniyopa.quinceppa.quiniuh- 

timanyan. 
Vezfegurtda.     ycoppa,  ye icoppa.  ye  noceppa.  ycoppa 


+Má 


V    ante 


manyan» 
Vezino  de  barrio*    calpulpan  poüi. 
Vezinccon  otro,    calecapoyotl. 
Vezindad,  cematzaquaítin.cemonoliztli.cenyaliztli: 
Vezinoenterminos.  tetepannamiqui.tequaxochnanriquí. 
Vezindad  affi.  tetepan  namiquiliztli.  tequaxochnamializtli. 

$JVia>camino,     orí/. 
Viada,    tlaqualli. 
Viandante,    neminu  nenquí. 
Vicarioque  tiene  vez  de  otro,  teixiptla.  tepatillo. 
Vicio,  auiínemíliztli.auilquicaliztli.  atlacanemiliztli. 
Viciofo.  auilnemini.mauilquixtiani.  atlacanemíni. 
Viftoria  vécimiéto.  tepanauiliz  tli.tepeualiztli.tepololiztli. 
Vi&oríofo.   tepanauiani.tepeuani.  tepoloani» 
V  id  parra  o  cepa,  xocomecatl. 
Vid  fin  bragos*    tlamatepeuhtli  xocomecatl. tlatlatequililli 

xocomecatl. 
Vidconbragos.  mama  ye  xocomecatl.  ayatla  y  ectilli  xoco 

mecatl. 
Vid  abragada  con  árbol,  mouicoma  xocomecatl. 

Vid  echada  de  cabega,  tlaxtlapalte&lixocomecatetepoüli. 
Vid  enhiefta  fin  rodrigón,    ayocmo uapauíllo xocomecatl. 
motquiticac  xocomecatl. 

Vida,    nemiliztli.yoltinemiliztli.yoliliztlü 

Vidrio  o  vidro.  cáftillan  teuilocaxitl.  teuilotecomatl. 

Vidriero,  teuilocaxchiuhqui.teuilo  tecochiuhqui. 

Vidueño  de  vides,   ytlatlamanca  xocomecatl. 

Viejo  hombre  de  mucha  edad       ueue, 

V  iej©  arrugado  quele  cuelga  las  arrugaduras  como  gualdra- 
pas,   ^apipilcac  yninacayo.gaiuhquinatolli. 

Vieja  muger  deedad,     ylama. 

Vieja  cofa,   yeuecaua.yg  oliuhqui»  ye.  oltic. 

Viejo  enla  guerra,  quauhueue. 

Viento  rezio.  totocaehecatI.molhuiaehecarf,hicoyoca  ehe 
catl.tetecuicaehecatl,  xitetecuicaehecatl. 

Victo  Uuiano,    hecaxo&ü.ehecaxo&Ii.  pia§  iuhtoc  ehecatí. 


J 


1 


V    ante    U 


tonatiuh  yqui^ayampaehecatl.  tlat* 


Viento  con  agua  o  refriega;  ehecayo  quivaiiitl. 

Viento  empopa,  teteputzuia  ehecatí.  tecui tlapáuia  ehecatl. 

Viento  en  proa,  teixnamiqui  ehecatl. 

Viento  cíe  tierra  enlamar,     tepe  ehecatl.  tlaluacpá ehecatl. 

Viento  que  atrae  las  nuues.    xopan  ehecatl. 

Viento  eftiual.    tonal  ehecatl. 

Viento  de  oriente. 

copa  ehecatl. 
Viento  de  poniente,    tonatiuh  yaquiyampa ehecatl 
Viento  meridional,    amilpampa ehecatí. 
Viento  aquilonar,    ce  ehecatl.  y  tztic ehecatl. 
Vientre,     hititl.hitetí. 
Vientre  de  muger.    ciuaytitl.  ciuaytetl. 

Viernesílomirmo.ve^ycchiquacemilhmtlynceíémana* 

Viga  por  labrar,  uepantli.  tlauilantlí. 

Viga  labrada  paraedificio.   uetzcayotUtlauapalte&Ii. 

Viga  pequeña  tal.  uetzcayptontli.  tíauapalte&ontli. 

Viga  que  buela  como  cá,    tlaananyotia  uetzcayod. 

Viga  que  delcanífa  en  pared,    tepápatíatíatocuetzcayotli 

Viga  de  lagar,  umopatzconiuepantíi» 

Vigaqualquiera.  uapalitl.  uapalli.uetzcayotf. 

Viga  pequeña,  uapaltontli.uetzcayotontli. 

Vigilia  o  velada,  yxtozcoliztli.tozgoliztli. 

Vil  cofa  de  poco  precio,    amo  tla^otü.  atleypan  motta. 

Vileza  poco  precio,  atlacoyotl.amotíagoyotl. 

Vilecer  íeeneJ precio,  aoemotíacoti. 

Vülacercada.  tlatenantilliaítepetl  .tenamealtepetl. 

Vil/ano  que  mora  en  villa,  altepemayt/. 

Villano  no  efeudefo  ocauallero.  maceualli.  t/ahpaliuí. 

Villano  en  la  crianga.     xoxolopi  nemi. 

Villanía  enlacrian^a.    xoxolopinemiliztlí. 

Vímbrequaiquiera  vara,  tlacocelic.tlacoxoxouhqui* 

Vimbrera  árbol,     uexochachapa&li.atenuexotl. 

Vinagre  vino  corrompido,  lo  mifmo.  veluino  xococ. 

Vinagrera,    xocouinocomicl. 

Vinatero  que  trata  vino,  uinonamacac.ocnamacac* 


*J 


xoco  octh\xecQvino. 


Vinoeeneralmenteí    oclíí.  # 

Vino  puro  fin  agua,    motquiticaumo.íttioayouino, 

Vinorebotadoo  defuanecido.    amocbcauacoaii. 

Vinocoiido.     ocpauaxdi.  tlatexcalhuilli. 

Vino  agua  pie.    tlaixpacodli.ocpatzquiti. 

Vino  ef'pefo  de  mucha  hez.  octetzauac. 

Vino  de  trigo  o  mayz.  tladocdueuhoaii.  ■ 

Vino  de  manganas.  cáftiHatexoco  octli.macana  octli. 

Vino  de  mié/,    aoctli. 

Vino  de  ciruelas  o  delimones. 

Vino  de  pinas,    matzaoctli. 

Vino  de  tunas»  nochcctlí.  # 

Vino  de  cerezas,  capuloctlr. 

Vino  aguado,  tlaay  otilíi  vino. ayo  vino, 

Vino  con  miel  #  tlachiualoctli. 

Vino  blanco,  yztacoctlr, 

Vinohaloque.     cuzticvino. 

Vino  tinto,  tlapatvino.chichiíticvino. 

Viña  lugar  de  vides,  xocomecamilli.vinomiíh.     ; 

Viñadero  q  la  guarda,  xocomecamiípixqui.vinomiípixqu^ 

Viñedo  lugar  de  viñas,  xocomecamilla.  vino  milla* 

Virrey,  rey  por  otro,  tlahtocateixiptla. 

Virgo  de  donzelía.    vchpuchotl» 

Virgen  o  donzella.     ocuel  ychpuchrli. 

Virginidad,     uelichpuchotl. 

Vihuela  inítrumentomufico.   mecaueuetí» 

Virtud generalmete.  qltiuani.yecliiiani.qitiliztH.yeétiriztli; 

Virtud  por  la  fortaleza  o  esfuerco*  ehicaualiztli.tlahpaltiliz 

Virtuofo.  qualli iyollayedli  iyollo.uelraonemitia.yecne- 

tnilice.qualnemilice* 
Vifaje.  nenemictíliztli.nequemmachpololiztíi. 

Vifaueío.     achtontli* 

Vifauela.    piptontli.  „    . 

Viíitar  y  r  auer.  notetlapaíoa.  noteciyauhquetza.noteitta., 
Viütaciood.  otctlapalolizdi^tcciauhqtzaliztlLóteituliztt 


f  ante   i    o     &'    u, 

VifítactaaíTí,    tlatlapalollútlaciauhquetzalli, 

Vifitador  deíla  manera,  tetlapaloani.t/atlapaloani.tecíaufi 

quctzani.ontcittanú 
Vifitaramenudo.    notet/atlapaloa.  ñonteciciyauhquetza. 

nontciytta. 
V  i  fi ble  cofa  que  fe  puede  ver.  ittoni.itualoni.ittalonu 
Viiion  enfuefios,  cocbtlachieliztlí.tlacoGhittalíztlí. 
Viíion  que  parece  de  noche.youalteczauitUyoacmoteittitia. 
Vifnieto  o  vifnieta,  ycuitontli. 
Vifojo.    yxnecuiitíc. 
Vifta.  tlachializtli.teittaliztlú 

Viftuario  de  veftiduras,  tlatquipialoyan.  nechichiualoyan» 
VituaIIasparahuefte#    hitacatl.yaahitacatl. 
Vuiela.    mecaueuet/. 
Vituperar.  nite,papaca,nite,pinauhtia. 
Vituperado.  tlapapactli.tlapinauhtilli. 
Vituperio,  tepapacaliztlñ tepinauhtiliztli. 
Vizcocho  pan  dos  vezes  cozido*  tlaxcaltotopochtlí. 

^"  Voluntad  razonable. eeaíiztli.ciahztli.  Sanequiíiztlí. 
Voluntariofo.  ceani.ciani.tlanequinit 
Vofuntariofamente.  cealiztica  tlanequiliztíca. 
Votar  hazer  voto.    nino,netoltia. 
Voto  defta manera»    neeollittenetol, nenetoltiliztli 
Votar  dar  el  voto.   nite,teneua. 
Voto  defta  manera,  tereneuaííztli» 

íf  Vulgar  cofa  común,  calJapouhquí. 
Vueftracoia.  amaxca.amotlatqui.amoyocaun.  amococa* 
cauh. 

ifDeíos  que  comienzan  enf  X. 


X  ante  a  c  í  &  iu  &,  Z  ante  a  e  o  &  U.24S 

Ábbn.  amuili.tlapaconi. 
Xabonar.  n  i  ti  aa  muí  huía. 
Xnbonado,   tlaamolhuilíú 
Xabonadura.  tíaamolhuiliztlí.^ 
Xabonero  que  lo  haze.  amolchíuhquC 
X  abonero  que  lo  vende,     amolnamacac* 
Xaquima  de  beftia*  cauall©  temmecatl. 
Xara  mata  conocida,  tlacotl. 
Xaraue.    tlachichiual  necupatli, 

^"Xerga.    lo  mefmo  es  que  íayal* 
Xeme mecida,  cemizteel.cemiztitl. 
Xcrgon.  ^aca  quachpepechtli» 

^Ximía  omona.bufca  monaé 
ífXugofa  cofa,    ayo.ayoyo.ayoxaxaua&ic* 
GJDelosquecomieáganen»     Z. 
Aangano  Jo  mefmo» 
Zaque  para  agua*    aeua  comitt. 
Zarco  deojos»    bufea  gtrcodeojot» 
Zargatona,  lo  mifmo.    vtljchiá.chicn. 
fjlZebratana.     tlacalhuaztíi. 
iJZongotear  el  cuero©  vafijt  por  no 
eftar  llena,  cocoxoca. 
Zorra  o  rrapofa,     coyotl. 
Zorra  pe  quena.    eoyot©ntIi\coYOpiI. 
ifZumbar.    nicocolQca.nih  coyoca» ni xiquíquínact* 
Zumbido,     £oc,oIocali"ztlú  c,  oc,o!oquiztIi.  hicoyocaliztli- 

hi  coy  o  qwz  tli ,  xiquíquinacaliztli.  xí^uiquinaquiztli  é 
Zumbar  eíaueja»    quiquinaca, 

•fFinif. 

Sotíoeobonomlotfa* 


Vocablos* 

ffSiguefe  algunos  vocablos  qw¿er$m  déla  ytflpref 
fíondeík  vocabulario  íeme  ha  oí readoíios guales  vi 
ordenados  por  la  orden  del  abecé» 


Coífar  a  aIguno.nite,cuecuechmictif , 
Acucharradacofa.    topithtic 
Afigido  eílardealgun  dolor  oefcozi 
miento  corporal.  •nino,tlalteuhnc« 
mi  ti  a. 
Alancearcon  langa,  nite,ixili»nitc,te 

puztopilhuia. 
Alanceado.tJaxilIi.tlatepuztopilhuilIi. 
Alcanzara  alguno  de  cuenta  entendió 
do  fus  propofitog  o  yntincion,  nite,y  ollomau.nite,yolio 
itta,nire,yztIacoa. 
A  mollenrar.bufca  mollentar. 
Andas  de  mu  tros»  miccatlapechtU  terocon?» 
Apechuga r con  alguno.    teuicn,eua.  nire,cuitiuetzf» 
Apretar  mucho  algunacofa.    nitla,teteuhrzitzquia.  nitla,te 
teuhquit¿quia,  nitla^laquauhtzitzqa.nit'a^laquauhquití 
quia,  nitla,tepirztzitzquia.  inda,tete ppachoa,  nitIa,mo- 
tzoltzitzquia.  mt/a,tifin  1a» 
Aprou-chara  otros,  nitla,cnelia,ytIaicnotequ¿xtia.  notech 

pa-quitra. 
Apuñalado,   tlavÜIí.  t/aixiHí 
Arb  il opilar  de vnabra:ada  Je grtieflp.  centlacuitlanaua 

re.?tliquauitl,ve!  tlaqu rza  ii.&'c.       . 
Arbo,  o  p;/ar  de  dos  bi  abadas  degrueffoé  qntíacuírlanaua 

te-Jfchq •ia,J»r¿.  &c, y  aiii  lélosdemas. 
A'Jifaraaígüii^co.-i '¡véJidparaqbjúa  comoadebiuir  por 
qué'#  leiuceJa  íigft  ma  pt-i  nieíaphoiam»  t^atlyhuid 
Hiiilalia.  ticativkuiCijucchi!  a. 


Vocablos, 


Airerel  horno  o  hogar.    ni^leuauana, 

Boz  rrezia  rener  para  predicar  cátaro pregonar. 

ni\to  zcatlapatíc.nijtozcachica&ic  ni,tozcachí 

cauac, 
Surla  bur/ando  parar  fe  peoría  cofa  poco  apoco, 


yuianauílanauhuuh, 

,c. 

Ofaque  dacomezon.  qquexqnic,  tecuecuetzotz. 
Cníol  en  que  funden  metales  o  cofa  aíü.  tlacax 

xotl.tlaatililoní.tlaatihlcaxitl. 
cahareño.  bufcaeíquiuo. 
Cenogií.    net/anquailpifonn  tlanquaflpícayot!. 

Are  retorno  cofas  buenas  o  malas,  nitetla.cuep 

cayotí/ia: 
Da  r  feñas  a  otro  déla  perfona  o  lugar  para  hal/ar 

los,   nitetla,ixtlatia. 
D  ar  buena  orden  y  condicíerto#    nitctla^uella- 
Iilía.nite>machiyotIali!ia.nitetIa,cencauilia. 
Degenerar,noypnutar  fu  nobleza  natural,  aocmonolhuil. 

aocmonopani. 
Deía foífegado  citar  dealgu  dolor  corporal,    iuno,tIaIteidb 

nemitia. 
Defcabullir  fe  de  entre  otros,   tetlan  niquiztiqufca^nonno, 

pctzcoa«nino,piacoa. 
Defenca  minar  a  alguno  para  le  burlar.  nitc,otíaxiIia. 
Defperezarfe.    no^acatzoa^nino^acatzoa.  nino,teteuana» 

nin,aana. 
Defoeupadoíugarxomofolar  oeredad,  tlalcauhyan, 
j5efocupadolugar»comofala  o  cámara.  cafticac.ayadlacatL 
Defperezo.   necacatzoÜztli.  neteteuanaliztli.neaanaliztli. 
Deftroc,  ar  a  alguno,     nitla,tzatzayana.nitia,cocotona.nitIaj 
tzotzomonia^itlajtextilia.nitlajcocototza.nitla^itzelnlia. 
Dcftrojado»     tlatzatzayamtt   tlacccotontli.  tlatzotzomo 

m     i) 


' 


Vocablbs. 

nlUñtlatextilíIli.  tlacocototztli.  t1ai«cltilfllf*        m 
"Deftrocador,  tlatzatzavanani.tetlatzatzayaniliani.tetlac*- 

cotoniliani.retlatzotzomoniliani.tetlaitzekiliani. 
Deilrogo  4tlatzatzayanaliztli.tlacocotonahztli.tlatzotzomo 

nihztíí.  tlatextililútlútlaitzekiliüztli.  ¿ 

Difcordar  enío  que  fe  díze.amo  uel  nepaniuiynnotlatol.amo 

centena  y nríotíatol,  cecentetltolatol,  titotlaxmília.  tito- 

tlatzoudia.amotitotlatolnepanoa.  *      s 

E. 

.Charla  culpa  alque  ñola  tiene»  paraefcufarie,te 
1     pannitla,cuepa.tepannic,cuepa. 
Echamiento  de  culpa  afli.   tepant  acuepalrzt h* 
Embaxador  de  grandes  feñores.  datocatitlatli. 
Smbiar  allamara  alguno.  mte5nenotzaltia. 
JEmmaderarcaras.nitla,quauhtcmatnitla>quaiift 
raloa  nitla  nuauhtzaqua.nitla.quauhtetema. 
&B£ÍSS&  Iñl^epuzmatlachiua.  mtí^m- 

querriafeguir.  nite,otlaxüia* 
Enladrillar fuelo.  nitla,xamixcalmanaf 

Enbfad<>X»tl«ztapalniamlr.tlatemantl1. 

EaíUles« aotro,    nite.m^ot.a.mtveniui.iuti.tle 


Efforcado  o  varonil  hombre.  colotictoqukhtíi,tiacauh4 
*f  ♦ 

Ati  gado  o  defafíbfegado  eítar  de  algü  dolor  cor 
poraU  nino,tlalteuhaemitia.  _ 

Fuerte  varón  y  muy  efforcado.  coIqtíc#oquicht  t 
tiacauh» 

&  •  T 

Ente  recogida  de  diuerfas  tierras  y  naciones,  tía 
canechicoltín»coatlacatnepapantlaca. 


Aliarlas  cofas  necesarias  con  trabajo  porauer 

RfgkaT'l     delías  cañiza,  ualteoneci  yntocochca  toneuh 

fl  WM  \\    ca.cwteoneci,  ayaxcanneci.ayaxcan  ytto. 

|  Affl  1  Hazer^íe  fe  hableníos  que  eítan  enamiílados* 
nite,nenotzaltia.  W~J~£elM 

dofeenderredorporelfuelo.  toyauutoyaua. 


X 


Gualmente  pelear  vnocon  otroo  deziryniunas 
odefafiarvnoaotro.  tito,neneuhcauia. 

Ynuencion  mia>    no,tlanextil, 

Ynfisficienteferlacofa  paraloquees  meneííer. 
acanonycuati.acanontlamamachiyout.amo- 


ontecuitia.  amotepama. 


x» 


H 


Vocablo». 

Auor  de  pan.  climíc|uilízdi.t?aaylfztll.cufenchí- 

ualiztlvtíalchiualiztlí. 
ILuciernega.  ycpitJ.copitl.xoxoflato» 
Lugar  defocupadoeomo  plac,  a  o  ere  dad.  tlalca- 

J     uhyan. 

JLugar  deiocupado  como  fala  o  cámara,  ca&icae. 
Lugar  por  donde  paflan  entran  o  falen.  qnixouayá.calaca- 
uaya  n 

,H 

Anreca  de  puerco,  coyamechiauacayotl.  coya 
me  ceceyotl.  coyametl  ychiauaca.coyametl 
yceceyo. 
Medir  con  aftrolabio  algún   trecho  o  mirar  fí 
efta  derechala  pared  o  cofa  aflí.  nitla,íxhuia. 
Merecer  o  a/cancar  algo.  n¡quic,nopiIhuia.  nic,maceua. 
Mitad  délo  entero,    centlacotl.centlacol, 
Aiitad  v n  poco  menos  déla  mitad.   achicentlacoLchicotla- 

panqui.chicocentlacol. 
Mojarfe  mucho ca yendo  enelagua o flouiendo fobre  el»  ni 

laqulni,chapani.ni,chaquani.ni,^oquit!. 
Molimiento  de  qnaíquier  cofa  que  fe  maja  o  muele,  texiliz- 
tli.  tlatetzotzonaliz  tl¿.  tlatexo]  ouiliztli. 
N. 
A  turalnobleza  o.  dignidad  tener,    «©pañí,  nol 

huiI,nonauan1» 
Naufragio  padecer»    nopantíanani  ynacallj* 
n,acsl!apanié 

Negligente  y  defcuidado  fer cnlas  cofas  neceflá) 
rias.nit!a,tíacomati. 
No cellar  de  neuar,    aoc onqui$a  y  n  cepayauitl, 
No  ceííar  de ilouer,    aoc  onquic,  a  y  n  quiaui  tU 

o. 


HW 


Vocablos* 


24S 


\  Jen  obuen  ccndertc  poner  aotros.nifetIa,uet 
lalilía4níte,machiyoflaiilia  ni  retía  ,cencauilia, 
QíTano  o  foiíawo,    omicentlaliloyan, 


¡Adecer  naufragio,    n3aca!Japani.nopan  tlapa- 

nivnacalli, 
jPaííarpordetraso  por  el  ladoyno  por  medio  d 

perfonas  honrrada^quandoe^an juntas,  tía 
nauac.ni,qm\a.  tlanauatJ  nocontoca. 
Pauefíaoeeniza  decentella  muerta,    tlemoyonextlí,  de- 

moyoti  ynexxo.  .   '  ,    .     . 

Preguntar  comotomando  el  dicho  al  teítigo.  nite,t<atlama, 

m,tlatol«na. 
Procurar  mala  otro,    nite,teonochil»a.  nite,tenanauatilia, 


;■ 


Vaiadajomefmo»  vel,yuyutca  tlatetzauhtlichí 
chiualayotl, 

yantas  mercedes  te  a  hecho  dios,    cammacfc 
mirzícnoma  \  n  tloquenauaque4 
¿ue  aprouecha  efto.     tle^aruiéri* 
uci 0*0  yo  aííit    noyoliuhyauh» 


ffi  Afcarfe.    n?normomofzoa  níno,tataca, 
Raípa  dceípiga.     canillan  xilotzunrlu 
Requeíbn  lo  nmmo.  veUrnopfllacaqua  da/ 
ttu  auhtli  chichi  uaíayotl. 


Vocablos^ 

A Judar o  vifitar  alas  mugéres  par ídas,  níte,mi- 

xiuhcatíapaloa. 
Señas  dar  de/a  períbnaolugar  que  fe  bufcan  pa- 
ra que  no  los  yerre.    nitetla,ixdatia» 


^  Sombra  hazer  o  tener  el  árbol  ocofaafTi,  ecauh 


yoticac.ceuailoticac. 


t. 


Ericia  enfermedad,    axixcogauiliztlu 
Trecho  oefpacío  de  ciento  y  veynte  y  cinco  p&* 
flfos.     chiquacempouallacxitl  ypan  macuillac- 

xitlcennetíalolli. 
Tupi  raigo.    nicla^etechpiqui.mtlajCacatzrza, 
Turbarfe°alborotarfe  la  gente  apedreandofe  b  meftando 
fe  vnos  a  otros  o  d  efonrrandofe,    y  uhquim  matetl  y uin 
ti,quatuil  yuinti  mochiua* 


Aronily  efforcada  perfona.    colotic  oquichtlí, 

tíacauh» 
Verde  cofa  como  el  moho  quefe  criaenelfuelo  o 
enías  paredes  quandollueue  algunos  días  fin 
ceflar.    amumuxtlú 
Vidamaridable,  nenami&iliz nemilútíi,  nenami&Iiz  nea 

cayot/. 
Viiltar  o  Taludar  alas  mugeres  paridas*   mte,míxiuhatk « 
paloá. 


V 


Cuenta  fegun  fe  lengua  Mexicana,       349 

llJXomtaicalacuesita/egü  la 

lengua  mexicana, 

Nnueítra  lengua  tenemos  tres  números 
mayores  y  mas  principales,  que  f6,diez3 
cieto^rrul,  Y  por  eftos  y  por  ios  números 
menorcSjCjue  fó  contado  dcfdc  vno  haf- 
ta  diez,  fe  va  multiplicando  toda  k  cuen 
taJPrimero  de  diez  en  diez:  dcfpues  de  ciento  en  ciento; 
y  defpues  de  mí  \tn  mil:  ayudando  fe  tanbien  del  nume- 
ro menor,  quádo  es  neceiTano:  y  aflí  dezímos,  onze:do 
ze:treze  &c  Y  también, veinte  y  vno:  veinte  y  dos:  vein 
te  y  tres  &e*  Donde  parece  preceder  fíempre  el  numero 
mayor  al  mcnor,y  yr  fe  por  el  multiplicando, 
€j"En  la  lengua  mexicana,  ay  también  otros  tres  núme- 
ros mayorcs,y  fon:  veinte:quatrocíentos:ocho  mii,Pa- 
ra  eftos  números  mayores  vían  deilas  di&ones:  puuá 
lK:tzuntb:  xtqüipillt,  aunque  no  pueden  eftar  fin  que  les 
preceda  alguno  de  los  números  menores^como  parece- 
rá enla cucta.El  numero  menores  defde  vno  hafta  vein 
te:  y  llegando  a  veinte,  tornan  a  contar  y  multiplicar  por 
el  numero  menor  hafta  otros  veinte:  y  llegando  a  ellos, 
dizen:dos  vezes  veinte,qüe  ion  quarenta:  tres  vezes  ve 
inte5qucfon  kíema.  Y  quando  múltiple!  el  numero  ma 
yor,ante  pone  el  menor,  como  cempouallí,  veinte; om 
pouall^quarenta^poualli/eíenta^  Pero  para  multiplicar 
por  el  numero  menor  júntamete  conel  mayor lílempre 
pofponen  el  numero  menor  al  mayor,  dizíédo:  cempo- 
ualli  oce,  veinte  y  vno:eempouallí  ornóme, veinte  y  dos 
cempoualli  omeyei,  veinte  y  tres  &c4 

n 


IfCuenta  fegunlalengua  Mexicana* 

€f  Y  e9  de  notar^queeíte  numero  de  veinte,  íe  va  multfc 
píicando  déla  manera  ya  dicha,hafta  quatrocientos  que 
dízen,centzuntli:y  delte  numero  hafta  och0mif,quees 
el  otro  numero  mayor,fe  va  multiplicando  la  cuenta  m 
la  minera  ya  dkhaiy  aífi  fe  multiplica  efte  numero  ma~ 
yor,de  quatrocientos  en  quatrodentos,  diziendOjCCii- 
tzunúiy  qtiatrodentosíontzuntli,  ochocíentosretzuntli* 
mil  y  dozientos  &c*  Y  quando  ay  necefidadde  conta% 
o  multiplicar  los  números  intermedios,adeferporvét 
tes 5y  por  el  numero  menor  jque  es  defde  vno  hafta  veiit 
te3pofponicndo  íiempre  como  efta  dícho,elnumero  me 
ñor  al  mayor,  La  mífma  manera  fe  a  de  guardar  para 
multíplcar  de  ocho  mil  adeláte^quedizen^cenxiquipílíi, 
ocho  mil:otixiqúipilli5dezifeismil&Cvaprouechando  fe 
de  los  números  menores  para  multiplicarla  cuentadante 
poniendo  fíemprelos  números  mayores  alos  menores^ 
como  eftadtcho#Exemplo:paradezu'ocho  mííy  ocho- 
rieatos  y  cincuenta  ydosjdizen^cenxíqisípilli  ypáontzS 
tlí  y  pan  ompoualli  ommaria&lí  ornóme:  donde  parece 
ala  clara^que  los  números  mayores^fiepre  preceden  alo* 
menores,  como  lo  vemos  en  nueftra  lengua» 
€J"  Y  es  de  faber  que  la  cuerita  general,  que  es  vnordost 
tres  &c,Enefta  lengua  muchas  vezesíe  varía  y  düferecte 
en  los  vocablos,  conforme  ala  diferencia  y  diuerfídad  q 
ay  de  cofas:ylo  mefmo  (era  enlas  particulares  que  delk 
falemy  no  es  como  en  nueftra  Iengua»que  todo  lo  que  fe 
cuenta  es  por  vnos  me'mos  vocablostpor  q  de  qual  qui 
er  cofa  dezimos(coíítando  la)  vnosdos  tt  es  &c  JVJas  em 
ella  legua3ay  díferetes  voeablo*:ypor  efto  fera  neceiTa* 
río  poner*  todas  las  diferencias  queay* 
§*  Para  contar  colas  aníniadas;^sderos;  rnantas;chfia 


•¿ 


<5"Cuentafcgi»ilakiigua  Mexicana* 

canoi8>barcasonaaios:cicíos:cuchilios;candclasoco 
íksíemejantcs^azcncncftamanaa. 

IgViia-oVnaXJe* 


2 

4 
S 

9 

7 
S 

9 
i  o 

tt 

12 
i} 

»4 
tS 

16 

17 
t3 

19 

JO 

ai 

ai 

i  3 

á4 


dos.omc* 

ires,ycú 

quatrotñai& 

cmco.macuüM» 

feysxhíquacc» 

fictextócome. 

ocho.chicud* 

nucuc.chicunaut 

dtez.matla&ln 

onzr.matlañíiottto 

dózcmatla&h  ornóme 

crezcmatla&Iiomd/ 

catorzejnatla&líonnaiA 

quínzccaxtullí* 

dezifcys.caxtulionce* 

dczilíetc,caxtuUí  ornóme* 

dezíochoxaxtuüiomcV  " 

dczínucuccaxtulh  onnauí# 

vdntc,c*mpoual!u 

vemte  y  vno.ccmpoualhonc^ 

veynte  y  dosxcmpouallt  ornóme^ 

vcyntc  y  trcsxcmpoualliomei* 

veyntcy  qa:o,  vcmpouallí  oíuiaid* 


; 


Í 


f 


Cuenta  fegunla  lengua  Mexicana* 

veynteydncoxempoualliommacuilií* 
veynte  y  íeys#  ccmpouallí  onchíquace* 
veynte  y  fíete,cempoueUt  onchicome* 
veynte  y  ochoxempoualli  onchícueú 
veynte  y  nueuexcmpouallionchfcunauv 
treynta»cempomUíommaíla<3ft 
treynta  y  vnof  cempoualliommadáñli  once* 
tteyntay  dosxepoualliommatla&Ii  ornóme* 
treynta  y  tres,  cempouallí  ommatla£th  omd* 
treynta  y  quatro,cépouallí  ommaHa&li  onauv 
treynta  y  cinco.cempoualíi  oncaxtullú 
treynta  y  feys4cempoualíioncaxtoIiionce* 
treynta  y  fíctexempoualli  oneaxtollíomoinc* 
treynta  y  ochoxempouatlí  oncaxtofli  omei 
treynta  y  nucue,cempouaUi  oncaxtolü  anawt 
quarenta4  ompoualli* 
quarenta  y  vno*  ompouallí  once* 
quarenta  y  dos, ompouallí  ornóme* 
quarentay  tres.ompoualliomeu 
quarenta  y  quatro*ompoualli  onnauí* 
quarentay  cíncotompoua]iíommacudlC 
4  6      quarenta  y  jkystompouaili  onchiquace* 
4  7      quarentayfietc,ompoualüoncIiKome* 
4  g;      quarenta  y  ocho.ompouallí  onchícud* 
4  $      quarenta  y  nueue^ompoualíi  onchkunauí* 
cáicuenta»  otnpoualli  ommatlafllú 
cincuenta  y  vno^ompouallí  ommatla&li  once* 
anatcntaydos.ompouallíomatlañbomome^ 
dncuenta  y  tres^ompouaíit  ommatiaftíi  omeiV 
dncueta  y  qtro,  ompoualii  om  matlañh  onaut 
dncuenta  y  ctneoiompoualíi  onea  xtoltt. 
cüocwcntay  fey$tompoua¡li  oncaxtoilíonce* 


2  6 

*7 

2$ 
2  9 

3© 

34 

Ü 

II 

40 
41 
42 

4? 

44 

45 


yo 

53 

$4 
SS 

Sé 


CuerttafegunlalenguaMexicana*        251 

c  7  cincuetay  ficte.ompouallioncaxtolli  ornóme* 

c  3  cincuenta  y  ocho,  ompouailí  oncaxtolli  omeí* 

5  9  cincuentay  nueuc.ompouallioncaxtollionnapi, 

60  fefcnta.yepoualk 

go  ochenta,nauhpouallí* 

10O  dento.macuilpoualli* 

120  rícntoyveynte,chiqaacempoualfu 

140  ciento  y  quarenta.cnkumpouallú 

%6o  ciento  y  fefenta^chicuepouaUi* 

180  ciento  y  ochentaxhicunauhpouallu 

2  o  o  dozicntosfmatlacpouallit 

€)*  Y  delta  manera  van  miiltipltcando^cle  vein- 
te en  veyntehaña  llegar  aqüatro  cientos  que  di 
400     zen,centzuntiw 

IJ*  Para  contar  galIina$3veuo$3cacao,  tunas3  tamales 
panes  de  caíhUa)cere2as>vafijas,alTentaderos>frutas» 
irifolesjcalabagasjrrabos^camas  >  melones,  libros^* 
cofas  redondas  y  rollízas^dízé  enla  manera  fíguiente* 


t 

€[  Vno  0  vna  Cented* 

2 

dos,ontetí* 

3 

tres,yctetl 

4 

cuatro.nauhtetl. 

5 

cinco.macuíitetk 

6 

feis.chiquacentetk 

7 

íletcchícontetL 

8 

ocho.chícuetetl 

9 

niieue,chícunauhten% 

10 

diez.matla&ed 

fi 

©nzeouada&ctl  once* 

14 

5 

\6 

*7 
iS 

*9 

ao 

40 
60 
80 
100 


d$2£*tftaife¿ktí  amóme* 
trc&e.ma£la¿tetl  omeú 
catorze#matlafled  ofcnauí* 
qumze,caxtoIfeíI# 
«kzífeys^caxtoltetl  once* 
dezifiete.caxtolfetlomome# 
dezioeho.caxtoltetlomei* 
dezúiucuexaxtoltetl  onsiaufc 
veynte  ♦eempouafcetí, 
quarema,ompoualteü\ 
feíenta.epoual£etl* 
ochenta.nauhpoualtetl, 
aent@ffnacuíip©ualtcrl 


€J"  Y  defta  manera  van  multiplícldohafla  llegara 
8000    ocho  mil  qdizcnjccnxíquípilk&c* 

IJ*Para  cotar  reglones/urcos  de  eredades,  paredes,  rí 
gleras  de  gfonas3o  otras  cofas  puertas  por  ordf  ala  Life 
ga^dízeiienla  manera  figuente. 

1  ^Vnoovna,CempantIfc 

2  dos.ompantli^ 
5  tres.epant& 

4  quatro,nappantIf. 

5  dnco^macuilpantlí, 

6  feys.chiquacempantli, 

7  fíet^chicumpantlv 


^"Cuenta  reganklengaa  Mtetfcána*   §& 

8  ocho.chicuepantli* 

9  nueuexhicunauhpaníB, 

10  dícz#matlacpandú 

u  onzc,madacpandionce, 

1 2  dozef  matlacpantliomome* 

1 3  treze*madacpandtomeú    ^ 

1 4  catorzcmatlacpantliónnauú 

15  qüinzccaxtolpanriú 
20  Veynte#ccmpoualpantB* 

4  o      quarenta,  ompoualpantlí,  && 

CPáracotarplatícas/ermoncs.fapatoso^cKpapel, 
platos^fcuMas^oxcs^odelostYdlofeentícndcquan 
doefta  vnacofaíbbreotra  doblada^ quandovna cofa 
es  diucrfa  o  díferete  de  otra;  dizen  en  la  manera  ligúete* 


t 

2 

1 

4 

1 

7 
8 

9 
10 

11 

12 

»3 

14 


€J"  Vno  o  vná,CeñdamántIi. 

dos«ontlamandv 

tres^edamantlú 

quatto«nauhdamandi*         • 

cinco.macittllamantli» 

fcy^chíquacentlamantliÉ 

fíct^chkotidamandú 

ochoxhicuetlamanítí* 

nueiKiChiciÉftauhdamantlu 

diez,madaaiamandi» 

onze  matlaSlamandi  once^ 

doze#mada£Uamantliomamé» 

trezc*mada£Hamandíomeú 

catorzc<matla&lamantüonnai4 

qiünzccaxtollamand^ 


20 

40 
60 
80 
lOO 


Cuenta  fegiin  la  lengua  Mexicana» 

veínte4cempoualíamantIi  é 
quarenta^ompouallamantíi 
{cierna,  yepouallamantli, 
ochenta,nappouallamanrii» 
ciento,  macwlpouaHamanrií&c* 


«]"Para  contar  papeljefteras^toreillas^inantas^pcífejo^ 
contado  de  veinte  en  vemte  dízen  enla  manera  figuiete* 

2  o        CJ"  Veifite.CemipíII/, 

4  o  quarenta.omtpillí, 
60  íefenta*yeípüii, 

5  o  ochenta*nauípilln 
IOO  dento#niacuüipüli\ 

120  ciento  y  veinte^ehiquacemípülí, 

140  ciento  y  quarcnta.chicumipillu 

160  ciento  y  fefentaxhicueipíllú  •: 

180  ciento  y  ochentaxhicunauipittú 

200  dozicntos.matlacipíilú 

300  trezientos.caxtohpilli 

400  quatrocíentos.cempoualípíllí* 

80O  ocho  cientos,  ompouahpillü 

1 2  00  mí!  y  dozíentos*  yepouahpillú 

1600  mil  yfeiseíetos,  nauhpouahpíílif 

2 000  dos  mil  ♦  macuílpoualipilli* 

2400  dos  mü  y  quatro  cientos*  chíquacepuaHpillk 

^"Por  otra  manera  cuenta  folamete  man- 
tas de  veinte  en  veinte,y  dizen» 

20         ^veitttetcenquímíltíf 
40       quarentatoiiquimílIíf 


Cuenta  légunfe  lengua  Mexicana,        255 
o        fefentafyequimillú&c* 

fJTara  contar  majorcas  de  mayz,  o  majorcas  o  pinas 
de  cacao,  y  vnas  flores  que  fe  llaman  yeluxuchid,  £  pila 
res  de  picdra,pla  taños,  y  derto  pá  de  íemíllas^como  bó- 
Üosque  llama  tzouallú  Y  otros  de  mayz  largos  como  ca 
fíutos,que  llaman  daxcalmím¿llit  Dizen  enla  manera 
figuente* 


t 

2 

3 
4 

1 

7 
8 

9 
10 

11 

12 

i? 

»4 

»5 

16 

»7 
i? 

»9 
20 

30 

3S 


1J"  Víío  o  vna4üemoIotL 

dos.omolotU 

tres^yeolotl* 

quatro.nauh  olotl* 

cinco+macuilolotl* 

fdsfchiquacemoIod* 

fíetexhícomoiotl. 

ocho.chicueolotL 

nueue.  chícunauh  olotL 

diez,  madac  olotl* 

onze*  matlacolod  once* 

doze  madac  olotl  ornóme* 

treze.  matlac  olod  omeí* 

catorze.matlac  olotl  onnairi* 

quinze^caxtol  olotU 

dezífeis,  caxtol  olotl  once* 

dezifíete,  caxtol  olotl  ornóme* 

dczíocho*  caxtol  olotl  omeú 

dezíniíeue.caxtol  olotl  onnauí* 

veinte^tlamic* 

treinta»  tlamíc  onmatladli. 

treinta  y  anco»  damic  oncaxtullí* 


Cuenta  fegunlalcngiia  Mexicana, 

40       quarenta,ompouallúvel3omopoualolon\  CfY 
Defta  manera  torna  efta  cueta  ala  de  cetome¿ 
yeü&c. 
CEnefta  cuenta  general  que  emos  dicho,  fe  deuc  flotar? 
que  el  numero  de  veinte,  con  los  de  mas  números  mayo 
res  hafta  quatrocietos,  fe  varían  y  muda  algunas  vezes, 
fegun  la  díuerfídad  délas  cofas,  por  quequando  cuentan 
perfonas5en  lugarde  cempouailijd^enzcentecpantl^ve- 
írite:ontecpantli,quarenta;etecpantli,íeíenta,  &  c.S»  cuen 
tan  mantas^papel^ortillas  o  pellejos,  dizen ,  cemípilli,  ve 
ínte;omipüli3  quarentaíyeípiih^eíenta.&c,  Y  Sicuéta  mi 
tas  folameníe.dizen.cenquímíllijVeínte:  onqutmillijqua- 
renra:yequímilh,íefenta.c>cc,Si  cuenta  macorcas  de  ma- 
yz  o  piatanos^dízen  tlamic, veinte ;  y  a  vnque  eftenurae 
roño  le  muitiplca  de  veinte  é  veinte  multiplícale  hafta  ve 
inte  y  cincoty  treinta  ^diziédo  .tlamic  ommacuilli3  veinte 
y  cinco;  tlamíc  ommatlactli^treinta  &c  ,como  efta  ya  dí- 
cho.y  llegado  a  efte  numero  efta  cuenta  de  tlamíc,  veinte 
toma  ala  otra  ctiltade  dpoualli^o.yepouali^íeféía  8cc* 

fTTambten  es  de  notar  que  paííádo  del  numero  de  qua- 
trodentos  fíempre  anteponen  a  todos  los  otros  núme- 
ros efta  partícula  ypan.BxempIa  centzuntli  ypanmatiac 
pouallijquefon  íeiscíentosrcentziinthypan  caxtolpoua- 
Mi  íetecientos  &c,Y  lo  mifmo  harán  quando  lleguen  a  o 
eho  mil,ques,cenxiquTpiIliExemplo  ¿  cenxiquipilli  y  pan 
í entzuntií  ypanmatlacpouallbquefon^ocho  mil  y  íeiscié 
eos4&c* 

C  Demás  defta  cuenta  generar  ay  otras  particulares  que 
Mendeilajyferabien  poner  aquí  todas  las  diferencias^ 


tfCwn  t a  fegun  la  lengua  Mexicana*     254 

aydellas* 

tj  Para  dezír^otro^orros  dos:otros  tres;otros  qtro&c# 

áizen  enla  manera  ííguíente, 

fj  Otro,  occe, vel,occentetl. 

Otros  dos*  oc  orne, vel,oc  onteríL 

Otros  tres,  oc  eí,  vel,oc  etetl. 

Otros  quatro*  ocnauúveijOcnauhtetL 

Otros  cinco,  ocmacuúlijVeljOc  macuütetl. 

Otros  feís,  occhiquacé,  vel,oc  chiquacentedL 

Otros  líete,  oc  chicóme, vel5oc  chicontetl. 

Otros  ochó»  oc  chicuei,  vel,oc  chicuetetU 

Otros  nueue,  oc  chicunaui,vel,oc  chicunauhtetL 

Otros  diez,  oc  matladh,  velNoc  matladetl. 

Otros  qumze.  oc  caxtulh,vel,  occaxtoltetl,&c, 

l)"Y  para  multiplicar  efta  cuéntala  Regla  general  fera 

Anteponer  ala  Regla  general  ya  dicha,  eita  partícula, 

escomo  parece  por  el  exemplo  ya  pueflo* 

t[  Para  dezír  lo  q  no{btros:dezímos  de  vno  en  vno  de 
dos  édos :  de  ttes  en  tres,  &c,  O  para  dezir  cada  vno  le 
dos,  cada  vno  dos;cada  vno  tres  &cf  Dizen  enla  ma- 
nera tíguicnte, 

IJDe  vno  en  vno,  veteada  vnofedoSjCece^vel^cecetetk 

Dedos  en  dos,  veteada  vbo  dos,o  orne.  veJao  ontetl^. 

De  tres  en  tres,  veí,cacla  vno  tres,  yeey,  vei^yeetetL 

De  quatro  en  quati  o,  veteada  vno  quatro,  nanaui,  veí, 

nanauhtetl. 

De  cinco  en  cinco.  vel,cada  vno  cinco,  mamacuillúvel, 

mamacuütetl, 

Deíeysenfeys,  veteada  vriofeyst  chichiquace^veijchi 

chiquacentetlt 


■■j 


ffCuenta  fegunlalengra  mexicana* 

De  fíete  en  flete,  veteada  vno  fíetetchíchicoomc,vel, 

chichicoontetU  .  t 

De  ocho  en  ocho*vel,cada  vño  ochQfchichicueey*  veí, 

chíchtcuectetU 

De  nueue  en  nucuc?vel3  cada  vno  nueuexhichicunana 

^YeUtóehicunanauhtetU 

De  diez  en  díezt  veteada  vno  diez,  tnadathou»  vel> 

madath&ed* 

De  onze  e  onze+ve^cada  vno  onze*  matlatlaCtli  once 

cen»vel3matlatlacl:ettonce  cen. 

De  doze  en  dozc,  veteada  vno  doze  jmtktkctKoma 

orne,  vel5matlatlacl:etl  orno  orne. 

De  trezee  treze,  veteada  vno  trezct  matIatl»atíome 

«yvvelmatlatlaactl  omeey. 

De  catorze  e  catorze,  veteada  vno  eatorze*  matlatlac 

tíionnanaui,ve¿matíatla¿ied  onnanauú 

De  quinze  en  quínze,  vel,cada  vno  quinze^cacaxtollu 

vel3cacaxtofcetL 

De  deztfeys  en  dezífeys, veteada  vno  dezifeys*cacax~ 

tullí oncecen,  vel3cacaxtultetl  oneccen* 

De  dezíficte  en  dczífíete.  veteada  vnadezíííete,  cacax; 

tullí  omoome  vel^cacaxtuitetl  orno  orne* 

Dedeciocho  en  dezíocho.  veteada  vno  dezíocho.ca- 

caxtullíottieey^veUcacaxtultedomeeyv 

Dedezinueueen  dezínuene*  vel,cada  vno  dezinueue* 

cacaxtullí  onnanaui  vel  cacaxtultetl  onnanauñ 

De  vcynteen veynte*vcl,cada  vno  veynte.cecempoai 

Iúvel3cecempoaitetL 
Dequarentaenquarenta^vel^adavnoquaretatO  om; 

poualkvei,o  ompoualtetL 

Defefenta  enfefenta^cada  vno  fefeffta,yeepoualk. 


Cuentafegunlakttgua  Mexicana,     255 

vel,yeepoaltetU 

De  ochenta  en  ochenta,  veteada  yno  ochenta^ianap- 
p  oualiúvel,nanappoualtett 
De  ciento  ¿ciento,  veteada  vno  ciento  mamacuilpo- 
ual¿  vel5  mamacuüpoalteti  8cc> 
€[  Y  para  multiplicar  cfta  cuentaja  Regla  fera.  Redu- 
plicar las  primeras  filiabas  déla  cuenta  mayor  y  menor 
como  parece  enel  exemplo  ya  puefto* 
€]~ Para  dezir  lo  q  en  nueftro  romáce  dezimos  vno  de 
diez3  vno  de  doze,vno  de  treze:oloq  dezimos  de  dfez 
vnoíde  diez  dos:de  diez  tres  Sccdizen  defta  manera* 
€¡"  Vno  de  diez+  vel,de  diez  vno*  ymmatla&ii  ce,  vel, 
ymmatladetl^étetUve^ymmatlaaiamátli^cétlamátlñ 
De  onze  vno,  vel3vno  de  onze.  ymmatla&li  once  ce* 
vel^ymmatladetl  once3centetL 
Dedoze  vnoweLjVno  de  doze.ymmatla&li  ornóme 
ce.vel^ymmatlaftetlomomejCentetU 
De  treze  vno^vel/vno  de  treze.ymmatlaflli  omey^ce* 
vel^ymmatlaftetl  omey,centetU 
Decatorze  vflo,vel,vnodecatorze.  ymmatlaSlíona 
ut^ce^veljVmmatlaftetl  onnaui,centetU 
Dequinze  vno.  vel,vnode  quinzetyncaxtuE>cefvel> 
yncaxtuttettcentett 

De  dezííeys  vno^vel^vno  dedezífeys.yncaxtuHí  once, 
ce^vel^yn  caxtultetl  once^entetl. 
De  dezifíete  vno^veljvno  dedeziííetcín  caxtullí  orno 
me^ve^yn  caxtultetl  omome^centctl» 
Dedeziocho  vnovveljVnode  deziocho«yn  caxtulho- 
mey  ,cc.  vel,yn  caxtultetl  omey3centetL 
De  dezinueue  vnotveL,vnode  dezínueue.yn  caxtullí  o 
nausee,  vel,yn  caxtultetl  onnauicentetl. 


Cuenta  fegun  la  lengua  Mexicana/ 

Deveyntevno.ve^vnode  veynte.yn  cempouallíjCe 

vd,yn  cetnpouaitetl,centet!. 

Dequarenta  vno,vel,vno  de  quarenta.y  nompoualli 

ce.vel^ynompouaiteíl/entedve^ynompoiiailamáílí, 

centlamantlñ&c. 

€[  Para  dezir  lo  que  noíbtros  dezímos  el  prímeroíel  fe 

gundo:  el  tercero;ei  quarto:ei  quínto*&c#ante  ponen  a- 

1  a  cuenta  general,que  es/e,ome3  vel,cented3ontetl.  veJ, 

ceatlamantii^ontlamantl^eña  diátion^ymcy  dízen  dcf 

ta  manera» 

f~EIprímero.M:ce4veUní^ 

Él  íegudo.ynk  orne,  velante  ontetluel  ymc  ótlamátlí 

El  rercero.ynic  yey.  vel,ynk  yetetl  ♦vel,yníc  yeclamátií. 

Elquarto,  ynícnauúvel^ynicnauhtetl.  vel,yñicnauh 

tlamantlú 

Ei  qirinto.yruc  macuíllúvel,ymc  macuiltetl  vel,ynic  mz 

cmllamantlú 

El  íefto.  ynicchiquace.  vel>ynic>chíquacented.velí  yníc 

chíquacen  tlamantiú 

Elfeptímo.yníc  chicóme, veLyníc  chícontetLvei^yníc 

chiquacendamantli, 

Elofiauo.  ymcchicueLvel^yriícchícueted.  vel^ymcchi- 

cuedamantiú 

El  nono.ynk  chícunauí.  vel,ynic  chícunauhtetl.  vel  ymc 

chicunauhtlamandi 

El  décimo,  yníc  madadlí. vel5ynk  matla&etL  vel^yníc 

niatlacHamantíí. 

El  quínzeno.ynic  caxtuUí»vel,íniccaxtultetL  vfy'nic  cax 

tultamandv 

El  veinteno  *yníc  cempouallñ  ve^vníc  cepoualtetLvel, 

yníc  cempouailamandj,  5cc. 


Cuenta  fegun  la  lengua  Mexicana,    256 

€["  Para  iczrx  vna  vez  ;dos  vezcsjtres  vezes  &c«diz2 
defta  manera» 


fJVnavez.ceppa. 

Dosvezes.oppa. 

Tres  vezes.yexpa. 

Quatro  vezesjiappa. 

Cinco  vezes.mactulpa. 

Seis  vezes,  chiquaceppa. 

Siete  vezes.chicuppa. 

Ocho  vezes.chícuexpa. 

Nueue  vezes»  chícunappa. 

Diez  vezes.matlacpa* 

Onze  vezes.  matlacpa  once. 

Doze  vezes.matlacpa  ornóme. 

Treze  vezes.matlacpa  omeí* 

Catorze  vezes  .matlacpa  onnauú 

Q,umze  vezes.caxtulpa. 

Veinte  vezes, cempoualpa* 

Treinta  vezes.cempoualpa  ommatlacpa* 

Qjuarenta  vezestompoualpa,&ct 

fj"  Y  aflfí  de  todos  los  otros  números  menores  y  mayo 
res  poniendo  aicabo  efta  ÍUUbá,pa. 

ff  Paradezír,cadafendas  vezesícáda  dos  vezesteada 
tres  vzees  &ctdízen  defta  manera* 

f|  Cada  fendas  vezes.ceceppa* 
Cada  dos  vezes.  ooppa* 
Cada  tres  vezes.eexpa. 
Cada  quatro  vezestnanappa* 


Cuenta  fegun  la  lengua  Mexicana* 

Cada  cinco  vezes.  mamacmlpa. 

Gada  feys  vezes.  chíchíquaceppa. 

Cada  fíete  vezes.chíchicooppa. 

Cada  ocho  vezes.  chichícueexpa. 

Cada  nueue  yezes.chíchícunanappa. 

Cada  diez  vezes.  matlatlacpa. 

Cadaquinze  vezes.  cacaxtulpa. 

Cada  veynte  vezes,  cecempoualpa. 

Cada  treynta  vezes*  cecepoijalpa    omma 

tladacpa. 

Cadaquarenta  vezes,  o  ompoualpa. 

Cada  cincuenta,  vezes.  o  ompoualp  a  om- 

matladacpa. 

Cadafefenta  vezes.  ye  epoualpa. 

Cada  ochenta  vezes,  nanappoualpa* 

Cada  den  vezes.  mamacuüpoualpa'&c. 

€}"Para  deztr  lo  que  e  nueftro  caftellano  dezímos.otra 
vezrotras  dos  vezes;  otras  tres  vezes,&c»  iiztn  cnef- 
ta  manera. 

€j"Otravezocceppa. 
Otras  dos  vezes,  ocoppa. 
Otras  tres  vezes,  oc  yexpa. 
Otras  quatro  vezes.  ocnappa. 
Otras  cinco  vezes,  oc  macuilpa. 
Otras  feys  vezes.  occhíquaceppa. 
Otras  fíete  vezes.  occhicuppa. 
Otrasocho  vezes.  occhicuexpa. 
Otras  nueue  ve  zes,  occhicunappa. 
Otras  diez  vezes.  oc  matfccpa* 


9W*mm 


Cuenta  fegimlaleflgua  Mexicana*         257 

Otras  onzevezes.ocmatlacpa  once*  ' 
Otras  doze  vezcs.ocmatlacpa  ornóme* 
Otras  treze  vezes.ocmatlacpa  omeú 
Otras  catorzc  vezes.ocmatlacpa  onnaui, 
Otras  quínze  vezes.oc  caxtolpa.&c* 

€TParadezírloqueen  nueftro  romance  dezimos5o- 
tras  cada  fendas  vezes  jotras  cada  dos  vezesjotras  c.a- 
da  tres  vezes,&c.dizen  aíE 

€J"Otras  cada  féndas  vezes^occcceppa. 

Otras  cada  dos  vezes.oc  ooppa. 

Otras  cada  tres  vczes.oceexpa. 

Otras  cada  quatro  vezes.oc  nanappa. 

Otras  cada  cinco  vezes.ocmamacuilpa. 

Otras  cada  feís  vezes.oc  chíchíquaceppa. 

Otras  cada  flete  vezes.oc  chichicooppa. 

Otras  cada  ocho  vezes.oc  chichicueexpa. 

Otras  cada  niieue  vezes.oc  chichícunanappa. 

Otras  £ada  diez  vezes.oc  matlatlacpa, 

Otras  cada  onze  vezes.oc  matladacpa  once. 
Otras  cada  doze  vezes.ocmatlatlacpa  ornóme. 
Otras  cada  treze  vezes*  oc  madadaepa  omei. 
Otras  cada  catorze  vezes.oc  matlatlacpaonnauít 
Otras  cada  qirínze  vezes.  occacaxtolpa* 
Otras  cada  veinte  vezes.oc  cecempouaipju        "- 
Otras  cada  treinta  vezes,occecepoualpa  omatlatlacpa 
Otrascadaquarcnta  vezes.oc  oompouálpa, 
Otrascadafefenta  vezes.oc  eepoualpa. 
Otras  cada  ríen  vezes.oc  mamacuílpoualpa  #&c; 
ífPara  dezír  loque  nofotros  dezimos,en  vna  parteen 
dos  panes;  en  tres  partes  &c»dizendefta  manera.        ^ 


Cuenta  fegun  la  lengua  Mexicana* 

í£En  vnap3rte,ceccan* 

En  dos  partes,  occan. 

En  tres  parres. yexcatt* 

En  quaíf  o  pafces^nauhcart* 

En  cinco  partest  macmlcanu 

En  íeís  partes.  chíquaceccaru 

En  líete  partes,  chicoccan. 

En  ocho  partes,  chicuexcan* 

Ennueue  partes»  chicunauhcan*. 

En  diez  partes  f  matlaccan. 

En  onze  partes,  matlaccan  oncececcan* 

En  doze  partes,  matlaccan  omooccan* 

En  treze  partes,  matlaccan  omeexcan. 

En  catorze  partes,  matiaccá  ónanauhci* 

En  quínze  partes  ,caxtokan. 

En  veinte  partes.cempoualcam 

En  treinta  partes»  cépoualcá  ommatlacca. 

En  quarenta  partes,  ompoualcan. 

En  fefenta  partes,  yepoiiaican. 

En  ochenta  partes,  nappoualcan. 

Encienpartes,macuilpomlcan,&:c . 

fl£Para  dezír,  en  otra  partea  otras  dos  par tes;e  otras 
tres  partes  &ct  añade  vn,ocAal  numero  paffado^eneíla 
manera 

<£En  otra  parte.oc  cecean* 
En  otras  dos  partes,  ococcatt. 
En  otras  tres  partes,  oc  excan. 
En  otras  quatro  partes,  oc  nauhcari* 
En  otras  cinco  partes<ocmacuílcanf 
En  otras  feis  partes»  oc  chíquaceccan* 


£ 


Cuenta  fegunlafettgua  Mexicana*     *5$ 

En  otras  fíete  partes,  oc  chícoccan. 

En  otras  ocho  partes,  occhícucxean* 

En  otras  nueue  partes,oc  chicuna  uheam 

En  otras  diez  partes,  oc  matlaccan. 

En  otras  onze  partcs.oc  matlaccá  onccccá^ 

En  otras,  dozc  partes,  ocmadaccá  omoccá 

En  otras  treze partes,  oc  matlaccá  omexcá 

En  otras  catorze  partes,  oc  matlaccan  ona 

nauhean» 

En  otras  qúinze  partes»  oc  caxtulcan» 

En  otras  veinte  partes*  oc  cempoualcan. 

En  otras  treinta  partes,  oc  cempoualeá  om 

matlaccan* 

En  otras  quarenta  paites»  oc  ompoualcan* 

En  otras  fefenta  partes»  ocepoualcan^ 

En  otras  cien  partes,oc  macuíIpouaIcá.&  f 

CPara  dezir  lo  que  en  nueílro  caftellano  dezímos  en 

cada  vnap  arte»en  cada  dos  partes:  en  cada  tres  partes; 

en  cada  quatro  partes  &c»dízen  defta  manera* 

CJ"  En  cada  vna  parte  ^ececni^veljCececcan, 

En  cada  dos  partes  ,ooccan» 

Encada  tres  partes,eexcan» 

Encada  quatro  partes  »nanauhcan< 

Encada  cinco  partes  .mamacuilcan. 

Encada  feís  partes  ,chích¿quaceccan« 

Encadafíetepartesxhichicooccaií^ 

Encada  ocho  partesxhíchicueexcan* 

Encada  nueue  partes,  chichicunanauhcan* 

Encada  diez  partes «matlatlaccan^ 
1  Encada  onze  partes,matlatlaccá  ocececcí* 

Encada  doze  partes»  matiatlaccaomooccá 

En  cada  tíeze  partestmatlatlacl  omeexcSt 


r 


i 


Cuenta  fegim  la  lengua  mcxkatis» 

En  cada  catorze gtes,  matlatlacca  onanaühca» 

Encada  quítize  partes»cacaxtulcan. 

Encada  veinte  partesxecempoualcan . 

Encada  treinta  partes, cecempoualcan  ommatlatlacca* 

Encada  quarenta  partes»oompoualcan«, 

Encada  íefenta  partes,eepouaIcafí i 

Encada  cíen  partes4mamacuilpouafcanf 

€[Para  dezir  lo  q  en  nueltro  caffellano  dezimos,ptrc# 
tantotdos  tantoitres tanto;  quatro  tanto  &c4  dízen  en 
efta  manera* 

SOtrotanto.oc  no  ixquich^  v  el,occeppa  ixquich» 
os  tanto^oppa  íxquích* 
Tres  tanto*  yexpa  íxquíchu 
Quatro  tanto»nappaíxquích* 
Cinco  tanto,macuilpaíxquich#> 
Seis  tanto»chiquaceppa  ixquicíu 
Siete  tanto*  chicuppa  ¿xquich* 
Ocho  tanto»  chicuexpa  ixquicíu 
Nueue  tanto»  chícunappa  íxquich* 
Diez  tanto.matíácpa  ixquich* 
Onzctanto4matlacpa  onccppa  ixquch» 
Dozc  tanto»mariacpaomoppaixquíclv 
Treze  tanto»  matlacpa  omexpa  íxquich* 
Catorze  tanto.matiacpa  onnappaíxquicru 
Quuizc  tantoxaxtolpaíxquícru 
Dezifeís  tantoxaxtulpan  onceppa  íxquícru 
Deziííete  tanro»caxtuIpa  omoppa  íxquich» 
Dezíocho  táto^caxtulpa omexpa  íxquich^ 
Dezínueue  tanto»  caxtulpa  onappa  ixqch* 
V  emte  tanto»cempouaIpa  íxquich» 
Qpaíentatanto^  ompoualpa  ixqiuck  &c¿ 


Cuenta  fegun  la  lengua  Mem&M* 

€j"Paradezir  loque  ennueftroromaccdezimoSjVna 

vez  vno:  dos  vezes  dos:t**s  vezes  tres:  quatro  vezes 

qtro^&crdízen  defta  manera* 

€J"  Vna  vez  vno^ceppa  ce*  veljCeppa  centetl. 

Dos  vezes  dos,oppaome*vekoppa©nteth&c. 

Tres  vezes  tres,yexpa  yeú 

Qpatro  vezesquatro^nappanaun 

Cinco  vezes  cinco+macuílpa  macuilhV 

Seis  vezes  feís,  chiquaceppachíquace. 

Siete  vezes  fíete*  chícoppa  chicóme* 

Odio  vezes  ocho*chieucxpa  chicuey* 

Nueue  vezes  nueue*  chicunappachicunauC 

Diez  vezes  diezf  matíacpa  matla&Ii&c* 

CfPara dezir  loque  é nueftro cafíelfano  dezímoSj  am 

bos  ados;todos  tres:  todos  quatro.&cenlas  cofas  q  fe 

cuentan  por^ceíomeíve  j^dizen  defta  manera* 

Ambos  ados,  vmomextin* 

Todos  tres.ymdxnn* 

Todos  quatro,ynnauíxtin 

Todos  cinco,  ymmacuilíxtín* 

Todos  feís4ynchíquacemixtin4 

Todos  fíete,  ynchícomextín* 

Todos  ocho»  yn  chícueíxtín* 

Todos  nueue,  yri  cíucunauixtin* 

Todos  diez*  ymmatlac  ixtift* 

Todos  onze«  ymmatlac  ixtin  once* 

Todos  doze,  ymmatlac  ixtin  omomerí* 

Todos  treze,  ymmatlac  ixnnomeín* 

Todos  caíorzetymmatlacixtín  onnauíii. 

Todos  quínze.yncaxtuíixeín, 

i£Para  las  cofas  qfecuetaporcetetljOtetteted^&cci^ 

cuéta gtBeral>vimedaa eftagtícula^dirá  3fta  manera 


~ 


m/r 


Cuenta  fegun  la  lengua  Mexicana^.       %  6o 

ff  Ambos  ados*  y  onteíxtiru 

Todos  tr es,  ymeteixtin. 

Todos  quatro,ynnauhteixtín4 

Todos  cinco*  yn  macüilteixtin* 

Todos  feis,yn  chiquaccntcíxíírh 

Todos  fíete.yn  chícontcixtin* 

Todos  ocho,  yii  chícueteíxtin. 

Todos  nueuc.ynchicunauhteíxtín. 

Todos  diez#  yn  mada&eixtín* 

Todos  onzc*  ymmada&eíxtin  once* 

Todos  doze,  ymmatlacleixtín  ornóme 

Todos  treze*  ymmatlaaeixrín  omeí,&c« 

€¡~EnIas  cofas  que  enla  cuenta  general,  fe  cuentan  por* 

centlamandí^ontlamantli3etlamantl¿1&c4  dizen  enefta 

cuenta  particular^  defta  manera* 

€]"  Ambas  ados  cofas»  yondamanixnV 

Todas  tres  cofas.yetlamaníxti. 

Todas  quatro  cofas*  ynauhtlamaníxtif 

Todas  cinco  co  fas.ymacuiliamanixtiV 

Todas  feís  co  fas  .ychíquacentla  maní  xti 

Todas  fíete  cofas*  ychícontlamaníxtú 

Todas  ocho  cofas^ychíciietlamanixtí* 

Todas  nueue  cofas,ychicunauhtlamamxti* 

Todas  diez  co  ías.ymatíacriamaníxt  í. 

Todas  onze  cofas.ymatlactlamaníxtí  oce* 

Todas  doze  cofas  ♦  ymatlactlamanixtí  orno  me.&c. 

Uf  ímcU  cuenta* 

€¡*Benédíclío&  dantas  8c  fapientía  &  gfa 
riaru'aílíorhonor  v¿rt9  8c  fortítudo  deo  nf  o¿ 
ínfecuk  fecuIoruf  Amen, 


\  - 


€¡/1  bonita  <z  gfojtabe  ¡ttteP 

tro  íeñor  ie'u  xpo  y  cíe  íu  bédíta  madre  aq  fe  acá 
ba  i  a  prefente  obra :  ía  qJ  íue  compuerta  por  el 
muy  reuerédo  padre tray  Alóío  ct  molttia* 
Imprimió  fe  é  la  muy  grade  &  íníigney 
muy  leal  ciudad  de  Mexico,en  cafa  de 
Iuá  pablóse  licencia  del  liluftriffi 
mo  feñor  Do  Luys  de  Velafco 
Viforrey  y  Gouernador  afta 
Nueua  Efpaña,y  de  la  Au 
díecía  Real  q  e  ella  refi 
de*  Yaífimifmoco 
licencia  del  Reue 
rendííTimo  Se- 
ñor do  fray 
Alofode 
Mon 
tufar  por  la  grada  de  Dios  Af  cobífpo  mefi 

tifíimo  ctla  dicha  dudad  de  JMexico,Fue 
|   viña  y  examinada  eíta  preíence  obra 
por  el  reuerédo  padre  Iray  Francif 
co  de  Limóme,  Guardian  del 
moneftero  de  fant  Frandfco 
de  México,  y  por  el  Reue 
redo  padre  fray  bernar 
dino3Sahagu3dela 
díchaordé,aquíe 
el  examedella 
fue  cometido.  Acabo  fe  3       É  i 
imprimirá  qtro di 
as  del  rne¿¡^ 
Mayo^JP*. 


$ 


i 


14 


: 


lf 


>das